Thu thập mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm nghi nhiễm MERS-CoV

Thu thập mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm nghi nhiễm MERS-CoV Viện Pasteur TP..  BP thu thập: ít nhất 2 mẫu BP gồm 01 mẫu BP đường hô hấp và 01 mẫu máu  Các BP thu thập tại đường

Thu thập mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm nghi nhiễm

MERS-CoV

Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh

Vi rút MERS-CoV

• MERS-CoV (Middle East Respiratory Syndrome –

Coronavirus) là vi rút mới, dòng betacoronavirus C, mô

tả lần đầu tại Arabia Saudi (9/2012)

• Lây truyền từ động vật sang người Nguồn gốc vi rút

chưa rõ, nhưng nhiều nghiên cứu ghi nhận vi rút có

nguồn gốc từ dơi  truyền qua lạc đà  gây nhiễm cho người

• Đường lây truyền từ ĐV sang người chưa được khẳng định Lạc đà được giả thuyết là ổ chứa (vì vi rút phân lập từ lạc đà có cấu trúc di truyền tương đồng cao với vi rút phân lập từ BN MERS tại Ai câp, Oman, Qatar,

Arabia Saudi).

Virut Corona phân lập trên lạc đà tại Trung đông, 2013 (vùng gen ORF )

Virut Corona phân lập trên lạc đà tại Trung đông, 2013 (vùng gen gai)

- Đảm bảo an toàn cho người lấy mẫu

- Đảm bảo chất lượng bệnh phẩm

Mục tiêu công tác lấy mẫu-bảo quản-vận chuyển

BP nghi nhiễm MERS-CoV

 BP nghi nhiễm MERS-CoV phải được thu thập bởi

các nhân viên y tế và có ít nhất 01 nhân viên bệnh

viện hỗ trợ (được tập huấn về ATSH)

 BP thu thập: ít nhất 2 mẫu BP gồm 01 mẫu BP đường

hô hấp và 01 mẫu máu

 Các BP thu thập tại đường hô hấp dưới (ghi nhận có nồng độ vi rút cao hơn BP thu thập tại đường hô hấp trên và đảm bảo độ nhạy cao hơn cho chẩn đoán

nhiễm vi rút MERS-CoV).

Thu thập bệnh phẩm MERS-CoV

 BP đường hô hấp dưới ( là BP đích ):

– Đờm

– Dịch phế nang, dịch nội khí quản, dịch màng phổi

– Tổ chức phổi, phế quản, phế nang

 BP đường hô hấp trên chỉ thực hiện khi không thể thu thập được BP đường hô hấp dưới.

Thời điểm thu thập bệnh phẩm

Loại bệnh phẩm Thời điểm thích hợp thu thập

BP đường hô hấp dưới (dịch phế

nang, dịch nội khí quản, dịch màng

Mẫu máu giai đoạn cấp Khi BN nhập viện

Mẫu máu giai đoạn hồi phục Ít nhât 3 tuần sau ngày khởi bệnh

Tổ chức phổi, phế nang Trong trường hợp có chỉ định

BP đường hô hấp nên được thu thập tại thời điểm sớm nhất sau khi khởi phát (lý tưởng là trong vòng 7 ngày và trước khi sử dụng thuốc kháng vi rút)

Chuẩn bị lấy mẫu

Chuẩn bị dụng cụ

- Tăm bông cán mềm vô trùng để lấy dịch tỵ hầu

- Dây nhựa mềm (Catheter) để hút dịch đường hô hấp dưới

- Ống ly tâm 15ml (chứa 2-3mL môi trường vận chuyển VRHH)

- Túi nilon để đóng gói BP

- Băng, gạc có tẩm chất sát trùng

- Quần áo bảo hộ

- Bình lạnh bảo quản mẫu

- Bơm tiêm 10 mL, vô trùng

- Tube lấy máu vô trùng (không có chất chống đông)

- Dây garo, bông, cồn…

- Găng tay, khẩu trang (N95)

- Cồn sát trùng, bút ghi

Cách lấy bệnh phẩm dịch nội khí quản

BN khi đang thở máy , đã được đặt nội khí quản Dùng 1 ống hút dịch, đặt theo đường nội khí quản và dùng bơm tiêm hút dịch nội khí quản theo đường ống ta đã đặt

Chuyển dịch nội khí quản

vào tuýp chứa 2-3mL môi

trường vận chuyển.

