Chủ đề nhằm trang bị cho người học những kiến thức cơ bản về cơ cấu tổ chức cũng như cơ chế hoạt động của hệ thống các cơ quan quyền lực ở nước ta; trên cơ sở đó góp phần xây dựng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan quyền lực nhà nước2. Bố cục: gồm 3 phần Tổ chức và hoạt động của Quốc hội Tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân Đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của QH và HĐND ở nước ta hiện nay
Trang 11 Mục đích yêu cầu:
Thông qua bài giảng giới thiệu cho người học những kiến thức cơ bản về
tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp nước ta Đặc biệt làm rõ nhữngnguyên tắc trong tổ chức và hoạt động xét xử của Toà án nhân dân và hoạtđộng công tố, kiểm sát tư pháp của Viện KSND đã được pháp luật quy định.Trên cơ sở đó giúp nắm một cách toàn diện cơ cấu tổ chức và hoạt động của
bộ máy Nhà nước ta nói chung
2 Bố cục: 3 phần
- Tổ chức và hoạt động của TAND
- Tổ chức và hoạt động của Viện KSND
- Cải cách tư pháp ở nước ta trong giai đoạn hiện nay
3 Thời gian: 4 tiết
- Tổ chức: Lên lớp tập trung tại hội trường
- Phương pháp: Kết hợp hình thức diễn giảng với sử dụng trình chiếu
Powerpoint; hướng dẫn H tự nghiên cứu với phân tích làm rõ những vấn đề quan trọng
- Nhận báo cáo, kiểm tra công tác chuẩn bị học tập của học viên
- Báo cáo cấp trên (nếu có)
II TRÌNH T GI NG BÀIỰ GIẢNG BÀI ẢNG BÀI
Trang 2Phần 1 60 ph Thuyết trình + Nêu vấn
đề
Giáo án,Powerpoint Phần 2 60 ph Thuyết trình + Nêu vấn
đề
Giáo án,Powerpoint Phần 3 40 ph Thuyết trình + Nêu vấn
đề
Giáo án,Powerpoint
III KẾT THÚC GIẢNG BÀI
- Định hướng nội dung ôn tập
- Nhận xét kết quả buổi học
I TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN
1 Vị trí vai trò, chức năng của TAND
Hỏi người học:
- Tổ chức ra Tòa án để làm gì? Không có TA có được không?
- Đồng chí biết có các thủ tục xét xử như thế nào (trình tự tố tụng)?
a Vị trí vai trò của TAND
Ghi trong HP 92, Điều 1, của Luật tổ chức TAND, thể hiện 3 ý:
- Hệ thống TAND là một bộ phận quan trọng của bộ máy Nhà nước, trựctiếp thực hiện quyền tư pháp nhằm bảo vệ pháp luật, pháp chế XHCN, quyềnlàm chủ của nhân dân; bảo vệ tài sản Nhà nước, tài sản tập thể, bảo vệ tínhmạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân
=> Nói lên tính đồng bộ trong tổ chức, hoạt động của Nhà nước
Nói lên tính mục đích của Toà án nhằm bảo vệ trật tự, kỷ cương xãhội và lợi ích hợp pháp của nhân dân
Trang 3- Bằng hoạt động của mình, Toà án góp phần giáo dục công dân trungthành với TQ, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, ý thức đấu tranh phòngchống tội phạm và vi phạm pháp luật
- Hoạt động của Toà án góp phần tích cực vào việc bổ sung và hoàn thiệnpháp luật
Qua xét xử các vụ án -> thấy được kẽ hở, sự bất hợp lý trong pháp luật
=> đề nghị bổ sung hoàn thiện
b Chức năng của Toà án nhân dân
Xét xử là chức năng cơ bản, là phương thức hoạt động riêng có của Toà
án nhân dân.
Điều 127 HP 1992 quy định: Toà án nhân dân TC, Toà án nhân dân địaphương, Toà án QS và các Toà án khác do luật định là cơ quan xét xử củanước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Như vậy, hoạt động xét xử được HP trao cho Toà án và chỉ có Toà án là
cơ quan duy nhất được quyền xét xử
Vậy xét xử là gì?
Xét xử là hoạt động nhân danh quyền lực Nhà nước nhằm xem xét, đánh giá và ra phán quyết về tính hợp pháp và tính đúng đắn của hành vi pháp luật hay quyết định pháp luật khi có sự tranh chấp và mâu thuẫn giữa các bên có lợi ích khác nhau.
