Báo Cáo: Quy trình kỹ thuật trồng cây Nưa Amorphophallus

Tại vườn thực nghiệm xã Cổ NhuếBố trí thực nghiệm tại HTX Linh DượcSơn: diện tích là 100 m2 trong nhà lưới mái nhựa có che lưới đen để hạn chế bớiánh sáng.Dưới tán rừng keo, có độ tàn

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM

VIỆN SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH VẬT

SẢN PHẨM NHIỆM VỤ

Nhiệm vụ:

KHAI THÁC VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN GEN CÁC LOÀI NƯA

(Amorphophallus spp.) GIÀU GLUCOMANNAN

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM

VIỆN SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH VẬT

SẢN PHẨM NHIỆM VỤ

Nhiệm vụ:

KHAI THÁC VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN GEN CÁC LOÀI NƯA

(Amorphophallus spp.) GIÀU GLUCOMANNAN

MỤC LỤC

THÔNG TIN QUY TRÌNH .4

MỞ ĐẦU .5

Chương 1 CƠ SỞ ĐỂ XÂY DỰNG QUI TRÌNH TRỒNG NƯA .6

1.1 Nghiên cứu thực nghiệm trong phạm vi vườn pilot .6

1.1.1 Trồng dưới bóng .6

1.1.2 Trồng Nưa ngoài sáng .6

1.2 Chọn lựa loài trồng .7

Chương 2 QUY TRÌNH TRỒNG NƯA .8

2.1 Giá trị kinh tế của cây Nưa .8

2.2 Giới thiệu một số loại giống Nưa chất lượng hiện nay: .10

2.2.1 Giống Nưa đầu nhăn .10

2.2.2 Giống Nưa vân nam .11

2.2.3 Giống Nưa krausei .12

2.3 Quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc: .13

2.4 Tóm tắt quy trình kỹ thuật trồng Nưa .17

2.5 Dự kiến sản phẩm .17

TÀI LIỆU THAM KHẢO .18

THÔNG TIN QUY TRÌNH .4

MỞ ĐẦU .5

Chương 1 CƠ SỞ ĐỂ XÂY DỰNG QUI TRÌNH TRỒNG NƯA .6

1.1 Nghiên cứu thực nghiệm trong phạm vi vườn pilot .6

1.1.1 Trồng dưới bóng .6

1.1.2 Trồng Nưa ngoài sáng .7

1.2 Mô hình trồng thực nghiệm .7

1.2.1 Chọn lọc địa điểm .7

1.2.2 Chọn lựa củ giống 9

1.2.3 Bố trí mô hình trồng .9

Chương 2 QUY TRÌNH TRỒNG NƯA .16

2.1 Giá trị kinh tế của cây Nưa .16

2.2 Giới thiệu một số loại giống Nưa chất lượng hiện nay: .18

2.2.1 Giống Nưa đầu nhăn .18

2.2.2 Giống Nưa vân nam .19

2.2.3 Giống Nưa krausei .20

2.2.4 Giống Nưa konjac .21

2.3 Đặc điểm chung của các giống Nưa .23

2.4 Kỹ thuật trồng và chăm sóc: .23

2.4.1 Phân loại và chọn củ giống: .23

2.4.2 Thời vụ: .24

2.4.3 Làm đât: .24

2.4.4 Mật độ và cách trồng: .25

2.4.5 Chuẩn bị vật tư, phân bón và cách bón: Cho 1 sào (360m2) .26

2.4.6 Tưới nước: .27

2.4.7 Làm cỏ .27

2.4.8 Sâu bệnh và cách phòng trừ .27

2.5 Dự kiến sản phẩm .28 TÀI LIỆU THAM KHẢO .29

THÔNG TIN QUY TRÌNH Tên quy trình: “Quy trình trồng và chăm sóc Nưa”

Mục đích: Để thống nhất cácnghiên cứu được các bước, các thông số kỹ

thuật cho việc trồng Nưa nguyên liệu

do kiểu gen hoặc sự phối hợp của các kiểu gen quy định và phân biệt được với bất kỳ quần thể cây trồng nào khác bằng sự biểu hiện của ít nhất một tình trạng có khả năng di truyền được.

