Nghiên cứu bài học giúp cho các đồng chí hiểu thêm về tổ chức thể chế nhà nước ta nói chung cũng như tổ chức và hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước nói riêng; từ đó, thấy được cơ sở khách quan của việc cải cách nền hành chính ở nước ta hiện nay.(tập trung vào giai đoạn 20112020).2. Yêu cầu Người học nắm vững những kiến thức cơ bản về tổ chức và hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở Trung ương và ở địa phương. Nắm vững nội dung chương trình cải cách nền hành chính nhà nước ở nước ta hiện nay.
Trang 1KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG phần 1: Ý ĐỊNH BÀI GIẢNG
I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU
1 Mục đích
Nghiên cứu bài học giúp cho các đồng chí hiểu thêm về tổ chức thể chế nhànước ta nói chung cũng như tổ chức và hoạt động của các cơ quan hành chính nhànước nói riêng; từ đó, thấy được cơ sở khách quan của việc cải cách nền hànhchính ở nước ta hiện nay.(tập trung vào giai đoạn 2011-2020)
2 Yêu cầu
- Người học nắm vững những kiến thức cơ bản về tổ chức và hoạt động
của cơ quan hành chính nhà nước ở Trung ương và ở địa phương
- Nắm vững nội dung chương trình cải cách nền hành chính nhà nước ởnước ta hiện nay
II NỘI DUNG (gồm 3 phần)
- Tổ chức và hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở Trung ương (Trọng tâm)
- Tổ chức và hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương
- Cải cách nền hành chính nhà nước ở nước ta hiện nay
III THỜI GIAN (4 tiết) - Phần 1 : 60 phút.
Trang 2- Giáo viên: Thuyết trình, kết hợp gợi mở nêu vấn đề.
- Học viên: Chú ý nghe giảng, ghi chép bài theo ý hiểu
VI VẬT CHẤT BẢO ĐẢM
1 Vật chất: Giáo án, tài liệu, phấn bảng, powerpoint,…
2 Tài liệu nghiên cứu:
Phần 2 : THỰC HÀNH BÀI GIẢNG
I THỦ TỤC LÊN LỚP
- Ổn định lớp học.
- Kiểm tra bài cũ (nếu có)
II TRÌNH T GI NG BÀIỰ GIẢNG BÀI ẢNG BÀI
I TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở TRUNG ƯƠNG.
Ở phần này chúng ta sẽ đi vào nghiên cứu 2 điểm chính cụ thể sau:
1 Tổ chức và hoạt động của Chính phủ
Trang 3Trong tổ chức quyền lực NN hiện nay, hành pháp là một nhánh quyền lực
NN có vị trí quan trọng luôn luôn gắn liền với Chính phủ - cơ quan đứng đầu hệthống hành chính nhà nước thực thi quyền hành pháp
Chính phủ theo tiếng Anh nghĩa là "cao nhất", tiếng Đức nghĩa là "cơquan hành chính cao nhất, đứng đầu hành pháp" Theo nghĩa pháp lý "Chính phủ
là tập thể các bộ trưởng thực hiện công quyền của một nước"
Vậy, Chính phủ có vị trí vai trò như thế nào? Chúng ta sẽ đi vào nghiên cứumục a nhỏ
a Vị trí vai trò
Ở chuyên đề 2 chúng ta đã nghiên cứu tổ chức bộ máy Nhà nước ta gồm 5phân hệ cơ quan Như vậy, Chính phủ là một trong năm phân hệ cơ quan nhànước được thể hiện tại Điều 94 Hiến pháp Việt Nam năm 2013 quy định:
“ Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà
xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hànhcủa Quốc hội”
Vị trí đó được thể hiện trên 3 ý:
Thứ nhất; Là cơ quan hành chính NN cao nhất.
