Chuyên Đề Vận Dụng Sơ Đồ Tư Duy Vào Trong Môn Lịch Sử Khối 7 Ở Trường THCS-BTCX Trà Don

Trong quá trình giảng dạy của giáo viên và kết quả học tập của học sinh, tổ Khoa học xã hội đã định môn Lịch sử không những là môn khoa học mà còn có ưu thế hình thành nhân sinh quan c

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NAM TRÀ MY

TRƯỜNG THCS- BTCX TRÀ DON

CHUYÊN ĐỀ

VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY VÀO

TRONG MÔN LỊCH SỬ KHỐI 7 Ở

TRƯỜNG THCS-BTCX TRÀ DON

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN NAM TRÀ MY CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TRƯỜNG THCS- BTCX TRÀ DON Độc lập- Tự do- Hạnh phúc

“Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Nhưng trong thực tế cũng không ít người cho rằng:

Môn Lịch sử là bộ môn học thuộc nặng về ghi nhớ những sự kiện, năm tháng dài lê thê và xếp vào môn phụ, vì vậy ảnh

hưởng không tốt vào mục tiêu đào tạo và giáo dục thế hệ trẻ.

Trong quá trình giảng dạy của giáo viên và kết quả học tập của học sinh, tổ Khoa học xã hội đã định môn Lịch sử

không những là môn khoa học mà còn có ưu thế hình thành

nhân sinh quan cho học sinh rèn luyện tư duy sáng tạo, đặc biệt giúp cho học sinh từ hiểu biết lịch sử rút ra kinh nghiệm quý giá

sẽ xây đắp cho tương lai.

Để đạt được kết quả trên thì giáo viên không ngừng đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện dạy học dựa vào hoạt

động tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh với sự tổ chức

và hướng dẫn thích hợp của giáo viên, nhằm phát triển tư duy độc lập, góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu, khả

năng tự học, tự bồi dưỡng hứng thú học tập, tạo niềm tin và vui thích trong các giờ học lich sử Qua đó khắc phục những cách

1.2 Cơ sở thực tiễn

Thực trạng hiện nay đối với học sinh ở vùng miền núi, điều kiện học tập rất khó khăn cộng với trình độ nhận thức còn thấp, nên đòi hỏi mỗi giáo viên phải tìm tòi các phương pháp dạy học khác nhau

để nâng cao chất lượng bộ môn, tạo hứng thú học tập của các em Đối với bản thân đang công tác giảng dạy bộ môn Lịch sử ở trường, sau một thời gian đứng lớp tôi nhận thấy trong quá trình học tập, học sinh tỏ ra rất hứng thú và nhớ lâu những kiến thức khi chính các em là người tự khám phá, tự biết hệ thống và tự ghi chép một cách lôgic Ngược lại, nếu bắt các em phải ghi nhớ kiến thức một cách thụ động, dồn nén thì sẽ dẫn đến sự chán nản, ỷ lại, lười học

Vì vậy qua đợt tập huấn ( hè 2011), tôi đã vận dụng phương pháp sử dụng sơ đồ (bản đồ) tư duy vào trong môn học Lịch sử khối 7

ở trường THCS-BTCX Trà Don.

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

2.1 Phương pháp lập sơ đồ tư duy:

2.1.1 Sơ đồ tư duy là gì?

- Sơ đồ tư duy là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa một chủ đề… bằng cách kết hợp việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết…

Đặc biệt đây là một sơ đồ mở, việc thiết kế sơ đồ là theo mạch tư duy của mỗi người

Sơ đồ tư duy có ưu điểm:

Dễ nhìn, dễ viết.

 Kích thích hứng thú học tập và khả năng sáng

tạo của học sinh.

 Phát huy tối đa tiềm năng ghi nhớ của bộ não

 Rèn luyện cách xác định chủ đề và phát triển ý

chính, ý phụ một cách logic

 Bản đồ tư duy sẽ giúp học sinh:

2.1.2.Cách lập một bản đồ tư duy.

- Bước 1: Bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ

đề, hay có thể với một từ khóa được viết in hoa, viết

đậm Một hình ảnh có thể diễn đạt được cả ngàn từ và giúp ta sử dụng trí tưởng tượng của mình Một hình

ảnh ở trung tâm sẽ giúp ta tập trung được vào chủ đề

và làm cho ta hưng phấn hơn

- Bước 3 : Mỗi từ/ảnh/ý nên đứng độc lập và

được nằm trên một đường kẻ hay đường

cong.

- Bước 4: Tạo ra một kiểu bản đồ

riêng cho mình (Kiểu đường kẻ, màu

sắc, và bố trí thông tin đều quanh hình

ảnh trung tâm)

2.1.3 Cách ghi chép trên bản đồ tư duy.

• Nghĩ trước khi viết.

• Viết ngắn gọn

• Viết có tổ chức

• Viết lại theo ý của mình, nên chừa

khoảng trống để có thể bổ sung ý (nếu sau này cần)

 Điều cần tránh khi ghi chép trên bản

đồ tư duy

 Điều cần tránh khi ghi chép trên bản

2.2 Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học.

• Cho HS làm quen với bản đồ tư duy

bằng cách giới thiệu cho HS một số

“bản đồ” cùng với dẫn dắt của GV để

các em làm quen.

