LHS bùi thị thu hồng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong tố tụng hình sự (TT)

Tín cấp t iết của đề t i Đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm là biện pháp ngăn chặn nó thể hiện tính chất ưu việt trong Tố tung hình sự và nó thể hiện mục tiêu xây dựng nhà nước ph

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Côn tr n được o n t n tại

Vào hồi giờ , ngày tháng năm 2015

Có t ể t m iểu lu n văn tại

Trun tâm tư liệu K oa Lu t – Đại ọc Qu c ia H Nội Trung tâm Thông tin – T ư viện, Đại ọc Qu c ia H Nội

MỤC LỤC CỦA LUẬN VĂN

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục bảng

MỞ ĐẦU 1

C ươn 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐẶT TIỀN 6

HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ ĐẢM BẢO THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 6

1.1 Biện p áp n ăn c ặn tron p áp lu t T tụn n sự 6

1.1.1 Khái niệm biện pháp chặn 6

1.1.2 Căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn 10

1.1.3 Các biện pháp ngăn chặn cụ thể 15

1.1.4 Hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp ngăn chặn 20

1.2 Biện p áp đặt tiền oặc t i sản có iá trị để đảm bảo 21

1.2.1 Khái niệm 21

1.2.2 Ý nghĩa của đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm 23

1.2.3 Phân biệt đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm trong pháp luật tố tụng hình sự với biện pháp đặt cọc, bảo lãnh, thế chấp trong pháp luật dân sự 26

1.3 Sự n t n v p át triển của p áp lu t t tụn n sự về đặt tiền oặc t i sản có iá trị để bảo đảm từ 1945 đến nay 28

1.3.1 Thời kỳ từ 1945 đến trước khi có Bộ luật tố tụng hình

sự Việt Nam năm 1988 28 1.3.2 Từ năm 1988 đến khi bộ luật tố tụng hình sự năm

2003 được thông qua và có hiệu lực 29

nguyên nhân 48

2.2.1 Thực tiễn áp dụng biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài

sản có giá trị bảo đảm 48 2.2.2 Những tồn tại, hạn chế về lập pháp, thực tiễn áp dụng và

nguyên nhân 53

Kết lu n c ươn 2 58

C ươn 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP

DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN ĐẶT TIỀN

HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ BẢO ĐẢM 59 3.1 Cơ sở nân cao iệu quả áp dụn biện p áp n ăn

c ặn đặt tiền oặc t i sản có iá trị bảo đảm 59 3.2 Giải p áp nân cao iệu quả áp dụn biện p áp

đặt tiền oặc t i sản có iá trị đảm bảo 61

3.2.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật về biện pháp

đặt tiền hoặc tài sản có giá trị đảm bảo 61 3.2.2 Tăng cường công tác giải thích, hướng dẫn áp dụng

pháp luật, kiểm tra hoạt động áp dụng pháp luật của

các cơ quan tiến hành tố tụng 69

3.2.3 Giải pháp tăng cường đội ngũ cán bộ, nâng cao năng

lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, ý thức pháp luật

và trách nhiệm nghề nghiệp của cán bộ thực thi pháp

luật 78

3.2.4 Tăng cường mối quan hệ phối hợp, trao đổi giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cũng như các cơ quan, tổ chức hữu quan 83

Kết lu n c ươn 3 86

KẾT LUẬN 87

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

MỞ ĐẦU

1 Tín cấp t iết của đề t i

Đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm là biện pháp ngăn chặn nó thể hiện tính chất ưu việt trong Tố tung hình sự và nó thể hiện mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN, cải cách tư pháp trong thời kỳ hội nhập Thực hiện được yêu cầu mà Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp, đó là “Coi trọng việc hoàn thiện chính sách hình sự và thủ tục tố tụng tư pháp, đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội Giảm hình phạt

tù, mở rộng áp dụng hình phạt tiền, hình phạt cải tạo không giam giữ đối với một số loại tội phạm”