3 Dưới tán Nơi có độ tàn che từ 0,7 - 1

4

MỞ ĐẦU

Chi Nưa (Amorphophallus) thuộc họ Ráy (Araceae) bao gồm gần 30 loài,

chúng phân bố từ Bắc vào Nam, chúng sống ở cả vùng biển, vùng đồng bằng tớivùng núi cao Trong chi Nưa, củ một số loài có chứa một loài đường phân tử lớn

có tên gọi là glucomannan được sử dụng nhiều trong công nghiệp thực phẩm, vàdược liệu Chỉ với một số ít loài trong chi này nhưng hiện nay công nghiệp chếbiến bột glucomannan (hay còn gọi là bột konjac do tìm thấy trong củ Nưa konjacđầu tiên) ở một số nước như Trung Quốc, Nhật Bản, Niu Dilan, Ấn Độ, v.v Trongmột số năm gần đây cây Nưa ở Việt Nam đã bắt đầu được chú ý Các loài Nưa cóchứa glucomannan cũng đã được nghiên cứu, đánh giá và chọn lọc Một số côngtrình khoa học về đánh giá các loài Nưa có chứa glucomannan và có giá trị kinh tếtheo hướng chế biến thực phẩm đã được chú ý Đã có nhiều đoàn chuyên gia NhậtBản lưu tâm và tiến hành khảo sát các loài Nưa có chứa glucomannan ở ViệtNam Theo thông tin được biết, một nhóm chuyên gia Nhật Bản đã hợp tác vớimột công ty dược liệu của Việt Nam xây dựng nhà máy chế biến bột Nưa konjac ởBắc Việt Nam Tuy nhiên, để sản xuất bột Nưa rất cần có một diện tích vùngnguyên liệu có diện tích lớn tới hàng ngàn hecta

Để có được vùng nguyên liệu như vậy, các kết quả nghiên cứu về nhângiống, kỹ thuật trồng trọt cây Nưa là rất cần thiết Thực hiện Nhiệm vụ Quĩ gen,nhóm nghiên cứu đã tiến hành trồng thử nghiệm ở phạm vi pilot và mô hình trồngtại các địa phương để có thể đúc rút và xây dựng một qui trình kỹ thuật trồng câyNưa

Chương 1 CƠ SỞ ĐỂ XÂY DỰNG QUI TRÌNH TRỒNG NƯA

1 Nghiên cứu thực nghiệm trong phạm vi vườn pilot

1.1 Trồng dưới bóng

Địa điểm thực nghiệm: HTX Linh Dược Sơn - thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình.

Loài trồng thử nghiệm là loài Nưa krausei

Loài Nưa đầu nhăn, và Nưa krausei được trồng thử nghiệm ở phạm vi pilottại vườn thực nghiệm xã Cổ Nhuế và vườn thực nghiệm của HTX Linh Dược Sơntỉnh Hòa Bình

Tại vườn thực nghiệm xã Cổ NhuếBố trí thực nghiệm tại HTX Linh DượcSơn: diện tích là 100 m2 trong nhà lưới mái nhựa có che lưới đen để hạn chế bớiánh sáng.Dưới tán rừng keo, có độ tàn che khoảng 0,7

Tại vườn thực nghiệm của HTX Linh Dược Sơn: diện tích thử nghiệm là 200m2, trồng dưới tán cây Keo

Trồng từ củ con kích thước đường kính 5-6 cm (4 củ/kg) dưới tán rừngKeotrên đất pha cát tại vườn thí nghiệm Cổ Nhuế, Hà Nội, dưới điều kiện chebóng bằng lưới nhựa đen: trồng 2.000556 cây từ củ con trên diện tích là 500 m2