• Tập “đọc hiểu” BĐTD, sao cho chỉ cần

nhìn vào BĐTD bất kỳ HS nào cũng có

thể thuyết trình được nội dung một bài

học hay một chủ đề, một chương theo

mạch lôgic của kiến thức

 Hướng cho HS có thói quen khi tư

duy lôgic theo hình thức sơ đồ hoá

trên BĐTD

+ Từ một vấn đề hay chủ đề chính đưa ra các

ý lớn thứ nhất, ý lớn thứ hai, thứ ba mỗi ý

lớn lại có các ý nhỏ liên quan với nó, mỗi ý

nhỏ lại có các ý nhỏ hơn các nhánh này

như “bố mẹ” rồi “con, cháu, chắt, chút chít”

các đường nhánh có thể là đường thẳng hay đường cong

 Cho HS thực hành vẽ BĐTD trên

giấy: Chọn key words ( Từ chìa

khóa)- tên chủ đề hoặc hình vẽ của

chủ đề chính cho vào vị trí trung tâm, chẳng hạn: Văn hóaTrung Quốc thời

phong kiến, Nhân vật Lý Thường Kiệt, Trần

Quốc Tuấn, Nước Đại Việt Thời Lý- Trần,

Nguyễn Trãi, Cải cách của Lê Thánh Tông

Hồ quí Ly,, để HS có thể tự mình ghi tiếp

kiến thức vào tiếp các nhánh “con”, “cháu”,

“chắt” theo cách hiểu của các em.

 Vẽ sơ đồ tư duy theo nhóm hoặc từng

cá nhân.

đối với một bài học, chúng ta có thể thiết kế

bằng bảng vẽ trên giấy, hoặc hệ thống kiến thức bằng sơ đồ trên bảng, hoặc có thể dùng phần

mềm i-Mindmap Đối với phần mềm này giáo

viên có thể thực hiện thành một giáo án hay một bài giảng điện tử với kiến thức được xây dựng

- Đối với học sinh, trước hết giáo viên phải giới

thiệu một số sơ đồ tư duy cho các em làm quen, sau

đó hướng các em từ từ xây dựng các sơ đồ riêng

cho mình Bước đầu, chỉ yêu cầu học sinh xác định

được vấn đề trọng tâm, sau đó hệ thống các kiến

thức liên quan thành sơ đồ phân nhánh, rồi từ đó

học sinh sẽ thiết kế thành những sơ đồ theo tư duy

của mỗi cá nhân Có thể áp dụng dùng sơ đồ trước

hay sau khi học một bài học, với bài học mới, có thể

cho học sinh xây dựng theo một nhóm, rồi dựa vào

sơ đồ học sinh sẽ thảo luận, sau đó nhóm sẽ trình

bày kiến thức theo hình thức thuyết trình dựa trên sơ

đồ đã xây dựng, sau bài học thì có thể yêu cầu học

sinh tự hệ thống lại kiến thức bằng sơ đồ theo cách

3.2 Thiết kế một số sơ đồ tư duy trong

môn lịch sử lớp 7:

- Phương tiện để thiết kế sơ đồ khá đơn

giản, chỉ cần giấy, bìa, bảng phụ, phấn màu,

bút chì màu, tẩy,…hoặc dùng phần mềm

Mindmap, vì vậy có thể vận dụng với điều kiện

cơ sở vật chất của nhà trường hiện nay Điều quan trọng là giáo viên hướng cho học sinh có thói quen lập sơ đồ tư duy trước hoặc sau khi học một bài hay một chủ đề, một chương, để

giúp các em có cách sắp xếp kiến thức một

cách khoa học, lôgic

Đối với một bài học, để xây dựng được sơ

đồ tư duy đảm bảo nội dung kiến thức, có thể

hệ thống kiến thức một cách đầy đủ và logic, thì giáo viên cần phải xác định được mục tiêu của bài, nêu được nội dung chính của bài đảm bảo theo chuẩn kiến thức kĩ năng, qua đó

hướng học sinh lưu ý trọng tâm, định hướng

được nội dung bài học cần nắm để có thể tự

hệ thống lại bằng sơ đồ.

Một số ví dụ mimh họa của chuyên đề:

III KẾT THÚC VẤN ĐỀ:

Qua việc nghiên cứu, xây dựng và giải quyết vấn

đề như trên, tôi thấy tuy chỉ mới áp dụng sơ đồ (bản đồ )

tư duy vào trong dạy học môn Lịch sử khối 7 nhưng

bước đầu đã mang lại hiệu quả Đó là, góp phần phát

huy tính tích cực, tự giác, chủ động, và tư duy sáng tạo của học sinh, mỗi học sinh có thể tự học theo cách hiểu, cách tư duy trong mỗi bài học ở trên lớp, cũng như học

ở nhà Phương pháp này được vận dụng hiệu quả nhất chủ yếu trong các bài ôn tập, làm bài tập lịch sử và trong phần củng cố của bài nên giúp học sinh hệ thống lại kiến thức đã học một cách lôgic, khoa học

Qua chuyên đề, đối với đơn vị là vấn đề hết sức

mới mẻ, hơn nữa lại mới chỉ áp dụng Kính mong ,

lãnh đạo phòng GD& ĐT, quý đồng nghiệp gần xa góp

ý để chuyên đề này càng hoàn thiện hơn, đồng thời tìm ra những phương pháp dạy học hiệu quả cho môn Lịch sử trên địa bàn huyện nhà

*******************************************