BÀI GIẢNG điện tử NHÀ nước và PHÁP LUẬT tổ CHỨC và HOẠT ĐỘNG của các cơ QUAN tư PHÁP

TAND là một bộ phận quan trọng của bộ máy nhà nước trực tiếp thực hiện quyền tư pháp, nhằm bảo vệ pháp luật, pháp chế XHCN, quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ tài sản Nhà nước, tài sản tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân

CHUYÊN ĐỀ 5

TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CƠ QUAN TƯ PHÁP

I TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TAND

1 Vị trí vai trò, chức năng của TAND

a Vị trí vai trò của TAND

- TAND là một bộ phận quan trọng của bộ máy nhà nước trực tiếp thực hiện quyền

tư pháp, nhằm bảo vệ pháp luật, pháp chế XHCN, quyền làm chủ của nhân dân, bảo

vệ tài sản Nhà nước, tài sản tập thể, bảo

vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân

- Bằng hoạt động của mình, TAND góp phần giáo dục lòng trung thành với TQ, chấp hành nghiêm chỉnh PL, ý thức phòng chống tội phạm và vi phạm PL

- TAND còn góp phần bổ sung, hoàn thiện pháp luật

của Tòa án nhân dân (Điều 127 HP)

Xét xử là hoạt động nhân danh quyền lực Nhà nước nhằm xem xét, đánh giá và ra phán quyết về tính đúng đắn của hành vi pháp luật hay quyết định pháp luật, khi có sự tranh chấp và mâu thuẫn giữa các bên có lợi ích khác nhau

• Xét xử là hoạt động nhân danh quyền lực nhà nước: có nghĩa

đây không phải là hoạt động xã hội hay hoạt động của công dân, vì vậy trong phán quyết của TA được bảo đảm bởi tính cưỡng chế hợp pháp

• Xem xét, đánh giá và ra phán quyết: đây là những yếu tố đặc

trưng của hoạt động xét xử

• Các bên có lợi ích khác nhau: trong tranh chấp, xung đột phải có

2 chủ thể trở lên có vị trí độc lập, đối lập về lợi ích

Rút ra:

• Xét xử của TAND là thể hiện ý chí của Nhà nước trước vụ án

Vì vậy, phải tuân theo pháp luật của Nhà nước

• Phán quyết của TA liên quan đến những vấn đề hệ trọng của

con người, vì vậy khi xét xử phải thận trọng, chính xác…

Bên cạnh chức năng xét xử, TAND còn giải quyết những việc khác theo quy định của pháp luật:

- Kiến nghị, yêu cầu cơ quan hữu quan áp dụng các biện pháp khắc phục những nguyên nhân, điều kiện phát sinh TP và VPPL

- Góp phần giáo dục công dân trung thành với TQ, ý thức phòng chống tội phạm và vi phạm pháp luật

- Đề xuất các sáng kiến pháp luật trước QH và Ủy ban TVQH

2 TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN

TAND Tối cao

TAND địa phương

Tòa án quân sự

Thành phần: Chánh án, các Phó CA, Thẩm phán, các nhân viên

Cơ cấu: Hội đồng TP, các tòa chuyên trách, các tòa phúc thẩm, Tòa án QSTW, cơ quan giúp việc

TAND cấp tỉnh

TAND cấp huyện

UBTP, các tòa chuyên trách,

• Hội thẩm: là người được bầu hoặc cử để tham gia xét

xử ở Tòa án cấp tỉnh, huyện và TAQS cấp QK, khu vực HTND: do HĐND cùng cấp bầu theo nhiệm kỳ

HTQN: của TAQS QK do Chủ nhiệm TCCT cử;

HTQN của TAQS khu vực do Chủ nhiệm CT quân khu cử

2 TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN

• Đây là nguyên tắc nền tảng cho hoạt động xét xử của TA,

nhằm bảo đảm tính khách quan, chính xác, không để lọt người lọt tội

• Yêu cầu: khi xét xử, TP và HT độc lập với cả các yếu tố bên trong và bên ngoài của hoạt động xét xử

+Yếu tố bên ngoài:

Độc lập với kết luận điều tra của cơ quan điều tra, cáo trạng truy tố của Viện kiểm sát