Nói: + Nhân danh quyền lực Nhà nước : => Không phải là hoạt động
của công dân hay hoạt động xã hội => phán quyết của Toà ánbảo đảm được thi hành bởi sự cưỡng chế hợp pháp
+ Xem xét, đánh giá và phán quyết: là những yếu tố đặc trưng củahoạt động xét xử
+ Các bên có lợi ích khác nhau: trong tranh chấp, xung đột phải có
2 chủ thể trở lên có vị trí độc lập, đối lập về lợi ích
Trang 4- Xét xử của Toà án còn góp phần Toà to lớn trong việc bảo đảm trật tựpháp luật , kỷ cương xã hội.
Xét xử nghiêm minh=> trừng trị người có tội và giáo dục họ
Góp phần giáo dục, ngăn chặn, phòng ngừa tiêu cực và vi phạmpháp luật trong xã hội
Như vậy, xét xử là một hoạt động dân chủ, công khai, dễ hiểu, nhưng đòihỏi phải tuân theo thủ tục nghiêm ngặt theo quy định của pháp luật
Thủ tục tố tụng có các trình tự sau:
+Xét xử sơ thẩm: xét xử lần đầu;
+Xét xử phúc thẩm: Toà án cấp trên xét xử lại bản án sơ thẩm chưa
có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị;
+ Giám đốc thẩm: xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng bịkháng nghị vì phát hiện có vi phạm pháp luật trong quá trình xử lý
vụ án ;
+ Tái thẩm: xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị khángnghị vì có tình tiết mới được phát hiện có thể làm thay đổi cơ bảnbản án mà Toà án đó không biết được khi ra bản án đó
Bên cạnh chức năng xét xử Toà án còn giải quyết nghững việc khác theoquy định của pháp luật
Trang 5- Kiến nghị, yêu cầu các cơ quan hữu quan áp dụng các biện pháp khắcphục những nguyên nhân, điều kiện phts sinh tội phạm và vi phạm pháp luật
- Góp phần giáo dục công dân trung thành với TQ, ý thức chấp hành phápluật, ý thức đấu tranh phòng ngừa tội phậm và vi phạm pháp luật
- Đề xuất các sáng kiến pháp luật trước QH và UBTVQH
Gợi ý học viên suy nghĩ:
Với vai trò là chính uỷ cấp trung, sư đoàn, nghiên cứu chức năng của Toà án có ý nghĩa gì?
2 Tổ chức và hoạt động của Toà án nhân dân
a Hệ thống tổ chức Toà án ở nước ta
Hỏi học viên:
- Thử kể các loại tòa án ở nước ta mà đồng chí biết?
- Các Tòa án trong quân đội?
* Toà án nhân dân tối cao: Có CA, các PCA, các Thẩm phán, nhân viên
Cơ cấu gồm có:
+ HĐTP (không quá 17 người)
+ TAQSTƯ: Chánh án TAQSTW đồng thời là Phó CA TANDTC
+ Các Toà chuyên trách: HSTW, DSTW, HCTW, KTTW, LĐTƯ Đứngđầu là chánh tòa
+ Các toà phúc thẩm: ở HN, Đà Nẵng, TP HCM Đứng đầu là chánh tòa +Bộ máy giúp việc: có Ban thanh tra, Ban thư ký, Vụ tổ chức, trườngcán bộ Tòa án
* Toà án ND địa phương:
+Toà án cấp tỉnh gồm: UBTP (có CA, PCA, chánh toà)
.Các toà chuyên trách: HS, DS , LĐ, HC, KT .Bộ máy giúp việc
+ Toà án cấp huyện : có CA, PCA, thư ký TA, bộ máy giúp việc
Trang 6* Toà án quân sự:
Được tổ chức trong quân đội để xét xử các vụ án hình sự mà bị cáo là
QN, CNVQP, QN dự bị động viên trong thời gian tập trung HL, công dânphạm tội liên quan đến lĩnh vực quốc phòng
Lưu ý:
Những người không còn phục vụ trong QĐ mà phát hiện hành vi phạmtội được thực hiện trong thời gian tại ngũ…hoặc người đang tại ngũ mà pháthiện hành vị phạm tội thực hiện trước khi vào QĐ…
Những vụ án có bị cáo thuộc thẩm quyền TAQS vừa có bị cáo thuộcthẩm quyền TAND thì:
+ TAQS khu vực: Xét xử sơ thẩm trung tá trở xuống hoặc Etrưởng và tương đương trở xuống
Tổng biên chế của TAQS QK, KV do UBTVQH quyết định theo
đề nghị của Chánh án TANDTC sau khi thống nhất với Bộ Q.Phòng
Trang 7b Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Toà án
- Một là, Thực hiện chế độ bổ nhiệm Thẩm phán, chế độ bầu Hội thẩm nhân dân, cử Hội thẩm quân nhân.