- Chính phủ là cơ quan đứng đầu bộ máy hành chính nhà nước, điều hành,quản lý đất nước về mọi mặt
+ Đây là bộ máy cao nhất của tổ chức Nhà nước để tổ chức thi hành pháp luật.+ Chính phủ lãnh đạo các bộ, UBND các cấp trên tất cả các lĩnh vực đờisống xã hội đất nước
- Chính phủ thống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh
tế, VH - XH, QP – AN, đối ngoại của Nhà nước, đối với các bộ, các ngành vàđịa phương
+ Có vai trò to lớn trong việc bảo đảm tôn trọng và chấp hành Hiến pháp vàpháp luật
Trang 4+ Phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc, ổn định và nâng cao đời sống cho nhân dân
VD: Trong Hiến pháp năm 1959 khẳng định: Hội đồng Chính phủ là cơ
quan chấp hành của cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, và là cơ quan hànhchính Nhà nước cao nhất của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà
Theo Hiến pháp 1980, Hội đồng Bộ trưởng được xác định là Chính phủ củanước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là cơ quan chấp hành và hành chínhnhà nước cao nhất của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất Thể hiện Quốc hội
là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, thống nhất các quyền lập pháp, hànhpháp, tư pháp và giám sát
Hiến pháp năm 1992 : Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơquan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.Hiến pháp Việt Nam năm 2013: Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nướccao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hànhpháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội
Như vậy, trong các bản Hiến pháp nước ta đều quy định Chính phủ là cơquan hành chính nhà nước cao nhất
Thứ hai; Chính phủ thực hiện quyền hành pháp.
Phân tích:
+ Quyền hành pháp của Chính phủ có 2 quyền
-> Quyền hành chính (Quản lý, điều hành theo Pháp luật)
-> Quyền Lập quy ( Tức quyền ban hành văn bản pháp quy để cụthể hóa Luật và tổ chức thực hiện;
+ Quyền Lập quy của Chính phủ là việc Chính phủ ban hành các Nghịđịnh để triển khai thực hiện Luật, Pháp lệnh
VD: Chính phủ ban hành Nghị định 92/2012 quy định chi tiết và biện pháp thi
hành Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo
- Ngoài quyền Lập quy Chính phủ có quyền sáng kiến pháp luật
VD: Xây dựng các dự án luật, dự án pháp lệnh để trình Quốc hội và
Trang 5Hiện nay hơn 90% các dự án luật xuất phát từ Chính phủ, có nghĩa là để xây dựng 1 đạo luật, QH giao cho Chính phủ xây dựng dự án luật; Chính phủ phân công các bộ, ngành liên quan thành lập Hội đồng soạn thảo dự án luật để trình Chính phủ trước khi trình Quốc hội, để Quốc hội thẩm định, thảo luận, thông qua.
Thứ ba; Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội.
Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội? Thể hiện:
- Chính phủ do QH lập ra để tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước, tiếnhành hoạt động quản lý, điều hành nhà nước
+ QH bầu, miễn nhiệm Thủ tướng theo đề nghị của Chủ tịch nước và phêchuẩn danh sách các thành viên Chính phủ theo đề nghị của Thủ tướng (gồm:các Phó thủ tướng, các bộ trưởng và thủ trưởng cơ quan ngang bộ)
+ Quốc hội quyết định cơ cấu tổ chức của Chính phủ, quy định số phó Thủtướng, các Bộ và cơ quan ngang bộ
- Nhiệm kỳ Chính phủ theo nhiệm kỳ của QH ( 5 năm )
Chính phủ làm việc từ khi kỳ họp thứ nhất tổ chức ra Chính phủ, hoạt độngđến kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa sau bầu ra Chính phủ mới
- Chính phủ phải chấp hành luật, nghị quyết do QH ban hành
- Chính phủ phải báo cáo công tác của mình trước QH và chịu sự giám sát tốicao của QH
- Hoạt động của Chính phủ phải theo các nguyên tắc do Quốc hội đề ra
b Cơ cấu tổ chức
- Cơ cấu Chính phủ gồm:
+ Các bộ
+ Các cơ quan ngang bộ
+ Các cơ quan thuộc Chính phủ
-> Trong đó các Bộ và các cơ quan ngang bộ có chức năng quản lý nhànước đối với ngành hoặc lĩnh vực trong phạm vi cả nước (Có nghĩa là các cơ quan
đó được quyền ban hành các văn bản pháp quy để triển khai thực hiện trong cả nước)
Trang 6-> Còn các cơ quan thuộc Chính phủ không có chức năng quản lý nhànước trong phạm vi cả nước (Đây là các cơ quan, đơn vị sự nghiệp của Chính phủ
không có chức năng quản lý nhà nước như: Đài truyền hình Việt Nam, Đài tiếng nói Việt Nam, TTXVN, Viện HLKH&CNVN, Viện KHXHVN, BHXHVN, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia, Ban quản lý lăng Chủ tịch HCM, UB giám sát tài chính quốc gia)
Hiện nay Việt Nam có 18 Bộ và 4 Cơ quan ngang Bộ
Hỏi học viên: Theo hiểu biết của các đồng chí 04 cơ quan ngang bộ là
những cơ quan nào? Đồng chí có thể kể tên các cơ quan đó?
