BÀI GIẢNG điện tử NHÀ nước PHÁP LUẬT CHUYÊN đề NHỮNG vấn đề CHUNG về NHÀ nước

LLvề Nhà nước là một khoa học XH, khoa học pháp lý nghiên cứu những vấn đề cơ bản về nhà nước LL vể Nhà nước nghiên cứu những vấn đề cơ bản vể nhà nước như: nguồn gốc, bản chất, chức năng, hình thức, kiểu nhà nước; nhà nước trong HTCT, mối quan hệ giữa Nhà nước và cá nhân… Nhà nước được nhiều khoa học nghiên cứu, vì vậy cần phân biệt cũng như đặt trong mối quan hệ với các khoa học khác

CHUYÊN ĐỀ 1

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

VỀ NHÀ NƯỚC

I ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU LL VỀ NHÀ NƯỚC

1 Đối tượng nghiên cứu:

Định nghĩa: Lý luận về nhà nước là hệ thống những khái niệm, phạm trù, quan điểm, học thuyết về nhà nước nói chung cũng như nhà nước XHCN nói riêng

Đối tượng nghiên cứu:

- LLvề Nhà nước là một khoa học XH, khoa học pháp lý nghiên cứu

những vấn đề cơ bản về nhà nước

- LL vể Nhà nước nghiên cứu những vấn đề cơ bản vể nhà nước như:

nguồn gốc, bản chất, chức năng, hình thức, kiểu nhà nước; nhà nước trong HTCT, mối quan hệ giữa Nhà nước và cá nhân…

- Nhà nước được nhiều khoa học nghiên cứu, vì vậy cần phân biệt cũng như đặt trong mối quan hệ với các khoa học khác

I ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU LL VỀ NHÀ NƯỚC

2 Phương pháp nghiên cứu

a Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu:

Đó là phương pháp luận Mác-Lênin, bao gồm chủ nghĩa duy vật

biện chứng và duy vật lịch sử

Nghĩa là:

• Nghiên cứu nhà nước trong đời sống vật chất của xã hội

• Nghiên cứu nhà nước trong tiến trình lịch sử của nó

• Nghiên cứu nhà nước trong mối liên hệ chặt chẽ với PL và các

yếu tố khác quy định chúng

I ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU LL VỀ NHÀ NƯỚC

2 Phương pháp nghiên cứu

II NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT CỦA NHÀ NƯỚC

1 Nguồn gốc và sự ra đời của nhà nước

a Nguồn gốc nhà nước

*Các học thuyết phi mácxít

Thuyết thần học: Cho rằng, nhà nước là sản phẩm sáng tạo

của chúa Thượng đế sắp đặt mọi trật tự xã hội, vì vậy, quyền lực của nhà nước là hiện thân quyền lực của chúa

Đại biểu: Calvin, Masten, Coct…

Thực chất, thần bí hóa quyền lực nhà nước, biện hộ cho chế độ thần quyền thời trung cổ

John Calvin

ĐỨC CHÚA TRỜI LÀ ĐẤNG SÁNG TẠO MUÔN VẬT

II NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT CỦA NHÀ NƯỚC

1 Nguồn gốc và sự ra đời của nhà nước

a Nguồn gốc nhà nước

*Các học thuyết phi mácxít

Thuyết gia trưởng:

Cho rằng, nhà nước ra đời từ gia đình,

là kiểu gia đình mở rộng Quyền lực nhà nước cũng giống như quyền lực của người đứng đầu gia đình

Đại biểu: Arixtôt, Philmơ…

Arixtốt

II NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT CỦA NHÀ NƯỚC

1 Nguồn gốc và sự ra đời của nhà nước

a Nguồn gốc nhà nước

*Các học thuyết phi mácxít

Thuyết khế ước xã hội:

Bìa cuốn Khế ước xã hội của Rútxô

Cho rằng: con người có quyền tự nhiên,

tự do, bình đẳng nhưng họ không bảo vệ được quyền đó một cách độc lập và luôn bị người khác xâm phạm, vì vậy họ cùng nhau ký một “khế ước XH” để tổ chức ra nhà nước và dùng nhà nước để bảo vệ lợi ích các thành viên

Đại biểu: J.Lốccơ, Môngtexkiơ, Rútxô…

II NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT CỦA NHÀ NƯỚC

1 Nguồn gốc và sự ra đời của nhà nước

a Nguồn gốc nhà nước

*Các học thuyết phi mácxít

Thuyết Tâm lý: Thuyết tâm lý cho rằng con người muốn phụ

thuộc vào các thủ lĩnh, nhà nước là tổ chức do các siêu nhân có sứ mệnh lãnh đạo xã hội

Đại biểu: Phơ rớt, Pê tô Zazítki…

Thuyết Vũ lực:

Cho rằng nhà nước là kết quả của việc dùng vũ lực giữa thị tộc này với thị tộc khác… Đại biểu: Gumplôvíc, Đuyrinh, Cauxki…

Phơ rớt

Nhận xét chung:

Các quan điểm trên do hạn chế về mặt lịch sử, do nhận thức hay chi phối bởi lợi ích giai cấp nên đều giải thích sai lệch về nguồn gốc nhà nước Đa số họ đều tách rời những điều kiện vật chất của xã hội, những nguyên nhân kinh tế, giai cấp Theo họ, nhà nước không thuộc giai cấp nào, của chung và tồn tại mãi mãi.

*Học thuyết Mác – Lênin về nguồn gốc nhà nước

Các tác phẩm:

Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của NN (Ăngghen)

Phê phán cương lĩnh Gôta (C.Mác)

- Nhà nước chỉ xuất hiện khi XH phát triển đến một trình độ nhất định và mất

đi khi điều kiện cho sự tồn tại của nhà nước không còn

- Hai tiền đề để ra đời nhà nước:

+Tiền đề KT: sự pt KT hình thành nên chế độ tư hữu trong lòng xã hội CSNT +Tiền đề XH: sự phân hóa giai cấp thành giai cấp đối kháng không thể điều hòa được

=> Giai cấp thống trị về KT tổ chức ra bộ máy bạo lực để giải quyết xung đột, bảo vệ địa vị và lợi ích của giai cấp mình => Nhà nước

b Quá trình hình thành nhà nước

- Công xã nguyên thủy và tổ chức Thị tộc, Bộ lạc…

- Phân hóa gia cấp và sự xuất hiện nhà nước

- Những hình thức hình thành nhà nước điển hình trong lịch sử:

+Nhà nước A ten +Nhà nước La mã +Nhà nước Giéc manh

- Ở phương Đông: nhà nước ra đời chủ yếu do nhu

cầu của việc trị thủy, chống thiên tai và chống ngoại xâm

- Ở Việt Nam: nhà nước ra đời vào khoảng Tkỷ Tkỷ VI TCN

VII-Hùng vương

Nhà nước Aten là nhà nước dân chủ đầu tiên thời kỳ cổ đại

2 Bản chất, đặc trưng của nhà nước

a Bản chất của nhà nước

*Bản chất giai cấp của nhà nước:

Các quan điểm phi Mác xít: Tất cả đều không chỉ ra được bản chất giai cấp của nhà nước Họ không thấy hoặc cố tình xuyên tạc bản chất giai cấp của nhà nước.

Chủ nghĩa Mác-Lênin: Nghiên cứu từ nguồn gốc của Nhà nước chỉ ra bản chất Nhà nước do cơ sở KT và đặc điểm quyền lực trong XH quyết định Nhà nước chỉ xuất hiện trong xã hội có giai cấp và luôn mang bản chất giai cấp sâu sắc.

Biểu hiện:

- Nhà nước là bộ máy cưỡng chế nằm trong tay giai cấp cầm quyền, công cụ sắc bén để duy trì thống trị giai cấp và duy trì trật tự XH

- Nhà nước là bộ máy đặc biệt để giai cấp thống trị thống trị XH về KT, CT và tư tưởng

+Về kinh tế:

+Về chính trị:

+Về tư tưởng:

*Vai trò xã hội của nhà nước

• Bản chất của nhà nước còn thể hiện ở vai trò XH của nhà nước

• Giai cấp thống trị chỉ có thể tồn tại trong mối quan hệ với các giai cấp, tầng lớp khác Vì vậy, nhà nước ngoài tính cách là công cụ phục vụ lợi ích giai cấp, nó còn là một tổ chức quyền lực công cộng bảo đảm lợi ích của toàn xã hội

• Nhà nước còn đứng ra giải quyết các vấn đề nảy sinh trong XH

• Nhà nước chỉ bảo đảm lợi ích của giai cấp khác khi lợi ích đó không mâu thuẫn với lợi ích của giai cấp thống trị

Nhà nước

có chủ quyền quốc gia

NN ban hành PL

và buộc mọi

thành viên trong

XH phải thực hiện

Nhà nước quy định và thu

thuế dưới hình thức bắt buộc

b Đặc trưng của nhà nước

Rút ra định nghĩa nhà nước:

Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, có bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và chức năng quản lý nhằm duy trì trật tự xã hội, bảo vệ địa vị và lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội có giai cấp

Lê nin: “Nhà nước là một bộ máy dùng để duy trì thống trị của giai cấp này với giai cấp khác”

(Nhà nước và cách mạng)

II CHỨC NĂNG, HÌNH THỨC VÀ KIỂU NHÀ NƯỚC

1 Chức năng của nhà nước

- Có nhiều cách phân loại chức năng nhà nước Thông dụng nhất có chức năng đối nội và đối ngoại

Chức năng đối nội: là toàn bộ những hoạt động tác động của nhà nước vào các lĩnh vực trong nội bộ đất nước, bảo đảm cho xã hội ồn định và phát triển

Chức năng đối ngoại: là những hoạt động tác động của nhà nước vào nước khác và tổ chức quốc tế

- Chức năng đối nội và đối ngoại có mối quan hệ mật thiết với nhau, trong đó đối nội quyết định đối ngoại

Có: +Quân chủ tuyệt đối (chuyên chế)

+Quân chủ tương đối (lập hiến)

- Chính thể cộng hòa: là hình thức mà quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về cơ quan đại diện do dân bầu ra trong một thời hạn nhất định

Có: +Cộng hòa quý tộc

+Cộng hòa dân chủ (TS, XHCN)

Cộng hòa TS hiện nay có nhiều biến tướng phức tạp…

Bản đồ các chế độ quân chủ hiện nay trên thế giới.

Quốc vương thứ 14 của Malaysia Vua Thành Thái

Biểu tượng nền Cộng hòa ở Paris

Các nền cộng hòa trên thế giới năm 2006: đỏ - cộng hòa tổ thống; xanh lá cây – tổng thống hành pháp liên quan đến thể chế đại nghị; ôliu – cộng hòa bán tổng thống; da cam – cộng hòa đại nghị; nâu – cộng hòa trong đó hiến pháp quy định chỉ có một đảng được phép cầm quyền; xám – quân chủ lập hiến

b Hình thức cấu trúc

Hình thức cấu trúc là sự cấu tạo nhà nước thành các đơn vị hành chính lãnh thổ và xác lập mối quan hệ qua lại giữa các cơ quan nhà nước, giữa TW với địa phương

Có 2 hình thức chính:

- Nhà nước đơn nhất (đơn bang): có 1 hệ thống cơ quan quyền lực thống nhất từ TW đến địa phương

- Nhà nước liên bang: có 2 hoặc nhiều nước thành viên hợp lại

Có 2 hệ thống cơ quan quyền lực, 2 hệ thống PL ở nhà nước liên bang và ở mỗi nước thành viên

c Chế độ chính trị

Chế độ chính trị là cách thức, biện pháp mà nhà nước sử dụng để thực hiện quyền lực của mình

Có 2 phương pháp chính trong lịch sử:

sử dụng đến mức cao sẽ trở nên tàn bạo, quân phiệt, phát xít)

Adolf Hitler Mutxôlini Chính trị và chính phủ Hoa Kỳ

3 Kiểu nhà nước

Kiểu nhà nước là tổng thể những đặc điểm cơ bản của nhà nước, thể hiện bản chất giai cấp, vai trò XH, những điều kiện phát sinh, tồn tại và phát triển của nhà nước trong một hình thái KTXH có giai cấp nhất định

Có 4 kiểu nhà nước sau:

- Kiểu nhà nước chiếm hữu nô lệ (nhà nước chủ nô)

- Kiểu nhà nước phong kiến

- Kiểu nhà nước TBCN

- Kiểu nhà nước XHCN

Năm 1981, Mauritania trở thành quốc gia cuối cùng trên thế giới xóa bỏ chế độ nô lệ

Vua Duy Tân (1907)

Tấn công pháo đài - nhà tù Baxti mở đầu cách mạng TS Pháp

Cách mạng Tháng Mười Nga 1917