LUẬN VĂN THẠC SĨ - TƯ TƯỞNG hồ CHÍ MINH về tâm lý học QUÂN sự

Tư tưởng Hồ Chí Minh về TLHQS có cơ sở trực tiếp từ lý luận chủ nghĩa Mác Lênin về xây dựng quân đội cách mạng của giai cấp vô sản.Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, vấn đề tổ chức, xây dựng quân đội cách mạng của giai cấp vô sản gắn liền với bản chất Nhà nước xã hội chủ nghĩa. Chế độ xã hội và Nhà nước xã hội chủ nghĩa, khối liên minh công nông, sự nhất trí về chính trị xã hội, sự đoàn kết và hữu nghị giữa các dân tộc là cơ sở khách quan về mặt kinh tế xã hội và chính trị tinh thần của xây dựng quân đội cách mạng

1.1 Từ lý luận xây dựng quân đội cách mạng của giai cấp vô sản của chủ nghĩa Mác-Lênin

Tư tưởng Hồ Chí Minh về TLHQS có cơ sở trực tiếp từ lý luận chủ nghĩaMác - Lênin về xây dựng quân đội cách mạng của giai cấp vô sản

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, vấn đề tổ chức, xây dựngquân đội cách mạng của giai cấp vô sản gắn liền với bản chất Nhà nước xã hộichủ nghĩa Chế độ xã hội và Nhà nước xã hội chủ nghĩa, khối liên minh côngnông, sự nhất trí về chính trị - xã hội, sự đoàn kết và hữu nghị giữa các dân tộc là

cơ sở khách quan về mặt kinh tế - xã hội và chính trị - tinh thần của xây dựngquân đội cách mạng Lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin về xây dựng quân độicách mạng có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực TLHQS được Chủ tịch Hồ Chí

Minh kế thừa, vận dụng sáng tạo thể hiện ở hai vấn đề cơ bản: Các nguyên tắc

xây dựng quân đội và chuẩn bị tinh thần - tâm lý cho quân đội.

1.1.1 Các nguyên tắc xây dựng quân đội cách mạng của giai cấp vô sản

Học thuyết về chiến tranh và quân đội của chủ nghĩa Mác-Lênin, hệ tưtưởng Cộng sản chủ nghĩa là cơ sở lý luận - tư tưởng xây dựng quân đội cáchmạng của giai cấp vô sản Các nguyên tắc xây dựng quân đội cách mạng lànhững tư tưởng, quan điểm cơ bản chỉ đạo các Đảng Cộng sản định ra đườnglối quân sự và xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; là sự phản ánh khoa học

cơ sở chính trị - xã hội và kinh tế, sự vận dụng cụ thể học thuyết Mác-Lêninvào lĩnh vực quân sự

Xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản là một quá trình phứctạp và nhiều mặt Phù hợp với những mặt cơ bản của quá trình ấy là hệ thống

các nguyên tắc Các nguyên tắc đó có thể chia thành ba nhóm: 1 Nguyên tắc

về chính trị - xã hội; 2 Nguyên tắc về tổ chức; 3 Nguyên tắc về huấn luyện

và giáo dục.

* Nguyên tắc về chính trị - xã hội trong xây dựng quân đội cách mạng.

Các nguyên tắc về chính trị - xã hội trong xây dựng quân đội cáchmạng của giai cấp vô sản, một mặt phản ánh mối quan hệ xã hội chủ nghĩa vàchế độ Nhà nước, mặt khác biểu hiện sự hoạt động tự giác có mục đích củaĐảng Cộng sản và Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực này, là sự vậndụng những tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn Bao gồm cácnguyên tắc cụ thể:

Nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản trong đời sống và hoạt động của quân đội là nguyên tắc chủ yếu về chính trị - xã hội là qui luật quan

trọng nhất trong xây dựng quân đội cách mạng của giai cấp vô sản

Hoạt động lãnh đạo và chỉ đạo của Đảng Cộng sản trong xây dựngquân đội có nhiều mặt, bao gồm nhiều vấn đề từ đường lối quân sự đến huấnluyện giáo dục quân nhân và được thực hiện phù hợp với nguyên tắc lãnh đạocủa Đảng Cộng sản đối với lực lượng vũ trang Đảng quyết định đường lốiquân sự, trực tiếp lãnh đạo quân đội và kiểm tra việc chấp hành đường lốichính trị đã đề ra Quân đội phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đểtăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong quân đội, V.I.Lênin đã xây dựng vàthực hiện chế độ chính uỷ, coi đó là một trong những nguyên tắc quan trọngnhất trong quá trình tổ chức, xây dựng và chiến đấu của Hồng quân Xô-viết

để bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Tiến hành có hệ thống hoạt động công tác đảng, công tác chính trị là một trong những nguyên tắc lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với quân đội cách mạng của giai cấp vô sản.

Công tác đảng, công tác chính trị nhằm củng cố sức mạnh chiến đấucủa quân đội, củng cố kỷ luật quân sự, giáo dục chiến sĩ lòng trung thành với

Tổ quốc, với Đảng Cộng sản, với nhân dân; giáo dục chủ nghĩa yêu nước, tìnhhữu nghị giữa các dân tộc và chủ nghĩa quốc tế vô sản, tinh thần cảnh giáccách mạng cao và lòng căm thù đối với kẻ thù của giai cấp vô sản Công tácđảng, công tác chính trị giúp cho chiến sĩ nhận thức một cách đúng đắn đườnglối của Đảng, đảm bảo nâng cao tinh thần trách nhiệm trong cán bộ và chiến

sĩ đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, nâng cao tinh thần sẵn sàng chiến đấucho bộ đội V.I.Lênin khẳng định: “Ở đâu mà công tác chính trị trong quân

đội được tiến hành chu đáo nhất, thì ở đấy không có tình trạng lỏng lẻo trongquân đội, quân đội giữ được trật tự tốt hơn, tinh thần của họ cũng cao hơn, ởđấy thu được nhiều thắng lợi hơn”1.

Đảng Cộng sản thực hiện sự lãnh đạo của mình đối với quân đội trên

cơ sở vận dụng một cách sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin

Đây là một nguyên tắc bất di bất dịch trong quá trình xây dựng quânđội kiểu mới của giai cấp vô sản Đảng Cộng sản phải thực hiện tốt vai tròlãnh đạo của mình đối với quân đội, không chia sẻ quyền lực lãnh đạo cho các

tổ chức, cá nhân khác Nhận xét về những khó khăn to lớn mà Đảng Cộng sảngặp phải trong quá trình xây dựng một quân đội kiểu mới đầu tiên trên thếgiới, V.I.Lênin đã nói rằng nhiệm vụ hoàn toàn mới đó đã được giải quyết tốtđẹp là nhờ trong công tác đó Đảng đã triệt để tuân theo chủ nghĩa Mác “…Chúng ta đã hành động theo đúng những điều mà chủ nghĩa Mác đã dạy”2

Không ngừng củng cố sự thống nhất giữa quân đội và nhân dân là nguyên tắc chính trị - xã hội quan trọng nhất trong xây dựng quân đội cách mạng của giai cấp vô sản.

Khác với các giai cấp bóc lột cố tìm mọi cách để cô lập quân đội vớinhân dân, chủ nghĩa Mác - Lênin quan niệm rằng: Mối quan hệ giữa quân đội

và nhân dân càng chặt chẽ thì quân đội càng hoàn thành tốt nhiệm vụ lịch sửcủa mình là bảo vệ lợi ích và tự do, bảo vệ những thành quả xã hội chủ nghĩacủa nhân dân V.I.Lênin chỉ rõ: “Tính chất gần gũi của chính quyền nhà nướcđối với quần chúng nhân dân, sự liên hệ chặt chẽ của chính quyền đối vớicông nhân và nông dân là cơ sở chính trị của sự nhất trí giữa lực lượng vũtrang và nhân dân”3

* Nguyên tắc về tổ chức

Điều kiện lịch sử cụ thể của cuộc cách mạng vô sản và công cuộc xâydựng chủ nghĩa xã hội qui định tính chất của tổ chức quân sự của các nước xãhội chủ nghĩa

1 V.I.Lênin, To n t àn t ập, Tập 39, bản tiếng Việt, Nxb Tiến bộ, M.1977, tr.66.

2 V.I.Lênin, To n t àn t ập, Tập 29, Nxb Sự thật, H.1968, tr.162.

3 V.I.Lênin, To n t àn t ập, Tập 29, Nxb Sự thật, H.1968, tr.113 - 114.

C.Mác và Ph.Ăngghen đã nêu ra tư tưởng giai cấp vô sản xây dựng một

tổ chức quân sự kiểu mới Trên cơ sở phân tích và tổng hợp kinh nghiệm củacuộc cách mạng 1848-1849, đặc biệt là kinh nghiệm trong Công xã Pa-ri,C.Mác và Ph.Ăngghen đi đến kết luận: Tiền đề đầu tiên của bất kỳ một cuộccách mạng thắng lợi nào là phải đập tan quân đội cũ, giải tán nó và thay thếbằng một quân đội mới

V.I.Lênin đã phát triển và cụ thể hoá luận điểm đó của chủ nghĩa Mác,

đề ra những căn cứ xây dựng tổ chức của quân đội kiểu mới Các nguyên tắcchủ yếu về xây dựng tổ chức của quân đội cách mạng của giai cấp vô sản là:Nguyên tắc tổ chức cán bộ của quân đội; nguyên tắc hoàn chỉnh cơ cấu tổ chức,phát triển cân đối các quân chủng, binh chủng; nguyên tắc lựa chọn và bố trícán bộ chủ chốt có chất lượng chính trị và năng lực công tác cao; nguyên tắctập trung trong cơ cấu tổ chức và trong quản lý bộ đội; chế độ một thủ trưởng;

kỷ luật quân sự nghiêm minh… Những nguyên tắc trên đã làm cho quân độicủa giai cấp vô sản khác hẳn về chất so với quân đội của giai cấp bóc lột

Tại Đại hội VIII của Đảng Cộng sản Liên Xô, V.I.Lênin đã kiên quyếtchống lại “nhóm đối lập quân sự”, là nhóm đã chống lại kỷ luật nghiêm minh

và chế độ chỉ huy tập trung trong quân đội, bảo vệ những tàn tích của bệnh dukích và chống lại chủ trương xây dựng quân đội chính qui Những quan điểmcủa “nhóm đối lập quân sự” bị coi là những quan điểm sai lầm, nguy hại và đã

bị bác bỏ Theo Lênin, quân đội chính qui hơn hẳn chế độ cảnh sát về chất.Trong một quân đội như vậy, việc huấn luyện bộ đội, rèn luyện kỷ luật và tính

tổ chức của bộ đội sẽ đạt trình độ cao hơn nhiều

Nguyên tắc tập trung có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong côngcuộc xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản Trong điều kiện của lựclượng vũ trang, nguyên tắc ấy cần được hiểu khác với nguyên tắc tập trungdân chủ trong công tác xây dựng Đảng Sự lãnh đạo và chỉ huy bộ đội phảiđảm bảo tính tổ chức và tính kỷ luật cao nhất, tính linh hoạt và nhanh chóngtrong mọi hành động cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu Lãnh đạo

và chỉ huy bộ đội tập trung là đặc biệt cần thiết trong điều kiện nay Các cơquan chỉ huy cấp dưới phải tuyệt đối chấp hành mệnh lệnh, chỉ thị của cơ

quan cấp trên và chịu trách nhiệm về hoạt động của mình, về tình trạng chínhtrị - tinh thần, về khả năng chiến đấu và tinh thần sẵn sàng chiến đấu của bộđội.

Bảo đảm kỷ luật vững chắc của quân đội trên cơ sở tinh thần giác ngộcao của chiến sĩ là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của công tácxây dựng tổ chức trong quân đội

Kỷ luật quân sự là một đặc trưng không thể thiếu đối với bất kỳ quânđội nào Kỷ luật trong quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản khác về chất so

với kỷ luật trong quân đội của các nhà nước bóc lột ở chỗ, đó là kỷ luật tự

giác và nghiêm minh Về vấn đề này, V.I.Lênin chỉ rõ: “Trong quân đội cần

có kỷ luật nghiêm ngặt nhất… Hồng quân đã xây dựng được một kỷ luật vữngchắc chưa từng thấy không phải dựa trên chế độ dùi cui, mà dựa trên sự tựgiác, sự tận tuỵ và tinh thần hy sinh của bản thân công nhân và nông dân”1 và

để giữ vững tính sẵn sàng chiến đấu thường xuyên của bộ đội, cần phải có “kỷluật quân sự và tinh thần cảnh giác quân sự được nâng lên đến mức caonhất”2

* Nguyên tắc về giáo dục và huấn luyện.

Trong quân đội cách mạng của giai cấp vô sản có một chế độ huấnluyện quân sự và giáo dục chính trị chặt chẽ, dựa trên cơ sở vững chắc là chủnghĩa Mác - Lênin Nhiệm vụ chủ yếu của công tác huấn luyện và giáo dục làđào tạo những quân nhân phát triển toàn diện nhằm bảo vệ Tổ quốc xã hộichủ nghĩa, giáo dục cho họ phẩm chất tinh thần chiến đấu cao quí, trang bịcho họ kiến thức chính trị và kỷ luật quân sự, tập cho họ quen công tác thực tế

và thành thạo nghiệp vụ quân sự Những phương pháp và cách thức giáo dục,

tổ chức huấn luyện quân sự và chính trị phải phù hợp với mục đích và nhiệm

vụ của công tác huấn luyện và giáo dục Sự thống nhất về mục đích vàphương pháp có thể đạt được trên cơ sở triệt để vận dụng những nguyên tắc

về giáo dục và huấn luyện

1 V.I.Lênin, To n t àn t ập, Tập 29, Nxb Sự thật, H.1968, tr.276.

2 V.I.Lênin, To n t àn t ập, Tập 29, Nxb Sự thật, H.1968, tr.503.

Những nguyên tắc chung của huấn luyện và giáo dục là: Tính chiến đấucộng sản chủ nghĩa và tính đảng, mối liên hệ chặt chẽ giữa công tác huấnluyện và giáo dục với thực tế xây dựng chủ nghĩa xã hội, với các nhiệm vụcủng cố sức mạnh chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu của quân đội; Tính tíchcực trong quá trình huấn luyện và giáo dục; Kết hợp chặt chẽ giữa các hìnhthức giáo dục huấn luyện tập thể với giáo dục huấn luyện riêng; Kết hợp tínhđòi hỏi cao đối với cấp dưới với tôn trọng nhân cách và quan tâm đối với họ.