(cự ly trồng 530 x 530cm, 111.11140.000 cây/1ha) cho mỗi loài, sau 6 tháng thuhoạch được 901.480 kg củ (chỉ tính củ cái) Củ lớn nhất có trọng lượng 0.85 kg và

củ nhỏ nhất là 0.5 kg, khối lượng trung bình của củ là 0,74 kg/1củ Từ củ thu được

từ diện tích 100 m2kết quả trên, ta có thể tính được năng suất thí nghiệm có thểtính được năng suất là 3018 tấn/ha Trong thực tế, mô hình trồng Nưa dưới tánrừng, diện thích dành cho lối đi, khoảng không và tránh các gốc cây chiếm khoảng30% Như vậy, số lượng cây trồng cho 1ha chỉ bằng 70% so với mật độ lý thuyết.Năng suất đạt khoảng 21 tấn/1ha

Thí nghiệm được bố trí trồng trên 2 luống kích thước 1,2 x 16,5 m

Cây được trồng thành 2 hàng, mỗi hàng 32 cây, khoảng cách các cây là 50 x 50 cm.

Tại vườn Linh Dược Sơn: Nưa krausei trồng từ mảnh củ cắt từ củ mẹ, trồng

dưới bóng cây tự nhiên bị che khuất ánh sáng ½ ngày từ 1 giờ chiều, nếu tính độtàn che vào khoảng 60-70%, diện tích là 200 m2, số lượng củ giống là 560 củ, sốlượng còn sống và trưởng thành là 480, trọng lượng thu hoạch được là 240 kg, củnhỏ nhất (chỉ tính củ cái) là 0,2 kg và củ lớn nhất là 0,6 kg, khối lượng trung bình

là 0,55 kg/củ

Ở thí nghiệm này do tỷ lệ sống và phát triển tới lúc trưởng thành chỉ còn85% nên khi thử tính năng suất chúng tôi phải đưa ra con số giả sử cả 560 câysống và phát triển tới lúc trưởng thành thì khối lượng thu hoạch sẽ là 280 kg, vànăng suất sẽ là 14 tấn/ha

1.2 Trồng Nưa ngoài sáng

Tại Trung Quốc và Nhật Bản, Nưa phần lớn được trồng ở ngoài sáng và việccanh tác đã được cơ giới hóa cao Tuy nhiên, do Việt Nam có vĩ độ thấp, độ caocác địa điểm triển khai thí nghiệm không nơi nào tới 1.500 m so với mực nướcbiển Tiên lượng cây Nưa sẽ bị ảnh hưởng lớn bởi bức xạ mặt trời và nhiệt độ.Tuy nhiên, để kiểm chứng và lấy đối chứng, nhóm nghiên cứu vẫn tiến hành thửnghiệm trồng ngoài sáng một số diện tích

Đúng như tiên lượng, các thí nghiệm trồng Nưa ngoài sáng cả ở phạm vipilot và phạm vi mô hình đều cho kết quả không khả quan Nguyên nhân là do bộ

rễ của cây Nưa rất nhậy cảm với nhiệt độ cao Khi nhiệt độ của đất tăng lên tới

30oC, rễ Nưa sẽ bị chết, cây mất khả năng hấp thụ nước và muối khoáng làm chocây chết nhanh và củ bị thối

Nưa trồng ngoài sáng tại vườn thực nghiệm Cổ Nhuế, tại Cao Bằng tỉ lệ chếtvào mùa nắng tới 70%

Như vậy, ta có thể thấy rằng, cây Nưa không thích hợp với mô hình trồngNưa ngoài sáng Trồng Nưa ngoài sáng cho tỷ lệ chết cao, củ không phát triển,cây thường bị nhiều loại sâu bệnh, đặc biệt bệnh bạch tạng.

2 Mô hình trồng thực nghiệm

2.1 Chọn lọc địa điểm

Địa điểm trồng Nưa được lựa chọn theo các tiêu chí sau:

Độ cao so với mặt nước biển từ 300-1.000 m Cây Nưa cho glucomannan là cây

ưa mát không chịu được nhiệt độ trên 35oC vì vậy ở Việt Nam chỉ có một số địađiểm vùng núi cao mới có độ cao và khí hậu mát mẻ thích hợp cho cây Nưa ỞVân Nam (Trung Quốc) Nưa cho glucomannan được trồng ở những vùng có độcao 800 m trở lên, tuy nhiên Nưa ở đây được trồng ngoài đất trống Việc chọn lựamột địa điểm có độ cao 300 m và trồng dưới tán khi tiến hành triển khai Nhiệm vụcũng là bước thử nghiệm và lấy đối chứng để so sánh với các điểm thử nghiệmkhác có độ cao lớn hơn

