Các bệnh đường tiêu hóa ở người nhiễm HIV

Mục tiêu học tậpKết thúc bài này, học viên có khả năng:  Chẩn đoán và điều trị nấm miệng candida  Mô tả những tác nhân gây bệnh thường gặp nhất của ỉa chảy ở trẻ nhiễm HIV  Mô tả các

Các bệnh đường tiêu hóa ở

người nhiễm HIV

HAIVN

Chương trình AIDS của Đại học Y Harvard tại Việt Nam

Mục tiêu học tập

Kết thúc bài này, học viên có khả năng:

 Chẩn đoán và điều trị nấm miệng candida

 Mô tả những tác nhân gây bệnh thường gặp nhất của ỉa chảy ở trẻ nhiễm HIV

 Mô tả các biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán của ỉa chảy

 Lập phương án điều trị ỉa chảy cho trẻ

nhiễm HIV

Nấm miệng Candida

Source: National guidelines 3003, 2009

Đại cương về ỉa chảy

Ỉa chảy được định nghĩa là đi ỉa phân lỏng

hoặc nước ít nhất 3 lần một ngày, hoặc

nhiều lần hơn bình thường

WHO 2009 Diarrhea: why children are still dying and what can be done

Dịch tễ học

 Ỉa chảy là nguyên nhân dẫn đến tử vong

thứ hai ở trẻ dưới 5 tuổi

 Ỉa chảy thường gặp hơn ở những trẻ

nhiễm HIV so với những trẻ không nhiễm

HIV, với nhiều đợt nặng hơn và dai dẳng

hơn

WHO 2009 Diarrhea: why children are still dying and what can be done

Tỉ lệ lưu hành ỉa chảy ở trẻ

60% (2003) 33-49% (2006)

Căn nguyên (2)

Tác nhân gây bệnh liên quan đến HIV: xảy

ra ở những trẻ suy giảm miễn dịch nặng

Bệnh sinh (1)

 Các yếu tố góp phần vào tình trạng dễ mắc ỉa chảy ở trẻ nhiễm HIV:

• tuổi nhỏ

• suy dinh dưỡng

• dinh dưỡng không đầy đủ

• tình trạng suy giảm miễn dịch

Bệnh sinh (2)

 Thiếu vi chất dinh dưỡng làm tăng nguy cơ

tử vong lên nhiều lần

 Ỉa chảy lây truyền qua:

• Đường phân-miệng

• Nước và thức ăn nhiễm bẩn

• Người sang người

Anh/chị chẩn đoán ỉa chảy như thế nào?

Chẩn đoán: Tổng quan

 Nhận biết ỉa chảy rất quan trọng vì chậm trễ chẩn đoán và điều trị sẽ dẫn đến tử vong người bệnh

 Tập trung vào tiền sử có thể phân loại ỉa chảy, mức độ nặng, và các nguyên nhân

có thể

 Khám lâm sàng cũng quan trọng để đánh giá mức độ nặng của bệnh

Chẩn đoán: Tổng quan (2)

Chẩn đoán: Tiền sử (1)

 Khởi phát: cấp, bán cấp

 Khoảng thời gian: bao lâu

 Số lần ỉa chảy trong ngày

 Các đặc điểm của phân

• Thuốc (ARV, các thuốc khác)

• Lượng thức ăn/nước đưa vào cơ thể

• Nhiễm trùng cơ hội khác có thể gây ỉa chảy

Uống bình thường, không khát

Khát nước, rất thích uống nước Uống kém hoặc không uống được

Cảm giác:

Véo da Bình thường lại nhanh Bình thường lại chậm (<2 s) Bình thường lại rất chậm (>2 s)

Quyết Không mất Nếu có ≥ 2 dấu Nếu có ≥ 2 dấu

• Phân nhày máu, đi ỉa nhiều lần

• Hình ảnh soi phân: hồng cầu, bạch cầu

Bệnh do vi

khuẩn

Salmonella

• Sốt cao, kéo dài, mạch nhiệt phân

ly, có thể biểu hiện như nhiễm trùng

• Phân nước, phân dính máu

• Cấy: phân/máu

• Đi ỉa thường xuyên, nhiều nước,

không máu, đi nhiều

• Sụt cân nhanh, thường không

sốt

• Nôn, buồn nôn, đau bụng

• Soi phân nhuộm dưới kính hiển

• Có thể nhiễm CMV ở các cơ quan

khác (thực quản, phổi, gan)

Viêm trực tràng liên quan đến

CMV

 Soi đại tràng

sigmoid: ban lan

tỏa không đặc hiệu,

xuất huyết dưới

• Sốt dai dẳng hoặc tái diễn

• Ỉa chảy dai dẳng hoặc tái diễn

Các xét nghiệm

Tổng quan

 Nói chung, hầu hết các bệnh ỉa chảy đều không cần các xét nghiệm cận lâm sàng

 Tuy nhiên, trong những trường hợp ỉa

chảy nặng hoặc kéo dài, các xét nghiệm sau có thể hữu dụng:

• Công thức máu

• Điện giải

• Chức năng thận

• Cấy máu

Xét nghiệm phân

 Soi phân dưới kính hiển vi: bạch cầu,

hồng cầu, ấu trùng & ký sinh trùng

 Nhuộm: AFB, Modified AFB

Điều trị

Bù dịch và cho ăn!!!