Lưu ý: Yêu cầu sự hỗ trợ của bác sĩ và y tá điều trị BN.

Cách lấy bệnh phẩm dịch tỵ hầu

- Đưa tăm bông vào dọc theo sàn mũi tới khoang mũi họng, khoảng cách đưa vào khoảng từ cánh mũi tới nắp tai Giữ ở đó vài giây,

xoay một vòng và rút ra.

- Giữ tăm bông trong tuýp chứa 2-3mL môi trường vận chuyển

Lưu ý: Cần dùng tăm bông thân mềm, cỡ nhỏ

Chuyển ngay tăm bông vào tuýp môi trường vận

chuyển, bẻ phần que thừa.

Vặn chặt nắp tuýp.

Bệnh phẩm đờm

• Đề nghị BN súc miệng bẳng nước muối sinh lý, sau đó khạc mạnh vào dụng cụ chứa (cốc nhựa vô trùng).

• Chuyển BP bằng pipet vào môi trường bảo quản và vận chuyển mẫu.

Cách lấy BP dịch rửa mũi họng

Bơm 10 mL nước muối sinh lý (NaCL 0.9%) vào một bên mũi, đề nghị BN không nuốt

Dịch rửa mũi họng được thu thập vào cốc hoặc đĩa petri

Chuyển 2-3mL dịch hút được vào tuýp chứa môi trường vận chuyển và bảo quản BP

Dịch hút tỵ hầu

• Yêu cầu BN ngửa đầu 45°,

đưa catheter vào mũi theo một

đường song song với vòm

miệng tới điểm khoảng cách

từ cánh mũi tới dái tai cùng

bên

• Khởi động bơm chân không và

nhẹ nhàng xoay tròn và rút

catheter ra

• Chuyển dịch tỵ hầu vào môi

trường vận chuyển và bảo

quản BP

Dụng cụ thu thập dịch tỵ hầu có cấu tạo đặc biệt bao gồm 2 đường dẫn: -Dây mềm (catheter)

-Ống nhựa kết nối 2 dây.

-Máy chân không.

Dụng cụ thu thập dịch tỵ hầu có cấu tạo đặc biệt bao gồm 2 đường dẫn: -Dây mềm (catheter)

-Ống nhựa kết nối 2 dây.

-Máy chân không.

Môi trường vận chuyển và bảo quản BP

chứa vi rút Hô hấp

- Dùng kim tiêm tiệt trùng thu 2-3mL máu toàn phần cho vào tuýp chứa máu không có chất chống đông

Huyết thanh

Lớp ngăn cách Cục máu đông

Thu thập huyết thanh

 Trang bị phòng hộ cá nhân

 Các dụng cụ bảo hộ khác

Bảo đảm ATSH trong thu thập BP

Khẩu trang

Trước khi lấy mẫu (mặc) Sau khi lấy mẫu (cởi)

Găng tay - lớp thứ nhất Khẩu trang N95

Găng tay - lớp thứ hai Găng Tay - lớp thứ nhất

Trình tự mặc và cởi bỏ trang phục bảo hộ cá nhân

• Trước khi lấy mẫu

+ Găng tay - lớp thứ nhất: luôn giữ lớp găng thứ nhất sạch, tránh không để tiếp xúc với dụng cụ bẩn

+ Găng tay – lớp thứ hai: dùng cho lấy mẫu và có thể thay thế nếu bị rách – Chú ý trước khi tháo lớp găng này, cần phải xịt cồn toàn bộ bề mặt găng