- Có diện tích dưới tán rừng hoặc dưới tán cây trồng khác

Địa điểm triển khai 2: Đồi trồng ngô thuộc, xã Nong Luông, huyện MaiChâu

Điều kiện sinh thái: Độ cao so với mực nước biển là 1.100 m, độ dốc vàokhoảng 250 khí hậu mát mẻ, nhiệt độ cao nhất vào giữa trưa hè có hôm đạt 37oCnhưng thời gian ngắn (2-3 tiếng vào lúc trưa) , chiều lại mát Nhiệt độ trung bình

cả năm là 22oC

Diện tích thử nghiệm: 1 ha Điều kiện trồng xen dưới tán mậncây ngô

Tỉnh Hà Giang:

Địa điểm triển khai: Xã Quyết Tiến, huyện Quản Bạ

Địa hình thung lũng khá bằng phẳng trên núi cao, độ cao trung bình là hơn

900 m so với mặt nước biển, xung quanh có những đồi thấp với thảm thực vật táisinh hoặc rừng tre nứa Khí hậu mát mẻ quanh năm, nhiệt độ trung bình cả năm là

19oC, mùa hè những ngày nóng nhất nhiệt độ có thể tới 35oC vào lúc giữa trưa.Diên tích thử nghiệm: 3 ha Trong đó 2 ha trên đồi dốc khoảng 15o dưới tán rừngtre nứa trên đất dốc sườn đồi và 1 ha trồng trên đất bằng xen dưới tán cây Ngô

Tỉnh Cao Bằng:

Địa điểm triển khai: Xã Phia Đén, huyện Nguyên Bình

Địa hình núi cao trên 1000 m, độ dốc 10-20 o , thảm thực vật bị tàn phá mạnhchỉ còn lại ít rừng tái sinh, với ưu thế cây Sau sau.đất ở đây canh tác chủ yếu làtrồng dong riềng để làm miến Khí hậu mát mẻ

Điểm 1: Khu đất thuộc Công ty chè Kolia, trồng ngoài sáng, diện tích 3.000

thử nghiệm ở vườn thí nghiệm và cho kết quả tốt Trong hai loài Nưa krausei vàNưa đầu nhăn thì phổ sinh thái của Nưa krausei rộng hơn, khả năng kháng sâubệnh cũng như năng suất cao hơn, nên ở các thực nghiệm về nhân giống, Nhómnghiên cứu thống nhất lựa chọn loại Nưa krausei làm đối tượng nghiên cứu.Trong

số 3 loài, chỉ có loài Nưa vân nam là cho hàm lượng glucomannan thấp

3.1 Bố trí mô hình trồng

Tại Hòa Bình:

Mô hình dưới tán cây keo: Khoảng cách trồng cây cách cây là 40 cm, hàng

cách hàng là 50 cm Số lượng cây trồng trong 2 ha là 60.000 cây (trừ đường đi,nhiều diện tích không trồng được) Diện tích trồng được chia làm 3 khu:

Khu trồng Nưa vân nam: diện tích 4.000 m2 Tổng số khối lượng giống trồng là 2,5 tấn, khối lượng củ giống trung bình là 5 củ/kg

Khu trồng Nưa đầu nhăn: diện tích 8.000 m2 Khối lượng củ giống trồng là 5 tấn

Khu trồng Nưa krausei: diện tích 8.000 m2 Khối lượng củ giống trồng là 5 tấn

Mô hình trồng xen ngô: Do xuống giống chậm, sau khi tra ngô mới trồng nên

khoảng cách trồng thưa hơn so với trồng dưới tán keo Cụ thể là cây cách cây tới 1mét hoặc hơn Tổng diện tích 1 ha, trồng hết 500 kg giống (kích thước 4 cmđường kính và trọng lượng củ là 50 gam)