Độc lập với các cơ quan Nhà nước, tổ chức XH và cá nhân

Độc lập trong quan hệ giữa các cấp xét xử

Yêu cầu của bị can, bị cáo; ý kiến của luật sư, ý kiến của những người tham gia tố tụng khác

Độc lập nhưng phải theo PL, không được tùy tiện

Thực tế: thường bị chi phối bởi các hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo…; phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ…

=> Dẫn đến oan sai, lọt tội

Ví dụ: - Vụ án Nguyễn Sĩ Lý (Nghệ an)

- Vụ án Phùng thị Thu (Thái Bình)

- Vụ án Cô giáo Bùi Thị Đ (Sơn La)…

Xét xử vụ án Trần Thúy Liễu vợ nhà báo Hoàng Hùng

(3) Tòa án xét xử tập thể và quyết định theo đa số

• HĐXX trong phiên tòa sơ thẩm: thường có 3 hoặc 5 người

(nếu 3 có 1 Thẩm phán làm chủ tọa, nếu 5 có 2 Thẩm phán, 1 TP làm chủ tọa).

• Trong phiên tòa phúc thẩm: có 3 Thẩm phán

• Giám đốc thẩm, tái thẩm: HĐTP hoặc UBTP trực tiếp xét xử

• Quyết định theo đa số

• Khi biểu quyết, Hội thẩm biểu quyết trước, Thẩm phán biểu quyết sau để không tác động đến Hội thẩm

Hội đồng xét xử

(4) Tòa án nhân dân xét xử công khai

• Mục đích công khai để nhân dân kiểm tra, giám sát, bảo đảm tính khách quan, chính xác, công bằng và để tuyên truyền giáo dục

• Công khai: mọi người từ 16 tuổi trở lên đều được tham dự phiên tòa và thông tin về phiên tòa

• Trừ: trường hợp xử kín để giữ bí mật quân sự, bí mật quốc gia và để giữ thuần phong mĩ tục của dân tộc

• Dù xử kín thì khi tuyên án cũng phải công khai Các phiên tòa xử kín vừa qua vì thuần phong mĩ tục: vụ Lương Quốc

Dũng, công dân Anh ở Bà rịa VT, vụ Hoàng Thùy Linh, vụ Sầm Đức Xương…

Vụ án Lê Văn Luyện có nhiều tranh cãi về về việc nên xử kín hay công khai

(5) Mọi công dân đều bỉnh đẳng trước pháp luật

Tòa án bảo đảm mọi công dân đều bình đẳng trước PL, không phân biệt dân tộc, tôn giáo, nam nữ, địa vị xã hội, thành phần xã hội…

(6) Tòa án bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo, quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự

• Bị cáo có thể tự bào chữa hoặc thuê luật sư, người

đại điện hợp pháp bào chữa cho mình

• Tòa án bảo đảm cho những người tham gia tố tụng

được quyền dùng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình trước tòa

• Bản án, QĐ sơ thẩm của TA có thể bị kháng cáo, kháng nghị

• Bản án, quyết định sơ thẩm của TA nếu không bị kháng cáo,

kháng nghị trong thời hạn do PL quy định thì có hiệu lực PL

• Nếu có kháng cáo, kháng nghị thì phải xét xử phúc thẩm, bản án

PT có hiệu lực pháp luật

• Bản án, quyết định của TA đã có hiệu lực PL mà phát hiện có vi

phạm trong quá trình tố tụng hoặc có tình tiết mới thì được xem xét theo trình tự GĐT hoặc tái thẩm

• Bản án, QĐ của TA đã có hiệu lực PL phải được cơ quan Nhà

nước, các tổ chức, đơn vị và mọi người tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành

I TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KSND

1 Vị trí vai trò, chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân

- VKSND là một bộ phận quan trọng của bộ máy nhà nước trực tiếp thực hiện quyền tư pháp, nhằm bảo vệ pháp luật, pháp chế XHCN, quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ tài sản Nhà nước, tài sản tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tư do, danh dự và nhân phẩm của công dân

- Bằng hoạt động của mình, Viện KSND góp phần giáo dục lòng trung thành với TQ, chấp hành nghiêm chỉnh PL, ý thức phòng chống tội phạm và vi phạm PL

- Viện KSND còn góp phần bổ sung, hoàn thiện pháp luật

a Vị trí vai trò

Viện KSND thực hiện chức năng công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp (HP 1992)