Việc áp dụng những nguyên tắc huấn luyện và giáo dục chủ yếu tuỳthuộc vào đội ngũ cán bộ sĩ quan trong quân đội, ở chính những người làmcông tác giáo dục Các tướng lĩnh, sĩ quan không kể ở chức vụ nào đều lànhững người lãnh đạo và giáo dục chiến sĩ và sĩ quan thuộc quyền

Phương pháp quan trọng của việc huấn luyện và giáo dục chiến sĩ, đảmbảo khả năng chiến đấu cao và thường xuyên sẵn sàng chiến đấu của quân đội

là công tác huấn luyện chiến đấu và giáo dục một cách có tổ chức chặt chẽ,

phụ thuộc vào yêu cầu dạy cái gì cần trong chiến tranh Do đó, công tác huấn

luyện cần được tiến hành sát với thực tế chiến đấu, theo tinh thần chủ độngtiến công quân địch Huấn luyện về tinh thần và tâm lý cho chiến sĩ cũng phảinhằm mục đích góp phần vào kết quả đó

Trong huấn luyện quân sự và chính trị cho chiến sĩ phải triệt để thực hiệnnguyên tắc thống nhất giữa huấn luyện và giáo dục Thực hiện tốt yêu cầu này

là điều kiện cần thiết để nâng cao chất lượng huấn luyện chiến đấu và giáo dụccho chiến sĩ yêu mến hoạt động quân sự, có lòng khao khát muốn áp dụng mộtcách có hiệu quả nhất kiến thức được trang bị vào thực tiễn công tác

1.1.2 Chuẩn bị tinh thần - tâm lý cho quân đội

* Vai trò nhân tố tinh thần của quân đội

Theo Ph.Ăngghen, muốn đánh giá đúng khả năng chiến đấu của mộtquân đội, không những cần xem xét mặt trang bị, mà còn cần xem xét về trình

độ kỷ luật, tinh thần quyết chiến, khả năng chịu đựng gian khổ và nhất làtrạng thái tinh thần của quân đội, nghĩa là có thể đòi hỏi quân đội thực hiệnbất cứ nhiệm vụ gì mà không sợ làm cho quân đội mất tinh thần

V.I Lênin khi xét đến trường hợp bắt buộc phải rút lui, cũng nói rằng:

“Giữ vững tinh thần nghĩa là không để mất tinh thần, không để bị rối loạn, là

giữ được sự sáng suốt trong việc nhận định tình hình; là giữ vững tinh thầndũng cảm và chí kiên quyết; là lùi lại, lùi xa nếu cần, nhưng có chừng mực”1.

Trong chiến tranh, tinh thần, tâm lý của quân đội giữ vai trò quan trọng,quyết định Bởi lẽ, chiến tranh luôn đối diện với sự nguy hiểm, ác liệt, liênquan trực tiếp đến sinh mạng con người Vì vậy, vũ khí càng nguy hiểm đốivới tính mạng của con người bao nhiêu thì tinh thần của những người bị lôicuốn vào cuộc chiến lại càng giữ một vai trò quan trọng bấy nhiêu

V.I.Lênin đã đề ra một luận điểm có thể coi là một trong những qui luậtquan trọng và phổ biến nhất của chiến tranh: “Trong mọi cuộc chiến tranh, rốtcuộc thắng lợi đều tuỳ thuộc vào tâm trạng của quần chúng đang đổ máu trênchiến trường Lòng tin vào cuộc chiến tranh chính nghĩa, sự giác ngộ rằng cầnphải hy sinh đời mình cho hạnh phúc của những người anh em, là yếu tố nângcao tinh thần của binh sĩ và làm cho họ chịu đựng được những khó khăn chưatừng thấy”1 Qui luật này được thể hiện đặc biệt rõ ràng trong những cuộcchiến tranh mà một bên theo đuổi mục đích chính nghĩa, còn bên kia là mụcđích xâm lược

Tinh thần, tâm lý giữ một vai trò quyết định trong chiến tranh, vì khiđược thể hiện ở sức mạnh vật chất nó có thể làm cho khả năng chiến đấu củaquân đội tăng lên hoặc giảm xuống Có tinh thần cao, tâm lý vững vàng quânđội mới có thể chịu đựng mọi gian khổ của chiến tranh, sử dụng vũ khí trang

bị có hiệu quả cao nhất; đồng thời làm cho những nhân tố khác của sức chiếnđấu được vững chắc và tăng thêm sức mạnh của những nhân tố ấy Tinh thầnthấp kém, tâm lý hoảng loạn làm cho phẩm chất chiến đấu của quân đội giảmsút, không hoàn thành nhiệm vụ

* Đặc điểm nhân tố tinh thần của quân đội

Tinh thần của quân đội về bản chất gắn chặt với trạng thái chính trị tinh thần của toàn dân Quan niệm về tinh thần, tâm lý chỉ là biểu hiện củanhững phẩm chất đạo đức và niềm tin là chưa đủ Nội dung căn bản, có tínhchất quyết định của nhân tố tinh thần, tâm lý quân đội là toàn bộ những tư

-1 V.I.Lênin, To n t àn t ập, tập 33, Nxb Sự thật, H.1970, tr.164.

1 V.I.Lênin, To n t àn t ập, bản tiếng Việt, tập 41, Nxb Tiến bộ M.1977, tr.147.

tưởng chính trị và đạo đức, tâm trạng, cảm giác đã thấm sâu vào tập thể chiến

sĩ, thể hiện thái độ của họ đối với những lợi ích chân chính của Tổ quốc vànhân dân, đối với chế độ chính trị - xã hội, đối với đường lối của nhà nước vàtrong thời gian chiến tranh là thái độ đối với mục đích của cuộc chiến tranh.Mặt căn bản của tinh thần, tâm lý quân đội là thái độ đối với kẻ địch, độ sâusắc của lòng căm thù địch, mức độ nhiệt tình chiến đấu chống kẻ thù, dốc sứcgiành thắng lợi, cũng như sự giác ngộ sâu sắc về nghĩa vụ quân nhân và lòngtin vào sức mạnh của mình Tất cả những thành phần tạo nên tinh thần, tâm lýcủa quân đội gắn bó chặt chẽ với nhau và hợp thành một khối thống nhất, biệnchứng Do đó, xét về bản chất, tinh thần, tâm lý là khả năng của người chiến

sĩ thực hiện đến cùng nghĩa vụ quân nhân của mình Biểu hiện cụ thể của tinhthần, tâm lý là những phẩm chất tinh thần, tâm lý của người chiến sĩ

Những điều kiện ảnh hưởng đến tinh thần, tâm lý của quân đội nằmngay trong bản thân quân đội và trong tính chất của những hoạt động quân sựhợp thành một nhóm đặc biệt, đặc thù Những điều kiện này có thể ảnh hưởngtích cực hoặc tiêu cực đến tinh thần, tâm lý của bộ đội trong những hoàn cảnhnhất định

Trạng thái chính trị - tinh thần, tâm lý của quân đội có thể dao động tuỳtheo tiến trình và kết cục của hoạt động quân sự Lúc bộ đội chiến thắng liêntiếp thì tinh thần được giữ vững dễ dàng hơn là lúc thua trận Tinh thần bộ độiphải chịu một thử thách nghiêm trọng khi quân thù lợi dụng thời cơ, bất ngờchuyển sang tiến công, sử dụng vũ khí mới, áp dụng phương thức tác chiếnmới… Đặc biệt là “chiến tranh tâm lý” có ảnh hưởng rất lớn đến sức mạnhchiến đấu của quân đội

Một quân đội có tinh thần thấp kém, nhạy cảm với tổn thất thì một thiệthại không đáng kể có thể dẫn đến mất khả năng chiến đấu Trái lại, một quânđội có tinh thần cao, tâm lý vững vàng, có tinh thần tiến công mãnh liệt, kỷluật vững chắc có thể chiến đấu đến giọt máu cuối cùng

Tất cả những yếu tố kể trên quyết định trình độ tinh thần quân độikhông phải tự động, tự phát Những yếu tố này chỉ tạo nên khả năng thuận lợihoặc bất lợi để giữ vững tinh thần ấy ở mức độ cần thiết Những khả năng

thuận lợi được thực hiện thành công ở mức độ nào và ảnh hưởng của nhữngyếu tố bất lợi được khắc phục đến đâu phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động củacán bộ chỉ huy, cán bộ chính trị, các tổ chức trong quân đội

* Chuẩn bị tinh thần - tâm lý cho quân đội trên cơ sở khoa học

Sự tồn tại của một cơ cấu tinh thần nhất định đòi hỏi có sự tác động đếnmọi yếu tố của nó, có chú ý đến đặc điểm và tính qui định lẫn nhau của nhữngyếu tố ấy Không thể có một sự chuẩn bị riêng rẽ về mặt “tinh thần” hoặc vềmặt “tâm lý” đối với quân đội Sự chuẩn bị này phải là sự chuẩn bị “tinh thần

- tâm lý”, trên cơ sở xây dựng thế giới quan cộng sản chủ nghĩa, cải tạo tâm lýcon người mà hình thành những phẩm chất tinh thần và chiến đấu cần thiết,đáp ứng yêu cầu của chiến tranh

Bản chất của sự chuẩn bị tinh thần - tâm lý là bồi dưỡng một cách có mục đích cho cán bộ, chiến sĩ tính vững vàng về tinh thần - tâm lý, tinh thần thường xuyên sẵn sàng chịu đựng những thử thách gay go nhất của chiến tranh Sự chuẩn bị đó đạt được thông qua quá trình huấn luyện quân sự công

phu, nghiêm túc, khoa học và giáo dục chính trị tư tưởng

Nhiệm vụ chính của công tác chuẩn bị tinh thần - tâm lý là xây dựngcho cán bộ và chiến sĩ có tính kiên định, niềm tin vào sức mạnh của chínhnghĩa, lòng trung thành với Tổ quốc, với Đảng, với nhân dân Con đường,biện pháp chính của chuẩn bị tinh thần - tâm lý là phải huấn luyện và giáo dục

bộ đội sát với thực tế chiến đấu Việc phức tạp các tình huống, đưa vào diễntập những tình huống nguy hiểm, bất ngờ, việc duy trì sự căng thẳng về tinhthần - tâm lý… là những điều kiện cần thiết để đảm bảo cho người chiến sĩ cóđược sự vững vàng tâm lý trong chiến đấu Mặt khác, sử dụng những thànhtựu mới nhất của khoa học, đặc biệt là của TLH, đạo đức học, sinh lý học,điều khiển học có ảnh hưởng căn bản đến hiệu quả của việc chuẩn bị tinh thần

- tâm lý cho bộ đội

Các nhà quân sự Mác-xít bác bỏ quan điểm cho rằng trong chiến tranhhiện đại không có chỗ cho chủ nghĩa anh hùng Sự thật là trong điều kiện chiếntranh hiện đại, những khái niệm đạo đức như “chủ nghĩa anh hùng” và “chiếncông” có nội dung mới “Chủ nghĩa anh hùng” và “chiến công” không phải là

sự loé lên của những phẩm chất, những tư tưởng tốt đẹp V.I.Lênin đã cảnh báorằng: “chúng ta không cần đến những sự hăm hở điên cuồng”1 Nét đặc trưngnhất của chủ nghĩa anh hùng trong chiến tranh hiện đại là sự thống nhất giữa cánhân và tập thể, đó là chủ nghĩa anh hùng của những kíp, đội, nhóm, đơn vịriêng lẻ và bề ngoài nó biểu hiện xem như là sự vận hành liên tục, bền bỉ, chínhxác trong những điều kiện gay go nhất của cuộc chiến đấu, đôi khi đòi hỏi phải

có sự hy sinh, trả giá bằng sinh mạng của con người để hoàn thành nhiệm vụ.Những yếu tố của chủ nghĩa anh hùng được thể hiện trong việc chấp hànhnhiệm vụ trực ban chiến đấu, trong việc thường xuyên duy trì sẵn sàng chiếnđấu, đòi hỏi phải có sự căng thẳng cao độ về trí óc, thể chất, tinh thần, là nhữngviệc đòi hỏi “phải có tinh thần dũng cảm lâu dài nhất, bền bỉ nhất, khó khănnhất của công tác quần chúng hàng ngày”1

Chiến tranh hiện đại đòi hỏi phải có sự sắc bén và sự mềm dẻo, tính qui

mô của tư duy đông đảo chiến sĩ, sĩ quan, tướng lĩnh, sự phân tích thông tinnhanh chóng, chính xác Tính chất sáng tạo của tư duy là nhân tố có ý nghĩatinh thần to lớn cho phép người chiến sĩ đánh giá nhanh những việc xảy ratrong hiện thực, dự đoán khả năng và đề ra quyết định tối ưu

Chiến tranh hiện đại đòi hỏi giáo dục người chiến sĩ sẵn sàng hành

động một cách kiên quyết đến mức độ táo bạo Mức độ kiên quyết của cá

nhân được biểu hiện rõ ràng nhất trong những tình huống phức tạp, gay go,trong đó cá nhân giữ vững được sự sáng suốt trong tư duy, sự bình tĩnh vàtinh thần trách nhiệm đối với hành động của mình

Sự rèn luyện tính quyết đoán về tinh thần - tâm lý, sự bền bỉ, dẻo dai vềtinh thần là khả năng của con người chịu đựng những khó khăn thử thách,chấn động mạnh về thể chất và tâm lý mà không mất ý chí chiến đấu có ýnghĩa quan trọng hàng đầu Sự dẻo dai về mặt thể chất phụ thuộc một cáchtrực tiếp vào sự dẻo dai về mặt tinh thần - tâm lý

Trong chiến tranh hiện đại càng đòi hỏi người chiến sĩ phải có ý thức

kỷ luật và tinh thần đoàn kết cao nhất, đồng thời vai trò của cá nhân riêng lẻ

1 V.I.Lênin, To n t àn t ập, tập 27, Nxb Sự thật, H.1971, tr.349.

1 V.I.Lênin, To n t àn t ập, tập 29, Nxb Sự thật, H.1968, tr.474.

không giảm đi mà còn tăng lên với tính cách là những “tế bào” của cái toànthể thống nhất đó Trình độ kỷ luật quân sự và biểu hiện cao nhất của nó là tựgiữ kỷ luật là một trong những tiêu chuẩn của sự vững chắc về tinh thần củaquân đội Việc củng cố niềm tin của chiến sĩ dần dần đưa họ đến chỗ chấphành nhiệm vụ một cách tự giác Càng giác ngộ sâu sắc sự cần thiết của tự giữ

kỷ luật bao nhiêu, người chiến sĩ sẽ thực hiện nhiệm vụ một cách tự giác bấynhiêu Tự giữ kỷ luật tạo khả năng kiểm soát tình cảm, làm chủ nó, trấn ápđược những cơn yếu đuối nhất thời Trong chiến tranh hiện đại, người chiến sĩrất cần các đức tính: tính tự chủ, tính độc lập, tính quyết đoán Thiếu mộttrong những đức tính ấy, người chiến sĩ sẽ thiếu sự vững vàng về tinh thầnchiến đấu, hiệu quả chiến đấu không cao

Trường học tốt nhất để rèn luyện tinh thần - tâm lý vững vàng là nhữngcuộc diễn tập chiến đấu khẩn trương, những chuyến đi biển dài ngày, nhữngchuyến bay trong điều kiện phức tạp, những cuộc hành quân căng thẳng…Những cuộc thao diễn và tập luyện cho phép giải quyết hai nhiệm vụ: bồidưỡng, rèn luyện những đức tính cần thiết và làm bộc lộ những nhược điểmcủa mỗi người như tính chậm trễ, tính nhút nhát, tính dễ xúc động, tính kémchịu đựng…, thông qua cách lựa chọn chu đáo bài tập, thao luyện giúp chomỗi người khắc phục những nhược điểm đó Trong quá trình tôi luyện tinhthần - tâm lý, cần tạo ra một cách hợp lý những tình huống có những yếu tốmạo hiểm A.X.Macarencô chỉ rõ: “Không thể giáo dục được con người canđảm nếu không đặt người đó vào những điều kiện để nó có thể biểu lộ được

sự can đảm”1 Khi những tình huống nguy hiểm xuất hiện thường xuyên thìtâm lý của chiến sĩ có những phản ứng bền vững; họ đối phó với những tìnhhuống phức tạp, bất ngờ một cách bình tĩnh hơn, vượt qua những tình huống

ấy dễ dàng hơn; họ quen với cảm giác nguy hiểm như là một yếu tố tất yếukhông thể tránh khỏi của hoạt động chiến đấu

Việc chuẩn bị tinh thần - tâm lý không chỉ hạn chế trong khuôn khổ củanhững chương trình huấn luyện quân sự hiện có Những bài tập có tính chấtchuyên môn và mô hình của những hoạt động quân sự nhằm rèn luyện ý chí,

tính tự chủ, sức dẻo dai về mặt tâm lý của chiến sĩ cần chú ý đến đặc thù hoạtđộng của từng quân, binh chủng Việc tập luyện có hệ thống trong những khuhuấn luyện chuyên biệt, việc bồi dưỡng năng lực “tự động viên”, tạo “bầukhông khí tâm lý lành mạnh” trong tập thể sẽ góp phần xây dựng những phẩmchất chiến đấu cần thiết.

Như vậy, tinh thần - tâm lý trong quá trình tác chiến biến thành sứcmạnh vật chất, là nhân tố quyết định Nhưng không nên hiểu luận điểm nàymột cách giản đơn và phiến diện Tinh thần - tâm lý của quân đội dù cao đếnđâu cũng không phải là nhân tố duy nhất đảm bảo thắng lợi Nhân tố vật chất

và kỹ thuật có một vai trò quan trọng V.I.Lênin viết rằng: “Một quân đội giỏinhất, những người trung thành nhất với sự nghiệp cách mạng, cũng đều sẽ lậptức bị quân thù tiêu diệt, nếu họ không được trang bị, cung cấp lương thực vàhuấn luyện một cách đầy đủ”1 Do đó, thắng lợi trong chiến tranh hiện đại làkết quả tổng hợp của sức mạnh chiến đấu cả về mặt vật chất và tinh thần, đặcbiệt quan trọng là năng lực lãnh đạo, chỉ huy của cán bộ quân sự và chính trịcác cấp, biết sử dụng những yếu tố ấy một cách có hiệu nhất

Những nội dung lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về xây dựngquân đội kiểu mới của giai cấp vô sản là một trong những cơ sở lý luận trựctiếp hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về TLHQS Hồ Chí Minh đãnắm vững và phát triển sáng tạo các quan điểm lý luận này vào giải quyếtthành công những vấn đề thực tiễn trong quá trình tổ chức, giáo dục, rènluyện Quân đội nhân dân Việt Nam

1.2 Từ lý luận và thực tiễn của cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam qua mấy ngàn năm lịch sử

Tư tưởng Hồ Chí Minh về TLHQS được hình thành và phát triển trên

cơ sở tiếp thu, vận dụng sáng tạo truyền thống kinh nghiệm của dân tộc vềđấu tranh dựng nước đi đôi với giữ nước

Việt Nam ở vào vị trí địa lý có ý nghĩa chiến lược quan trọng cả vềkinh tế và quân sự trong khu vực Đông Nam Á, là nơi thường xuyên bị giặcngoại xâm đe doạ, thôn tính Để tồn tại và phát triển, con người Việt Nam vừa

1 V.I.Lênin, To n t àn t ập, tập 27, Nxb Sự thật, H.71, tr.88.

phải đấu tranh chinh phục thiên nhiên phát triển đất nước, mặt khác lại phảiđương đầu với nhiều cuộc chiến tranh xâm lược của các thế lực ngoại xâm cótiềm lực kinh tế, quân sự mạnh hơn gấp nhiều lần Điều đó đã làm tăng sự cốkết ngày càng chặt chẽ của cộng đồng dân tộc người Việt Nam: Trên dướimột lòng, chung sức đánh giặc giữ nước; hình thành và phát triển một nền vănhoá dân tộc bền vững Những giá trị tạo thành bản sắc văn hoá Việt Nam thểhiện ở lòng yêu nước, thương nòi, tinh thần đấu tranh bất khuất chống ngoạixâm, ở tình đoàn kết, thương yêu đùm bọc gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã

- Tổ quốc, ở lòng nhân ái khoan dung, đức tính cần cù, nhẫn nại, yêu laođộng, sáng tạo, ở sự tế nhị trong ứng xử, giản dị trong lối sống Mặc dù trảiqua suốt một nghìn năm bị các thế lực phong kiến phương Bắc đô hộ, dân tộc

ta đã đoàn kết chống lại ách đô hộ, không bị đồng hoá Hàng loạt các cuộckhởi nghĩa vùng lền giành lại quyền độc lập, với ý chí “lập lại nghiệp Hùng”

từ khởi nghĩa hai Bà Trưng năm 40 - 43, bà Triệu, Lý Bí, Mai Thúc Loan đếnchiến thắng Bạch Đằng của Ngô Quyền năm 938 khẳng định nền độc lập dântộc, lập nên nước Đại Việt

Thế kỷ XI, nhà Lý đã phát huy được sức mạnh mọi tầng lớp nhân dân

để chống quân xâm lược nhà Tống Lý Thường Kiệt đã giỏi kết hợp xây dựngđất nước với chuẩn bị quốc phòng ngay từ thời bình, trong chiến tranh đã chủđộng đánh địch kết hợp với thương thuyết ngoại giao buộc nhà Tống phải bãibinh, mở lại bang giao, hoà hiếu mang lại hoà bình cho đất nước hơn 200 năm(1077 - 1284) Năm 1077, Lý Thường Kiệt đã sáng tác bài thơ bất hủ khẳngđịnh chủ quyền đất nước

"Nam quốc Sơn hà Nam đế cư

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư." 1

Bài thơ có giá trị như bản tuyên ngôn độc lập khẳng định chủ quyềnđộc lập thiêng liêng, bất khả xâm phạm, ngang hàng với các dân tộc khác, vừanêu lên tính chất của cuộc chiến tranh chính nghĩa, vừa cổ vũ tinh thần quyết

chiến, quyết thắng của tướng sỹ trước kẻ thù xâm lược.

Dưới thời Trần thế kỷ thứ XIII, dân tộc ta phải đối phó với cuộc chiếntranh xâm lược của quân Nguyên có tiềm lực quân sự rất mạnh, Nhà Trần đãkhơi dậy và phát huy sức mạnh toàn dân đánh giặc, mở Hội nghị Diên Hồng bàn

kế sách đánh giặc cứu nước, thực hiện 3 lần đánh thắng quân Nguyên xâm lược

Để động viên sức mạnh tinh thần - tâm lý của các tướng sỹ, Trần QuốcTuấn đã viết "Hịch tướng sỹ" (1285) Đó là lời hiệu triệu với những nội dungsâu sắc nhằm kích lệ động viên mọi người đoàn kết, quyết tâm đánh giặc, kích

lệ lòng căm thù giặc, nhắc nhở, phê phán ý thức mất cảnh giác của các tướng

sỹ trước âm mưu của quân Nguyên sau khi chiến thắng giặc lần thứ nhất, qua

đó kích lệ tinh thần quyết chiến, quyết thắng của quân đội và nhân dân đoànkết đánh giặc góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc

Tiếp thu truyền thống quân sự của dân tộc, kế thừa có chọn lọc tưtưởng quân sự nước ngoài (Tôn Vũ, Ngô Khởi), Trần Quốc Tuấn đã soạn

“Binh thư yếu lược" Trong đó, Trần Quốc Tuấn đã đề cập đến các phẩm chấtnhân cách của người lính, nhân cách người tướng, vai trò nhân tố con ngườitrong chiến tranh, mối quan hệ qua lại trong quân đội, cách thức thi hành điềulệnh, điều lệ, kỷ luật quân sự Những tư tưởng TLHQS của Trần Quốc Tuấn cóthể khái quát ở những điểm sau:

- Vai trò quyết định của yếu tố con người trong chiến tranh

- Người lính phải có tinh thần quyết chiến, phải được huấn luyện chuđáo về kỹ, chiến thuật, phải vững vàng về tâm lý

- Quân không cốt đông mà cốt tinh, đoàn kết, đồng lòng gắn bó nhưanh em một nhà

- Nội bộ quân đội phải đoàn kết, người chỉ huy phải gương mẫu thươngyêu chiến sỹ

- Quân, dân phải đoàn kết, thực hiện toàn dân đánh giặc

Dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, dân tộc ta đã

ba lần đại phá quân Nguyên - Mông xâm lược Các chiến công lịch sử ở Đông

Bộ Đầu, Chương Dương, Hàm Tử, Bạch Đằng mãi mãi là niềm tự hào củaquân và dân Đại Việt, mở ra một thời kỳ hoà bình, hưng thịnh suốt gần 200năm (1228 - 1418)

Đến thế kỷ XV cuộc kháng chiến chống quân Minh do Lê Lợi lãnhđạo đã tập hợp, phát huy sức mạnh của "bốn phương manh lệ" dưới ngọn

cờ cứu nước, cứu dân, nêu cao khí phách anh hùng, tài trí mưu lực, tiêudiệt quân xâm lược, mở thêm những trang sử vẻ vang của dân tộc đem lạithái bình cho đất nước hơn 300 năm (1427 - 1788) Những tư tưởng quân

sự và TLHQS, thời kỳ này được Nguyễn Trãi (1380 - 1442) Người anhhùng dân tộc vĩ đại, nhà chính trị - quân sự, nhà ngoại giao, nhà văn hoá kiệt

xuất thể hiện qua các công trình tiêu biểu như "Quân Trung từ mệnh tập," "Đại

cáo bình Ngô", “Bình Ngô sách”, “Dư địa chí”, ‘Quốc âm thi tập,” “Luật thư” Nguyễn Trãi đã nhìn thấy vai trò của nhân dân thật vĩ đại "chở thuyền là

dân, lật thuyền cũng là dân", vận nước thịnh hay suy, mất hay còn đều donhân dân quyết định, có được lòng dân, mới làm nên nghiệp lớn Muốn giảiphóng đất nước phải dựa vào dân "lấy dân làm gốc" Nguyễn Trãi đã viết:

"Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo"1

Để xây dựng lực lượng quân sự, ngoài việc được quản lý nghiêm, đượchuấn luyện theo binh thư, binh pháp để rèn luyện kỹ, chiến thuật cho binh sỹ.Ngoài việc giáo dục điều nhân nghĩa, hun đúc tinh thần quyết chiến, quyếtthắng, Nguyễn Trãi đã rất chú trọng đến việc xây dựng mối quan hệ đoàn kếtnội bộ , "tướng sỹ một lòng phụ tử, hoà nước sông chén rượu ngọt ngào",quan hệ quân dân được xây dựng trên cơ sở "quân dân nhất trí" Nhờ vậy màchất lượng chính trị - tinh thần của nghĩa quân được nâng cao, cùng nhau trảiqua 10 năm "nếm mật, nằm gai" để "đánh một trận sạch không kinh ngạc,đánh hai trận tan tác chim muông"

Một tư tưởng TLHQS nổi bật ở Nguyễn Trãi là đề cao đại nghĩa, mưuphạt tâm công, đánh vào lòng người kết hợp tác chiến và địch vận, coi "tâmcông" là một kế sách lớn Phát huy truyền thống đại nghĩa của dân tộc, đề caoyếu tố chính nghĩa trong chiến tranh chống xâm lược, biết đánh vào lòngngười làm tan rã tinh thần và tổ chức của địch, không đánh mà thắng, tiếtkiệm xương máu, Lê Quý Đôn nhận xét: Các bài văn địch vận của Nguyễn

1 Nguyễn Trãi, To n t àn t ập, Nxb Khoa học xã hội, H.1976, tr.77.

Trãi đã có "sức mạnh như một đạo hùng binh mười vạn" “Tâm công” đượcxem như một mũi tiến công chiến lược trên mặt trận ngoại giao, góp phần kếtthúc chiến tranh, bẻ gẫy ý chí xâm lược của nhà Minh, bảo toàn lực lượngquân đội và nhân dân, giữ yên bờ cõi đất nước.

Bước sang thế kỷ XVIII, nghĩa quân Tây Sơn dưới sự chỉ huy củaNguyễn Huệ (1753 - 1792) - Người anh hùng áo vải, nhà chính trị lỗi lạc đồngthời là nhà quân sự thiên tài, thần tốc tiến quân ra Bắc, tiêu diệt 20 vạn quânxâm lược Mãn Thanh, quét sạch quân thù ra khỏi đất nước mùa xuân năm Kỷ

Dậu (1789) Là tác giả của: “Chiếu khuyến nông”, “Chiếu lập học”, “Chiếu

dụ hiền”, “Dụ tướng sĩ”… Kế thừa truyền thống quân sự dân tộc, Nguyễn

Huệ đặc biệt coi trọng yếu tố tinh thần - tâm lý trong chiến tranh, NguyễnHuệ đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa huấn luyện kỹ, chiến thuật với giáo dụctính chất chính nghĩa của cuộc chiến tranh, giáo dục truyền thống bất khuấtchống ngoại xâm của dân tộc, giáo dục tinh thần yêu nước, tinh thần độc lập,

tự chủ, lòng tự hào dân tộc, bản sắc văn hóa dân tộc, hun đúc ý chí quyếtthắng cho quân và dân; khẳng định quyền tự quyết và chủ quyền dân tộc.Trước khi tiến quân ra Bắc đánh quân Thanh, Nguyễn Huệ tuyên bố "Nayquân Thanh lại sang mưu đồ lấy nước Nam đặt làm quận huyện Vì vậy, taphải kéo quân ra đánh đuổi chúng" với ý chí quyết tâm:

"Đánh cho nó chính luận bất phản

Đánh cho nó phiến giáp bất toàn

Đánh cho sử trí Nam quốc anh hùng chi hữu chủ"1

Trong xây dựng lực lượng quân đội, tư tưởng quân sự của Nguyễn Huệ là

"quân cốt đồng lòng, cốt tinh nhuệ, không cốt đông" Trong đó nổi lên tư tưởngTLHQS của ông là xây dựng mối quan hệ đoàn kết nội bộ, đoàn kết quân dân,tướng sỹ đồng lòng, gắn bó yêu thương nhau, người lính phải có tinh thần yêunước, có phẩm chất đạo đức chính trị ngoài ra còn phải có năng lực chiến đấutinh nhuệ, thành thạo chiến đấu Về tư tưởng TLHQS, theo Nguyễn Huệ sứcmạnh chiến đấu của quân đội bao gồm các yếu tố sau:

- Quan tâm đến việc hình thành động cơ, mục đích chiến đấu cho quân nhân

1 Ngô Gia Văn Phái, Ho ng Lê nh àn t ất thống chí, Nxb Văn học, H.1964, tr.359-360.

- Bồi dưỡng ý chí chiến đấu, giáo dục lòng căm thù giặc sâu sắc

- Coi trọng xây dựng đoàn kết nội bộ quân đội theo tinh thần “phụ tửchi binh”, gắn bó, đồng tâm nhất trí

- Kỷ luật quân sự tự giác, nghiêm minh, coi trọng cả hai yếu tố tự giác

và bắt buộc trong giáo dục, rèn luyện chấp hành kỷ luật của binh sĩ

- Phẩm chất nhân cách người chỉ huy phải thực sự gương mẫu và cónăng lực chiến đấu, tổ chức chỉ huy giỏi

- Khi tác chiến luôn tạo nên yếu tố bất ngờ, táo bạo để đánh vào tâm lýquân địch gây cho chúng hoang mang, hoảng loạn tâm lý, mất hết tinh thần, ýchí chiến đấu

Tiếp đến thế kỷ XIX là gần 100 năm đấu tranh chống thực dân Phápxâm lược, nhân dân ta vẫn liên tục đoàn kết đấu tranh anh dũng, bền bỉ khôngchịu mất nước, không chịu làm nô lệ

Như vậy, suốt chiều dài lịch sử xây dựng và bảo vệ đất nước, trải quacác cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, với lòng yêu nước nồng nàn, ý chíquyết chiến, quyết thắng, trí thông minh sáng tạo dân tộc ta đã xây dựng nềnvăn hoá và truyền thống, nghệ thuật quân sự độc đáo mang đậm bản sắc ViệtNam Cùng với sự xuất hiện quân đội, các tư tưởng tâm lý quân sự cũng hìnhthành do các tướng lính, các nhà hoạt động quân sự đề xuất, được phản ánhtrong các chính sách tiến bộ, trong thảo binh thư, điều lệnh, giáo huấn, hịch,mệnh lệnh, văn kiện quân sự Những tư tưởng TLHQS đó đã có tác dụng nhưnhững tổng kết lý luận và chỉ dẫn thực tiễn ngày càng mang tính hệ thống, gópphần bổ xung vào kho tàng quý giá về tư tưởng và nghệ thuật quân sự ViệtNam

1.3 Từ kinh nghiệm cuộc đời hoạt động cách mạng phong phú và

tư tưởng quân sự đúng đắn, sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ thiên tài, người anh hùng dân tộc vĩ đại,người Cha thân yêu của các lực lượng vũ trang nhân dân Người đồng thờicòn là một nhà lãnh đạo - tổ chức lớn Bằng thiên tài lãnh đạo, tổ chức củamình Người đã sáng lập nên một chính Đảng kiểu mới của của giai cấp công

nhân Việt Nam; sáng lập ra Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông NamÁ; sáng lập ra quân đội công nông, quân đội của dân, do dân, vì dân Thiên tàilãnh đạo, tổ chức của Hồ Chí Minh là khả năng tập hợp, giáo dục, thuyếtphục, động viên đoàn kết mọi lực lượng trong nước và quốc tế tạo nên sứcmạnh tổng hợp để chiến thắng kẻ thù, giành độc lập tự do cho dân tộc, hạnhphúc cho nhân dân Sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc của Chủ tịch HồChí Minh đã chứng minh cho thiên tài lãnh đạo - tổ chức của Người Thiên tàilãnh đạo - tổ chức của Chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện trước hết ở chỗ:Người có năng lực bao quát rất lớn, nắm bắt được yêu cầu của thực tiễn, thấy

rõ mâu thuẫn và những vấn đề của thời đại và đã hướng toàn bộ hoạt độngcủa mình vào xây dựng lực lượng cách mạng Trước tình hình khủng hoảngcủa đường lối cách mạng Việt Nam, Người ra đi tìm đường cứu nước và đãbắt nhịp được với hơi thở của thời đại Người đã tìm ra con đường đi cho cáchmạng Việt Nam: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đườngnào khác con đường cách mạng vô sản”1 Trong “Bản án chế độ thực dân”Người viết: “ở Đông Dương chúng ta có đủ tất cả những cái mà một dân tộc

có thể mong muốn nhưng chúng ta thiếu tổ chức và thiếu người tổ chức”2.Người còn nêu rõ vấn đề này trong tham luận tại Đại hội Quốc tế cộng sản lầnthứ năm và yêu cầu Quốc tế cộng sản giúp đỡ: nếu hiện nay nông dân vẫn còn

ở tình trạng tiêu cực thì nguyên nhân là vì họ còn thiếu tổ chức, thiếu ngườilãnh đạo, “Quốc tế cộng sản phải giúp đỡ họ, tổ chức họ lại, cần cung cấp cán

bộ lãnh đạo cho họ và chỉ cho họ con đường đi tới cách mạng và giải phóng”3

và Người đã thực hiện điều ấy trên đất nước của mình Tư duy tổ chức đầutiên của Người là xây dựng một chính Đảng cách mạng Vì theo Người, muốnlàm cách mạng, thì trước hết phải có Đảng cách mạng Thành công của Ngườichính là ở chỗ Người đã tìm được những đối tượng và cách xây dựng thíchhợp Người đã tập hợp được những thanh niên ưu tú, có tinh thần yêu nước,

có chí hướng và tổ chức họ lại trong “Thanh niên cách mạng đồng chí hội”.Với “Thanh niên cách mạng đồng chí hội”; với “Báo thanh niên”; và tác

1 Hồ Chí Minh To n t àn t ập, Tập1, Nxb Chính trị Quốc gia, H n àn t ội, 2002, tr 9

2 Sđd, tập 2, tr 132

3 Sđd, tập 1, tr 289

phẩm “Đường cách mệnh” cùng những sách báo khác, Chủ tịch Hồ ChíMinh đã tìm được phương thức thích hợp để truyền bá chủ nghĩa Mác - Lê ninđến với những người yêu nước Việt Nam, làm tiền đề lý luận cho việc thànhlập Đảng cộng sản Đông Dương Thiên tài lãnh đạo, tổ chức của Người cònđược thể hiện trong việc tìm ra những hình thức, phương pháp phù hợp để tậphợp, động viên, hướng dẫn quần chúng đấu tranh cách mạng Nổi bật vàxuyên suốt là tư tưởng của Người về sự kết hợp giữa đấu tranh chính trị vàđấu tranh vũ trang, sự xuất hiện của các “Mặt trận” với những tên gọi khácnhau ở các thời kỳ đã có tác dụng cực kỳ to lớn Dù cho tên gọi khác nhaunhưng mục đích chính của các mặt trận ấy là tập hợp quần chúng yêu nướchướng vào mục tiêu: độc lập dân tộc, người cày có ruộng; là hòa bình, dânchủ, thống nhất Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn thấy lực lượng chính của mặttrận là quần chúng nhân dân lao động, là tất cả những ai yêu chuộng hòa bình,độc lập, tự do cho dân tộc Người thấy rõ sức mạnh của quần chúng nhândân, người đã vạch ra những bước đi thích hợp, những việc cần phải làm vàgiải quyết thành công mối quan hệ giữa các tổ chức trong các giai đoạn cáchmạng Đặc biệt ở những bước ngoặt lịch sử của cách mạng, thiên tài tổ chức,lãnh đạo của Người đã được bộc lộ một cách sắc xảo đến mức tuyệt vời

Tư duy lãnh đạo, tổ chức Hồ Chí Minh còn được biểu hiện ở cách nhìntoàn diện Ngay trong thời kỳ đấu tranh giành chính quyền, Người đã chỉ ranhững nhiệm vụ về xây dựng nền văn hóa mới, con người mới; chỉ ra nhiệm

vụ bước đầu xây dựng nền kinh tế ở vùng mới giải phóng và sau này là sự kếthợp hài hòa giữa hai nhiệm vụ kháng chiến và kiến quốc, giữa xây dựng chủnghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam

Thiên tài lãnh đạo, tổ chức Hồ Chí Minh không chỉ dừng ở tầm baoquát nắm những vấn đề chiến lược mà còn biểu hiện ở chỗ: Người có khảnăng lớn lao trong việc cảm hóa, giáo dục con người, phát huy tối đa khảnăng của mỗi người Người có khả năng nhanh chóng nắm bắt tâm tư, nguyệnvọng của mỗi người, mỗi tập thể, của mọi giai tầng xã hội Chính điều đó giúpNgười đưa ra được những quyết sách lãnh đạo đúng đắn, tạo thành sức mạnh

to lớn để giải quyết các nhiệm vụ của cách mạng

Thiên tài lãnh đạo, tổ chức của Chủ tịch Hồ Chí Minh không phải chỉ làkhả năng thiên bẩm mà chính là kết quả của quá trình suy tư, trăn trở, tranhđấu Đồng thời đó còn là quá trình tự học tập, đúc rút kinh nghiệm thực tiễntrong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình.

Tư tưởng quân sự đúng đắn, sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh - cội nguồn của những tư tưởng về TLHQS

Cuộc đời đấu tranh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì sự nghiệp giảiphóng dân tộc và giải phóng giai cấp công nhân đã giúp Hồ Chí Minh nhận rõcon đường tất yếu đi đến thắng lợi của cách mạng Việt Nam là phải dùng bạolực cách mạng lật đổ ách thống trị của bọn đế quốc và tay sai, giành độc lậpcho dân tộc, giành tự do và hạnh phúc cho nhân dân và góp phần bảo vệ hòabình ở châu Á và thế giới

Là một chiến sĩ cộng sản dày dạn kinh nghiệm trong quá trình vận độngcách mạng, Hồ Chí Minh đã có những chủ trương, chính sách rất đúng đắn,kiên quyết và mềm dẻo, dùng nhiều hình thức đấu tranh linh hoạt, kết hợpchính trị với quân sự, lúc cương, lúc nhu, khi hòa, khi chiến Về mặt nàychúng ta có thể nhắc đến những ý kiến chỉ đạo của người trong thời kỳ Mặttrận dân chủ Đông Dương (1936-1939), những chủ trương khôn khéo trongthời kỳ Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945) và sách lược tài tình khinước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới thành lập (1945-1946) Nhưngkhông bao giờ Hồ Chí Minh có một chút ảo tưởng đối với bọn đế quốc và bè

lũ tay sai của chúng Người cho rằng chỉ có kiên quyết dùng bạo lực cáchmạng của quần chúng, kiên quyết chiến đấu đến cùng, đánh thắng hoàn toànbọn đế quốc thì dân tộc ta mới được độc lập, nước nhà mới được thống nhất,nhân dân ta mới được hưởng tự do và hạnh phúc thật sự Tư tưởng cách mạngbạo lực, nền móng của toàn bộ học thuyết của C.Mác và Ph.Ăngghen, nhưV.I.Lênin đã nói, cũng là tư tưởng cách mạng bất di bất dịch của Đảng ta Nócũng chính là điểm xuất phát tư tưởng quân sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh vàcũng là cội nguồn của những tư tưởng TLHQS của Người

Thực tế cách mạng Việt Nam đã chứng minh tư tưởng quân sự Hồ ChíMinh là hoàn toàn đúng Nhân dân ta đã vùng lên chiến đấu trong những ngày

oanh liệt của Cách mạng Tháng Tám, lại qua cuộc đấu tranh lâu dài gần chínnăm chống thực dân Pháp và hai mươi mốt năm chống đế quốc Mỹ, kết thúcbằng chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử Thực tiễn cách mạng Việt Nam, Hồ ChíMinh luôn gắn chặt giữa quân sự và chính trị, Người vạch rõ quân sự phảiphục tùng chính trị, phải theo đường lối chính trị của Đảng Người thườngphê bình những thiên hướng chỉ thấy quân sự mà không thấy chính trị, chỉbiết tác chiến mà không biết vận động quần chúng và xây dựng cơ sở chính trịtrong nhân dân, tăng cường quan hệ với nhân dân

Quá trình đấu tranh vì độc lập tự do của Tổ quốc, Hồ Chí Minh đã nhận rõ

sức mạnh đoàn kết và chiến đấu của quần chúng nhân dân Người tin tưởng

vững chắc rằng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, tinh thần đoàn kết và chiến đấu ấynhất định chiến thắng mọi kẻ thù Ngay trong những tình thế đấu tranh khó khăn,phức tạp nhất, người vẫn khẳng định rứt khoát rằng: “Không quân đội nào,không khí giới nào có thể đánh ngã được tinh thần hy sinh của toàn thể một dântộc”.1Hồ Chí Minh nắm rất vững lý luận chiến tranh nhân dân của chủ nghĩaMác - Lênin, khéo vận dụng lý luận đó vào điều kiện cụ thể của nước ta

Theo đường lối của Đảng, dựa vào sức mạnh của quần chúng, bất chấpquân đội nhà nghề và vũ khí hiện đại của phát xít Nhật, cuộc Cách mạngTháng Tám năm 1945 đã được thực hiện thắng lợi bằng bạo lực, bằng sứcmạnh của toàn thể quần chúng nhân dân (mà hình thức là sự kết hợp đấu tranhchính trị với đấu tranh vũ trang)

Khi thực dân Pháp quay lại xâm lược nước ta một lần nữa, Ban Chấphành Trung ương Đảng và Hồ Chí Minh kêu gọi toàn dân kháng chiến, cứunước và nêu rõ kháng chiến phải toàn dân, toàn diện và trường kỳ, đồng thờichỉ ra phải làm gì để bảo đảm kháng chiến thắng lợi

Năm 1953, Người nói “then chốt thắng lợi của kháng chiến là củng cốmặt trận thống nhất, củng cố công nông liên minh, củng cố chính quyền nhândân, củng cố và phát triển quân đội, củng cố Đảng và tăng cường sự lãnh đạocủa Đảng về mọi mặt”2

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, Tập 4, Nxb CTQG, H.2002, tr.77.

2 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 7, Nxb CTQG, H.2002, tr.179.

Theo lời kêu gọi của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Hồ ChíMinh, nhân dân cả nước ta đã đoàn kết chặt chẽ trong mặt trận dân tộc thốngnhất dưới sự lãnh đạo của Đảng, hăng hái tham gia kháng chiến Các lựclượng vũ trang thi đua diệt giặc lập công; công nhân và nông dân thi đua sảnxuất, bảo đảm cung cấp cho kháng chiến và bồi dưỡng sức dân; các tầng lớpnhân dân khác thi đua phục vụ kháng chiến, ra sức diệt giặc đói, giặc dốt, diệtgiặc ngoại xâm, tùy theo điều kiện Đường lối kháng chiến đó của Đảng và

Hồ Chí Minh đã tận dụng được mọi khả năng, phát huy cao độ tinh thần hysinh của toàn dân, toàn quân đưa kháng chiến chống thực dân Pháp đến thắnglợi

Trong thời kỳ chống chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ, Hồ ChíMinh phát động toàn dân đánh giặc, lấy tinh thần quyết chiến, quyết thắngcủa cả dân tộc để đánh thắng quân đội nhà nghề và mọi phương tiện, binh khí,

kỹ thuật hiện đại của đế quốc Mỹ Hồ Chí Minh đã chỉ ra một vấn đề có tínhquy luật trong thời đại ngày nay là: “Một dân tộc đoàn kết chặt chẽ, đấu tranhkiên quyết, hoàn toàn có thể đánh bại bọn đế quốc xâm lược hung hãn, gian

ác và có nhiều vũ khí”1 Hồ Chí Minh không chỉ coi trọng đoàn kết, coi đó làmột trong những yếu tố cơ bản bảo đảm cho thắng lợi của công cuộc khángchiến, kiến quốc, mà Người còn khẳng định rằng cuộc kháng chiến của nhândân ta nhất định thắng lợi, vì nhân dân ta có chính nghĩa, đoàn kết một lòng,lại được Đảng ta lãnh đạo đúng đắn; các lực lượng vũ trang ta có tinh thầnquyết chiến, quyết thắng, dám dùng vũ khí kém cỏi đánh thắng quân địchđược trang bị hiện đại và biết cướp vũ khí của địch để tự vũ trang cho mình;chiến lược, chiến thuật của ta đúng đắn, ta biết đánh lâu dài, càng đánh càngphát triển lực lượng để giành thắng lợi cuối cùng , có thể nói đó là những tưtưởng của Hồ Chí Minh về một số nhân tố thường xuyên có tác dụng quyếtđịnh thắng lợi của chiến tranh nhân dân ở nước ta

Để tiến hành chiến tranh nhân dân, cần phải có lực lượng vũ trang nhândân Đảng và Hồ Chí Minh rất quan tâm đến vấn đề này Về xây dựng lựclượng vũ trang nhân dân, vấn đề cơ bản mà Hồ Chí Minh thường xuyên nhấn

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 7, Nxb CTQG, H.2002, tr.427.

mạnh là vấn đề tăng cường bản chất cách mạng của lực lượng vũ trang; luôn

luôn giữ quyền lãnh đạo của Đảng đối với lực lượng vũ trang; lực lượng vũtrang phải liên hệ chặt chẽ với quần chúng

Hồ Chí Minh chỉ ra rằng quân đội nhân dân từ nhân dân mà ra, vì nhândân mà chiến đấu Quân đội phải “tận trung với nước, tận hiếu với dân”2,cũng chính là tận trung, tận hiếu với Đảng, vì mục đích của Đảng là ích nước,lợi dân Nói chung, nhiệm vụ của quân đội cách mạng là bảo vệ Tổ quốc, bảo

vệ nhân dân và bảo vệ chính quyền nhân dân

Về chức năng của quân đội nhân dân, Hồ Chí Minh yêu cầu vừa phảiđánh giặc giỏi, vừa phải ra sức giúp đỡ nhân dân và tuyên truyền vận độngnhân dân Khi cần thiết phải tích cực tham gia xây dựng kinh tế và giúp dânsản xuất

Để giữ vững và không ngừng phát huy bản chất cách mạng của các lựclượng vũ trang, Hồ Chí Minh luôn luôn nhấn mạnh phải chú trọng xây dựng

về chính trị, vì “quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vôdụng lại có hại”1 Cho nên quân đội phải ra sức học tập chính trị, khôngngừng nâng cao trình độ chính trị, củng cố vững chắc lập trường cách mạngcủa giai cấp công nhân và chấp hành nghiêm chỉnh mọi chủ trương, chínhsách của Đảng và Chính phủ, nắm vững tư tưởng quân sự của Đảng Hồ ChíMinh luôn quan tâm đến việc giữ vững và không ngừng tăng cường chế độcông tác chính trị trong lực lượng vũ trang Người nhấn mạnh phải tăngcường đoàn kết, đoàn kết giữa cán bộ và chiến sỹ, giữa cấp trên và cấp dưới,đoàn kết trong Đảng và ngoài Đảng, đoàn kết giữa quân và dân, đoàn kếtquốc tế và ra sức làm tan rã hàng ngũ địch

Đồng thời với việc coi trọng công tác xây dựng về chính trị, Hồ ChíMinh nhắc nhở các lực lượng vũ trang phải tăng cường huấn luyện quân sự, rasức rèn luyện kỹ thuật, chiến thuật, thể lực và nâng cao trình độ văn hóa.Nghĩa là phải huấn luyện một cách toàn diện, đào tạo nên những cán bộ, chiến

sỹ chẳng những có tư tưởng tốt, lập trường quan điểm vững vàng mà còn phải

21 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, Tập 6, Nxb CTQG, H.2002, tr.261.

12 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 6, Nxb CTQG, H.2002, tr.318.

có bản lĩnh chiến đấu, biết chiến thắng kẻ địch có vũ khí hiện đại, hung hãn

và xảo quyệt Người thường căn dặn cán bộ, chiến sỹ các lực lượng vũ trangphải “phát triển cái kỷ luật nghiêm như sắt, cái tinh thần vững như đồng”1,phải luôn luôn năng cao cảnh giác, mài sắc ý chí chiến đấu, nâng cao ý thức

tổ chức và kỷ luật, tuyệt đối phục tùng chỉ huy; phải năng tự phê bình và phêbình để trau dồi đạo đức cách mạng, xây dựng chủ nghĩa anh hùng tập thể;phải ra sức rèn luyện tác phong chiến đấu bền bỉ dẻo dai, chịu đựng gian khổ,mưu trí dũng cảm, thắng không kiêu, bại không nản; lúc có địch cũng trấntĩnh như không có địch; tuyệt đối giữ bí mật

Thực hiện những nguyên tắc và yêu cầu của Hồ Chí Minh nêu ra, cáclực lượng vũ trang nhân dân ta luôn giữ vững bản chất cách mạng, hoàn thànhxuất sắc các nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao cho

Đề cao sức mạnh chính trị - tinh thần, xây dựng nghệ thuật quân sự độc đáo, sáng tạo Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế

quốc Mỹ, Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: “Với binh nhiều, tướng đủ, khí giới tốitân, chúng định đánh mau thắng mau”; còn ta thì: “Với quân đội mới tổ chức,với vũ khí thô sơ, ta quyết kế trường kỳ kháng chiến”, “thắng lợi với trường

kỳ phải đi đôi với nhau”3 Vì ta lấy yếu thắng mạnh cho nên ta phải đánh lâudài mới có thể làm suy yếu địch, phát triển lực lượng của ta Có như thế tamới thắng được địch, giành thắng lợi cuối cùng Hồ Chí Minh đã ví “họa thựcdân cũng như một chứng bệnh trầm trọng Muốn chữa bệnh ấy ta phải thậtgan dạ để chịu đau đớn khi mổ xẻ, phải có đủ thời giờ để bồi dưỡng lại sức,kết quả nhất định tẩy trừ được bệnh ấy”4 Do vậy, phương châm chiến lượcchung của ta trong kháng chiến, theo tư tưởng Hồ Chí Minh là trường kỳkháng chiến, tự lực cánh sinh Phương châm đó rất phù hợp với chiến tranhcách mạng của một nước nông nghiệp lạc hậu chống bọn đế quốc xâm lược

Nó xuất phát từ sự tin tưởng sâu sắc ở lực lượng của quần chúng cách mạng,

ở sự phát triển tất yếu từ nhỏ đến lớn của lực lượng cách mạng và xu thế

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 5, Nxb CTQG, H.2002, tr.330.

3 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 6, Nxb CTQG, H.2002, tr.81-82.

4 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 6, Nxb CTQG, H.2002, tr.281.

ngược lại của lực lượng xâm lược Nó phản ánh sự đánh giá lực lượng ta vàđịch một cách khoa học biện chứng.

Theo Hồ Chí Minh để thực hiện kháng chiến toàn dân, trước hết chúng

ta phải phát triển chiến tranh du kích, rồi từ chiến tranh du kích tiến lên chiếntranh chính quy và kết hợp chiến tranh chính quy với chiến tranh du kích Cáclực lượng vũ trang vận dụng ba hình thức tác chiến: đánh du kích, đánh vậnđộng và đánh trận địa; tùy theo tình hình địch, ta và phương châm chỉ đạochiến lược mà nâng từng cách đánh lên địa vị chủ yếu trong từng giai đoạn, ởtừng địa phương

Hồ Chí Minh rất coi trọng chiến tranh du kích Cuốn “Cách đánh dukích” của Người bao gồm những nội dung phong phú về chiến thuật du kích,

từ tư tưởng chỉ đạo tác chiến đến các hình thức chiến thuật và thủ đoạn chiếnđấu cụ thể Trong tác phẩm đó, có những tư tưởng phù hợp với chiến tranh

chính quy, nhất là với chiến tranh chính quy của một dân tộc nhỏ, lấy yếu

thắng mạnh, lấy ít thắng nhiều Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, chiến

tranh du kích chủ yếu phải dựa vào dân, “dân như nước, du kích như cá”, phải

coi tiến công là chủ yếu, phải dũng cảm mưu mẹo

Hồ Chí Minh không chỉ có những đóng góp to lớn trong chỉ đạo chiếnlược mà cả trong chiến thuật và chiến dịch Người đã uốn nắn những khuynhhướng nóng vội, muốn đánh to, ăn to khi chưa có đủ điều kiện Người căn dặnrằng trong tác chiến phải phát huy tinh thần và dựa vào ưu thế chính trị đểđánh địch; vũ khí thô sơ, nhưng tinh thần dũng cảm, biết tích cực tìm địch màđánh, hễ đánh là quyết thắng, trong mọi điều kiện gay go, quyết liệt đều phải

có tinh thần “cảm tử để cho Tổ quốc quyết sinh”1 Tuyên dương công trạngcủa bộ đội ngày 5 tháng 8 năm 1964, Người căn dặn: “Giặc đến là đánh, đánh

là phải thắng”2 Đó chính là cội nguồn của xây dựng ý chí, quyết tâm chiếnđấu của quân đội ta

Hồ Chí Minh yêu cầu quân đội phải thi đua giết nhiều giặc, cướp nhiềusúng Vì chỉ có tiêu diệt nhiều lực lượng địch mới làm cho chúng nhanh

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, Tập 5, Nxb CTQG, H.2002, tr.35.

2 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, Tập 11, Nxb CTQG, H.2002, tr391.

chóng suy yếu, có cướp được nhiều súng của địch mới mau chóng bổ sungtrang bị vũ khí cho ta

Hồ Chí Minh còn nhấn mạnh phải biết kết hợp đánh bằng quân sự vớiđánh bằng chính trị, ra sức địch vận, làm tan rã hàng ngũ địch Trong hànhđộng chiến đấu, Hồ Chí Minh thường nhắc nhở phải có sáng kiến lợi dụngthời cơ, phải khéo tập trung và khéo phân tán, nhằm chỗ sơ hở của địch màđánh Hành động phải bí mật, bất ngờ, phải thật mưu trí, linh hoạt

Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nghệ thuật quân sự, tất thẩy đều toát lên

tinh thần tích cực, chủ động tiến công địch và tư tưởng lấy yếu thắng mạnh.

Nhờ đó mà quân và dân ta đã phát huy mọi khả năng của mình, đi từ thắng lợinhỏ đến thắng lợi lớn và giành được thắng lợi cuối cùng trong cuộc khángchiến chống Mỹ cứu nước

Cuộc đời cách mạng của Hồ Chí Minh là cuộc đời một lòng một dạ vìnước vì dân; vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp Cho nên tư

tưởng quân sự của Người là sự thể hiện hết sức nổi bật tinh thần cách mạng

triệt để, lòng căm thù địch đến cao độ và lập trường kiên quyết đối với chúng.

Hồ Chí Minh là người khoan dung độ lượng, thương yêu tha thiết nhân dânlao động, đồng thời cũng là đối thủ không khoan nhượng của địch Lậptrường của Người là “Hễ còn một tên lính thực dân trên đất nước Việt Nam,thì Việt Nam cứ đánh, đánh cho đến thắng lợi hoàn toàn, đánh cho đến độclập và thống nhất thật sự”1, “Nếu cần phải kháng chiến bao nhiêu năm để giữgìn quyền độc lập của Việt nam, để cho con cháu Việt Nam khỏi kiếp nô lệ,thì chúng ta vẫn kiên quyết hy sinh”2

Là một chiến sỹ cộng sản có trái tim yêu nước nồng cháy và lòng tintưởng sâu sắc vào sức mạnh quật cường của dân tộc, Hồ Chí Minh còn thểhiện đầy đủ khí phách anh hùng của dân tộc ta Tinh thần của Người là tinhthần quyết chiến, quyết thắng, không hề khuất phục trước bất cứ kẻ thù hungbạo nào, không chùn bước trước bất kỳ gian khổ, hy sinh nào

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 5, Nxb CTQG, H.2002, tr.720.

2 Sđd, tập 4, tr.91-92

Hồ Chí Minh là một nhà Mác-xít vĩ đại, một nhà hoạt động cách mạnglão luyện, kế thừa và phát huy mạnh mẽ truyền thống quân sự vẻ vang củadân tộc, tiếp thu được nhiều kinh nghiệm đấu tranh quân sự của thế giới Tưtưởng quân sự nói chung, tư tưởng TLHQS nói riêng của Người có tính khoahọc sâu sắc, thể hiện ở chỗ luôn luôn biết địch, biết mình, luôn luôn hiểu thờihiểu thế, biết tận dụng những bài học của thực tế, biết hành động phù hợp vớiquy luật khách quan của xã hội để giành thắng lợi.

Với những đặc điểm đó, tư tưởng quân sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh là

sự kết hợp giữa lý luận xây dựng quân đội cách mạng của giai cấp vô sản củachủ nghĩa Mác Lênin với lý luận và thực tiễn của cuộc đấu tranh dựng nước

và giữ nước của dân tộc Việt Nam qua mấy ngàn năm lịch sử và chính từ kinhnghiệm phong phú của Hồ Chí Minh trong cuộc đời hoạt động cách mạng củamình Do đó, tư tưởng quân sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh thực chất là sự kếthợp giữa bản chất cách mạng triệt để của giai cấp vô sản với truyền thốngchiến đấu kiên cường, bất khuất của dân tộc, giữa nhiệt tình cách mạng với sựphân tích khoa học, giữa sức mạnh của quần chúng nhân dân với sự lãnh đạođúng đắn của Đảng Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh chính là một trong nhữngnguồn gốc quan trọng hình thành nên tư tưởng TLHQS của Người Trongthực tiễn xây dựng quân đội, tư tưởng TLHQS Hồ Chí Minh đã có đóng gópquan trọng trong xây dựng nhân tố con người, xây dựng bản lĩnh chính trị,xây dựng tình thương yêu đoàn kết giữa cán bộ với chiến sỹ; giữa quân đội vànhân dân, cội nguồn tạo nên sức mạnh chính trị tinh thần, sức mạnh của khốiđoàn kết quân dân, đoàn kết cán binh góp phần vào sự trưởng thành và chiếnthắng của quân đội ta

Chương 2 NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG

HỒ CHÍ MINH VỀ TÂM LÝ HỌC QUÂN SỰ

2.1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÂN CÁCH NGƯỜI QUÂN NHÂN CÁCH MẠNG

2.1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân cách con người

Thuật ngữ nhân cách hiện nay được dùng rất rộng rãi trong các khoahọc xã hội và nhân văn như: Triết học, TLH, Giáo dục học, Xã hội học, Luậthọc, Kinh tế học khái niệm về nhân cách bản chất nhân cách cũng còn nhiều

ý kiến khác nhau Mỗi khoa học xét nội hàm khái niệm nhân cách khác nhau.Dưới góc độ TLH, về cấu trúc nhân cách có một số quan điểm như: Nhâncách gồm ba lĩnh vực cơ bản: nhận thức, tình cảm, ý chí; nhân cách có nhiềutầng: tầng "nổi" tầng "chìm"; nhân cách gồm bốn tiểu cấu trúc: xu hướng,năng lực, khí chất và tính cách

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về TLH nhân cách, chúng ta thấytrong di sản của Người thì Người quan niệm con người có cấu trúc nhân cáchgồm hai nội dung là "Đức" và "Tài", trong đó đạo đức là nền tảng

Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là phẩm chất nền tảng là cái lõicủa nhân cách Người chỉ rõ: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước,không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc không có gốc thì cây héo.Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũngkhông lãnh đạo được nhân dân"1 Đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 5, Nxb CTQG, H.2002, tr 252-253.

Minh là đạo đức tiến bộ, đạo đức cách mạng của giai cấp công nhân "Đạo đức

đó không phải là đạo đức thủ cựu Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nókhông phải vì danh vọng của cá nhân mà vì lợi ích chung của Đảng, của dântộc, của loài người"1

Tiểu cấu trúc đạo đức trong mô hình nhân cách của Hồ Chí Minh nổibật lên là Cần, Kiệm, Liêm, Chính Người chỉ rõ:

"Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông

Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc

Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính

Thiếu một mùa thì không thành trời

Thiếu một phương thì không thành đất

Thiếu một đức thì không thành người"2

Chủ tịch Hồ Chí Minh coi đạo đức là cái gốc, cái cốt lõi trong nhâncách con người, đặc biệt là đối với người cán bộ cách mạng, nếu không cóđạo đức cách mạng thì tài năng cũng trở nên vô dụng Người quan niệm trongnhân cách phải có sự phát triển cân đối, hài hoà giữa "Đức" và "tài" (đạo đức

và năng lực) hai mặt đặc trưng của nhân cách này có mối quan hệ qua lại, tácđộng ảnh hưởng lẫn nhau, tạo nên một nhân cách hoàn chỉnh, tạo nên một giátrị xã hội của con người Người quan niệm rằng: "Có tài phải có đức Có tàikhông có đức, tham ô, hủ hoá có hại cho nước Có đức không tài ví như ôngbụt ở trong chùa không giúp ích gì được ai"3 Quan niệm đó của Hồ Chí Minhthể hiện sâu sắc mối quan hệ biện chứng, gắn bó hữu cơ giữa đức và tài đó làhai mặt thống nhất trong nhân cách người cán bộ cách mạng, không thể yếuhoặc thiếu mặt nào

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh "Đức" ở đây là nói phẩm chất chính trị baogồm cả đạo đức cách mạng chứ không phải đạo đức chung chung, trừu tượng,người có đạo đức trước hết phải là người trung thành vô hạn với Tổ quốc, vớiĐảng và nhân dân; tất cả mọi việc làm đều phải nhằm vào mục tiêu giải

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 5, Nxb CTQG, H.2002, tr.252.

2 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 5, Nxb CTQG, H.2002, tr.631.

3 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 8, Nxb CTQG, H.2002, tr.184.

phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng nhân dân lao động; hoàn thànhtốt nhiệm vụ được giao, chấp hành nghiêm mọi đường lối chủ trương củaĐảng, pháp luật nhà nước, có lối sống trung thực giản dị, trong sáng, lànhmạnh với tinh thần: Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư Mặt khác,muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ đổi mới người cán bộ phải có tài tức là nănglực công tác Người cán bộ có tài năng trước hết là quán triệt sâu sắc và thựchiện nghiêm chỉnh quan điểm, đường lối chính sách của Đảng, có trình độ vànăng lực cần thiết để đảm nhiệm trọng trách mà Đảng giao phó, có khả nănglãnh đạo, thực hiện tốt các mặt công tác mà mình phụ trách Tư tưởng Hồ ChíMinh về nhân cách con người thì giữa đức và tài có quan hệ mật thiết hữu cơvới nhau trong nhận thức tư tưởng và trong hoạt động thực tiễn nhất là thựctiễn cách mạng Đạo đức là cơ sở của tài năng, đạo đức định hướng lý tưởng,định hướng hành động của người cán bộ mặt khác, có tài mới phát huy đượcđạo đức mới đảm đương nổi nhiệm vụ được giao Chính vì vậy mà trongnhững bài nói, bài viết và ngay chính cuộc đời người đã thể hiện rất rõ tưtưởng của mối quan hệ giữa đạo đức và năng lực

Chủ tịch Hồ Chí Minh ít dùng từ nhân cách, theo thống kê của chúngtôi Người chỉ dùng có một lần trong bài nói chuyện với bộ đội, công an và cán

bộ trước khi vào tiếp quản thủ đô (tập 7, trang 346), mà Hồ Chí Minh thườngdùng từ tư cách chẳng hạn: tư cách người cách mệnh, tư cách đạo đức cán bộ,

tư cách người chính trị viên của quân đội nhân dân, tư cách người tướng, tưcách người công an cách mạng

Theo quan niệm của Người tư cách của người cách mạng chính là cácphẩm chất nhân cách được thể hiện ở hệ thống thái độ và hành vi của cá nhântrong các mối quan hệ xã hội (trong hoạt động và giao tiếp)

Nói về tư cách người cách mệnh Người khái quát 14 điểm mà ngườicách mạng đối với bản thân (tự mình phải) thái độ đối với người khác (5 điều)

4 điều dành cho thái độ đối với công việc (tác phẩm đường cách mệnh (1927).Trong bài viết về tư cách đạo đức cách mạng Người chỉ ra 5 nội dung của đạođức cách mạng đó là “nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm”

Tóm lại, Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức và tài năng là

những thuộc tính tâm lý cơ bản của nhân cách, là hai nội dung cơ bản tạo nênnhân cách Đức và tài có ở trong mỗi con người và được thể hiện thông qua

các hệ thống thái độ và hành vi của con người và qua đó, đức và tài khẳngđịnh giá trị xã hội của nhân cách Trong đó đạo đức cách mạng là gốc, là cốtlõi của nhân cách Thành phần đạo đức trong mô hình nhân cách của Chủ tịch

Hồ Chí Minh là cấu trúc Cần, Kiệm, Liêm, Chính Người chỉ rõ: "Muốn giữvững nhân cách, tránh khỏi hủ hoá, thì phải luôn thực hành 4 chữ mà Bácthường nói Đó là: Cần, Kiệm, Liêm, Chính"1

2.1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân cách quân nhân trong quân đội nhân dân Việt Nam

Lực lượng tham gia quân đội là những thanh niên yêu nước, con em củacác giai cấp, các tầng lớp nhân dân của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đại

bộ phận là con em nông dân, công nhân và nhân dân lao động Được Đảng vàChủ tịch Hồ Chí Minh chăm lo lãnh đạo, giáo dục, rèn luyện nhân cách quânnhân, bồi dưỡng họ trở thành người quân nhân cách mạng "vừa hồng, vừachuyên" Những tư tưởng về nhân cách quân nhân mà Hồ Chí Minh nêu trongcác bài nói và viết của Người rất phong phú, sâu sắc dành cho nhiều đối tượngkhác nhau Cán bộ quân sự, cán bộ chính trị, cán bộ quân y, cán bộ hậu cần,chiến sỹ các quân, binh chủng, các ngành, các cấp trong quân đội Những môhình nhân cách đó vừa phản ánh những yêu cầu chung của nhiệm vụ cáchmạng, vừa phản ánh đặc điểm yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể của mỗi đối tượngkhác nhau trong quân đội nhân dân Việt Nam Khái quát bản chất, truyền thốngcủa quân đội ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra mô hình nhân cách người quânnhân cách mạng từ trong hai cuộc kháng chiến chống pháp và chống Mỹ đó là:

"Trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của

Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nàocũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng"2 Lời khen ngợi của Người trongbuổi chiêu đãi mừng quân đội ta 20 tuổi ngày 22 tháng 12 năm 1964 tuy ngắngọn nhưng rất xúc tích, làm cơ sở lý luận cho việc xây dựng nhân cách ngườiquân nhân cách mạng trong mọi thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Kết cấu nhân cách người quân nhân của Quân đội nhân dân Việt Namtheo tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm trong đó mặt đạo đức quân nhân mà

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 7, Nxb CTQG, H, 2002, tr.347.

2 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 11, Nxb CTQG, H.2002, tr.650.

thành phần đạo đức nổi trội lên là cấu trúc "Trung" và "Hiếu" Đó là gốc làcốt lõi về mặt chính trị, tư tưởng Còn "nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khókhăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng" là sự thể hiện của mặtnăng lực hành động của nhân cách quân nhân, đó là nét đặc trưng, nét bảnchất của nhân cách quân nhân của Quân đội nhân dân Việt Nam

Nhân cách người quân nhân cách mạng do Chủ tịch Hồ Chí Minh đặtnền móng xây dựng và Đảng ta dày công giáo dục, bồi đắp tập trung nhất lànhững phẩm chất nổi bật sau đây:

- Trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dân.

Đây là phẩm chất bao trùm và quan trọng nhất, về quan hệ đạo đức thìmối quan hệ của mỗi con người đối với đất nước, nhân dân, dân tộc mình làmối quan hệ cơ bản nhất

Quân đội nhân dân Việt Nam do Hồ Chí Minh sáng lập, là kết quả củabước phát triển mới và vận dụng sáng tạo lý luận Mác - Lênin về xây dựngquân đội kiểu mới trong điều kiện hoàn cảnh Việt Nam Xuất phát từ yêu cầunhiệm vụ cách mạng, từ đặc điểm về tổ chức, hoạt động và tính chất nhiệm vụcủa quân đội đòi hỏi quân đội phải vững mạnh toàn diện mà trong đó sự vữngmạnh về chính trị là nền tảng Theo Hồ Chí Minh sự vững mạnh về chính trịcủa quân đội ta là lòng trung thành tuyệt đối với Đảng; là lòng trung thành vôhạn với Nhà nước cách mạng; là "tận hiếu với nhân dân" vì nhân dân quênmình, phụng sự nhân dân với tình cảm sâu sắc, thái độ đúng đắn và tráchnhiệm cao nhất

“Trung”, “Hiếu” là những khái niệm cơ bản của đạo đức nho giáo đãđược du nhập vào Việt Nam, được nhân dân ta tiếp nhận và cải biến phù hợpvới yêu cầu đạo đức truyền thống của dân tộc Hồ Chí Minh đã kế thừa vàphát triển, nâng lên một tầm cao mới với nội dung mới, mang ý nghĩa xã hội

to lớn , nội dung chính trị đạo đức sâu sắc Ở đây Người nói "Trung vớiĐảng" bởi lẽ theo Người, nước với Đảng hoà quyện vào nhau làm một trongmột mối quan hệ hữu cơ giữa dân tộc và giai cấp Quân đội do Đảng ta tổchức và lãnh đạo, có sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân và tínhnhân dân là vì "Đảng ta toàn tâm, toàn lực phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ

quốc", "Ngoài lợi ích của giai cấp, của nhân dân, của dân tộc Đảng ta không

có lợi ích gì khác"1 Một khi con đường cứu nước phải là con đường cáchmạng vô sản, thì "Trung với nước" cũng là trung thành với sự nghiệp cáchmạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, trong đó các mục tiêu giải phóng dântộc, giải phóng con người gắn chặt với nhau Vì vậy, tuyệt đối trung thành vớiĐảng, lãnh tụ chính trị tối cao, đại biểu ưu tú của toàn dân tộc là cơ sở vữngchắc tạo niềm tin và sức mạnh to lớn của người quân nhân cách mạng vượtqua mọi khó khăn hoàn thành mọi nhiệm vụ Lòng trung thành vô hạn vớiĐảng được soi sáng bởi lòng yêu nước Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam dưới

sự lãnh đạo của Đảng, đã trở thành chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa Chỉ

có kiên định con đường cách mạng của Đảng mới có độc lập tự do thực sự,mới không còn áp bức, bất công xã hội, không còn lầm than, lạc hậu đóinghèo

Trong chế độ xã hội mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng của mục tiêuchiến đấu của quân đội ta là "vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xãhội" Mục tiêu đó là khát vọng của nhân dân, thực hiện mục tiêu đó mới manglại tự do hạnh phúc thực sự cho mọi tầng lớp nhân dân Do đó "Trung vớinước" không tách rời "Hiếu với dân" Quân đội ta là quân đội nhân dân, "từnhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu" Nhân dân theo quan niệm của HồChí Minh bao gồm mọi giai cấp, tầng lớp, mọi thành phần dân tộc đoàn kếtthống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng Nước ta là nước dân chủ, dân là chủ

"Hiếu với dân" theo tư tưởng Hồ Chí Minh phải được thể hiện ở thái độ vàtinh thần phục vụ nhân dân Người chỉ rõ: "Quân đội ta là quân đội nhân dân,

do dân đẻ ra, vì dân mà chiến đấu, yêu nước, yêu dân cho nên hy sinh khamkhổ" 2 Người dạy "Mình đánh giặc là vì nhân dân nhưng mình phải là "cứutinh" của dân mà mình có tránh nhiệm phụng sự nhân dân"3 Người căn dặn

"Nhân dân là nền tảng, là cha mẹ của bộ đội Cán bộ phải day cho đội viênbiết kính trọng dân, thương yêu dân, giúp đỡ"4 Đó là những nội dung cơ bảnquyết định tính nhân dân trong bản chất giai cấp công nhân của quân đội ta

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 10, Nxb CTQG, H.2002, tr.4.

2 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 5, Nxb CTQG, H.2002, tr.722.

3 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 6, Nxb CTQG, H.2002, tr.207.

4 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 5, Nxb CTQG, H.2002, tr.393.

Quân đội của dân, do dân, vì dân Đó là cội nguồn mọi thắng lợi mà quân đội

ta giành được trong suốt sáu thập kỷ qua

- Ý chí quyết chiến, quyết thắng, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng.

Trung với Đảng, hiếu với dân không phải dừng lại ở phạm vi động cơmang ý nghĩa xã hội rộng lớn của niềm tin cộng sản lý tưởng chiến đấu, lòng yêu

Tổ quốc và căm thù địch, ý thức trách nhiệm về nghĩa vụ quân sự mà điềuquan trọng là quá trình tâm lý tự điều khiển hành vi, hành động cách mạng cụthể, huy động mọi sức lực của mình nhằm khắc phục mọi khó khăn trở ngạinhằm đạt mục tiêu đã định Đó là ý chí quyết chiến, quyết thắng, một phẩm chấtnhân cách nổi trội của người quân nhân cách mạng thể hiện ở sự "sẵn sàng chiếnđấu hy sinh vì độc lập, tư do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nàocũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng" Ýchí quyết chiến, quyết thắng của người quân nhân cách mạng được Hồ Chí Minhgiáo dục, xây dựng Người dạy: "Trong kháng chiến rất khó khăn nếu ý chíchiến đấu của bộ đội, cán bộ nhân dân mà sụt thì sẽ thất bại Muốn có chí khíchiến đấu thì trước hết phải có lòng tin tưởng Tin tưởng vào sự nghiệp cáchmạng của Đảng, tin vào sự lãnh đạo của Trung ương, tin vào đường lối chínhsách của Đảng, tin vào sự cố gắng của bản thân, tin tưởng vào lực lượng củanhân dân, tin vào thắng lợi cuối cùng nhất định về ta"1

Thấm nhuần những nội dung cơ bản của học thuyết Mác - Lênin vềchiến tranh và quân đội, về xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản

và luận điểm của V.I Lênin về quy luật giành thắng lợi trong chiến tranh,Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu lên phẩm chất nổi bật trong nhân cách người quânnhân cách mạng là ý chí quyết chiến, quyết thắng kẻ thù, không quản ngạikhó khăn, gian khổ, hiểm nguy, kể cả hy sinh cả tính mạng của mình vì độclập tự do của Tổ quốc vì hạnh phúc của nhân dân Người nhắc nhở: "Quân đội

ta cần phải phát huy truyền thống cách mạng anh dũng và vẻ vang, nâng caochí khí phấn đấu, giữ vững kỷ luật, đoàn kết trên dưới, đoàn kết quân dân, rasức làm tròn mọi nhiệm vụ do Đảng và Chính phủ giao phó cho"2 Theo HồChí Minh, ý chí quyết chiến, quyết thắng của quân đội ta bắt nguồn từ bản

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 8, Nxb CTQG, H.2002, tr.344

2 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 8, Nxb CTQG, H.2002, tr.283.

chất giai cấp công nhân, kế thừa truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc

ta trong suốt chiều dài lịch sử, kế tục và phát huy truyền thống đấu tranh cáchmạng kiên cường của Đảng Trước tình hình quân đội mới được thành lập,trang bị còn thiếu thốn, vũ khí thô sơ, phải đương đầu với một kẻ thù xâmlược lớn mạnh gấp nhiều lần Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt chú trọnggiáo dục, xây dựng ý chí quyết tâm chiến đấu, quyết tâm hoàn nhiệm vụ chocán bộ, chiến sĩ Ý chí ấy được thể hiện ở tinh thần "quyết tử" cho Tổ quốcquyết sinh" mà người kêu gọi các chiến sĩ vệ quốc quân ra trận đánh thực dânPháp Đó là quyết tâm "thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước,nhất định không chịu làm nô lệ"1 Được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh dàycông giáo dục và xây dựng, quân đội ta ngày càng lớn mạnh, khi qua thực tiễnrèn luyện và thử thách trong các cuộc kháng chiến lâu dài, ý chí quyết chiến,quyết thắng đã trở thành một biểu tượng rực rỡ của chủ nghĩa anh hùng cáchmạng Việt Nam, thành truyền thống của quân đội nhân dân Việt Nam anhhùng Là người cha thân yêu của các lực lượng vũ trang nhân dân, Chủ tịch

Hồ Chí Minh luôn dõi theo từng chiến công, từng bước trưởng thành của cácquân, binh chủng, các ngành trong quân đội Người đã khái quát rất thànhcông về những nét nhân cách đặc trưng gắn liền với đặc điểm nhiệm vụ củatừng quân, binh chủng để giáo dục ý chí quyết chiến, quyết thắng, xây dựngtruyền thống của từng quân, binh chủng đó như: Đối với ngành quân y là

"thầy thuốc như mẹ hiền"; với bội đội Phòng không - Không quân là "Trungthành vô hạn, tấn công kiên quyết, đoàn kết hiệp đồng, lập công tập thể"; với

bộ đội Hải quân là "Chiến đấu anh dũng, mưu trí sáng tạo, làm chủ vùng biển,quyết chiến quyết thắng"; với bộ đội Pháo binh là "Chân đồng vai sắt, đánhgiỏi, bắn trúng"; với bộ đội Đặc công là "Anh dũng tuyệt vời, mưu trí sángtạo, đánh hiểm, thắng lớn"; với bộ đội Tăng - Thiết giáp là "Đã ra quân làchiến thắng"; với bộ đội Thông tin là "kịp thời, chính xác, bí mật, an toàn";với bộ đội Biên phòng là "Đoàn kết, cảnh giác, liêm, chính, kiệm, cần, hoànthành nhiệm vụ, khắc phục khó khăn, dũng cảm trước địch, vì nước quênthân, trung thành với Đảng, tận tụy với dân"; với ngành tình báo là "Bí mật,cần thận, khôn khéo, kiên nhẫn" Ý chí quyết chiến, quyết thắng đã trở thànhcốt cách của người chiến sỹ quân đội ta qua các cuộc chiến tranh chống Pháp,

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 7, Nxb CTQG, H.2002, tr.480.