18 Bộ bao gồm: Bộ Công an, Bộ Công thương, Bộ Giáo dục và Đào
tạo, Bộ Giao thông vận tải, Bộ Kế hoạch và đầu tư, Bộ Khoa học vàCông nghệ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Ngoại giao,
Bộ Nội vụ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Quốcphòng, Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Thông tin
và Truyền thông, Bộ Tư pháp, Bộ Văn hóa - Thể thao và du lịch,
Bộ Xây dựng, Bộ Y tế
4 cơ quan ngang bộ gồm:
Ngân hàng Nhà nước (Nguyễn Văn Bình)
Thanh tra Chính phủ (Huỳnh Phong Tranh)
Ủy ban dân tộc (Giàng Seo Phử)
Văn phòng Chính phủ (Nguyễn Văn Nên)
QH quyết định thành lập hoặc bãi bỏ các bộ và cơ quan ngang bộ theo đềnghị của Thủ tướng Chính phủ
- Thành phần Chính phủ gồm:
+ Thủ tướng Chính phủ;
+ Các phó thủ tướng;
+ Các Bộ trưởng và thủ trưởng CQ ngang bộ
Số lượng do QH quyết định, Thủ tướng do QH bầu, miễn nhiệm, bãinhiệm theo đề nghị của Chủ tịch nước
c Chế độ hoạt động của Chính phủ
- Chính phủ tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ
Trang 7Tập trung dân chủ là nguyên tắc hoạt động chủ yếu, phản ánh quan hệ nội
bộ trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhằm bảođảm sự tập trung, thống nhất từ Trung ương đến cơ sở Bảo đảm sự kết hợp giữaquản lý tập trung với việc phát huy một cách rộng rãi sáng kiến, sáng tạo củaquần chúng đúng mức, đi đôi với tăng cường tự chủ cho cơ sở và nâng cao hiệulực quản lý nhà nước
- Chính phủ làm việc theo chế độ kết hợp trách nhiệm của tập thể với việc
đề cao quyền hạn và trách nhiệm cá nhân của Thủ tướng và của mỗi thành viênChính phủ
- Chính phủ thảo luận tập thể và QĐ theo đa số những vấn đề quan trọng như:+ Chương trình hoạt động hàng năm của Chính phủ
+ Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh hàng năm và cả nhiệm kỳ, các
dự án luật, pháp lệnh và các dự án khác trình QH và UBTVQH; các nghị quyết,nghị định của Chính phủ
+ Dự án chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển KT-XH dài hạn, nămnăm, hàng năm các công trình quan trọng; dự toán ngân sách nhà nước, dự kiếnphân bổ ngân sách TW và mức bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sáchđịa phương; tổng quyết toán ngân sách NN hàng năm trình QH
VD: Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2011-2015.
