Mô hình giải pháp và bài học thực tiễn trong phát triển ứng dụng CNTT-TT nông thôn

Vấn đề chung về ICT nông thônỞ các nước phát triển vấn đề nông nghiệp và phát triển nông thôn được đề cập khá toàn diện:  Con người  Kinh tế  Khoa học – công nghệ  Chính sách  Tài n

Mô hình, giải pháp và bài học thực tiễn trong phát triển ứng

dụng CNTT-TT nông thôn

Ths Nguyễn Hồng Vân Khoa CNTT&TT – Đại Học Cần Thơ

Hội Tin học TP Cần Thơ

Đà Lạt 8/2015

Vấn đề chung về ICT nông thôn

 Vấn đề ứng dụng CNTT-TT phục vụ NN&PTNT là nội dung nghiên cứu và triển khai của các tổ chức quốc tế và khu vực (UNDP, FAO, WB) và của hầu hết các quốc gia

 Kết quả nhiều công trình nghiên cứu đã được công bố về vấn đề này vừa có tính định hướng, vừa có giá trị tổng kết đánh giá thực tiển qua các nội dung:

 Vấn đề chung về ICT nông thôn

 Mô hình ICT nông thôn

 Mô hình và hình thức truyền thông ICT nông thôn

 Hệ thống ứng dụng ICT nông thôn

 Một số bài học về ICT nông thôn

Vấn đề chung về ICT nông thôn

Ở các nước phát triển vấn đề nông nghiệp và phát triển nông thôn được đề cập khá toàn diện:

 Con người

 Kinh tế

 Khoa học – công nghệ

 Chính sách

 Tài nguyên – môi trường

Trong đó nội dung CNTT-TT có liên quan tới toàn bộ hoạt động phát triển nông thôn, có tác động đến mọi lĩnh vực sản xuất và đời sống khu vực nông thôn

Nguồn: HTTP://www.iiasa.ac.at/Research/ERD/net/pdf/heilig_1.pdf

Vấn đề chung về ICT nông thôn

Ở các nước phát triển mới như Hàn Quốc, công nghệ thông tin được xem là cầu nối tích hợp các công nghệ

Nguồn: http://zoushoku.narc.affrc.go.jp/ADR/AFITA/afita/afita-conf/2002/part0/p009.pdf

Mô hình ICT nông thôn

 ICT nông thôn diễn ra ở hầu hết các quốc gia trên thế giới Tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - công nghệ - xã hội của từng quốc gia, của từng vùng nông thôn

 ICT là chìa khóa tạo khả năng hỗ trợ đổi mới và phát triển bền vững ở nông thôn và tạo ra giá trị mới cho công dân và doanh nghiệp

Mô hình khung ICT nông thôn

ở châu Âu:

 Hạ tầng ICT

 Ứng dụng ICT

 ICT với hệ thống quản lý mới

 ICT với cơ hội kinh doanh

mới và dịch vụ mới

Nguồn: http://www.ami-netfood.com/Deliverables/AMINetfood%20Strategic%20Research%20Agenda.pdf

Mô hình ICT nông thôn

Mô hình khung ICT nông thôn châu Âu:

 Hạ tầng ICT nông thôn: Tổ chức đơn vị ICT nông thôn,

giải pháp truyền thông, phần cứng, phần mềm máy tính

 Ứng dụng ICT: Thương mại nông thôn, cung cấp thông

tin và tri thức, chính quyền điện tử, học điện tử, y tế từ

xa, làm việc từ xa, truyền tin địa phương

 ICT với hệ thống quản lý mới: Bảo vệ môi trường, an

toàn thực phẩm, sản xuất bền vững và biến đổi khí hậu

 ICT với cơ hội kinh doanh mới và dịch vụ mới: đề

cập đến tăng trưởng, công ăn việc làm, tính bền vững được xem là các thách thức đối với ICT nông thôn

ICT nông thôn ở các nước đang phát triển cũng đề cập các chủ đề này song ở mức độ phù hợp với trình độ kinh tế - điều kiện tự nhiên – đặc trưng xã

Mô hình và hình thức truyền thông

1- Trung tâm truyền thông:

 Đơn vị ICT nông thôn phổ biến là Trung tâm truyền thông (Telecentre) nông thôn / Trung tâm ICT nông thôn:

Một điểm công cộng cho phép người dân sử dụng máy tính, Internet và các công nghệ khác để truy cập thông tin, giao tiếp cũng như phát triển kỹ năng số

 Trung tâm ICT nông thôn tập trung vào việc sử dụng các công nghệ để hỗ trợ phát triển cộng đồng, giảm nghèo, giảm bớt sự cô lập, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

Mô hình và hình thức truyền thông

 Trung tâm ICT nông thôn có mặt ở hầu hết các nước trên thế giới với nhiều tên gọi khác nhau:

 Trung tâm tri thức làng (village knowledge centres)

 Trung tâm thông tin (infocentres)

 Trung tâm công nghệ cộng đồng (Community technology centre)

 Trung tâm đa phương tiện cộng đồng (Community multimedia centre)

 Ngôi nhà từ xa (telecottages)

 Cửa hàng thông tin làng (Village information shops)

 Quầy thông tin (Info-kiosks / PC-Kiosks)

 Dựa trên kích thước người ta chia thành 4 loại: Cực nhỏ

(Micro Telecentre), Nhỏ (Mini Telecentre), Cơ bản (Basic

Telecentre), Dịch vụ đầy đủ (Full Service Telecentre).

