Bài giảng Phát hiện sớm bệnh thận các biện pháp bảo vệ thận

Bài giảng Phát hiện sớm bệnh thận các biện pháp bảo vệ thận giới thiệu tới các bạn về suy thận mạn giai đoạn cuối, như thế nào là bệnh thận mạn, ai dễ mắc bệnh thận mạn, phát hiện sớm BTM, cách nào để phát hiện sớm BTM, bảo vệ thận bằng cách nào?.

Phát hiện sớm bệnh thận & các biện pháp bảo vệ thận

PGS TS BS Trần Thị Bích Hương

Bộ Môn Nội, Đại Học Y Dược Tp Hồ Chí Minh

Chương trình Đào tạo Y Khoa liên tục (CME) dành cho Điều Dưỡng Đa Khoa

VUNA 2012- Dalat

Hình đại thể của thận bình thường

và thận bị suy thận mạn

Thận bị xơ hóa (Nephrosclerosis) Của bn suy thận mạn giai đoạn cuối do tăng huyết áp Thận bình thường

Siêu âm thận bình thường

Siêu âm của suy thận mạn:

hai thận teo

Hình Vi thể thận diễn tiến đến xơ hóa cầu thận

A- Cầu thận bình thường B- Tăng sinh tế bào giang mạch

C- D Xơ hóa cầu thận

Triệu chứng lâm sàng của bn suy thận mạn

giai đoạn cuối

Diển tiến suy thận mạn là không hồi phục

Điều trị thay thế thận

 Trên thế giới có trên 1,5 triệu người đang

được điều trị thay thế thận

 Số bn chạy TNT, TPPM, ghép thận ước đóan

sẽ tăng gấp 2 lần trong 10 năm sau

 80% bn được điều trị thay thế thận sống tại các nước đã phát triển

 Tại Ấn độ, Pakistan, chỉ 10% số bn STM gđ cuối được điều trị thay thế thận

 Tại Phi Châu, không có điều trị thay thế thận

Tần suất STMGĐ cuối và tỷ lệ

được điều trị thay thế thận

Barsourm R, N.Engl.J Med, 2006, 357, 997-999

Diển tiến suy thận mạn là không hồi phục

chức năng thận

Tại sao gọi bệnh thận là

“silent disease”?

 Bệnh thận là “silent disease” vì người bệnh

hiếm có triệu chứng lâm sàng, ngay cả khi bệnh thận đang diễn tiến

 Khi có triệu chứng lâm sàng, thường đã trễ và trùng lắp các triệu chứng

 Triệu chứng bệnh căn nguyên: THA, ĐTĐ

 Triệu chứng tại thận: tiểu máu, phù, đau hông lưng, tiểu khó, tiểu gắt

 Triệu chứng của suy thận mạn giai đọan cúôi: thiếu máu, nhức đầu, buồn nôn, nôn, chán ăn, tiểu ít, hơi thở có mùi uré, khó thở …

 Nguyên nhân: do Thận có khả năng hoạt động

bù trừ

Giả thuyết 1: Nephron toàn vẹn của Bricker

(Nephron intact theory)

Các nephron chỉ họat động khi toàn vẹn các thành

phần (cầu thận, ống thận, mạch máu thận)

Một khi nephron bị tổn thương, các nephron còn lại sẽ

tăng họat động và phì đại để bù trừ và đảm bảo chức năng của thận

Giả thuyết này giải thích giai đoạn đầu của bệnh thận

diễn tiến âm thầm, không triệu chứng cho đến khi thận

mất khả năng bù trừ

THA tòan thân

Xơ chai cầu thận Khu trú từng vùng Xuất hiện hóa chất trung gian

gây tăng sinh/viêm/xơ hóa

GIẢ THUYẾT 2: TĂNG LỌC CẦU THẬN

(Barry M Brenner, 1982)

Giải thích quá trình diễn tiến khơng hồi phục chức năng thận đền STM giai đoạn cuối

Như thế nào là bệnh thận mạn?