(đưa ra mục tiêu và chỉ tiêu cụ thể)
+ Đề án chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo trình QH
VD: Đề án “Bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam đến năm 2020”
+ Các chính sách cụ thể về phát triển KT-XH, tài chính, tiền tệ, các vấn đềquan trọng về quốc phòng, an ninh, đối ngoại;
VD: Chiến lược phát triển vận tải năm 2020, định hướng đến năm 2030;
Chiến lược quản lý hệ thống rừng đặc dụng, khu bảo tồn biển, khu bảo tồn vùng nước nội địa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn năm 2030.
+ Các đề án trình Quốc hội về việc thành lập, sáp nhập, giải thể bộ, cơquan ngang bộ; việc thành lập mới, nhập, chia, điều chỉnh địa giới tỉnh, thành
Trang 8phố trực thuộc trung ương, việc thành lập hoặc giải thể các đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt; quyết định việc thành lập mới, nhập, chia, điều chỉnh địa giớicác đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;
-+ Quyết định việc thành lập, sáp nhập, giải thể cơ quan thuộc Chính phủ;
VD: Quyết định thành lập Ủy ban Quốc gia về ứng dụng công nghệ thông tin.
+ Các báo cáo của Chính phủ trước Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốchội, Chủ tịch nước
+ Chủ tịch HĐDT của QH được mời và có trách nhiệm tham dự phiệnhọp của Chính phủ, khi Chính phủ bàn về vấn đề liên quan đến vấn đề dân tộc
Trong thảo luận nếu biểu quyết ngang nhau thì thực hiện theo phía có ýkiến của Thủ tướng Chính phủ
d Chức năng
Trang 9Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với tất cả các ngành,lĩnh vực, đời sống trong cả nước bằng pháp luật.
Chức năng đó được thể hiện trên 3 phương diện đó là:
- Chức năng quản lý hành chính nhà nước
+ Hoạch định chiến lược, quy hoạch, kế hoạch định hướng phát triển cácngành, lĩnh vực, khu vực, vùng lãnh thổ, địa phương trong cả nước
+ Xây dựng ban hành văn bản quy phạm pháp luật, chính sách, chế độ,thể lệ tạo khuân khổ pháp lý cho các hoạt động KT - XH
+ Điều tiết, can thiệp bằng các biện pháp hành chính vào các hoạt độngcủa các ngành, lĩnh vực khi cần thiết
- Chức năng tổ chức, chỉ đạo cung cấp dịch vụ công
(đó là các dịch vụ kinh tế, kỹ thuật, VH - XH và các dịch vụ mang tínhhành chính)
- Chức năng đại diện chủ sở hữu NN đối với bộ phận kinh tế NN và tàisản công
Gồm: tài nguyên quốc gia, kết cấu hạ tầng kinh tế, quỹ tiền tệ quốc gia, hệthống các doanh nghiệp thuộc mọi loại hình sở hữu
3 Thống nhất quản lý về kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, khoahọc, công nghệ, môi trường, thông tin, truyền thông, đối ngoại, quốc phòng, anninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội; thi hành lệnh động viên, lệnh ban bố tình
Trang 10trạng khẩn cấp và các biện pháp cần thiết khác để bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm tínhmạng, tài sản của Nhân dân;
4 Trình Quốc hội quyết định thành lập, bãi bỏ bộ, cơ quan ngang bộ;thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới hành chính tỉnh, thành phốtrực thuộc trung ương, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; trình Ủy ban thường
vụ Quốc hội quyết định thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vịhành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;
5 Thống nhất quản lý nền hành chính quốc gia; thực hiện quản lý về cán