Giống trồng tại đây chỉ trồng thuần 1 giống Nưa krausei Hòa Bình

Mô hình trồng trên đất dốc và đất bằng được bố trí tại 2 xã Ngọc Sơn, huyệnLạc Sơn và xã Quyết Chiến, huyện Tân Lạc

Tại xã Ngọc Sơn: Mô hình trồng trên đất bằng xen cây Ngô, diện tích 2.500

m2, giống trồng là Nưa đầu nhăn Vùng này khá thấp, độ cao trung bình là 450 m,khí hậu nóng hơn các điểm trồng khác

Tại xã Quyết Chiến: Mô hình trồng trên đất dốc là sườn đồi sau nhà ông AnCách Ủy ban xã 500 m Địa hình đất xen lẫn đá, độ dốc khá cao tới 30% Độ cao

so với mặt nước biển là 560 m, khí hậu ở đây khá mát mẻ Diện tích bố trí môhình là 2.500 m2.

Tại Đà Bắc: Địa hình nương ngô trên đất dốc chân núi đá vôi Thổ nhưỡngđất đã bạc màu do canh tác và không được chăm sóc Độ cao so với mặt nước biển

là 620 m Khí hậu khá nóng, vào mùa hè nhiều ngày nhiệt độ lên tới 37-40 độo C.Nưa ở đây được trồng xen với Ngô Diện tích bố trí mô hình là 5.000 m2

Thời gian trồng từ 24 tháng 3 tới 30 tháng 3

Mô hình trồng ngoài sáng ở độ cao 950 m, đất xốp nhưng cho kết quả khôngtốt

2 KẾT QUẢ

Số liệu thu thập

Tại Hòa Bỉnh Loài (Giống)

Diện tích (m2)

KL giống (kg)

KL thu hoạch (kg)

Trọng lượng

TB củ

(kg)

Năng suất

Mô hình xen ngô

- Các số liệu được đo đếm trên 20 cây tại mỗi địa điểm xây dựng mô hình sau đó nhân với mật độ trung bình của số cây trên 1 ha

Biểu đồ số 1: So sánh năng suất của 3 loài Nưa trồng theo mô hình dưới tán

tại 3 địa điểm thuộc 3 tỉnh miền núi phía Bắc

Đánh giá và nhận xét các mô hình

Đánh giá mô hình trồng dưới tán

Nhìn vào bảng số liệu và biểu đồ năng suất của 3 loài Nưa trồng theo môhình dưới tán tại 3 địa điểm của 3 tỉnh Hòa Bình, Hà Giang và Cao Bằng chúng ta

có nhận xét sau:

Năng suất của 3 loài trồng ở Hòa Bình là khá đồng đều Trong đó, loài Nưa vânnam có năng suất cao hơn hẳn trồng ở Hà Giang và ở Cao Bằng Điều này cũng dễhiểu, vì Nưa vân nam phân bố khá phổ biến tại Hòa Bình nên cây dễ thích nghihơn và sinh trưởng tốt hơn

-Trong 3 tỉnh bố trí mô hình trồng Nưa dưới bóng, các mô hình trồng ở HàGiang cho năng suất cao nhất ở 2 giống, Nưa đầu nhăn và Nưa krausei Trong 2loài này thì Nưa đầu nhăn cũng là loài bản địa ở địa phương nên cũng cho năngsuất củ cao hơn

-Ở cả 3 loài được trồng thử nghiệm, loài Nưa krausei có năng suất đồng đềuhơn soa với 2 loài kia.