Là những bất thường về cấu trúc hoặc chức năng thận

kéo dài ≥ 3 tháng , biểu hiện bằng

1 Tổn thương thận (kèm hoặc không kèm giảm GFR) ,

xác định bằng

- Bất thường trên mô thận ( Sinh thiết thận)

- Dấu hiệu của tổn thương thận

 Nước tiểu bất thường ( tiểu protein)

 Máu bất thường ( hội chứng tổn thương ống thận)

Phân lọai giai đọan bệnh thận mạn

Giai đọan

GFR ml/ph/1,73

NHANES 1988-1994 (%)

NHANES 1999-2004 (%)

Coresh J et al, JAMA, 2007, 298 (17) 2038-2047

NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey)

20-23 triệu người

(10%-13%)

Bệnh thận mạn không hiếm

Cứ mỗi 10 người sẽ có 1 người mắc bệnh thận mạn ở các giai đoạn khác nhau trên thế giới

Bệnh giai đoạn tiến triển Bệnh giai đoạn cuối

Bệnh giai đoạn khởi đầu

Người có “nguy cơ” bệnh

Cứ 1 người suy thận mạn giai đoạn cuối bắt đầu chạy TNT,

Tương ứng 100 người bệnh thận mạn ở người giai đoạn khác nhau nhẹ hơn

Các giai đoạn diễn tiến của bệnh mạn tính

Chẩn đoán sớm bệnh thận mạn

 SỚM là không chờ bệnh nhân đến khám vì bn chỉ đến khám khi bệnh đã tiến triển

Ai dễ bị bệnh thận mạn?

1- Bn Đái tháo đường

2- Bn Tăng huyết áp

3- Bn có tìền căn gia đình bệnh thận

Đối tượng nguy cơ cao BTM

 Bn Đái tháo đường

 Bn Tăng huyết áp

 Bn có tìền căn gia đình bệnh thận

 Bn tim mạch (bệnh mạch vành, suy tim xung huyết,

bệnh mạch máu ngọai biên)

 Bn có tiểu đạm, tiểu máu khi xét nghiệm tình cờ

 Bn dùng thuốc độc cho thận (kháng viêm nonsteroid, lithium)

 Bn có tiền căn sỏi thận, cắt bỏ thận, một thận độc nhất,

u tiền liệt tuyến, nang thận

 Bn sinh nhẹ cân, thiếu tháng, béo phì

Tầm soát bệnh thận mạn bằng cách nào?

Lâm sàng: Đo huyết áp, cân nặng, chiều cao

Quan trọng là xét nghiệm

Siêu âm thận

và hệ niệu

XN máu :Creatinine huyết thanh Xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu

Biện pháp bảo vệ thận ở những đối

tượng nguy cơ cao

1- Bn Tăng huyết áp:

kiểm soát tốt huyết áp ở bn tăng huyết áp

Huyết áp ≤ 130/80 mmHg ở mọi thời điểm trong ngày

Bn biết tự theo dõi bằng huyết áp kế đo ở cánh tay

2- Bn đái tháo đường

Kiểm soát đường huyết tốt ở bn đái tháo đường

Đường huyết lúc đói ≤ 120mg/dL

HbA 1c ≤ 7%, đo mổi 3 tháng

Bn biết tự theo dõi và kiểm tra đường huyết bằng máy

3- Bn viêm cầu thận, hội chứng thận hư

Kiểm soát tiểu protein sao cho protein niệu 24g <0,5g

Chiến lược điều trị bệnh thận mạn

KDOQI 2002

Diễn tiến đến STMGĐ cuối hoặc

tử vong trước đó?

USRDS 2008

Bệnh thận mạn và bệnh lý tim mạch

BỆNH THẬN MẠN

Xuất hiện bệnh lý

TIM MẠCH

Mất dần không hồi phục CHỨC NĂNG THẬN

TỬ VONG

Đa số bn bệnh thận mạn tử vong trước khi vào STMgĐ cuối

Người bệnh thận có nguy cơ cao

bị bệnh tim mạch

Bảo vệ thận là bảo vệ tim của bạn

Tập thể lực

Kiểm soát đường huyết

Kiểm soát huyết

áp

Cân nặng lí tưởng

Bỏ thuốc lá Uống thuốc theo toa

Khám tầm soát khi có

nguy cơ

Bảy nguyên tắc vàng bảo vệ thận

(7 Golden rules)

NGÀY THẬN THẾ GIỚI WORLD KIDNEY DAY

Ngày thứ năm, tuần thứ 2, tháng 3, hằng năm