Bài 12: Di truyền liên kết với giới tính....

Tiết 12: di truyền liên kết với giới tính và di truyền ngoài nhân I.. b, Một số cơ chế tế bào học xác định giới tính bằng NST- Con cái; cặp NST gtính XX giới đồng giao tử cái - Con đực:

Tiết 12: di truyền liên kết với giới tính

và di truyền ngoài nhân

I Di truyền liên kết với giới tính

1 NST giới tính và cơ chế tế bào học xác định giới

tính bằng NST

a NST giới tính

Là loại NST có chứa gen qui định giới tính và cũng có

thể chứa gen qui định các tính trạng th ờng

* Có 2 loại NST giới tính là: X và Y

Nghiên cứu SGK, em hãy cho biết nhiễm sắc thể giới tính là

gì?

-Trong cặp NST giới tính gồm mấy loại?

Y

- Quan sát hình, em hãy cho biết đặc điểm của các gen nằm trên vùng t

ơng đồng và không t ơng

đồng của cặp XY?

Vùng t ơng đồng: chứa các lô cút gen giống nhau

Vùng không t ơng đồng: chứa các gen đặc

b, Một số cơ chế tế bào học xác định giới tính bằng NST

- Con cái; cặp NST gtính XX (giới đồng giao tử cái)

- Con đực: cặp NST gtính XY (giới dị giao tử đực)

Cơ chế:

(XX chỉ 1 trong 2 X có các gen hoạt động, còn NST X bị bất hoạt.

XY: gen trên NST X luôn hoạt động, Y chứa ít gen nh ng đóng vai trò quan trọng quan trọng trong việc quyết định giới tính.)

Đối t ợng: b ớm, chim, ếch, cá

- Con cái: XY, Y gần nh không mang gen và nó không có vai trò trong việc xác

- Con đực XX định giới tính.

* Cơ chế xác định giới tính bằng NST X

Đối t ợng: rệp, bọ xít, châu chấu

- Con đực: XO

- Con cái: XX

Đôí t ợng: bọ nhậy

- Con đực: XX

- Con cái: XO

• Bổ sung: cơ chế xác định giới tính NST X, Y có sự

khác nhau, ví dụ; ở Ng ời và Thú trong 2 NST X chỉ

có 1 NST hoạt động, còn NST kia bất hoạt về mặt di truyền (RG X luôn ở trạng thái hoạt động)

• Giải thích về thuyết "bù trừ l ợng gen": của Lyon

Gen trên NST X của ng ời và ĐV có vú ngoài gen

qđịnh gtính còn rất nhiều nhiều gen không tham gia vào qđịnh gtính Vì vậy để đảm bảo cho các gen ko than gia vào qđịnh gtính nằm trên NST X ở nữ giới cũng có đ ợc 1 l ợng sản phẩm của gen nh ở nam giới thì 1 trong 2 X ở nữ giới phải bất hoạt Thực tế ng ời

ta đã chứng minh đ ợc trên cơ sở phụ nữ có những

2 Di truyền liên kết với giới tính

a Gen trên nhiễm sắc thể X

Em hãy cho biết đối t ợng, tính trạng nghiên

cứu?

Thomas Morgan

(1866-1845)

Hình ảnh liên hệ mắt của ruồi giấm

* Thí nghiệm

Pt/c: ♀Mắt đỏ Mắt đỏ x ♂Mắt trắng

F1: 100% ♂, mắt đỏ ♀Mắt đỏ

F2:

100% ♀Mắt đỏ mắt đỏ,

50% ♂ mắt đỏ mắt đỏ

50% ♂ mắt trắng

Pt/c: Mắt trắng x ♀Mắt đỏ ♂ mắt đỏ Mắt đỏ

F1: 100% mắt đỏ ♀Mắt đỏ

100% ♂ mắt trắng

F2:

♀Mắt đỏ:50% mắt đỏ và 50% mắt trắng

♂ mắt đỏ:50% mắt đỏ và 50% mắt trắng

Xác định tính trạng Trội, lặn?

Kết quả của phép lai thuận, nghịch?

Kết quả thí nghiệm của MoocGan có gì khác so với kết quả thí nghiệm lai 1 tính trạng của Men Đen?

Xét phép lai thuận Từ đó đa ra kết luận?