PC-Kiosk là loại trung tâm ICT cực nhỏ phù hợp trình độ kinh tế - công nghệ - xã hội của nhiều vùng nông thôn.

Mô hình và hình thức truyền thông

2- Mô hình kết nối:

Kết nối giữa Trung tâm ICT nông thôn và Internet có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức tùy theo điều kiện tự nhiên của từng cộng đồng nông thôn

Mô hình và hình thức truyền thông

biến của ICT nông thôn.

Điện thoại di động đã trở

thành phương tiện truyền

thông phổ biến.

thống: Radio, tivi, loa truyền

thanh, tờ rơi, áp phích, Mô tả tiến hóa mô hình kết nối

Hệ thống ứng dụng ICT nông thôn

 Khác với nội dung khác, chính quyền điện tử có thêm khó khăn từ hiện trạng hành chính lạc hậu ở nông thôn

Hệ thống ứng dụng ICT nông thôn

Hệ thống ứng dụng ICT nông thôn kỳ vọng tại Nhật Bản

Hệ thống ứng dụng ICT nông thôn

2- Hệ thống thu thập, xử lý và cung cấp thông tin:

Ứng dụng ICT nông thôn cần phải hỗ trợ người dân khu vực nông thôn thu nhận được các thông tin hữu ích

 Các hệ thống tìm kiếm thông tin truyền thống: Các

máy tìm kiếm truyền thống như Google, Yahoo, hỗ trợ tích cực trong việc thu thập thông tin từ Internet

 Các hệ thống tìm kiếm thông tin đối tượng: Các hệ

máy tìm kiếm thông minh, kết quả là các thực thể phù hợp với yêu cầu người dùng

 Các hệ thống thu thập và cung cấp thông tin theo yêu cầu: Các trang Web chuyên dùng hỗ trợ người

dân giải quyết các vấn đề thực tiển đặt ra liên quan đến phát triển sản xuất và đời sống nông thôn

Một số bài học về ICT nông thôn

1- Bài học về tính bền vững của ICT nông thôn

Thiết lập trung tâm ICT nông thôn

 Chiến lược trong thiết kế trung tâm ICT:

 Chiến lược phát triển (Chọn đối tượng mục tiêu)

 Chiến lược thông tin (Xác định nhu cầu thông tin)

 Chiến lược công nghệ (Cách cung cấp thông tin)

 Chiến lược xác nhận (Cách duy trì, mở rộng)

 Chiến lược đánh giá (Cách thức đánh giá kết quả)

Một số bài học về ICT nông thôn

Mô hình & phương thức hoạt động trung tâm ICT:

 Một số hạn chế (Chưa có chiến lược rõ ràng, thiếu

quan tâm về nguồn nhân lực, hạn chế trong tiếp thị)

 Đề xuất về mô hình và phương thức hoạt động

 Sở hữu: Nhà nước (chính sách, kế hoạch) + Các

tổ chức xã hội (thi hành) + Nhân dân (kiểm tra)

 Điều hành (Tổ chức xã hội + nhân dân)

 Kinh doanh (Theo địa bàn, cân đối với dịch vụ)

 Cung cấp thông tin đa dạng (online & offline)

 Các yếu tố thành công

 Đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực CNTT tại chổ

 Cung cấp thông tin đáp ứng nhu cầu cộng đồng

 Cung cấp Internet tốc độ cao + phần cứng chất lượng + duy trì các dịch vụ miễn phí

Một số bài học về ICT nông thôn

2- Bài học về cung cấp thông tin

Nhu cầu thông tin cần cung cấp tại nông thôn của các địa phương có nhiều điểm chung tuy nhiên giữa các vùng vẫn có một số khác biệt

Phương thức xác định nhu cầu thông tin:

Thăm dò, phỏng vấn (phiếu điều tra xã hội học)

Phân tích, tổng hợp (thống kê xã hội học)

Một số loại thông tin điển hình:

Một số bài học về ICT nông thôn

3- Bài học về nhân lực

Nhân lực ICT nông thôn đề cập đến hai nhóm đối tượng:

Nhóm đối tượng mục tiêu của ICT nông thôn:

 Mục đích xây dựng và duy trì ICT nông thôn là vì lợi ích của nông dân Vậy, một cộng đồng nông dân chủ động sẽ đảm bảo tính bền vững của ICT nông thôn

 Về lâu dài, toàn bộ cộng đồng nông dân là đối tượng mục tiêu của ICT nông thôn Tuy nhiên, hiện tại chưa đạt mức lý tưởng tại các nước đang phát triển

Từng giai đoạn cần lựa chọn chính xác đối tượng mục

tiêu (giai đoạn đầu: thanh thiếu niên, phụ nữ, người có

học vấn và người có thu nhập khá)