bộ, công chức, viên chức và công vụ trong các cơ quan nhà nước; tổ chức côngtác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, chống quanliêu, tham nhũng trong bộ máy nhà nước; lãnh đạo công tác của các bộ, cơ quanngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp; hướng dẫn, kiểmtra Hội đồng nhân dân trong việc thực hiện văn bản của cơ quan nhà nước cấptrên; tạo điều kiện để Hội đồng nhân dân thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do luậtđịnh;
6 Bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước và xã hội, quyền con người,quyền công dân; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội;
7 Tổ chức đàm phán, ký điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước theo ủyquyền của Chủ tịch nước; quyết định việc ký, gia nhập, phê duyệt hoặc chấmdứt hiệu lực điều ước quốc tế nhân danh Chính phủ, trừ điều ước quốc tế trìnhQuốc hội phê chuẩn quy định tại khoản 14 Điều 70; bảo vệ lợi ích của Nhànước, lợi ích chính đáng của tổ chức và công dân Việt Nam ở nước ngoài;
8 Phối hợp với Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cơquan trung ương của các tổ chức chính trị - xã hội trong việc thực hiện nhiệm
vụ, quyền hạn của mình
2 Bộ và cơ quan ngang bộ
- Bộ và cơ quan ngang bộ là các CQ của Chính phủ thực hiện chức năngquản lý NN đối với ngành hoặc lĩnh vực trong phạm vi cả nước
= > Bộ, cơ quan ngang bộ là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năngquản lý nhà nước đối với ngành hoặc lĩnh vực trong phạm vi cả nước; quản lýnhà nước các dịch vụ công thuộc ngành ( tức nhà nước đứng ra với tư cách là
Trang 11người bảo đảm cung cấp các dịch vụ công thì các dịch vụ đó được gọi là dịch vụcông), lĩnh vực; thực hiện đại diện chủ sở hữu phần vốn của nhà nước tại doanhnghiệp có vốn nhà nước theo quy định của pháp luật
Để thực hiện chức năng quản lý của mình, căn cứ vào Hiến pháp, luật,nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội,lệnh, quyết định của Chủ tịch nước, các văn bản của Chính phủ và Thủ tướngChính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ ra quyết định, chỉ thị,thông tư và hướng dẫn, kiểm tra việc thi hành các văn bản đó đối với tất cả cácngành, các địa phương và cơ sở
- Bộ trưởng và thủ trưởng CQ ngang bộ là thành viên chính phủ, đứng đầulãnh đạo bộ và CQ ngang bộ, chịu trách nhiệm trước Chính phủ và QH vềngành, lĩnh vực mình phụ trách trong phạm vi cả nước
- Bộ, cơ quan ngang bộ do QH thành lập hay bãi bỏ theo đề nghị của Thủtướng Chính phủ
- Có 2 loại bộ:
+ Bộ quản lý ngành hoặc nhóm ngành liên quan với nhau
- > Bộ quản lý ngành: Xây dựng, Y tế, Tư pháp
- > Bộ QL nhóm ngành: GD và ĐT: LĐ - TB và XH; KH và CN…
+ Bộ quản lý theo lĩnh vực: Liên quan đến tất cả các bộ, ngành, cơ quan,
tổ chức như: Tài chính, Ngân hàng, Nội vụ
- Trong bộ có các cơ quan giúp bộ trưởng:
+ Cơ quan Thực hiện chức năng quản lý NN : tổng cục, cục, vụ, văn phòng.+ Các tổ chức sự nghiệp: Học viện, nhà trường, viện nghiên cứu, các cơ
sở ở địa phương
Chính phủ nước ta qua các thời kỳ thường xuyên có sự điều chỉnh, đổi mới về
cơ cấu tổ chức cho phù hợp với nhiệm vụ đất nước trong từng giai đoạn
Chính phủ qua các thời kỳ từ 1945 đến nay:
1945-1954 : có 11 bộ
1955-1975 : có 21 bộ, 10 UBNN, 10 tổng cục
Trang 121976-1986 : 73 đầu mối gồm bộ, CQ ngang bộ, UBNN (hậu quả của cơchế quan liêu bao cấp)