Như vậy, VKS có 2 chức năng:

Một là, chức năng thực hành quyền công tố:

Công tố: là nhân danh Nhà nước tiến hành điều tra, truy tố và buộc tội người phạm pháp trước Tòa án

- Quyền công tố của VKSND được thực hiện trong các giai đoạn điều tra, xét xử các vụ án hình sự

- Trong giai đoạn điều tra: VKS thực hiện kiểm sát

việc khởi tố, quyết định truy tố bi can khi có chứng cứ phạm tội; quyết định việc bắt giữ, tạm giữ, tạm giam…

- Trong giai đoạn xét xử: VKS thực hành quyền công

tố trước TA như: đọc cáo trạng, quyết định liên quan đến vụ án; luận tội với bị cáo; phát biểu quan điểm giải quyết vụ án trước phiên tòa phúc thẩm, GĐT, TT; tranh luận với người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác tại tòa

Hai là, chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật

trong hoạt động tư pháp

• Kiểm sát hoạt động tư pháp: là kiểm sát các hoạt động điều tra, xét xử, thi hành án, giam giữ, quản lý, giáo dục người chịu án phạt tù

• Mục đích của kiểm sát hoạt động tư pháp: là làm cho các hoạt động tư pháp phải đúng PL, không để lọt người lọt tội, không để oan sai, thể hiện bản chất nhân đạo của Nhà nước và chế độ

• VKS là cơ quan duy nhất được quyền kiểm sát hoạt động tư pháp

• VKS thực hành quyền kháng nghị trong phạm vi thẩm quyền, khởi

tố và điều tra các vụ án hình sự, khởi tố các vụ án dân sự

Viện kiểm sát ND có nhiệm vụ góp phần bảo vệ pháp chế XHCN, bảo vệ chế độ XHCN

và quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ tài sản của Nhà nước, của tập thể, bảo vệ tính mạng, sức khoẻ, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân, bảo đảm để mọi hành vi xâm phạm lợi ích của Nhà nước, của tập thể, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân đều phải được xử lý theo pháp luật

Nhiệm vụ chung:

c Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện KSND

Viện KSND thực hành quyền công tố và kiểm sát tuân theo

PL trong việc điều tra của cơ quan điều tra và các cơ quan khác được giao nhiệm vụ điều tra Đảm bảo mọi hoạt động điều tra đúng PL, không để lọt người phạm tội, oan người

Viện KSND thực hành quyền công tố và kiểm sát tuân theo

PL trong xét xử các vụ án HS của TA, bảo đảm xét xử đúng

PL, nghiêm minh, kịp thời

• Thực hành quyền công tố trước TA: đọc cáo trạng, luận tội, tranh tụng…

• Kiểm sát hồ sơ và quá trình xét xử của TA

• Thực hiện kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, GĐT, tái thẩm

c Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện KSND

Nhiệm

vụ cụ

thể

Bốn là, kiểm sát giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân

và gia đình, hành chính, kinh tế, lao động và những việc khác theo

Năm là, Kiểm sát thi hành án

Là kiểm sát việc tuân theo PL của TAND, cơ quan thi hành án, cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân có liên quan trong việc thi hành bản án, quyết định của TA đã

có hiệu lực PL, bảo đảm bản án, quyết định đó được thi hành đầy đủ, kịp thời

2 TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT ND

VKSQS QK

VÀ TƯƠNG ĐƯƠNG

VKSQS KHU VỰC

VIỆN KIỂM SÁT

QUÂN SỰ

Nay gồm có 27 đầu mối

VT:Nguyễn Hoà Bình Hoàng Nghĩa MaiPhó VT TT Phó Viện trưởngTrần Phước Tới

Phó Viện trưởng Nguyễn Thị Thuỷ Khiêm

Phó Viện trưởng

Lê Hữu Thể

Phó Viện trưởng Trần Công Phàn

2 TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT ND

b Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Viện KSND

• Đây là nguyên tắc bắt nguồn từ nguyên tắc TTDC, là

tư tưởng cơ bản chi phối toàn bộ t/c và HĐ của VKS

• Mục đích: Nhằm đảm bảo cho PL được thực hiện

nghiêm minh, tính thống nhất của pháp chế trên phạm

vi toàn quốcBảo đảm cho các cấp KS hoạt động đồng bộ, thống nhất,tạo điều kiện để nâng cao chất lượng KS