Phương pháp và nội dung cung cấp thông tin – tri thức cần phù hợp với yêu cầu và trình độ của đối

Một số bài học về ICT nông thôn

Nhóm đối tượng thi hành của ICT nông thôn:

Tình nguyện viên: Việc thiết lập và duy trì các trung

tâm ICT nông thôn gặp nhiều khó khăn do không có sẵn chuyên gia và lao động tay nghề cao

Lực lượng tình nguyện đóng vai trò rất quan trọng

 Tình nguyện viên bên ngoài: Những người am

hiểu về ICT nông thôn tham gia các hoạt động hỗ trợ phát triển ICT nông thôn

 Tình nguyện viên nội tại: là những người thuộc

cộng đồng có năng lực và yêu thích hoạt động ICT nông thôn

Nhân viên trung tâm ICT: Làm việc tại trung tâm ICT

nông thôn được huấn luyện, chuẩn hóa về kiến thức

và trình độ để duy trì hoạt động một cách hiệu quả

Một số bài học về ICT nông thôn

4- Bài học về tài chính: Chủ đề tài chính ICT nông thôn gồm

Trang thiết bị đầu tư ban đầu và khởi động: Mặt

bằng, máy tính, mạng, phần mềm, cấp điện, đồ gỗ, đào tạo nhân viên, vật tư văn phòng, giấy phép,

Quản lý và điều hành: Tiền lương, tiền thuê nhà, điện

và các tiện ích, kết nối mạng, hỗ trợ kỹ thuật, vật tư văn phòng, khuyến mãi, vệ sinh, an ninh,

Doanh thu và mô hình dòng tiền: Nguồn thu: Đầu tư

cổ phần, vay vốn, quỹ dịch vụ phổ cập, trợ cấp chính phủ, lệ phí, cộng đồng đóng góp bằng hiện vật,

Ước tính lợi ích tài chính: Mô hình dòng chảy tiền mặt

với điểm hòa vốn trong thời gian 3 năm

Một số bài học về ICT nông thôn

5- Bài học về sự phối hợp và xã hội hóa:

Phối hợp với các dự án nông thôn khác: Các dự án

ICT nông thôn hoạt động hiệu quả khi được kết hợp vào một chương trình kinh tế - xã hội nông thôn

Xã hội hóa hoạt động ICT nông thôn: Mục đích ICT

nông thôn là vì lợi ích của cộng đồng người nông dân

 Thu hút cộng đồng tham gia thiết lập, duy trì và nâng cao chất lượng hoạt động của trung tâm ICT là nội dung xã hội hóa có tính lâu dài

 Đối tượng mục tiêu của ICT nông thôn giai đoạn đầu (thanh niên, người có thu nhập khá, có tay nghề cao)

 Tuy có nhiều thách thức song ICT nông thôn cũng là một thị trường tiềm năng Cần có các chính sách phù hợp sẽ thu hút được các doanh nghiệp tham gia

 Nắm bắt đúng nhu cầu và hấp dẫn cộng đồng bằng phương thức cung cấp thông tin – tri thức tiên tiến,

 Có mô hình phục vụ và kinh doanh tốt, huy động hiệu quả tình nguyện viên tại chổ và bên ngoài

Chọn lọc, cải tiến các mô hình và giải pháp đa dạng trên thế giới làm phù hợp với điều kiện nông thôn Việt Nam để ICT nông thôn phát triển nhanh và bền vững

Đề nghị

 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về các lợi ích của ứng

dụng CNTT-TT cho người dân khu vực nông thôn

 Xây dựng chủ trương, chính sách, cơ chế hỗ trợ, thúc đẩy

phát triển ứng dụng CNTT-TT khu vực nông thôn

 Xây dựng thí điểm và nhân rộng các mô hình Trung tâm

ICT nông thôn thành công (“Đầu tư – Hỗ trợ phát triển –

Xã hội hóa”  Hiệu quả và bền vững)

 Đầu tư, xây dựng và nâng cấp các ứng dụng, các trang

Web chuyên ngành phục vụ phát triển sản xuất và đời sống của người dân khu vực nông thôn

 Phổ cập các kiến thức và kỹ năng cơ bản về sử dụng máy

tính, Internet, tìm kiếm thông tin cho người dân khu vực nông thôn

GĐ1: ĐẦU TƯ BAN ĐẦU (Xây dựng Trung tâm ICT

nông thôn)

GĐ2: HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN (2-3 năm tiếp theo để ổn định hoạt động)

GĐ3: XÃ HỘI HÓA (Tự hoạt động)

Nhà nước đầu tư, hỗ trợ

cơ sở vật chất, trang thiết bị, xây dựng ứng dụng cơ bản, đào tạo nhân lực ban đầu

Các địa phương hỗ trợ phát triển các hoạt động ICT nông thôn thông qua chương trình xây dựng nông thôn mới

Tự chủ hoạt động, phát triển các ứng dụng ICT nông thôn với sự giám sát của các tổ chức

xã hội ở địa phương

Câu hỏi