Trước khi Hiến pháp 1992 được ban hành, cuối 1991, thì Chính phủ (Hộiđồng Bộ trưởng theo HP 1980): 28 bộ, CQ ngang bộ
Nhiệm kỳ QH khoá IX (1992-1997): 27 bộ, CQ ngang bộ
Năm 2001: 17 bộ, 06 CQ ngang bộ
Nhiệm kỳ QH khoá XI (2002-2007): 20 bộ, 06 CQ ngang bộ
Tháng 8/2007 - nay : 18 bộ, 04 CQ ngang bộ
Các bộ hiện nay:
1 Bộ Quốc phòng: Bộ trưởng Phùng Quang Thanh
2 Bộ Công an: Trần Đại Quang
3 Bộ Ngoại giao: Phạm Bình Minh
4 Bộ Tư pháp: Hà Hùng Cường
5 Bộ Tài chính: Đinh Tiến Dũng
6 Bộ Công thương: Vũ Huy Hoàng
7 Bộ Lao động - TB - XH: Phạm Thị Hải Chuyền
8 Bộ Giao thông vận tải: Đinh La Thăng
9 Bộ Xây dựng: Trịnh Đình Dũng
10 Bộ Văn hoá - TT- DL: Hoàng Tuấn Anh
11 Bộ Giáo dục - Đào tạo: Phạm Vũ Luận
12 Bộ Nông nghiệp và PTNT: Cao Đức Phát
13 Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Bùi Quang Vinh
14 Bộ Y tế: Nguyễn Thị Kim Tiến
15 Bộ Nội vụ: Nguyễn Thái Bình
16 Bộ Khoa học và Công nghệ: Nguyễn Quân
17 Bộ Tài nguyên và Môi trường: Nguyễn Minh Quang
18 Bộ Thông tin và Truyền thông: Nguyễn Bắc Son
- Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ có 11 nhiệm vụ, quyền hạn
(xem tài liệu chương 4 Luật Tổ chức Chính phủ).
Trang 13- Căn cứ vào Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghịquyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, lệnh, quyết định của Chủ tịch nước, cácvăn bản của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quanngang bộ ra thông tư hướng dẫn, kiểm tra việc thi hành các văn bản đó đối với tất
cả các ngành, các địa phương và cơ sở
- Các thông tư về quản lý nhà nước thuộc ngành và lĩnh vực do Bộtrưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ ban hành có hiệu lực thi hành trong phạm
vi cả nước
- Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ có quyền kiến nghị với Thủtướng đình chỉ việc thi hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phốtrực thuộc trung ương trái với các văn bản pháp luật của Nhà nước hoặc của bộ,
cơ quan ngang bộ về ngành, lĩnh vực do bộ, cơ quan ngang bộ phụ trách
- Tham gia vào hoạt động của Chính phủ: Tham gia các phiên họp của Chínhphủ, phối hợp với các bộ khác để giải quyết các vấn đề chung có liên quan
- Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ có trách nhiệm phối hợp đểchuẩn bị các đề án chung trình Chính phủ và Thủ tướng; ra thông tư liên tịch để chỉđạo và hướng dẫn thực hiện những vấn đề thuộc chức năng quản lý nhà nước
- Thứ trưởng, Phó Thủ trưởng cơ quan ngang bộ là người giúp Bộ trưởng,Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, được phân công chỉ đạo một số mặt công tác vàchịu trách nhiệm trước Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ
Khi Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ vắng mặt, một Thứ trưởng,Phó Thủ trưởng cơ quan ngang bộ được uỷ nhiệm lãnh đạo công tác của bộ, cơquan ngang
II TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG
1 Tổ chức và hoạt động của UBND các cấp
a Vị trí của UBND
Được quy định tại Điều 114 Hiến pháp Việt Nam năm 2013
Trang 14Uỷ ban nhân dân ở cấp chính quyền địa phương do Hội đồng nhân dâncùng cấp bầu là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chínhnhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân và cơ quanhành chính nhà nước cấp trên.