• Nội dung: Tất cả các VKS từ trên xuống dưới tạo

thành một hệ thống thống nhất, dưới sự lãnh đạo của

VT VKSNDTCToàn bộ hoạt động KS, các cấp KS, các KSV, ĐTV thống nhất sử dụng hệ thống quyền hạn, trách nhiệm, quy chế, ph pháp công tác của ngành để thực hiện chức năng KS

• Mọi hoạt động của VKS dù cấp nào đều đặt dưới

sự lãnh đạo của VT Viện trưởng phải chịu trách nhiệm cá nhân về h động của VKS trước Viện trưởng cấp trên và Viện trưởng VKSNDTC

• Ở Viện KSNDTC, VKS cấp tỉnh, VKSQS cấp QK thành lập UBKS để thảo luận và q/định theo đa số những vấn đề quan trọng theo quy định của PL

2 TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT ND

b Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Viện KSND

- Nhằm thống nhất pháp chế trong toàn quốc

- Tạo điều kiện để ngành kiểm sát thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình

• Nội dung:

- Các VKSND thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình một cách độc lập, không chịu chi phối, giám sát của các cơ quan nhà nước ở địa phương

- Khi hoạt động, VKSND chỉ phụ thuộc và PL và

sự chỉ đạo cử Viện trưởng VKSNDTC

Xuất phát từ vị trí, chức năng, nhiệm vụ của các

cơ quan tư pháp trong diều kiện xây dựng NNPQ của dân, do dân, vì dân

Xuất phát từ thực tiễn thi hành PL ở nước ta trong những năm qua còn nhiều yếu kém

Xuất phát từ thực trạng tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp ở nước ta những năm qua còn nhiều hạn chế

III CẢI CÁCH TƯ PHÁP Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

- Công dân phần nhiều coi nhẹ, không hiểu hoạt động của VKS

Hai là, đổi mới tổ chức và hoạt động của TAND

- Đổi mới hệ thống tổ chức Tòa án theo thẩm quyền xét

xử, bảo đảm cải cách hoạt động xét xử là trọng tâm của cải cách hoạt động tư pháp

- Mở rộng thẩm quyền xét xử của tòa án đối với khiếu kiện hành chính

- Tổ chức tốt hơn việc tuyển chọn, bổ nhiệm, quản lý và

sử dụng đội ngũ thẩm phán

- Nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức của Hội thẩm, bảo đảm các điều kiện để HT tham gia xét xử thiết thực, tránh hình thức

III CẢI CÁCH TƯ PHÁP Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

- Tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra

- Nâng cao phẩm chất, năng lực các viện trưởng VKS, các KSV, ĐTV, xây dựng VKS trong sạch vững mạnh

Chú ý khâu đào tạo, bồi dưỡng, quản lý, bổ nhiệm, sử dụng cán bộ

Xử lý nghiêm những cán bộ thoái hóa, biến chất

- PL là cơ sở, căn cứ cho hoạt động của TA và VKS.

- Hệ thống PL nước ta vừa qua được quan tâm xây dựng có nhiều tiến bộ cả về số lượng và chất lượng Song còn nhiều bất cập, yếu kém

- Do vậy cần đẩy mạnh công tác lập pháp của QH, nâng cao chất lượng lập quy của các cơ quan nhà nước

- Hoàn thiện chính sách, pháp luật về hình sự, dân sự, thủ tục tố tụng tư pháp, bảo đảm tính khoa học, khách quan, tuân thủ pháp luật của từng cơ quan và chức danh tư pháp

GỢI Ý: VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA CHÍNH ỦY NHƯ THẾ NÀO?

• Phối hợp cùng TAQS, Viện KSQS trong giáo dục pháp luật

• Áp dụng các biện pháp ngăn ngừa tội phạm ở đơn vị mình

• Phối hợp với cơ quan điều tra HS? Cơ quan thi hành án?

• Quản lý, giáo dục những đồng chí ở đơn vị được cử làm Hội

thẩm QN

2 Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của TAND?

3 Trách nhiệm của chính ủy trong xây dựng ngành tòa án QS?

Cảm ơn sự chú ý theo dõi của các đồng chí!