+ Thẩm phán: là người được bổ nhiệm để làm nhiệm vụ xét xử ở TA Hội thẩm : là người được bầu hoặc cử để làm nhiệm vụ xét xử ở TA.+ Thực hiện chế độ bổ nhiệm đối với TAND các cấp; chế độ bầu hộithẩm được thực hiện đối với TAND địa phương, chế độ cử HTQN đối vớiTAQS quân khu và tương đương, TAQS khu vực
+ Phân cấp bổ nhiệm: Chủ tịch nước: bổ nhiệm TP TANDTC; Chánh
án TANDTC: bổ nhiệm TP toà địa phương, TAQS cấp QK, KV
+ Khi xét xử Hội thẩm ngang quyền với Thẩm phán
Chú ý: Thẩm phán TAQS phải là SQ; Hội thẩm QN là quân nhân, công
chức, công nhân quốc phòng
(Theo TANDTC: Tính đến 15/9/2011: biên chế của TAND địa phương
có 12.118 người, trong đó 4.855 người là Thẩm phán Hiện còn thiếu 684Thẩm phán)
Gợi ý học viên suy nghĩ: Vì sao nước ta lại có chế độ Hội thẩm tham
gia xét xử cùng Thẩm phán?
- Hai là, Khi xét xử Thẩm phán và Hội thẩm độc lập và chỉ tuân theo PL Đây là nguyên tắc nền tảng của hoạt động xét xử, nhằm bảo đảm khách
quan, chính xác, không để lọt người, lọt tội
Nội dung nguyờn tắc yờu cầu: Khi xét xử TP và HT độc lập với các yếu
tố bên ngoài và cỏc yếu tố bờn trong
Độc lập với các yếu tố bên ngoài:
+Là khi nghiên cứu hồ sơ cũng như khi xét xử, TP và HT khụng bị phụthuộc vào kết luận điều tra của cơ quan điều tra, không bị lệ thuộc vào cáotrạng truy tố của Viện kiểm sát
Quỏ trỡnh nghiờn cứu hồ sơ và tại phiên tũa, HĐXX phải xem xét, thẩmtra đánh giá chứng cứ và các tỡnh tiết khỏc của vụ ỏn một cỏch thận trọng, tỉ
Trang 8mỉ, khoa học, toàn diện, kể cả chứng cứ có trong hồ sơ và chứng cứ tại phiêntũa Bản ỏn của Tũa ỏn chỉ được căn cứ vào những chứng cứ đó được xem xéttại phiên tũa
+Nguyên tắc độc lập xét xử cũn đũi hỏi sự độc lập của hội đồng xét xửvới các cơ quan nhà nước, tổ chức xó hội và cỏc cỏ nhõn
C.Mỏc: “Cấp trờn của quan tũa là luật phỏp” cú nghĩa là, khi xột xử, Tũa
ỏn khụng cú cấp trờn, cấp trờn của Hội đồng xét xử chính là pháp luật Khi xét
xử, TP và HT khụng bị ràng buộc, khụng bị chi phối bởi bất kỳ ý kiến của ai Tuy nhiên trong hoạt động xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân cóthể tham khảo ý kiến của cỏc cơ quan chuyên môn, của bất kỳ ai và phải nắmbắt dư luận xó hội, nhưng khi quyết định, TP và HT phải thể hiện bản lĩnhnghề nghiệp của mỡnh, xem xét mọi vấn đề một cách độc lập, không được đểcho ý kiến bờn ngoài làm ảnh hưởng tới tính khách quan của vụ án
+Nguyên tắc độc lập khi xét xử cũn thể hiện trong quan hệ giữa cỏc cấpxột xử
Hiện nay, Tũa ỏn cấp trờn quản lý Tũa ỏn cấp dưới cả về tổ chức, tàichính và chỉ đạo chuyên môn nghiệp vụ Tuy nhiên, phải tách bạch từng mốiquan hệ Trong hoạt động nghiệp vụ, mối quan hệ giữa Tũa ỏn cấp trờn và Tũa
ỏn cấp dưới là mối quan hệ tố tụng, chứ không phải là mối quan hệ quản lýhành chớnh Tũa ỏn cấp trên hướng dẫn Tũa ỏn cấp dưới về áp dụng thốngnhất pháp luật, đường lối xét xử, nhưng không được quyết định hoặc gợi ý choTũa ỏn cấp dưới trước khi xét xử một vụ án cụ thể
Độc lập với các yếu tố bên trong:
+Là khi xét xử, các thành viên của Hội đồng xét xử độc lập với nhautrong việc nghiên cứu hồ sơ, xem xét đánh giá chứng cứ và đưa ra kết luận sựviệc phạm tội, người phạm tội, mức hỡnh phạt mà khụng bị phụ thuộc vàoquan điểm của các thành viên khác trong Hội đồng xét xử Chỉ có thành viêncủa Hội đồng xét xử mới được tham gia nghị án Hội thẩm nhân dân biểuquyết trước, Thẩm phán là người biểu quyết sau cùng Các vấn đề của vụ ánphải được giải quyết bằng biểu quyết và quyết định theo đa số
+Khi xét xử, HĐXX phải độc lập với lời khai của bị can,bị cáo; ý kiếncủa luật sư, ý kiến của những người tham gia tố tụng khác
Trang 9+Khi xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập không có nghĩa làxét xử tùy tiện mà độc lập trong khuôn khổ pháp luật
Độc lập và chỉ tuân theo pháp luật có mối quan hệ chặt chẽ và ràng buộcvới nhau Độc lập là điều cần cần thiết để Thẩm phán và Hội thẩm nhân dânchỉ tuân theo pháp luật khi xét xử Tuân theo pháp luật là cơ sở không thểthiếu để Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập khi xét xử Nếu chỉ độc lập
mà không tuân theo pháp luật thỡ dễ dẫn đến xét xử tùy tiện
Thực tế: bị chi phối bởi cơ chế Đảng LĐ, chính quyền, thủ trưởng; phẩmchất, năng lực cán bộ…=> Dẫn đến oan sai, lọt tội
Vừa qua, UBTVQH có NQ/388 về bồi thường thiệt hại cho người bị oan
do người có thẩm quyền trong tố tụng gây ra
=>Trách nhiệm của cơ quan tố tụng Cảnh báo quan niệm: "Các cơ quanbảo vệ PL bảo vệ nhau trước rồi bảo vệ công dân sau" => Phải bảo vệ chân lý,
lẽ phải trước
Bác Hồ: Trong thư gửi Hội nghi tư pháp 1948: "…Các bạn phải nêu cao
cái gương "Phụng công, thủ pháp, chí công vô tư"
Phụng công: chức trách làm việc công, việc nhà nước giao cho
Thủ pháp: tuân theo PL
Chí công, vô tư: vì việc công, không vì việc tư
- Ba là, Toà án nhân dân xét xử tập thể và quyết định theo đa số.
HĐXX trong phiên toà thường có 3-5 người Nếu 3: có 1 TP (chủ toạ)
và 2 HT; nếu 5 người: có 2 TP (1 chủ toạ) và 2 HT)
Trong phiên toà phúc thẩm: có 3 thẩm phán
Giám đốc thẩm, tái thẩm: HĐTP hoặc UBTP trực tiếp xét xử
Quyết định theo đa số Khi biểu quyết, HT biểu quyết trước, TP biểuquyết sau để không tác động đến HT
-Bốn là, Toà án nhân dân xét xử công khai
Mục đích công khai dể ND kiểm tra, giám sát, bảo đảm khách quan, côngbằng và để tuyên truyền, giáo dục
Trang 10Trừ: Trường hợp cần xử kín để giữ bí mật quốc gia, bí mật quân sự, giữthuần phong mĩ tục của dân tộc.
Dù xử kín thì khi tuyên án cũng phải công khai
Các vụ xử kín vừa qua liên quan đến thuần phong mĩ tục:
2004: Vụ Lương Quốc Dũng (nguyên Phó CN UBTDTT)
2006: công dân nước Anh ở Bà rịa - Vũng Tàu dâm ô nhiều lần với 2 bé gái2008: Vụ tung Clip xex của Hoàng Thùy Linh lên mạng
Gần đây: vụ Sầm Đức Xương ở Hà Giang
-Năm là, Nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật.
Toà án bảo đảm mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, không phânbiệt dân tộc, tôn giáo, nam nữ, địa vị xã hội, thành phần xã hội
- Sáu là, Toà án bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo, quyền bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của đương sự.