Hơn nữa biện pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm trong Tố tụng hình sự không cách ly bị can, bị cáo ra khỏi đời sống xã hội sẽ làm cho tâm lý bị can, bị cáo tốt hơn khi

ra tòa Ngoài ra đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm còn góp phần hạn chế việc bắt giữ người trái pháp luật, bừa bãi…của cơ quan tiến hành tố tụng, tránh các vụ án oan sai… đồng thời góp phần làm giảm tình trạng quá tải ở các trại tạm giam, nhà tạm giữ Trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988 đã đề cập đến biện pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm nhưng mới chỉ nêu những nội dung chung chung và chỉ áp dụng được đối với người nước ngoài, các cơ quan tiến hành tố tụng bối rối khi thực

hiện Đến Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm đã bắt đầu được quy định rõ ràng,

mở rộng đối tượng áp dụng, chủ thể tiến hành… Nhưng nhưng thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn này còn nhiều hạn chế bất cập, khó khăn vướng mắc: Điều 93 Bộ luật Tố tụng hình sự chưa quy định cụ thể đối tượng áp dụng, điều kiện áp dụng biện pháp ngăn chăn này, mức tiền áp dụng với từng loại tội danh hoặc đối với tài sản có giá trị để bảo đảm thì cơ quan, tổ chức nào được định giá, việc bảo quản tiền, tài sản có giá trị như thế nào cũng chưa được quy định rõ…

Để khắc phục tình trạng trên ngày 14/11/2013 các Bộ: Tư pháp, Công an, Quốc phòng, Tài chính, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao đã thông qua Thông tư liên tịch

số 17/2013/TTLT hướng dẫn việc đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm theo quy định tài điều 93 Bộ luật Tố tụng hình sự Đây sẽ

là hành lang pháp lý cho cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng biện pháp này hiệu quả hơn

Cho đến nay chưa có một công trình khoa học chính thức nào nghiên cứu chuyên sâu về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm, phần lớn là các bài viết, bình luận về biện pháp này Chính vì thế để góp phần hoàn thiện hơn về mặt lý luận và

nâng cao hiệu quả áp dụng thực tiễn Tôi đã lựa chọn đề tài “Biện

p áp đặt tiền oặc t i sản có iá trị để bảo đảm tron T tụn

ìn sự Việt Nam” làm luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ luật học

2 T n n n iên cứu

Trong khoa học hình sự đã có một số công trình nghiên cứu

về các biện pháp ngăn chặn như: Bảo vệ con người bằng pháp luật

tố tụng hình sự, bài viết của Tiến sỹ Nguyễn Ngọc Chí, Tạp chí khoa học Đại học quốc gia Hà Nội; Nguyễn Văn Tuấn, Một số ý kiến về việc áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú, Tạp chí Tòa

án nhân dân số 1 tháng 1 năm 2009; Phạm Ngọc Anh, Băn khoăn chuyện bảo lĩnh trong án hình sự, Báo pháp luật thành phố Hồ Chí Minh online; Bài viết của Hoàng Yến, báo pháp luật thành phố Hồ Chí Minh, đặt tiền để khỏi bị giam, luật chưa rõ ràng; Pháp luật về biện pháp ngăn chặn, bảo lĩnh và hướng sửa đổi bổ sung, tiến sỹ Trịnh Tiến Việt, khoa luật Đại học quốc gia Hà Nội

Các công trình khoa học nói trên, đã gợi mở cho tác giả luận văn nhiều ý tưởng khoa học và là những tài liệu rất bổ ích và giá trị được sử dụng trong quá trình nghiên cứu đề tài

Tuy nhiên, khái quát những nghiên cứu trên đây cho thấy chưa

có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống về toàn bộ những biện pháp ngăn chặn nói chung và biện pháp đặt tiền và tài sản có giá trị đảm bảo nói riêng trong Luật Tố tụng hình sự Việt Nam ở cấp cơ

sở hoặc đề tài tốt nghiệp thạc sỹ; chưa có tổng kết đánh giá thực tiễn

áp dụng, cũng như chỉ ra các tồn tại, vướng mắc trong thực tế để đề xuất các kiến giải lập pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong đó cụ thể là biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để đảm bảo trong tố tụng hình sự

1957 đến nay

- Nghiên cứu về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để đảm bảo trong Tố tụng hình sự trên các phương diện lập pháp và thực tiễn áp dụng để từ đó chỉ ra những bất cập, hạn chế, đề xuất một

số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng trên thực tiễn

4 Mục đíc v n iệm vụ n iên cứu

- Mục đíc n i n cứu của luận văn

Góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về biện pháp đảm bảo bằng đặt tiền hoặc tài sản có giá trị trong Tố tụng hình sự nhằm góp phần đáp ứng được yêu cầu cải cách tư pháp; đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả áp dụng biện pháp này