Mỹ, vẫn đang được phát huy và phát triển trong thời kỳ mới của sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay

- Đoàn kết yêu thương nhau như ruột thịt.

Trong nhân cách người quân nhân cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minhthường xuyên quan tâm giáo dục và xây dựng đức tính đoàn kết cho quân độimột cách toàn diện bao gồm cả đoàn kết quân dân, đoàn kết quốc tế, đoàn kếtnội bộ quân đội Trong quan hệ nội bộ quân đội, sự thống nhất về mục tiêu, lýtưởng chiến đấu các lợi ích căn bản đã quy định tính chất tốt đẹp của các mốiquan hệ quân nhân

Phẩm chất đoàn kết nổi bật trong quan hệ nội bộ quân đội là tình đồngchí, đồng đội, thương yêu nhau như anh em ruột thịt, đồng cam cộng khổ,chia ngọt sẻ bùi Đoàn kết là chiến đấu để tạo nên sức mạnh vô địch của quânđội ta Hồ Chí Minh đã dạy: "Các chú phải đoàn kết hơn nữa, đoàn kết chặtchẽ giữa chiến sỹ với nhau, giữa cán bộ với nhau, giữa chiến sỹ và cán bộ,giữa quân và dân Đoàn kết là lực lượng vô địch của chúng ta để khắc phụckhó khăn, giành lấy thắng lợi"1 Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên ân cầnnhắc nhở quân đội ta đặc biệt là cán bộ phải xây dựng tình đoàn kết giữa cán

bộ với chiến sỹ, phải yêu thương, đùm bọc, chăm sóc, giúp đỡ lẫn nhau nhưruột thịt Theo người, xây dựng ý thức và giữ gìn đoàn kết thống nhất trongquân đội phải trên cơ sở giác ngộ chủ nghĩa Mác - Lênin, bảo đảm những lợiích tối cao của dân tộc, phải trên cơ sở đường lối chính sách của Đảng vànhằm mục đích là để hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao Người chỉ rõ,muốn đoàn kết tốt, mọi người phải trung thực, phải chí công vô tư Trên cơ sở

tự phê bình và phê bình để củng cố và phát triển sự đoàn kết Người nói:

"Anh em có nhiều giai cấp, tư tưởng khác nhau, trước hết phải đoàn kết, đoànkết phải thật thà, phải có kỷ luật cả về tinh thần lẫn vật chất"2, "Các đồng chí

là một đoàn thể, một gia đình thì phải thật thà đoàn kết, đoàn kết và kỷ luậtlàm cho bộ đội mạnh Nếu ta không trọng kỷ luật, thì ta làm cho bộ đội yếu

đi, đoàn thể yếu đi Một mệnh lệnh từ trên xuống, của Bộ Quốc phòng hay BộTổng chỉ huy đều phải đến khu, đến các trung đoàn, các đoàn thể và phải

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 7, Nxb CTQG, H.2002, tr.396 - 397.

2 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 4, Nxb CTQG, H.2002, tr.239.

xuống tới tận người đội viên"1 "Đoàn kết là một truyền thống cự kỳ quý báucủa Đảng và của dân ta Các đồng chí từ Trung ương đến các chi bộ cần phảigiữ, gìn sự đoàn kết nhất trí của Đảng như giữ gìn con người của mắt mình.Trong Đảng thực hành dân chủ rộng rãi, thường xuyên và nghiêm chỉnh tựphê bình và phê bình là cách tốt nhất để củng cố và phát triển sự đoàn kết vàthống nhất của Đảng Phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau"2

Những tư tưởng sâu sắc về đoàn kết của Hồ Chí Minh chỉ rõ: bản chấtcủa mối quan hệ nội bộ quân đội Những chỉ dẫn của Người về xây dựng mốiquan hệ tốt đẹp trong nội bộ quân đội giữa các quân nhân có ý nghĩa to lớntrong xây dựng, hoàn thiện nhân cách quân nhân Tình đoàn kết thương yêunhau như anh em ruột thịt đã trở thành truyền thống quân đội ta thành chuẩnmực đạo đức người quân nhân cách mạng Đó là căn cứ để mỗi cán bộ, chiến

sỹ quân đội ta lấy đó mà tu dưỡng, rèn luyện để "toàn quân một ý chí, quânvới dân một ý chí" trở thành ý chỉ và hành động hàng ngày của cán bộ, chiến

sỹ Quân đội nhân dân Việt Nam

- Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư

Đây là phẩm chất nền tảng của đạo đức cách mạng theo tư tưởng củaChủ tịch Hồ Chí Minh mà mỗi người quân nhân cách mạng cần lấy đó làmcăn cứ để tu dưỡng, rèn luyện

Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Cần, Kiệm, Liêm, Chính của ta là đạo đức củangười quân nhân cách mạng Các chú phải thực hiện đạo đức đó"3

Cần, Kiệm, Liêm, Chính là yêu cầu phẩm chất rất quan trọng trong xâydựng đạo đức, nhân cách của người quân nhân cách mạng

Cần là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai, việc gì dù khó khăn đếnmấy cũng làm được Có kế hoạch cụ thể, sáng tạo thi đua sản xuất, tăng giacho mau, cho tốt, cho nhiều, đạt năng xuất, chất lượng, hiệu quả, cán bộ,chiến sĩ phải hăng say luyện tập, giết giặc lập công

Kiệm là tiết kiệm, không xa xỉ, không lãng phí thì giờ, tiền bạc của cải

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 5, Nxb CTQG, H.2002, tr.224.

2 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 12, Nxb CTQG, H.2002, tr.510.

3 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 6, Nxb CTQG, H.2002, tr.321.

của nhân dân, của Nhà nước và của bản thân mình Cán bộ, chiến sỹ phải tiếtkiệm vì mọi thứ trang bị cho quân đội sử dụng đều do mồ hôi, công sức củanhân dân làm ra, đóng góp Người dạy: "Phải quý trọng của công, tất cả cái

ăn, cái mặc, cái dùng của các cô, các chú là mồ hôi, nước mắt của đồng bào.Phải tiết kiệm, giữ gìn, không được lãng phí"1

Liêm là trong sạch không tham lam, không tham ô, luôn giữ gìn của công,của dân, không tham địa vị, không tham tiền tài, không sách nhiễu dân, khôngtham sung sướng, không ham người tâng bốc mình, vì vậy mà quang minh chínhđại, không lấy của công làm tư, không lấy chiến lợi phẩm làm của riêng

Chính là không tà, là thẳng thắn, đúng đắn Điều gì không đúng đắn,không thẳng thắn, tức là tà Làm việc chính tức là thiện, làm việc tà là người ác

Chí công vô tư là ham những việc ích quốc lợi dân, không ham địa vị

và công danh phú quý; khi làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước,khi hưởng thụ thì mình nên hưởng sau Do vậy, theo tư tưởng Hồ Chí Minhđòi hỏi người quân nhân cách mạng là phải luôn luôn đặt lợi ích của Tổ quốc,nhân dân lên trên lợi ích cá nhân; lấy đó làm phương hướng mục đích choviệc tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức và điều chỉnh hành vi đạo đứccủa mình đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng Người đề ra và là ngườimẫu mực thực hiện nghiêm túc những chuẩn mực đạo đức mới, là mẫu mực

về Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư

- Tinh thần quốc tế vô sản cao cả, trong sáng thuỷ chung là nét nhân cách của người quân nhân cách mạng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn đặc biệt chú trọng giáo dục và xây dựng

Cùng với những phẩm chất khác, tinh thần quốc tế vô sản trong sáng,thủy chung là một yêu cầu không thể thiếu được trong xây dựng nhân cáchngười quân nhân cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh Theo người, cáchmạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới Thắng lợi của cáchmạng Việt Nam là thiết thực góp phần bảo vệ hoà bình thúc đẩy cách mạngthế giới phát triển, Người chỉ rõ: "Chúng ta đã đoàn kết, nay phải đoàn kếtchặt chẽ, thật thà và rộng rãi hơn nữa Đoàn kết toàn dân Đoàn kết với anh

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 7 , Nxb CTQG, H.2002, tr.425.

em Miễn, Lào Đoàn kết với các nước bạn Đoàn kết với các dân tộc đang đấutranh để độc lập, tự do và hoà bình"1 Trên cơ sở đường lối chính trị, đườnglối quân sự độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, chủ động sáng tạo, đồng thời biếttranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ, điều kiện của bạn bè quốc tế, Chủ tịch Hồ ChíMinh luôn giáo dục cán bộ, chiến sỹ ta tăng cường đoàn kết với các nước xãhội chủ nghĩa anh em, đặc biệt là phát triển mối quan hệ đoàn kết liên minhchiến đấu với nhân dân và các lực lượng vũ trang Lào, Cămpuchia trên tinhthần quốc tế cao cả Người nhắc nhở: "Đoàn kết, đoàn kết là sức mạnh nhấtcủa ta Phải đoàn kết nội bộ, giữa cán bộ và chiến sĩ, đoàn kết quân đội, đoànkết với các nước anh em"2.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân pháp và chống đế quốc Mỹ,quân đội ta đã làm tốt nghĩa vụ quốc tế cao cả, xây dựng mỗi tình đoàn kếtchiến đấu thủy chung, kề vai sát cánh giữa ba nước Đông dương Người căndặn: "Giúp nhân dân nước bạn tức là mình tự giúp mình"3 Những quan điểm

tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tinh thần quốc tế cao cả trong sáng đãtrở thành nền tảng trong chính sách đối ngoại của Đảng ta trong tất cả các thời

kỳ phát triển của cách mạng Việt Nam Được Đảng, Bác Hồ giáo dục, rènluyện tinh thần quốc tế vô sản cao cả, quân đội ta đã không quản ngại, giankhổ, phát huy cao độ tinh thần yêu nước chân chính với tinh thần quốc tế vôsản tham gia chiến đấu, cùng nhân dân và quân đội cách mạng các nước Lào,Cămpuchia viết nên những trang sử sáng ngời về chủ nghĩa quốc tế vô sản.Tinh thần quốc tế trong sáng đã trở thành một truyền thống quý báu của quânđội ta

2.1.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường, biện pháp xây dựng nhân cách người quân nhân cách mạng

Những tư tưởng TLH nhân cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh thật sự sâusắc.Vận dụng sáng tạo những luận điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin vềcon người, tư tưởng Hồ Chí Minh về TLH nhân cách được thể hiện trong cácbài nói, viết của Người hết sức giản dị, cụ thể và sinh động chứa đựng cả hai

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 6, Nxb CTQG, H.2002, tr.393.

2 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 8, Nxb CTQG, H.2002, tr.306 - 307.

3 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 7, Nxb CTQG, H.2002, tr.64.

nội dung: lý thuyết và thực tiễn Người vạch ra những quan điểm, tư tưởng cơbản về TLH nhân cách, đồng thời lại nêu lên con đường, biện pháp xây dựngnhân cách nói chung và nhân cách người quân nhân cách mạng nói riêng, Tưtưởng này là cơ sở lý luận có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc xây dựngnhân cách quân nhân "Bộ đội cụ Hồ" hiện nay, có thể khái quát trên nhữngquan điểm cơ bản sau đây:

- Giáo dục là nhân tố quyết định hình thành nhân cách: Nhân cách

không có sẵn, không phải do bẩm sinh, di truyền mà là cấu tạo tâm lý mớiđược hình thành và phát triển trong quá trình sống, giao tiếp, học tập và laođộng Người quân nhân mới vào quân đội cũng chưa có sẵn những phẩm chấtnhân cách quân nhân Nhân cách quân nhân là nhân cách hoạt động trong lĩnhvực quân sự sự hình thành và phát triển nhân cách quân nhân diễn ra trongcác tập thể quân sự thông qua tác động của lãnh đạo chỉ huy, thông qua việctiến hành công tác đảng, công tác chính trị, huấn luyện quân sự chuyên môn,

kỹ thuật thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ và các mối quan hệ qua lạigiữa các quân nhân Trong việc xây dựng nhân cách quân nhân thì vai trò củagiáo dục có ý nghĩa vô cùng quan trọng

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến vai trò của giáo dục đốivới việc tạo nên sức mạnh của quân đội và đến sự phát triển của nhân cáchquân nhân Người chỉ rõ: "Quân đội mạnh là nhờ giáo dục khéo, nhờ chínhsách đúng và nhờ kỷ luật nghiêm"1 Đó là quá trình trang bị tri thức, giáo dụctoàn diện đối với quân nhân, là quá trình chuyển hoá mục tiêu lý tưởng chiếnđấu, đường lối quan điểm của Đảng, nhiệm vụ của cách mạng của quân đội thành nhận thức, niềm tin, bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất nhân cáchtốt đẹp, quyết tâm chiến đấu cao, hình thành động cơ bên trong thôi thúc hànhđộng mang tính tự giác cao Người căn dặn: "Muốn trở nên người quân nhânmới xứng đáng với cái vinh hạnh đứng trong quân đội nước Việt Nam Dânchủ Cộng hoà, thì mỗi chiến sỹ, từ trên đến dưới các cấp bậc đều phải nghiêncứu, học tập, luôn luôn cầu tiến bộ"2 Về nội dung giáo dục Người còn căndặn "Toàn thể cán bộ và chiến sỹ cần phải ra sức học tập chính trị, quân sự

1 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 6, Nxb CTQG, H.2002, tr 560 - 561.

2 Sđd, tập 5, tr.417.