Bị cáo có thể tự bào chữa hoặc thuê luật sư, người đại diện hợp pháp bàochữa cho mình
Toà án bảo đảm cho những người tham gia tố tụng được quyền dùngtiếng nói, chữ viết của dân tộc mình trước toà
- Bảy là, thực hiện chế độ hai cấp xét xử.
+ Bản án, quyết định sơ thẩm của TA có thể bị kháng cáo, kháng nghị Bản án, QĐ của TA sơ thẩm nếu không bị kháng cáo, kháng nghị trongthời hạn do PL quy định thì có hiệu lực PL
+ Nếu bị kháng cáo, kháng nghị thì phải xét xử phúc thẩm, bản án PT cóhiệu lực PL
Trang 11+ Bản án, QĐ của TA đã có hiệu lực PL mà phát hiện có vi phạm trongquá trình tố tụng hoặc có tình tiết mới thì được được xem xét theo trình tựgiám đốc thẩm hoặc tái thẩm.
Bản án, QĐ của TA đã có hiệu lực PL phải được cơ quan Nhà nước, các
tổ chức và mọi người tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành
II TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
1 Vị trí, chức năng, nhiệ vụ, quyền hạn của Viện Kiểm sát nhân dân
a Vị trí, chức năng của Viện KS ND
* Vị trí của Viện KS ND
Viện KSND là một bộ phận quan trọng của bộ máy Nhà nước, trực tiếpthực hiện quyền tư pháp nhằm bảo vệ pháp luật, pháp chế XHCN, quyền làmchủ của nhân dân; bảo vệ sản Nhà nước, tài sản tập thể, bảo vệ tính mạng, tàisản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân
- Nói lên tính chất đồng bộ của bộ máy NN ta
- Viện KSND là cơ quan áp dụng PL, có khả năng bảo đảm cho các quyđịnh của PL được thực hiện => có thể nói là cơ quan bảo đảm công lý, côngbằng
- Cũng như Toà án, VKS trong quá trình hoạt động không được sảnsinh ra quyền lực mới hoặc kìm hãm quyền lực, nếu không sẽ làm bién dạngquyền lực của bộ máy NN, xâm hại đến lợi ích ND
* Chức năng của VKSND
Được quy định trong HP, Luật tổ chức VKSND
Viện KSND thực hiện chức năng công tố và kiểm sát việc tuân theo PLtrong hoạt động tư pháp
Trang 12Như vậy, VKSND có 2 chức năng cơ bản là thực hành quyền công tố
và kiểm sát hoạt động tư pháp
- Chức năng thực hành quyền công tố
Đến nay chưa có văn bản PL nào của NN giải thích nội dung của quyềncông tố
Công tố: (theo Từ điển tiếng Việt): công tố có nghĩa là "điều tra, truy tố
và buộc tội kẻ phạm pháp trước tòa án"
Quyền công tố của VKS được thực hiện trong các giai đoạn điều traQ, xét xử vụ án
+ Trong giai đoạn điều tra: VKS thực hiện kiểm sát việc khởi tố, quyếtđịnh truy tố bị can khi có chứng cứ phạm tội; quyết định việc bắt giữ, tạmgiam, tạm giữ…
+ Trong giai đoạn xét xử: VKS thực hành quyền công tố trước Toà ánnhư: đọc cáo trạng, quyết định liên quan đến vụ án; luận tội với bị cáo; phátbiểu quan điểm giảI quyết vụ án trước phiên toà phúc thẩm; tranh luận vớingười bào chữa và những người tham gia tố tụng khác tại toà
Với quyền công tố, VKS có vai trò đảm bảo tính nghiêm minh của PL,không để lọt người phạm tội, oan người vô tội Vì vậy, thực hiện quyền công
tố, VKS phải tuân thủ PL nghiêm ngặt, tuân thủ nguyên tắc, trình tự trong tốtụng, không được cảm tính, hời hợt, qua loa, áp đặt…làm ảnh hưởng đếnquyền và lợi ích của công dân
Thực tế…
- Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp.
+ Kiểm sát hoạt động tư pháp: là kiểm sát các hoạt động như điều tra,xét xử, thi hành án, giam giữ, giáo dục người chịu án phạt tù
+ Mục đích của kiểm sát hoạt động tư pháp : làm cho các hoạt động tưpháp phải đúng PL, không để lọt người, lọt tội, không để oan sai, thể hiện bảnchất nhân đạo của NN, của chế độ, góp phần bảo đảm PL được chấp hànhnghiêm chỉnh và thống nhất