- N iệm vụ n i n cứu của luận văn

+ Làm rõ cơ sở lý luận về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong Tố tụng hình sự

+ Phân tích, đánh giá các quy định pháp luật Việt Nam về biện

pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để đảm bảo trong Tố tụng hình sự

và thực tiễn áp dụng các quy định đó

+ Đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong Tố tụng hình

sự trước yêu cầu cải cách tư pháp

5 P ươn p áp lu n v p ươn p áp n iên cứu

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về cải các tư pháp; những luận điểm khoa học trong các công trình nghiên cứu, sách chuyên khảo và các bài viết đăng trên tạp chí của một số nhà khoa học luật hình sự, Tố tụng hình sự Việt Nam

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng trong luận văn là phương pháp phân tích – tổng hợp, phương pháp lịch sử cụ thể, phương pháp luật học so sánh

6 N ữn đón óp mới của Lu n văn

Hệ thống, phân tích những vấn đề lý luận về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong luật Tố tụng hình sự; đưa ra quan điểm mới về khái niệm, đặc điểm và vai trò của biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong luật Tố tụng hình sự Việt Nam

Đánh giá toàn diện các quy định về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong Tố tụng, hình phạt trong pháp luật Việt

Nam và thực tiễn áp dụng; thông qua đó phát hiện ra những điểm bất cập, hạn chế và nguyên nhân

Đưa ra những kiến nghị khoa học nhằm nâng cao hiệu quả

áp dụng biện pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm của Bộ luật Tố tụng hình sự

7 Kết cấu Lu n văn

Ngoài lời nói đầu, kết luật và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương

Chương 1 Một số vấn đề lý luận và pháp luật về đặt tiền hoặc

tài sản có giá trị để đảm bảo theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam

Chương 2 Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2003 và thực

tiễn áp dụng đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm

Chương 3 Các biện pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện

pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để

bảo đảm

C ươn 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐẶT TIỀN HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ ĐẢM BẢO THEO PHÁP

LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

C ươn n y được tác iả tr n b y từ tran 9 - 33 của lu n văn, ồm các nội dun sau

1.1 Biện p áp n ăn c ặn trong p áp lu t T tụn n sự

1.1.1 K ái niệm biện p áp c ặn

Phần này tác giả đi sâu phân tích các yếu tố có liên quan và ra

khái niệm biện pháp ngăn chặn như sau: Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế TTHS được quy định trong pháp luật TTHS, do người có thẩm quyền ở các cơ quan tiến hành tố tụng hoặc các cơ quan khác được giao một số hoạt động tố tụng áp dụng, công dân đối với bị can, bị cáo, người phạm tội quả tang, người có lệnh truy

nã hoặc người bị nghi là phạm tội, nhằm ngăn chặn kịp thời hành vi phạm tội, không để họ cản trở việc điều tra, truy t,ố xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội cũng như nhằm đảm bảo cho việc thi hành án

1.1.2 ăn cứ áp dụn biện p áp n ăn c ặn

Phần này luận văn phân tích làm rõ các căn cứ để tiến hành áp dụng biện pháp ngăn chặn, mà cụ thể là các căn cứ sau:

- Để kịp thời ngăn chặn tội phạm

- Khi có căn cứ cho rằng bị can, bị cáo tiếp tục phạm tội

- Khi có căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố xét xử

- Để đảm bảo thi hành án

1.1.3 Các biện p áp n ăn c ặn cụ t ể

Nội dung này luận văn dựa trên cơ sở các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự để phân tích làm rõ các quy định về các biện pháp ngăn chặn, cụ thể như:

1.1.3.1 Bắt người

- Bắt bị can, bị cáo để tạm giam (Điều 80 bộ luật TTHS)

- Bắt người trong trường hợp khẩn cấp (Điều 81 bộ luật TTHS)

- Bắt người phạm tội quả tang (Điều 82 bộ luật TTHS)

1.1.3.6 Đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm

1.1.4 Hủ bỏ oặc t a t ế biện p áp n ăn c ặn

Nội dung này luận văn phân tích làm rõ các quy định của pháp luật Tố tụng hình sự về việc:

1.1.4.1 Hủy bỏ biện pháp ngăn chặn

Hủy bỏ biện pháp ngăn chặn là quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng không tiếp tục áp dụng biện pháp ngăn chặn đang áp dụng đối với người bị nghi là phạm tội, bị can, bị cáo

1.1.4.2 Thay thế biện pháp ngăn chặn

Thay thế biện pháp ngăn chặn là việc Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án quyết định áp dụng biện pháp ngăn chặn thay thế cho biện pháp ngăn chặn đang được áp dụng

1.2 Biện p ỏp đặt tiền oặc t i sản cú iỏ trị để đảm bảo

cú hoạt động cản trở việc giải quyết vụ ỏn”

1.2.2 í n ĩa của đặt tiền oặc t i sản cú iỏ trị bảo đảm

- áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm phục vụ tốt cho công tác điều tra giải quyết đ-ợc yêu cầu, mục tiêu đề ra của hoạt động tố tụng hình sự đạt hiệu quả cao

- áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm là thể hiện việc đề cao, tôn trọng các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

- áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm góp phần bảo vệ sự an toàn và vững mạnh của chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ tài sản, tính mạng sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của công dân, đồng thời thể hiện sự mềm dẻo, của các chính sách của Nhà n-ớc trong trấn áp tội phạm

- áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm còn góp phần tăng c-ờng pháp chế và củng cố pháp luật ở n-ớc ta trong giai đoạn cách mạng hiện nay

1.2.3 P ân biệt đặt tiền oặc t i sản có iá trị bảo đảm trong

p áp luật t tụn ìn sự với biện p áp đặt cọc, bảo l n , t ế c ấp trong p áp luật dân sự

Nội dung này luận văn đã phân tích sự khác nhau giữa đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm đước quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự với Cầm cố tài sản; Thế chấp tài sản; Đặt cọc; Ký cược; Ký quỹ; Bảo lãnh; Tín chấp của luật dân sự

1.3 Sự n t n v p át triển của p áp lu t t tụn n

sự về đặt tiền oặc t i sản có iá trị để bảo đảm từ 1945 đến nay

1.3.1 T ời kỳ từ 1945 đến trước k i có Bộ luật t tụn ìn sự Việt Nam năm 1988

1.3.2 Từ năm 1988 đến k i bộ luật t tụn ìn sự năm

2003 được t ôn qua v có iệu lực

C ươn 2

QUI ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TTHS 2003 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG ĐẶT TIỀN HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ BẢO ĐẢM 2.1 Qui địn của p áp lu t n sự về đặt tiền oặc t i sản

có iá trị bảo đảm

Nội dung này luận văn đã nêu các quy định về đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm, cụ thể:

- Qu địn của p áp luật t tụn ìn sự

- Qu địn của thôn tư li n tịc s BCA-BQP-BTC-VKNDTC-TANDTC ngày 14/11/2013

17/2013/TTLT-BTP-Trong đó làm rõ các quy định, chủ thể, căn cứ, thẩm quyền cũng như các quy định khác về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm

2.2 T ực tiễn áp dụn , n ữn tồn tại, ạn c ế v n uyên n ân

2.2.1 T ực tiễn áp dụn biện p áp bảo đảm bằn tiền oặc

t i sản có iá trị bảo đảm

Trong những năm qua công tác phát hiện, ngăn chặn và xử lý tội phạm đã được các cơ quan tiến hành tố tụng chú trọng góp phần bảo đảm an toàn, kỷ cương pháp luật

Nội dung này luận văn đã tổng kết số liệu của 4 thành phố trực thuộc trung ương là Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó luận văn so sánh, đánh giá và đây cũng là cơ sở để tìm

ra các tồn tại, thiếu sót trong quá trình tiến hành công tác đặt tiền hoặc tài sản có giá trị đảm bảo ở phần sau

2.2.2 N ữn tồn tại, ạn c ế về lập p áp, t ực tiễn áp dụn v nguyên nhân

2.2.2.1 Những tồn tại, hạn chế về biện pháp bảo đảm bằng đặt tiền hoặc tài sản có giá trị

- Chưa có văn bản nào quy định chi tiết điều kiện, mức tiền, trình tự thủ tục, cơ quan có trách nhiệm, chế độ quản lý tiền, tài sản bảo đảm… do vậy, các cơ quan THTT đã gặp không ít khó khăn