• Sau khi lấy mẫu

+ Trước khi cởi bỏ trang phục bảo hộ, phải phun khử

trùng cồn 700 lên toàn bộ bề mặt trang phục bảo hộ và đế ủng

+ Rửa tay bằng xà phòng và sát trùng lại tay bằng cồn 700

Lưu ý

 Cho vào 1 túi ni lông chuyên dụng dùng cho rác thải y

tế (có khả năng chịu được nhiệt độ cao), cùng với các dụng cụ bẩn (sử dụng găng tay và khẩu trang mới)

 Buộc chặt và sấy ướt tại nhiệt độ 1200C/30 phút trước khi đổ cùng với rác thải y tế khác hoặc được đốt tại lò rác bệnh viện tuyến huyện

 Rửa tay xà phòng và tẩy trùng bằng chloramin B 0,1% toàn bộ các dụng cụ, phích lạnh dùng cho vận chuyển

BP đến PXN

 Rửa tay bằng xà phòng và sát trùng bằng cồn.

Cách xử lý rác thải bẩn

An toàn sinh học trong vận chuyển bệnh phẩm

Đóng gói bệnh phẩm

• Sau khi lấy BP, kiểm tra chắc chắn BP đã được

đánh dấu trên tube chứa BP

• Tên BN (hoặc mã số BP).

• Tuổi (ghi trên tube) hoặc ngày tháng năm sinh (ghi trên

phiếu điều tra)

• Ngày lấy mẫu.

• Đóng chặt tube BP

• Bọc từng tube BP bằng giấy thấm và đặt trong túi nilon kín.

• Đảm bảo các thông tin về BN đã được điền đủ và

đúng trong các phiếu điều tra.

1 Đóng gói bệnh phẩm

Mẫu BP hô hấp và mẫu máu của cùng một BN được để trong một hộp / túi kín.

Tuýp nhựa có nắp kín, đóng nắp đúng cách

+ Thùng chắc chắn, có nắp đậy kín, đảm bảo không vỡ.

+ Có khả năng giữ nhiệt (sử dụng bình tích lạnh)

+ Đính kèm phiếu yêu cầu xét nghiệm bên ngoài thùng

1 Tuýp chứa môi trường vận chuyển: chứa mẫu trực tiếp

2 Hộp / Túi: chứa tuýp BP

3 Thùng vận chuyển mẫu: chứa túi đựng mẫu BP

1 Đóng gói bệnh phẩm

2 Lưu giữ và vận chuyển bệnh phẩm

Tại phòng khám và các cơ sở không có tủ âm sâu (-700C)

- Giữ BP trong tủ lạnh (40C) cho đến khi có thể vận chuyển tới cơ sở có tủ âm sâu trong vòng 48 giờ

- Vận chuyển BP trong hộp kín cùng với túi lạnh

 BP huyết thanh có thể bảo quản tại 4°C trong 1 tuần

 Không cất BP tại -200C (tủ lạnh thường)

NHẬN / TỪ CHỐI

MẪU

4 Quy trình tiếp nhận bệnh phẩm

TIÊU CHUẨN CHẤP NHẬN MẪU BỆNH PHẨM

(PXN Vi rút Hô hấp – Viện Pasteur TP HCM)

•Có phiếu yêu cầu xét nghiệm với đầy đủ thông tin.

•Thông tin BN đầy đủ và được ghi rõ trên tube chứa BP.

•Thời gian từ lúc lấy mẫu đến khi về tới PXN không quá thời gian quy định.

•BP được bảo quản trong phích lạnh hoặc hộp đá, nắp

TỪ CHỐI NHẬN MẪU BỆNH PHẨM

(PXN Vi rút Hô hấp – Viện Pasteur TP HCM)

• Không có phiếu yêu cầu xét nghiệm

• Bệnh phẩm bị đổ, vỡ.

• Ống đựng BP không có thông tin BN.

• BP không được bảo quản trong môi trường vận chuyển

• Đóng gói BP không đúng như quy định,

• Tỉ lệ thể tích không đúng như hướng dẫn

QUY TRÌNH XÉT NGHIỆM CHẨN ĐOÁN

NHIỄM VI RÚT MERS-CoV

Xin trân trọng

cảm ơn