ỨNG DỤNG VI PHẪU THUẬT

Trình bày được những ứng dụng vi phẫu thuật trong phẫu thuật tạo hình hàm mặt ĐẠI CƯƠNG Vi phẫu thuật là những phẫu thuật thực hiện dưới kính hiển vi phẫu thuật trên những vi cấu trúc củ

ỨNG DỤNG VI PHẪU THUẬT TRONG PHẪU THUẬT TẠO HÌNH HÀM MẶT

Ths Bs Trần Xuân Thạch, Ths Bs Vũ Trung Trực,

Ts Bs Nguyễn Hồng Hà

MỤC TIÊU

1 Nêu được khái niệm của vi phẫu thuật

2 Trình bày được những ứng dụng vi phẫu thuật trong ngoại khoa

3 Trình bày được những ứng dụng vi phẫu thuật trong phẫu thuật tạo hình hàm mặt

ĐẠI CƯƠNG

Vi phẫu thuật là những phẫu thuật thực hiện dưới kính hiển vi phẫu thuật trên những vi cấu trúc của cơ thể bằng những dụng cụ và kim chỉ khâu đặc biệt Kỹ năng

cơ bản để tiến hành vi phẫu thuật dưới kính hiển vi phẫu thuật gọi là kỹ thuật vi phẫu (kỹ thuật khâu nối mạch máu, nối thần kinh, khâu phục hồi những ống nhỏ …)

Kính hiển vi phẫu thuật đã được sử dụng từ khá lâu, từ những thập kỷ 40 – 50,

nó đã được sử dụng trong ngành tai mũi họng, nhãn khoa Sau đó các phẫu thuật viên thần kinh cũng sử dụng để điều trị tổn thương các mạch máu não

Thập niên 1960, Sunderland đã tiến hành những can thiệp vào thần kinh ngoại

vi Năm 1960, sau những công trình nghiên cứu thực nghiệm, phương pháp nối mạch máu nhỏ được công bố và kỹ thuật này được gọi là vi phẫu thuật Từ đó, có rất nhiều phẫu thuật viên ở nhiều nước khác nhau đã đóng góp vào việc phất triển vi phẫu thuật trong nhiều chuyên ngành ngoại khoa Trong những năm gần đây, việc ứng dụng kỹ thuật vi phẫu vào thực tế ngoại khoa được cho là một trong những thành tựu ngoại khoa quan trọng Nhìn lại lịch sử phát triển trong bốn thập kỷ trở lại đây, phẫu thuật tạo hình đã có những bước tiên nhảy vọt với khả năng thực tế là có thể cấy chuyển tự

do những vạt da dày, những bắp cơ, những đoạn xương được cấp máu nuôi dưỡng tức thời nhờ kỹ thuật chắp nối các mạch máu và khi cần chắp nối cả thần kinh

Ở Việt Nam, vi phẫu thuật đã bắt đầu phát triển từ đầu thập kỷ 80 của thể kỷ trước Từ năm 1979, Giáo sư Nguyễn Huy Phan là người đầu tiên áp dụng kỹ thuật vi phẫu trong phẫu thuật tạo hình tại bệnh viện trung ương quân đội 108 Đến nay, trong nước đã có khá nhiều các cơ sở đã triển khai kỹ thuật vi phẫu tạo hình như một quy trình thường quy

NHỮNG ỨNG DỤNG CỦA VI PHẪU THUẬT TRONG NGOẠI KHOA

Kỹ thuật vi phẫu đã được áp dụng rộng rãi trong nhiều chuyên ngành ngoại khoa: chấn thương chỉnh hình, tạo hình, tim mạch, phẫu thuật nhi khoa, tiết niệu, sản phụ khoa, tai-mũi-họng, mắt…

Mục đích:

1 Tái lập tuần hoàn của một cơ quan, tổ chức đã tách rời khỏi cơ thể

2 Tăng mức chính xác của phẫu thuật viên nhằm nâng cao chất lượng cho các phẫu thuật quy ước

Các ứng dụng trong ngoại khoa:

- Trong chấn thương chỉnh hình có nhiều ứng dụng phổ biến nhất

+ Khâu nối chi thể đứt lìa, đặc biệt là bàn tay, ngón tay

+ Chuyển ghép xương tự do có nối mạch máu nuôi dưỡng như ghép xương mác, xương mào chậu

+ Chuyển ghép ngón chân (ngón một hoặc ngón hai) lên thay ngón tay cái

+ Chuyển ghép các vạt da – cân, da – cơ, cơ hoặc các vạt phức tạp trong

cơ quan vận động để che phủ khuyết phần mềm

+ Nối, ghép thần kinh ngoại biên + Nối, ghép, chuyển thần kinh phục hồi chức năng trong tổn thương đám rồi thần kinh cánh tay

- Phẫu thuật thần kinh

+ Khâu nối, ghép thần kinh ngoại biên + Nối ghép mạch máu trong – ngoài sọ trong tắc nghẽn mạch máu não + Phẫu thuật vi phẫu lấy u não

- Phẫu thuật tiêu hóa – gan mật

+ Chuyển một đoạn ruột non hoặc vạt da thay thế thực quản + Khâu nối ống dẫn mật

+ Khâu nối ống tụy + Nối mạch máu, ống dẫn mật-tụy trong ghép gan-tụy

- Phẫu thuật tiết niệu – sinh dục

+ Tạo hình dương vật + Nối lại ống dẫn tinh + Khâu nối niệu quản + Nối và tạo hình vòi trứng

- Phẫu thuật tim mạch

+ Nối các mạch máu nhỏ và vừa + Làm cầu nối chủ vành

ỨNG DỤNG VI PHẪU THUẬT TRONG PHẪU THUẬT HÀM MẶT VÀ TẠO HÌNH

Với khả năng nối lại các mạch máu nhỏ dưới 2mm đường kính ngoài, việc khâu nối các ống nhỏ, nối ghép dây thần kinh ngoại vi, vi phẫu thuật đã được ứng dụng trong phẫu thuật hàm mặt tạo hình từ nhiều năm nay

1 Nối các ống nhỏ:

Nhờ kính hiển vi phẫu thuật cùng kim chỉ khâu đặc biệt, người ta có thể nối lại các ống tuyến nước bọt (ống Wharton, ống Stenon) bị tổn thương do chấn thương, cũng như có thể phục hồi lệ đạo có chất lượng hơn

2 Nối ghép thần kinh:

Khả năng nối ghép thần kinh được ứng dụng trong phẫu thuật tạo hình hàm mặt:

- Nối lại dây thần kinh VII và các nhánh ngoại vi bị đứt ngay sau chấn thương

- Điều trị liệt dây thần kinh VII:

+ Chuyển thần kinh với phần trung tâm là các dây thần kinh vận động khác: thần kinh IX, thần kinh XII, thần kinh cơ cắn là một nhánh của thần kinh V

Chuyển thần kinh cơ cắn điều trị liệt mặt do tổn thương thần kinh VII + Phẫu thuật xuyên mặt: dùng một đoạn thần kinh (thần kinh hiển) bác cầu từ một nhánh của dây VII bên lành qua da sang bên liệt, sau 6 tháng làm phẫu thuật ghép cơ phục hồi chức năng dây VII bên liết (cơ thon hoặc cơ răng)

3 Trồng lại các bộ phận đứt rời:

Nguyên tắc chung: Những bộ phận bị đứt rời có hệ thống mạch nuôi dưỡng, không bị dập nát nhiều, được bảo quản tốt, thời gian và điều kiện cho phép có thể ghép nối lại được

- Nối lại da đầu đứt rời Đây là phương pháp duy nhất để bệnh nhân có tóc Các phương pháp khác đều không thể làm được