Bồn chồn, khó chịu

Trũng Khát, uống nhiều nước

Đờ đẫn, không tỉnh

Trũng Uống kém, không uống được

Cảm giác:

Véo da Bình thường lại nhanh Bình thường lại chậm (<2 s) Bình thường lại rất chậm (>2 s)Quyết định Không mất nước Nếu có ≥ 2 dấu

hiệu: mất nước ít

Nếu có ≥ 2 dấu hiệu: mất nước nặng

Điều trị tại nhà

 Cho trẻ uống nhiều hơn bình thường

• Bù dịch: dung dịch bù nước đường uống thẩm thấu thấp (ORS) hoặc dung dịch tự pha

 <2 năm tuổi: 50-100 ml sau mỗi lần đi ỉa chảy nước

 Trẻ lớn hơn: 100-200 ml

 Bổ sung Kẽm:

• Trẻ nhỏ hơn 6 tháng tuổi: 10mg mỗi ngày;

• 6 tháng và lớn hơn: 20 mg mỗi ngày trong 2 tuần

 Tiếp tục cho ăn:

• Cho bú: tiếp tục và thường xuyên hơn

• Sữa công thức: 3 giờ một lần

• Thức ăn nhẹ: tiếp tục cùng với thêm sữa

Điều trị tại nhà

 Khi nào quay lại

• Bắt đầu đi nhiều lần hơn, phân có nước

• Nôn lặp lại nhiều lần

• Rất khát nước

• Ăn và uống kém

• Xuất hiện sốt

• Có máu trong phân

• Không khỏe hơn trong 3 ngày

Điều trị nội trú (1)

Đối với những trường hợp mất nước nhẹ và trung bình, nhập viện là cần thiết

 Bù nước đường uống: 75 ml/kg trong 4 giờ

• Giám sát xem ORS có phù hợp

• Đánh giá trong và sau 4 giờ, nếu phát hiện bất cứ dấu hiệu nào của mất nước nặng, cần thiết phải bù nước bằng đường tĩnh mạch

 Bổ sung Kẽm: sau 4 giờ đầu như điều trị tại nhà

 Cho ăn:

• Khuyến khích nuôi bằng sữa bất cứ khi nào có thể

• Khác: như điều trị tại nhà

Điều trị nội trú (2)

Đối với mất nước nặng

Bù nước đường tĩnh mạch bằng dung dịch lactate/muối thường

Nếu không có bù đường tĩnh mạch: có thẻ dùng ống thông mũi dạ dày để đưa dung dịch ORS

Ngoài ra phải bù nước đường uống

Điều chỉnh toan, bù điện giải

Bổ sung kẽm và cho ăn khi có thể

Điều trị nguyên nhân

gây bệnh

Shigellosis Salmonellosis (phân máu)

 Ciprofloxacin: 15 mg/kg/ngày ngày 2 lần x 5 ngày

 Norfloxacin: 15 mg/kg/ngày ngày 2 lần

x 5 ngày

 Cephalosporin thế hệ 3

• Ceftriaxone: 50 mg/kg tĩnh mạch x 5 ngày

 Đối với H.histolytica:

• Metronidazole: 50 mg/kg/ngày ngày 3 lần

x 5 ngày

Tác nhân gây bệnh liên quan

đến HIV

ARV là điều trị phổ biến

Cryptosporidia •Azitromycin: 10 mg/kg/ngày x 10ngày

•Cộng với Paromomycin: 25-35 mg/kg/ngày

Nghiên cứu trường hợp

 Một đứa trẻ 2 đến phòng khám ngoại trú của anh/chị để tái khám

 Mẹ của cậu bé đề cập với anh/chị rằng

cháu đi ỉa chảy trong 2 ngày qua

 Đứa bé đi ỉa 5-6 lần một ngày Phân nhiều nước, không máu, không nhày

 Mẹ đứa trẻ nghĩ rằng đứa bé có thể cũng

có sốt vì sờ tay vào trán thấy nóng

 CD4 gần đây nhất của đứa bé: 25%, 500 bản sao/ml

 Đứa bé chưa được điều trị ARV

vi- Các nhiễm trùng cơ hội thường gây ỉa chảy bao gồm Lao, MAC, cryptosporidia và CMV

Cảm ơn!

Câu hỏi?