-Loài Nưa vân nam, mặc dù trồng ở Hòa Bình là khá tốt nhưng năng suất củkém hơn so với 2 loài kia

Đánh giá mô hình trồng Nưa trên đất bằng và dốc

Công việc thử nghiệm mô hình trồng Nưa trên địa hình đất bằng và đất dốcđược thực hiện tại xã Ngọc Sơn huyện Lạc Sơn với địa hình đất bằng, và tại xãQuyết Chiến với địa hình đất dốc trên sườn núi đá vôi, cây Nưa krausei đượctrồng xen với cây Ngô ở Lạc Sơn và trồng tại các hốc đá dưới tán rừng tái sinh ởQuyết Chiến Nhìn vào biểu đồ so sánh năng suất của 2 mô hình ta thấy:

So với trồng ở đât đất bằng, năng suất trồng ở sườn núi dốc cao hơn rấtnhiều Thực tế, việc so sánh này thực sự chưa được chính xác do các điều kiện khíhậu ở 2 địa điểm đối chứng khá là khác biệt nhau Ở xã Quyết Chiến, độ cao sovới mặt nước biển cao hơn (hơn 600 m) trong khi ở Ngọc Sơn độ cao chỉ là hơn

400 m và khí hậu nóng hơn ở Quyết Chiến nhiều Tuy nhiên, theo quan sát củachúng tôi, thì số củ Nưa bị thối, cây không lên ở Ngọc Sơn nhiều hơn so với ởQuyết Chiến, đặc biệt trong mùa mưa vì các ruộng ngô ở đây có địa hình tươngđối bằng phẳng, thoáat nước kém, mặc dù các ruộng ngô đã được đánh luống cao.Chính nguyên nhân này làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới năng suất chung củaruộng Nưa

Trái ngược lại khi thực nghiệm trồng cây Nưa vân nam tại Đà Bắc, các sốliệu thu được cho thấy Nưa trồng ở độ dốc thấp hơn lại cho năng suất cao hơn.Sau khi tìm hiểu nguyên nhân và quan sát ngoài thực địa chúng tôi thấy nguyênnhân chính là do độ dốc quá lớn, khi vào mùa mưa nước đã rửa trôi tầng mặt trênlàm củ lộ ra và không có đất bám, không cung cấp đủ dinh dưỡng cho cây nênnăng suất củ thấp Kinh nghiệm rút ra từ mô hình này là khi cây Nưa được trồng

trên đất có độ dốc cao, củ nưa nên được trồng sâu hơn so với trồng ở vùng có độdốc thấp hơn.

Mô hình trồng Nưa xen ngô

Mô hình trồng Nưa xen ngô được thực hiện tại Hòa Bình và Hà Giang TạiHòa Bình, 2 địa điểm được triển khai đó là Ngọc Sơn (Lạt Lạc Sơn) và NoóngLuông (Mai Châu) giống được triển khai là giống krausei Tại Hà Giang, cả 3 loàivân nam, đầu nhăn, krausei đều được triển khai tại ruộng trồng ngô xã Quyết Tiến(Quản Bạ) Số liệu của kết quả thực nghiệm được ghi trong bảng số liệu và biểu

đồ số Nhìn vào biểu đồ chúng tôi có những nhận xét sau:

- So sánh với mô hình trồng dưới tán, năng suất trồng Nưa xen canh với ngô

có năng suất thấp hơn

Loài Nưa krausei có năng suất tương đối cao so với 2 loài còn lại ở Quyết Tiến.Điều này chứng tỏ rằng loài Nưa này có khả năng thích nghi cao hơn

Để lý giải cho việc này theo chúng tôi quan sát thấy rằng, thời gian đầu Nưatrồng xen canh với ngô sinh trưởng rất tốt, nhiều cây còn thấy tốt hơn ở mô hìnhdưới tán Tuy nhiên, sau khi thu hoạch ngô, cây ngô đã bị rạc và khô toàn bộ lá vàcâynhiều mặc dù vẫn để nguyên cây trên ruộng Chứng tỏ cây Nưa đã bị sốc nắng

do độ tàn che suy giảm nghiêm trọng dẫn đến cây vàng lá rồi lá cũng bị rạc luôn.Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng tới sinh trưởng của cây và khả năng tích lũydinh dưỡng ở cây Nưa dẫn đến năng suất bị thấp hơn rất nhiều so với trồng dướitán

Kinh nghiệm rút ra ở mô hình này là thời vụ trồng Nưa ở mô hình này cầnlàm sớm hơn và thời vụ trồng ngô nên làm muộn hơn để kéo dài thời gian câyNưa được che nắng