Trồng lại mảnh da đầu đứt rời bằng kỹ thuật vi phẫu

- Nối lại vành tai đứt rời

- Nối lại môi đứt rời, mũi đứt rời, phức hợp môi mũi đứt rời

4 Ứng dụng trong tạo hình độn

- Tạo hình độn ổ mắt sau cắt bỏ ung thư bằng các vạt cẳng tay quay, vạt đùi trước ngoài, vạt cơ lưng to, vạt cơ thon

- Tạo hình độn cho bệnh lý teo lép nửa mặt bẩm sinh hoặc mắc phải

5 Ứng dụng trong tạo hình phủ

Ứng dụng kỹ thuật vi phẫu trong tạo hình những khuyết hổng tổ chức do vết thương, chấn thương, sau những phẫu thuật cắt bỏ sẹo lớn, khối u đặc biệt là những phẫu thuật cắt bỏ triệt để trong ung thư vùng đầu mặt cổ

- Tạo hình vùng cổ bằng các vạt da cân, da cơ: vạt bả bên bả, vạt mu chân, vạt cẳng tay quay

- Các khuyết xương hàm trên, hàm dưới sau chấn thương hoặc sau cắt bỏ

u xương được tạo hình bằng vạt xương mác, vạt xương mào chậu

- Tạo hình phủ cho những khuyết da đầu: chuyển vạt da vi phẫu: vạt đùi trước ngoài,vạt cẳng tay quay, vạt da cơ lưng rộng, vạt mạc nối lớn kết hợp ghép da mỏng trên mạc nối lớn

Tạo hình phủ sau cắt bỏ ung thư da đầu bằng vạt da cơ lưng to vi phẫu

6 Dựng hình

- Dựng hình tháp mũi bằng các vạt da cân tự do kết hợp ghép xương hoặc sụn tự thân

- Tạo hình tai bằng vạt da cân cẳng tay quay vi phẫu trước đó đã đặt khung sụn vành tai

- Dựng lại cung xương hàm trên, xương hàm dưới bằng các vạt xương mác, xương mào chậu với nhiều ưu điểm: Dựng hình đúng với hình thể

không gian, phẫu thuật ngay sau cắt bỏ xương hàm, khi ổn định có thể phục hình răng trên các vạt xương này

7 Những ứng dụng khác

- Tạo hình vùng hạ họng sau cắt bỏ ung thư bằng các vạt da cận

- Tạo lại đoạn thực quản trên bằng vạt da cẳng tay, vạt đùi trước ngoài

KẾT LUẬN

Những ứng dụng của vi phẫu thuật trong ngoại khoa nói chúng và trong phẫu thuật tạo hàm mặt nói riêng đã làm thay đổi hẳn chất lượng phẫu thuật tạo hình, mở rộng các chỉ định tạo hình, tạo nên một cuộc cách mạng trong ngoại khoa và trong phẫu thuật tạo hình

Tài liệu tham khảo

1 Các vấn đề trong PTTH, bài giảng Bộ môn PTTH, Trường đại học y Hà Nội –

2012

2 Bài giảng Phẫu thuật tạo hình, Bộ môn Phẫu thuật tạo hình - Trường đại học y

Hà Nội, Nhà xuất bản y học 2002

CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ

1 Vi phẫu thuật là những phẫu thuật thực hiện dưới trên những của cơ thể bằng những dụng cụ và kim chỉ khâu đặc biệt Kỹ năng cơ bản để tiến hành

vi phẫu thuật dưới kính hiển vi phẫu thuật gọi là kỹ thuật vi phẫu

2 Câu hỏi điền vào chỗ trống

Các ứng dụng của vi phẫu thuật trong PT tạo hình hàm mặt

a) Nối các ống nhỏ

b)

c) Trồng lại các bộ phận đứt rời

d)

e)

f)

g) Những ứng dụng khác

3 Câu hỏi đúng sai:

Mục đích của kỹ thuật vi phẫu là tái lập tuần hoàn của một cơ quan, tổ chức đã tách rời khỏi cơ thể?