=> UBND là cơ quan song trùng trực thuộc
+ Vừa là cơ quan chấp hành HĐND cùng cấp
+ Vừa phải chịu sự chỉ đạo, báo cáo công tác trước CQ hành chính cấp trên
b Tổ chức:
- Theo Hiến pháp 2013: các đơn vị hành chính có:
+ Cấp tỉnh+ Cấp huyện+ Cấp xã+ Đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt do QH thành lập
- Chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND được tổ chức phùhợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt
do luật định Hiện nay chúng ta chưa có Luật mới đang thực hiện Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 (Theo Nghị định 107/2004/NĐ-CP ngày 01/4/2004 được bổ sung bằng Nghị định 36/2011/NĐ-CP sửa đổi bổ sung một số điều của
Trang 15- Cấp xã, phường:
+ Xã miền núi, hải đảo có từ 5.000 dân trở lên; xã đồng bằng, trung du có
từ 8.000 dân trở lên; xã biên giới: có 5 thành viên (01 CT, 02 p.Chủ tịch)
Trong đó: 01 phó phụ trách kinh tế - tài chính, xây dựng, giao thông, nhàđất, tài nguyên môi trường; 01 phó phụ trách VH-XH; 02 Uỷ viên: 01 phụ tráchcông an, 01 quân sự)
+ Xã còn lại: 3 thành viên (01 CT, 01 PCT, 01 uỷ viên)
+ UBND phường, thị trấn: 5 thành viên (01 CT, 02 PCT, 02 uỷ viên)
* Lưu ý cấp xã:
- Cần phân biệt rõ các thành viên của UBND với các chức danh thuộcUBND, đó là cán bộ, công chức, bán công chức giúp UBND quản lý nhà nước ởđịa phương trên các lĩnh vực
- Cán bộ, công chức xã hiện nay gồm có:
+ Cán bộ : Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy; Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐND; Chủ
tịch, Phó Chủ tịch UBND; Chủ tịch UBMTTQ; Chủ tịch Hội phụ nữ; Bí thư Đoàn xã; Chủ tịch Hội nông dân; Chủ tịch Hội cựu chiến binh (do bầu).
+ Công chức : Kế toán, Văn phòng, Địa chính, Tư pháp, Văn hóa, Công
an (được coi là công chức Nhà nước, hưởng lương từ ngân sách nhà nước và các chế độ chính sách như công chức).
Ví dụ: + Kế hoạch phát triển KT - XH của địa phương
+ Dự toán, quyết toán ngân sách
+ Biện pháp thực hiện NQ của HĐND
Trang 16- UBND họp ít nhất 1 tháng / 01 lần, các quyết định của UBND biểu quyếttheo đa số
- Họp bất thường theo yêu cầu của Chủ tịch HĐND hoặc theo đề nghị của ítnhất 1/3 tổng số thành viên UBND
- Chủ tịch chỉ đạo, điều hành hoạt động của UBND
Chủ tịch UBND quyết định và chịu trách nhiệm trước HĐND và UBNDcấp trên về các QĐ thuộc thẩm quyền của mình
d Chức năng
Chức năng Quản lý nhà nước ở địa phương trên tất cả các lĩnh vực Tuynhiên, khác với Chính phủ ở phạm vi, hiệu lực (quản lý nhà nước là chức năngbao trùm)
e Nhiệm vụ, quyền hạn
Đối với nhiệm vụ của UBND được quy định riêng cho từng cấp tỉnh,
huyện, xã (Tài liệu Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003) Có thể khái quát
các nhiệm vụ, quyền hạn đó chung cho các cấp trên các mặt sau:
- UBND quản lý NN ở địa phương trên tất cả các lĩnh vực
- Chỉ đạo, tổ chức thực hiện, kiểm tra việc chấp hành PL ở địa phương
- Chỉ đạo hoạt động của UBND cấp dưới trực tiếp
- Bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và mọi quyền, lợi íchhợp pháp của NN và nhân dân ở địa phương
- Quản lý về lãnh thổ, tài nguyên môi trường ở địa phương
2 Các cơ quan chuyên môn thuộc UBND
- UBND có các cơ quan chuyên môn giúp việc quản lý NN ở địa phươngtrên các lĩnh vực Đây là cơ quan tham mưu, giúp Uỷ ban nhân dân cùng cấpthực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa phương và thực hiện một số nhiệm
vụ, quyền hạn theo sự uỷ quyền của Uỷ ban nhân dân cùng cấp và theo quy địnhcủa pháp luật; góp phần bảo đảm sự thống nhất quản lý của ngành hoặc lĩnh vựccông tác từ trung ương đến cơ sở