• Tính trạng mắt đỏ trội so với mắt trắng

• Kết quả của phép lai thuận và nghịch: khác nhau

Cụ thể tỉ lệ phân li KH ở 2 giới là khác nhau

• Xét phép lai thuận: tính trạng phân bố không đều

ở 2 giới (mắt trắng chỉ xuất hiện ở con đực F2 với

số l ợng nhỏ)

 gen qui định tính trạng liên kết với giới tính (nằm trên NST X và ko có alen t ơng ứng trên Y)

Các em thảo luận theo

các câu hỏi sau:

Cơ sở tế

bào học

của hiện

tượng di

truyền

liên kết

giới tính

PhÐp lai thuËn

• Đặc điểm di truyền của gen trên nhiễm sắc thể X:

• Di truyền chéo; tính trạng từ con đực P truyền sang

con cái F1 và đ ợc biểu hiện ở con đực F2 (Bố truyền cho con gái và đ ợc biện hiện cháu trai)

• Ví dụ: ở Ng ời có bệnh mù màu, máu khó đông

PhÐp lai nghÞch

b, Gen trên nhiễm sắc thể Y

* Ví dụ : Ng ời Bố có trùm lông trên vành tai (tật dính ngón tay thứ 2 và 3) sẽ truyền trực tiếp tính trạng này cho tất cả các con trai mà con gái thì không bị tật

này

* Giải thích: gen qui định tính trạng nằm trên NST Y,

không có alen t ơng ứng trên NST X Di truyền cho tất cả cơ thể mang kiểu gen XY trong dòng họ

* Đặc điểm di truyền của gen trên NST Y

Di truy nền th ngẳng : tính trạng từ con đực P truyền trực

tiếp cho các con đực đời sau (Bố truyền trực tiếp cho con trai)

Hội chứng trùm lông trên vành tai

* Di truyền liên kết với giới tính: là hiện t ợng di

truyền các tính trạng mà các gen xác định chúng nằm trên nhiễm sắc thể giới tính

*Nguyên nhân: là do NST giới tính X có những gen

qui định tính trạng mà trên NST Y không có hoặc

trên Y có mà trên X thì không

Vậy thế nào là di truyền lên kết với giới tính?

Em hãy cho biết nguyên nhân của

sự khác biệt giữa di truyền trên NST X

và trên NST Y?

c, ý nghĩa của di truyền liên kết với giới tính

- Sớm phát hiện đ ợc giới đực, cái từ nhỏ  điều

khiển tỉ lệ đực cái theo ý muốn trong chăn nuôi (tạo ra nhiều tằm đực vì tằm đực cho nhiều tơ)

- Phát hiện đ ợc bệnh do rối loạn cơ chế phân li,

tổ hợp của các cặp NST giới tính (bệnh XXX, XXY, XYY, XO)

II Di truyền ngoài nhân

• Năm 1909, Coren (Correns) tiến hành phép lai thuận nghịch

• Đối t ợng: Cây hoa phấn (Mirabiliss)

Phép lai thuận Phép lai nghịch

Pt/c: ♀Mắt đỏ Cây lá đốm x ♂Cây lá xanh

F1: 100% cây lá đốm

F1: 100% cây lá xanh

- Nhận xét đặc điểm biểu hịên của F1 so với kiểu hình của P

trong 2 phép lai thuận, nghịch?

- Giải thích hiện t ợng trên?

- Di truyền ngoài nhân (qua tế bào chất) có đặc điểm gì?

*Nhận xét: kết quả của 2 phép lai thuận nghịch khác nhau F1: có kiểu hình giống mẹ

* Giải thích: trong quá trình thụ tinh, giao tử đực chỉ truyền nhân mà không truyền tế bào chất

cho trứng Do vậy các gen nằm trong tế bào chất (ty thể; lục lạp) chỉ đ ợc mẹ truyền cho qua tế

bào chất của trứng.

*Đặc điểm của di truyền ngoài nhân (tế bào chất)

• Di truyền theo dòng mẹ (con giống mẹ)

• Không tuân theo các định luật chặt chẽ nh sự di

truyền qua nhân

*Ph ơng pháp phát hiện qui luật di truyền: dùng

phép lai thuận nghịch

- Nếu kết quả 2 phép lai khác nhau và tính trạng ở F2 thu đ ợc ở 1 giới với tỉ lệ KH nhỏ gen nằm trên

nhiễm sắc thể giới tính.(DTLKGT)

- Nếu kết quả 2 phép lai khác nhau và con có kiểu

hình giống mẹ  Di truyền ngoài nhân

- Nếu kết quả 2 phép lai giống nhau gen nằm trên NST th ờng

Vậy làm thế nào để phân biệt gen; nằm trên NST th ờng, NST giới tính

hoặc gen ngoài nhân (TBC)?

Sơ đồ bệnh máu khó đông (gen nằm trên NST X)

I:

II:

III:

TËt dÝnh ngãn tay thø 2 vµ 3 (tóm l«ng trªn vµnh tai) I:

II: