KĨ THUẬT SẢN XUẤT CÂY ĐẬU DAU AN TOÀN THEO VIETGAP

Các n c thành viên tham d : Bangladesh, Cambodia, Indonesia, LaoPDG, Mongolia, Nepal, Philippines, Sri Lanka, Thailand, Korea, Vietnam... Nhóm tác gi... Theo Anh, Ali et al... Hi m khi c

B NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔN

VI N KHOA H C NÔNG NGHI P VI T NAM

D án AFACI- GAP- Vietnam

K THU T S N XU T CÂY U RAU AN TOÀN

THEO VIET-GAP

GS-TS Nguy n V n Tu t, ThS Bùi Th Huy H p, ThS Nguy n Xuân i p, ThS Nguy n Hoàng Long, CN Lê Thi Liên

Hà N i, 2015

2.5 i u tra hi n tr ng s n xu t rau an toàn

2.6 Truy n thông v rau an toàn

III QUY TRÌNH S N XU T RAU AN TOÀN

3.1 Các nguyên nhân gây ô nhi m môi tr ng

nh h ng đ n ch t l ng rau an toàn

3.2 Qui đ nh chung v s n xu t rau an toàn

3.2.1 Tiêu chu n Rau an toàn

3.2.2 Qui đ nh chung v s n xu t rau an toàn

IV S N XU T U A AN TOÀN

I L i nói đ u

S n xu t rau an toàn là ph ng pháp canh tác rau t ng h p

nh m s d ng có hi u qu ngu n tài nguyên thiên nhiên T

ch c H p tác Nông nghi p và L ng th c châu Á (Asian Food and Agriculture Cooperation Initiative-AFACI) thu c T ng c c phát tri n nông thôn Hàn Qu c (RDA) thành l p n m 2009,

nh m thúc đ y t ng tr ng nông nghi p b n v ng trong khu

v c châu Á, góp ph n phát tri n kinh t phù h p trong các n c châu Á thông qua s h p tác công ngh trong l nh v c nông nghi p và l ng th c th c ph m K ho ch ho t đ ng chính c a AFACI liên quan đ n h p tác qu c t cho phát tri n công ngh nông nghi p và th c ph m b n v ng đ đ i phó v i bi n đ i khí

h u, phát tri n b o t n, ng d ng công ngh môi tr ng nông nghi p và tài nguyên di truy n, nâng cao n ng l c, chuy n giao công ngh và xoá đói - gi m nghèo

Vi n Khoa h c Nông nghi p Vi t Nam (VAAS) đ c B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn cho phép tham gia và th c

hi n d án “Phát tri n ch ng trình GAP phù h p v i đ a

ph ng và h th ng thông tin an toàn s n xu t nông nghi p"

M c tiêu c a d án nh m chia s thông tin v nghiên c u và t

ch c h th ng thông tin v s n xu t nông nghi p an toàn Nâng cao ch t l ng và an toàn c a các s n ph m nông nghi p các

n c châu Á thông qua GAP thành l p và thi t l p h th ng thông tin an toàn s n xu t nông nghi p gi a các n c thành viên AFACI

N m 2013 Vi t nam đã đ ng cai t ch c H i th o đ đánh giá hi n tr ng s n xu t, tiêu th và qu n lý s n ph m nông nghi p an toàn t i Vi t Nam và các n c thành viên d án; đánh giá v nh n th c c a ng i tiêu dùng và th tr ng Các

n c thành viên tham d : Bangladesh, Cambodia, Indonesia, LaoPDG, Mongolia, Nepal, Philippines, Sri Lanka, Thailand, Korea, Vietnam

Vi t Nam tham gia các ho t đ ng nghiên c u nh m thúc

đ y ch ng trình GAP qu c gia đ đ m b o ch t l ng và an toàn s n ph m nông nghi p, đ c bi t là rau và trái cây t i đ cung c p cho th tr ng trong n c và xu t kh u Phân tích h

th ng qu n lý an toàn th c ph m và ch ng trình GAP t i các trang tr i đ c đ y đ , t p trung vào t ng c ng n ng l c phân tích hóa h c và vi sinh v t và trao đ i thông tin an toàn th c

ph m M các l p t p hu n quy trình s n xu t theo tiêu chu n VietGAP cho các h s n xu t các đ a ph ng nh m t o ra

nh ng s n ph m không sâu b nh, không có d l ng thu c b o

v th c v t Thi t l p m ng l i các h th ng thông tin an toàn cho nông nghi p Xây d ng trang web đ ph bi n ki n th c

th c hành an toàn nông nghi p, qu ng cáo các đ a ph ng và các s n ph m đ c s n xu t b i VietGAP Xu t b n các n

ph m v quy trình và h ng d n v an toàn s n xu t nông nghi p cho m t ho c hai cây tr ng chính ào t o nông dân

nh ng đ a ph ng đ c đ ng ký VietGAP th c hi n (1 - 2 đ a

ph ng) Chia s thông tin v i các c quan liên quan

Trong quy n sách tham kh o này trình bày Qui trình s n

xu t cây rau đ u theo h ng VietGAP, nh n m nh cây đ u đ a,

nh m ph c v cho ch đ o s n xu t và t p hu n k thu t cho cán b , nông dân

Nhóm tác gi xin chân thành c m n T ng c c phát tri n nông thôn Hàn Qu c (RDA), T ch c AFACI, Vi n Khoc h c Nông nghi p qu c gia Hàn qu c (National Academy of Agricultural Sciences- NAAS), B Nông nghi p và PTNT Vi t nam, Vi n Khoa h c Nông nghi p Vi t nam (VAAS), các chuyên gia, k thu t viên Hàn qu c, Vi t nam đã h p tác giúp

đ v m t k thu t và tài chính đ d án thành công

Nhóm tác gi

t v n đ

V trí đ a lý c a Vi t Nam tr i dài qua nhi u v đ và đ a hình v i các đ cao khác nhau V i đ c đi m khí h u đa d ng,

mi n B c có đ y đ b n mùa xuân h thu đông, mi n Nam ch

có hai mùa là mùa m a và mùa khô, các s n ph m rau c a Vi t Nam r t đa d ng, t các lo i rau nhi t đ i nh rau mu ng, rau ngót, rau c i đ n các lo i rau x l nh nh xu hào, b p c i, cà

T i Vi t Nam, vùng s n xu t rau l n nh t là đ ng b ng sông

H ng ( BSH) (chi m 24,9% v di n tích và 29,6% s n l ng rau c n c), ti p đ n vùng đ ng b ng sông C u Long ( BSCL) (chi m 25,9% v di n tích và 28,3% s n l ng rau

c a c n c) Nhi u vùng rau an toàn (RAT) đã đ c hình thành đem l i thu nh p cao và an toàn cho ng i s d ng đang

đ c nhi u đ a ph ng chú tr ng đ u t xây d ng m i và m

r ng: Hà N i, H i Phòng (An Lão), TP H Chí Minh, Lâm

ng ( à L t)… S n xu t rau c a Lâm ng đã và đang cung

c p rau cho th tr ng n i đ a trong c n c và xu t kh u sang các n c ông Nam Á đ c bi t v i các lo i rau trái v M t vùng s n xu t và tiêu th l n là thành ph H Chí Minh và các

đi m lân c n Cùng v i s gia t ng s l ng ng i Hàn Qu c sinh s ng t i thành ph H Chí minh và các vùng lân c n, th

ph M Tho) và Long H ng (th xã Gò Công) Hi n t i d án

s n xu t rau an toàn 500 ha đã đ c UBND t nh Ti n Giang phê duy t D ki n m r ng lên 1000 ha vào nh ng n m ti p theo

Trong khi đó, di n tích tr ng rau t i Lâm ng n m 2005

đ t kho ng 27.315 ha, s n l ng 67.700 t n, s n l ng xu t

kh u kho ng 17.324 t n Ch ng lo i rau phong phú, có nhi u

lo i rau ch t l ng cao nh c i b p, c i th o, súp l (chi m 55 –

60%), nhóm rau n c chi m 20 - 25% (khoai tây, cà r t, c

d n), nhóm rau n qu chi m 10 -12% (cà chua, đ u Hà lan )

Hi n nay n c ta có kho ng 60 c s ch bi n rau qu v i

t ng n ng su t 290.000 t n s n ph m/n m, trong đó DNNN chi m kho ng 50%, DN qu c doanh 16% và DN có v n đ u t

n c ngoài 34%, ngoài ra còn hàng ch c ngàn h gia đình làm

ch bi n rau qu qui mô nh Tiêu th rau ch y u cho tiêu dùng trong n c, s n ph m rau cho ch bi n chi m t l không đáng k , n m 2005 rau qu xu t kh u ch đ t 235 tri u USD, trong đó ph n l n là t qu ch bi n S n ph m rau cho xu t

2030 Cây rau là m t trong nh ng cây tr ng đ c u tiên phát tri n Theo báo cáo n m 2010 di n tích rau các lo i 780,1 nghìn

ha, s n l ng 12.935,3 ngàn t n; so v i n m 2000 di n tích t ng 315,5 ngàn ha (t ng 5,32%/n m), s n l ng t ng 7.203,2 ngàn

t n (t ng 8,47%/n m) Hi n nay rau đ u các lo i đ c s n xu t

theo 2 ph ng th c: T cung t c p và s n xu t hàng hoá, trong

đó SX hàng hoá t p trung chính 2 khu v c:

+ Vùng rau chuyên canh t p trung ven thành ph , khu đông dân c S n ph m ch y u cung c p cho dân phi nông nghi p, v i nhi u ch ng lo i rau phong phú (g n 80 loài v i 15 loài ch l c), h s s d ng đ t cao (4,3 v /n m), trình đ thâm canh c a nông dân khá, song m c đ không an toàn c a s n

ph m rau xanh và ô nhi m môi tr ng canh tác r t cao

+ Vùng rau luân canh: Có di n tích, s n l ng l n, rau

tr ng luân canh v i lúa ho c m t s cây màu Tiêu th s n

ph m r t đa d ng nh ph c v n t i cho c dân trong vùng, ngoài vùng, cho công nghi p ch bi n và xu t kh u Các mô hình h , h p tác xã s n xu t rau s ch, ch t l ng cao thi t l p các đ i lý, c a hàng bán rau trong các thành ph có hi u qu cao, đ t giá tr s n l ng 50-100 tri u đ ng/ha/n m M t s

t nh, thành ph đã m r ng mô hình s n xu t rau theo công ngh cao, công ngh không dùng di n tích đ t đ m b o an toàn

v sinh th c ph m, đ đ ng đ u và ch t l ng cao, n ng su t

g p 7 - 8 l n s n xu t theo công ngh truy n th ng

+ S n xu t rau theo h ng nông nghi p công ngh cao

đã b c đ u đ c hình thành nh : S n xu t trong nhà màn, nhà

l i ch ng côn trùng, s n xu t trong nhà plastic không c đ nh

đ h n ch tác h i c a các y u t môi tr ng b t l i, tr ng rau

b ng k thu t thu canh, màng dinh d ng, nhân gi ng và s n

xu t các lo i cây quí hi m, n ng su t cao b ng công ngh nhà kính c a Israel có đi u khi n ki m soát các y u t môi tr ng

C ng theo b n quy ho ch phát tri n nông nghi p đ n

n m 2020 và t m nhìn đ n n m 2030 Di n thích đ t b trí quy

ho ch kho ng 400 ngàn ha, đ a h s s d ng đ t lên 2,5 – 3

l n, t ng di n tích rau v đông và t ng v trên đ t khác, đ m

b o di n tích gieo tr ng đ t 1,2 tri u ha, v i s n l ng kho ng

20 tri u t n, trong đó trung du mi n núi B c b 170 ngàn ha, Nam Trung b 80 ngàn ha, Tây Nguyên 110 ngàn ha, ông Nam b 120 ngàn ha, đ ng b ng sông C u Long 330 ngàn ha

S n xu t rau h ng vào nâng cao ch t l ng, an toàn, xây d ng các vùng s n xu t rau t p trung, áp d ng công ngh cao, s n

xu t theo quy trình th c hành nông nghi p t t (GAP), h u c ,

đ m b o an toàn th c ph m

Trong giai đo n t i, ngành nông nghi p s n xu t rau

ph n đ u đ t s n l ng xu t kh u t 200 - 300 ngàn t n/n m trong giai đo n 2010 - 2015 và 350 - 400 ngàn t n/n m trong giai đo n 2016 – 2020

Trong b i c nh trên, d án đ c tri n khai s góp ph n thúc đ y ngành s n xu t rau n i đ a và xu t kh u c a Vi t Nam

Bên c nh t ng ch ng lo i rau góp ph n đa d ng ngành s n xu t rau c a Vi t Nam, s n ph m c a d án còn đ c bi t ph c v cho

th tr ng Hàn Qu c bao g m các th ng gia, ng i Hàn Qu c sinh s ng t i Vi t Nam và xu t kh u sang Hàn Qu c góp ph n

t ng thu nh p cho ng i nông dân tr ng rau trên các vùng mi n

c a Vi t Nam

I Tình hình xu t kh u rau qu Vi t nam

1.1 Tiêu chu n tóm t t c a VietGAP

Trong nông nghi p, n m 1997 các nhà bán l châu Âu

đã thành l p hi p h i Eurep GAP (Good Agricultural Practice = GAP) v i m c tiêu tho thu n v các tiêu chu n

và th t c nh m phát tri n n n s n xu t nông nghi p b n

v ng (an toàn) M i n c có th xây d ng tiêu chu n s n

xu t nông nghi p b n v ng c a mình d a theo tiêu chu n

qu c t Hi n nay đã có USGAP (M ), EUREPGAP(Châu âu) ASEANGAP (Hi p h i các n c ông nam Châu á), THAIGAP (Thái Lan)

VietGAP có ngh a là Th c hành s n xu t nông nghi p

t t Vi t Nam d a trên 4 tiêu chí nh : Tiêu chu n v k thu t s n xu t; An toàn th c ph m g m các bi n pháp đ m

b o không có hóa ch t nhi m khu n ho c ô nhi m v t lý khi

thu ho ch; Môi tr ng làm vi c m c đích nh m ng n ch n

vi c l m d ng s c lao đ ng c a nông dân; Truy tìm ngu n

g c s n ph m Tiêu chu n này cho phép xác đ nh đ c

- Hóa ch t (bao g m c thu c b o v th c v t)

- Thu ho ch và x lý sau thu ho ch

- Khi u n i và gi i quy t khi u n i

B Nông nghi p và phát tri n nông thôn quy đ nh c th trong nh ng l nh v c nh cây tr ng (lúa, chè, cà phê );

ch n nuôi; thu s n ( c c p nh t trên Website)

1.2 Ch đ nh t ch c ch ng nh n VietGAP, phòng

ki m nghi m An toàn th c ph m (ATTP)

Sau khi rà soát 27 t ch c ch ng nh n VietGAP đ c C c

Tr ng tr t và S Nông nghi p và PTNT ch đ nh, đ n tháng 10/2013 còn 13 đ n v đ đi u ki n ti p t c ho t đ ng và 6 đ n

v đang trong giai đo n kh c ph c sau đánh giá ch đ nh l i C c

Qu n lý ch t l ng NLS&TS, C c B o v th c v t đã ch đ nh hàng ch c phòng ki m nghi m phân tích các ch tiêu liên quan

Qu ; 2.510,66 ha, 179 c s s n xu t; Lúa: 441,71 ha, 14 c s

s n xu t; Chè: 4.085,9 ha, 101 c s s n xu t; Cà phê: 4 ha, 4

c s s n xu t

- S n ph m s n xu t an toàn theo h ng VietGAP: Kho ng h n

10.000 ha s n xu t an toàn theo h ng VietGAP (ng i s n

xu t đ c t p hu n, áp d ng các ch tiêu c b n c a VietGAP,

không đ ng ký ch ng nh n, cán b k thu t ch đ o, giám sát), trong đó v i thi u B c Giang là 6.500 ha

- S n ph m ch ng nh n GAP khác (Ch ng nh n 4C, UTZ

Certified, Rainforest Alliances; GlobalGAP ): n 2013 có trên 200.000 ha cà phê, ca cao đ c ch ng nh n 4C, UTZ Certified; h n 2.000 ha chè đ c ch ng nh n Rainforest Alliances; kho ng g n 500 ha rau, qu đ c ch ng nh n GlobalGAP

- S n ph m h u c : Ngoài ra còn m t s mô hình s n xu t rau,

qu , chè, lúa g o theo tiêu chu n h u c , trong đó có mô hình

đ c ch ng nh n theo h th ng PGS t i Hà N i, Hòa Binh, …

Th c tr ng s n xu t rau Vi t Nam (theo s li u th ng

kê c a T ng c c th ng kê n m 2006) di n tích 643.970 ha (t ng 5,03% so v i 2001) Di n tích tr ng rau an toàn kho ng 22.000

ha, chi m g n 5% di n tích tr ng rau Di n tích tr ng rau áp

d ng GAP c a c n c m i ch đ t kho ng 0,2% (H i th o ph

bi n ASEAN-GAP tháng 4-2008 B NN & PTNT)

Tr ng rau Vi t Nam là ngu n thu nh p quan tr ng c a nông thôn, c tính chi m kho ng 9% trong t ng s thu nh p t nông nghi p bao g m c tr ng lúa Nh ng lo i rau đ c tiêu

th ph bi n Vi t Nam đó là rau mu ng, rau h th p t (B p

c i, c i xanh, xu hào) và nhi u lo i rau thu c h b u bí (Theo Anh, Ali et al 2004)

Có th nâng cao thu nh p cho ng i tr ng rau thông qua vi c phát huy t i đa ti m n ng t ng n ng su t và ch t l ng c a s n

ph m rau Tuy nhiên, còn nhi u m t t n t i trong ngành s n

xu t rau Vi t Nam d n đ n h n ch vi c m r ng và phát tri n ngành tr ng rau đó là d l ng thu c tr sâu, Nit rát và các d

ch t đ c h i khác trong s n ph m còn cao; i u khi n nhi t đ , công ngh thu ho ch và đóng gói s n ph m sau thu ho ch còn

h n ch làm gi m ch t l ng rau th ng ph m; Th c hành canh tác c a nông dân còn nhi u b t c p khi n cho n ng su t b h n

ch và làm gi m thu nh p và th tr ng truy n th ng làm h n

ch thu nh p c a nông dân

D l ng thu c b o v th c v t: Nghiên c u g n đây ch

ra r ng có t i 22% rau đ c tiêu dùng Vi t Nam hi n nay có

th ch a an toàn do d l ng c a thu c b o v th c v t, nhi m kim lo i n ng và nitrosamin còn m c cao (Theo báo S c kho

và đ i s ng, s 204, tháng 12 n m 2002) Hà N i có đ n 9% các m u rau ki m tra v t quá d l ng thu c b o v th c v t cho phép và 7% có d l ng c a danh m c thu c b o v th c

v t b c m s d ng (Moustier, Bridger et al 2002; Anh, Ali et

al 2004) T i Ngh An có trên 30% m u rau ki m tra có d

l ng thu c sâu, trong đó v t ng ng cho phép là trên 15% (P.H C ng 8/5/2008) Ngoài d l ng thu c b o v th c v t thì hàm l ng nit rat trong s n ph m rau qu nhìn chung cao

h n gi i h n cho phép (Thach 1999), đi u này là do nông dân

s d ng quá nhi u l ng phân đ m (Thi 1999; Thi 2000; Ha and Ali 2005)

Cho dù s d ng quá nhi u thu c b o v th c v t, nh ng

ph n l n n ng su t cây tr ng đã b gi m do sâu b nh, c th v i rau n lá gi m 25%, rau h b u bí gi m 23 %, rau c i là 32% (Anh, Ali et al 2004) M t y u t ph c t p n a ph i k đ n ngoài v n đ d l ng thu c b o v th c v t đó là m đ t ng

đ i không khí luôn cao (trên 75%) nhi u vùng tr ng rau đã

d n đ n vi c x t thu c tr b nh trên lá và thu c di t n m t ng cao (Anh, Ali et al 2004)

Nh ng nguyên nhân ch y u nh h ng đ n v sinh an toàn th c ph m nói trên là do s d ng không h p lý làm cho các lo i hóa ch t t n d trong s n ph m rau qu t i s ng, côn trùng thiên đ ch b tiêu di t, hi n t ng nh n thu c c a m t s

lo i sâu h i đã gây thành d ch nhi u vùng tr ng rau, gi ng không có kh n ng kháng b nh, Thông qua vi c áp d ng

ph ng th c s n xu t th c hành nông nghi p t t s là l i gi i cho bài toán trên

Vi c s d ng ph ng pháp k t h p k n ng cùng tham gia t i c ng đ ng trên các gi ng rau m i có kh n ng ch ng

b nh k t h p v i vi c giám sát c p đ sâu b nh th ng xuyên trên đ ng ru ng nh đó s gi m l ng thu c tr sâu c n phun Các nguyên t c th c hành nông nghi p t t (GAP) và m t cu n sách h ng d n s đ c s d ng trong ch ng trình t p hu n đ

h tr cho nh ng ph ng pháp tiên ti n v ki m soát sâu b nh

h i (Ledger, Premier et al 2006) K t qu là các h th ng s n

xu t và ch t l ng s n ph m s đ c c i thi n cho các nhà bán buôn và ng i tiêu dùng

Công đo n thu ho ch và sau thu ho ch ch a đ c chú

tr ng c ng là nguyên nhân làm gi m đáng k ch t l ng s n

ph m rau, đ c bi t là trong khâu bán l Trong khi v n còn

nh ng kh n ng đ nâng cao ch t l ng s n ph m, đáp ng nhu

c u c a khách hàng, gi m hao t n trong kênh phân ph i b ng

vi c c i ti n khâu đóng gói s n ph m và đi u khi n nhi t đ sau thu ho ch

Qua th c t đi u tra vi c thu ho ch ch a đúng th i đi m làm gi m ch t l ng và hao h t nhi u, v n chuy n rau qu hi n nay ch y u đ c đóng gói trong các r tre, không có thùng cát tông ho c b t k lo i bao bì nào, ch hàng ch mu n x p càng nhi u hàng trong công ten n càng t t Hi m khi các ch hàng

s d ng các công ngh sau thu ho ch nh làm mát nhân t o,

v n chuy n p l nh, làm nhà mát t i ru ng ho c các ch tiêu

th c bi t không chú tr ng đ h n ch s thoát khí etylen ra môi tr ng xung quanh s n ph m thu ho ch, đây là khí làm

gi m ch t l ng và th i gian b o qu n c a rau qu

H th ng đóng gói và tiêu th có th v n hành t t khi rau

qu đ c tiêu th trong vòng 24 gi sau khi thu ho ch, nh ng

nó l i h n ch vi c phát tri n các th tr ng xu t kh u và bán

l , kênh tiêu th này rau qu c n đ c b o qu n t i các kho hàng ho c c a siêu th , giúp cho h n s d ng đ c lâu h n và khách hàng s n sàng b thêm ti n đ mua hàng ch t l ng cao

ã có s n các công ngh sau thu ho ch đ c i ti n ch t

l ng s n ph m Nh ng yêu c u then ch t đ c i ti n v l nh

v c này là khuy n khích nông dân và th tr ng c i ti n khâu đóng gói sau thu ho ch; Nâng c p c s h t ng, nh phòng

l nh và các công ten n t t cho b o qu n s n ph m và đào t o

v các k thu t đóng gói sau thu ho ch thông d ng

Th c hành nông nghi p t t (GAP) các d án khu v c ông Nam Á nhìn chung đã đ t k t qu có ý ngh a v c i thi n

n ng su t, ch t l ng s n ph m đáp ng nhu c u ng i tiêu dùng và an toàn th c ph m Nh ng c i thi n v an toàn th c

ph m đã đ t đ c thông qua vi c gi m b t s nhi m khu n

trong th c ph m c ng nh qua vi c đo đ m d l ng thu c b o

v th c v t trong rau qu (Kawakami, Khai et al 1999; Dobermann, Witt et al 2002) (Ledger, Premier et al 2006)

S n xu t theo m t s tay th c hành nông nghi p t t đ i v i s n

ph m t i khu v c ASEAN s là khuôn m u b ích cho s phát tri n m t s tay th c hành nông nghi p t t đ i v i các cây rau h c i và rau h b u bí Vi t Nam Thông qua s ph i h p

gi a các chuyên gia v l nh v c b o v th c v t, dinh d ng cây tr ng và qu n lý n c t i đã có kinh nghi m t i Vi t Nam

nh Vi n Nghiên c u rau qu và các c quan s t i thu c B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn ti n hành biên so n các s tay th c hành nông nghi p t t v i m i lo i rau qu cho vùng

B c Trung b

Th tr ng đang đ c cho là v n đ ch y u liên quan

đ n l i ích c a nh ng h nông dân tr ng rau qui mô nh Vi t Nam Giá c th tr ng th p đ c xem là áp l c l n v kinh t

xã h i đ i v i s n xu t rau, có t i 61,5% ng i nông dân tham gia s n xu t rau khu v c ven đô Hà N i (Anh, Ali et al 2004)

Trong khi đó, có m t xu h ng t h th ng tiêu th truy n th ng rau qu do nh ng ng i thu gom và buôn bán các ch đ u m i truy n th ng đã bán s n ph m ch t l ng cao

thông qua các siêu th Khu v c các siêu th hi n t i bán s n

ph m rau qu bao g m Metro Cash and Carry, Citimart, CoopMart, Fiuimart, Hanoi Minimart, Western Canned Food và Star Bowl T ng lai các siêu th này s đ a ra các tiêu chu n

v ch t l ng và mua s n ph m ch t l ng cao, an toàn tr c

ti p t ng i tr ng rau, nh ng ng i đáp ng vi c s n xu t đ m

b o ch t l ng (QA) Do đó h tr ng i tr ng rau thích nghi

v i kênh phân ph i này là r t c n thi t Thông qua vi c tham gia c a ng i dân vào quá trình s n xu t và bán s n ph m cho

h th ng siêu th n i ti ng t i Vi t Nam, Metro Cash and Carry

s t ng thu nh p và nh n th c c a h ngày đ c nâng cao Vi c phát tri n m i liên k t này do t ch c Tiêu th hàng hóa Australia (PMA) th c hi n

M c tiêu chính c a nghiên c u là nh m gi m d l ng thu c tr sâu trong nh ng cây rau ch l c vùng B c Trung b

T o ra nh ng c h i ti p c n th tr ng cho nông dân tr ng rau

N m 2014 ngành rau qu có 2 s ki n l n, 10 tháng kim

ng ch xu t kh u rau qu đã đ t ch tiêu B Công th ng giao

1,250 USD (1t 250 USD), hai là n m th 2 hi p h i t ch c

gian hàng qu c gia v rau qu t i h i ch rau qu t i t i

HongKong v i 14 doanh nghi p và 47 ng i tham gia Trong

nhóm hàng nông nghi p, kim ng ch rau qu đ ng sau g o, th y

s n, cà phê, đi u, cao su đ ng tr c chè, s n, tiêu

B ng 1 Kim ng ch xu t kh u nhóm nông lâm thu s n

9 Chè các lo i 235 187 99.9

(Ngu n B công th ng, 2014)

Trong 3 n m g n đây kim ng ch t ng liên t c đáng k , bình quân 30% Theo ý ki n doanh nghi p lý do t ng tr ng là: Nhi u doanh nghi p rau qu đ c thành l p, nhi u m t hàng

m i đ c s n xu t, m c a đ c nhi u th tr ng trong đó có

th tr ng khó tính (M , Nh t, Hàn qu c, ài Loan, Úc, New Zealand), ch t l ng, VSATTP đ c t ng c ng, tr ng theo VietGap, GlobalGap Theo C c B o v Th c v t ch có r t ít

m t hàng xu t kh u b khi u n i 5 m t hàng rau EU tr c đây

b c m nay đ c xu t tr l i bình th ng Doanh nghi p đ u t nhà máy ch bi n và x lý rau qu , trang tr i, nhà l i, kho đóng gói, kho l nh…

Công tác XTTM c a Nhà n c và doanh nghi p đ c t ng

c ng: T ch c và tham gia h i ch , đoàn kh o sát, di n đàn doanh nghi p, tìm th tr ng, khách hàng, m t hàng m i Nhà

n c giúp doanh nghi p h i nh p ngành rau qu th gi i

*Kim ng ch xu t kh u rau qu : Tháng 11 - 2014 c đ t 100 tri u USD Tính chung 11 tháng n m 2014 xu t kh u rau qu

c đ t 1 t 360 tri u USD, đ t 140,6% so v i cùng k 2013 (11 tháng 2013 đ t 967 tri u USD)

*Kim ng ch nh p kh u rau qu : Tháng 11-2014 c đ t 37 tri u USD; Tính chung 11 tháng n m 2014 kim ng ch nh p

kh u đ t 478 tri u USD đ t 29,6% so v i cùng k 2013 (369 tri u USD) 11 tháng ngành rau qu xu t siêu: 882 tri u USD

2013

10 tháng

2014

Giá tr (%) 2014/2013

Th ph n (%)

2013 2014

T ng kim

ng ch

896,736 1,260,431

143.27 100.0 100.0

1 Trung

Qu c

244,284

337,643

138.22 27.27 26.79

2 Nh t B n

51,816

62,613

120 84 5.89 4.97

3 Hàn

Qu c

24,088

49,087

203.78 2.74 3.89

4 Hoa K

42,381

48,441

114.30 4.82 3.84

5 Hà Lan 20,010 33,117 165.50 2.27 2.63

6 Nga 25,636 31,457 122.71 2.91 2.50

v t ch tiêu B công th ng đ ra Xu t kh u rau hoa qu

2.5 i u tra hi n tr ng s n xu t rau an toàn

T ng s n l ng rau đ t 569.802 t n/n m, trong đó rau đ t s n ph m tiêu chu n GAP là 20% Các nhóm rau

kh o sát là lo i rau n lá, rau n c , rau n qu

Cách th c bán hàng rau, qu : Ngoài các ch đ u

m i bán ra thông th ng, trên đ a bàn Hà N i có 58 c a hàng, đi m bán RAT đ c c p gi y ch ng nh n đ đi u

ki n kinh doanh RAT, s n l ng tiêu th bình quân trong ngày 50-120 kg/c a hang Bên c nh đó, còn có 35 siêu th đang bán RAT, v i s n l ng bình quân 80-120 kg/siêu

th /ngày Ngoài ra, Hà N i đã xác đ nh đ c 300 đi m bán phân ph i RAT, trong đó chính th c v n hành đ c 50

đi m phân ph i RAT t i các khu dân c , c quan, đ n v thu c các qu n: Thanh Xuân, Hà ông, ng a, Hoàn

Ki m, Ba ình v i m c tiêu th hi n t i bình quân đ t 100-150 kg rau/đi m/tu n

Kh o sát hi n tr ng s n xu t và tiêu th rau an toàn

s n xu t RAT v i di n tích 15 ha Ng i s n xu t đã đ c

t p hu n v các ki n th c khoa h c k thu t trong s n xu t RAT, v tiêu th s n ph m ã đ c h tr m t ph n v

v t t cho s n xuát RAT nh : V t t phân bón, thu c BVTV sinh h c, bao bì, nhãn mác

Có đ i ng thu gom hùng h u đ ng ra thu mua s n

ph m RAT và phân ph i cho các t nh khác v i s n l ng

l n

Vùng RAT Gia Xuyên có 15 h đ ng ra làm nhi m

v thu gom và c ng là các nhà phân ph i s n ph m RAT

n i t nh và v n chuy n đi các t nh khác Vào th i v thu

ho ch, trung bình m i h thu gom 20-30 t n/h /ngày S n

ph m ch y u cung c p cho th tr ng Hà N i, Vinh, à

RAT Gia Xuyên ch y u bán cho ng i thu gom ngay t i ru ng (chi m trên 99%), ch kho ng 0,5% s n

l ng rau đ c phân ph i b i Công ty Thuý Tr ng

Kh o sát hi n tr ng s n xu t và tiêu th v i Thanh

Hà an toàn t i H i D ng: a đi m đi u tra: Xã Thanh

S n - huy n Thanh Hà - t nh H i D ng i u tra 25

h /xã Di n tích tr ng v i thi u huy n Thanh Hà g m

4930 ha, s n l ng đ t 23.300 t n N m 2007 v i thi u Thanh Hà đã đ c C c S h u trí tu c p gi y ch ng nh n

đ ng ký Ch d n đ a lý Thanh Hà cho s n ph m v i thi u UBND huy n Thanh Hà đã xây d ng quy trình canh tác v i thi u mang Ch d n đ a lý Thanh Hà và các quy đ nh ki m soát ch t l ng qu v i mang ch d n đ a lý Thanh Hà

Các bi n pháp k thu t thâm canh t ng n ng su t v i thi u đã mang l i cho ng i s n xu t hi u qu kinh t cao

g p 1,5 - 2 l n so v i tr c đây, góp ph n t ng thu nh p và làm giàu cho ng i tr ng v i Vi c áp d ng TBKT, đ c

bi t s d ng phân bón hoá h c, n c t i và thu c BVTV

có vai trò r t quan tr ng thúc đ y sinh tr ng, phát tri n

c a cây v i Vì v y m t s h , gia dình đã l m d ng phân

bón hoá h c Vi c phun thu c BVTV không ch n l c làm

nh h ng r t l n đ n ch t l ng c a s n ph m (đ ng

t ng s , Gluco, Brix, axit t ng s , vitamin C); nh h ng

đ n v sinh an toàn s n ph m; nh h ng đ n s c kho

ng i lao đ ng, ng i tiêu dùng và giá tr c a s n ph m trên th tr ng

2.6 Truy n thông v rau an toàn

Xây d ng và c p nh t th ng xuyên Website ph

bi n ki n th c th c hành an toàn nông nghi p, các v n b n, chính sách c a Nhà n c, qu ng bá các đ a ph ng và các

s n ph m đ c s n xu t b i VietGAP v i tên mi n: www.gap-vietnam.com

M t s bài v VietGAP đ ng trên Website: vietnam.com

gap-a rgap-au VietGAP t i ng i tiêu dùng, 12/03/2014 , Báo Thanh Niên

i đ i nh rau s ch, 30/03/2014, báo Sài Gòn gi i phóng online

D a VietGAP đ t n ng su t cao, 30/6/2014, Báo Nông nghi p Vi t Nam

Các bi n pháp qu n lý sâu và d ch h i trong s n xu t rau

Nh n xét quá trình tri n khai d án AFACI-GAP:

Quá trình tri n khai th c hi n d án theo các n i dung, k ho ch Tuy nhiên vì kinh phí h n h p nên các l p

t p hu n cho bà con nông dân không th đ n các đ a

ph ng xa Hà N i nh Lào Cai, Ngh An, Qu ng Bình Vì cây tr ng mang tính mùa v nên c n th c hi n các l p t p hu n đúng vào th i đi m sinh tr ng c a lo i cây tr ng đó

Ki n ngh : C n b sung kinh phí đ xây d ng m t

s mô hình (rau, qu ) theo tiêu chu n VietGAP C n b sung kinh phí đ xu t b n sách v các Quy trình s n xu t rau, l ng th c an toàn theo h ng VietGAP; Nên có kinh

phí đ sau khi k t thúc d án có th duy trì Website ph

bi n ki n th c th c hành an toàn nông nghi p, qu ng bá các đ a ph ng và các s n ph m đ c s n xu t b i VietGAP c ng nh h tr cán b k thu t nh m giúp bà con nông dân th c hành t t ch ng trình VietGAP Khi k t thúc d án nên xây d ng ti p ch ng trình h ng t i khách hàng nh m đ a đ c các s n ph m an toàn đ n tay ng i tiêu dùng đ ng th i mang l i hi u qu kinh t cao cho

ng i s n xu t

III QUY TRÌNH S N XU T RAU AN TOÀN

3.1 Các nguyên nhân gây ô nhi m môi tr ng nh

h ng đ n ch t l ng rau an toàn

- Kim lo i n ng: As; Pb; Hg; Cd; Cu; t n t i trong đ t,

n c, n c th i công nghi p, không nh ng làm ô nhi m môi tr ng mà còn gây đ c cho con ng i và đ ng v t (ví

d As hàm l ng cho phép trong c th là 0,006-0,007 mg/1 kg th tr ng, quá ng ng trên s gây đ c h i cho c

th )

- Ký sinh trùng, vi sinh v t gây b nh cho ng i và đ ng

v t: Chúng t n t i trong phân t i, n c th i sinh ho t, khu công nghi p,

- Thu c hoá h c BVTV: Do s d ng không đúng cách gây

ô nhi m môi tr ng đ t, n c, (s d ng quá li u quy

đ nh, thu c không rõ ngu n g c, thu c c m, c t gi , )

3.2 Qui đ nh chung v s n xu t rau an toàn

3.2.1 Tiêu chu n Rau an toàn

Khái ni m: Rau an toàn là nh ng s n ph m rau t i (bao g m t t c các lo i rau n lá, thân, c , hoa, qu ) có

ch t l ng đúng nh đ c tính gi ng c a nó, có hàm l ng các hoá ch t đ c và m c đ ô nhi m các vi sinh v t gây h i

d i m c tiêu chu n cho phép, đ m b o an toàn cho

ng i tiêu dùng và môi tr ng

Các ch tiêu c a rau an toàn bao g m:

+ Ch tiêu n i ch t: 4 ch tiêu v n i ch t (D l ng thu c

b o v th c v t; Hàm l ng NO3-; Hàm l ng m t s kim

lo i n ng ch y u; M c đ nhi m các vi sinh v t gây b nh

và ký sinh trùng đ ng ru t) ph i đ t d i m c cho phép

theo tiêu chu n c a các t ch c qu c t FAO/ WHO và c a

Vi t Nam

+ Ch tiêu v hình thái: S n ph m rau đ c thu ho ch đúng lúc (đúng đ già k thu t hay th ng ph m c a t ng lo i rau), không d p nát, h th i, không l n t p ch t, có bao gói thích h p

3.2.2 Qui đ nh chung v s n xu t rau an toàn

- t s ch: C n ch n đ t có thành ph n c gi i phù h p:

t th t nh , đ t th t pha cát, đ t phù sa ven sông có đ pH

t 5,5 - 6,8; gi đ c đ m, thoát n c t t, đ t không b ô nhi m m t s kim lo i n ng (Pb, Hg, As, Cd, ) và vi sinh

v t gây b nh

- N c t i: Dùng n c phù sa sông l n, gi ng khoan, ngu n n c th i đã qua x lý Không đ c dùng các lo i

n c b ô nhi m t i cho rau

- Phân bón: Phân chu ng hoai m c, N, P, K ph i dùng cân

đ i cho m i lo i rau, các lo i phân vi sinh, NPK t ng h p

C m không đ c dùng phân t i

- Th c hi n phòng tr t ng h p d ch h i cây tr ng (IPM):

Là m t h th ng qu n lý d ch h i mà tu thu c vào môi

tr ng và đ ng thái c a các loài d ch h i, con ng i s

d ng và ph i h p các ph ng pháp, các k thu t m t cách hài hoà đ duy trì qu n th d ch h i m c th p h n m c gây h i kinh t Yêu c u:

- Ph i ph i h p hài hoà các bi n pháp canh tác, th công, sinh h c, hoá h c nh m kh ng ch sâu b nh h i d i

m c gây h i kinh t

- S d ng v i hi u qu cao nh t k thù t nhiên

- H n ch t i đa vi c s d ng hoá ch t đ c h i, h n ch

th p nh t s ô nhi m con ng i, nông s n và môi tr ng

- m b o rau s n ph m an toàn cho ng i tiêu dùng

IV S N XU T U A AN TOÀN

4.1 Gi i thi u chung

Cây đ u rau (đ u đ a, đ u côve, đ u Hà Lan, đ u

t ng rau…) là nh ng cây tr ng thu c h đ u

(Leguminoseae) đ c gieo tr ng trên nhi u vùng sinh thái,

s d ng qu , h t, làm rau Chúng là ngu n th c ph m quan

tr ng cho con ng i và gia súc u rau là lo i rau có giá

tr ding d ng cao, đ c bi t là hàm l ng protein, đ ng, lipít, vitamin C Hàm l ng vitamin C trong qu c a m t