Bầu không khí tâm lý tập thể là hiện tượng tâm lý biểu hiện mức độ hoạt động, hoà hợp về các phẩm chất tâm lý cá nhân của con người trong tập thể, nó được hình thành từ thái độ của mọi người trong tập thể đối với công việc, bạn bè, đồng nghiệp và người lãnh đạo trong tập thể. Bầu không khí đó là bầu không khí mà trong đó có sự tồn tại của từng cá nhân một, bầu không khí này ảnh hưởng đến từng người trong tập thể.
Trang 1Xây dựng bầu không khí tâm lý tích cực lành mạnh trong các tập thể
quân nhân để phát huy nhân tố con người
Bầu không khí tâm lý tập thể là hiện tượng tâm lý biểu hiện mức độ hoạt động, hoà hợp về các phẩm chất tâm lý cá nhân của con người trong tập thể, nó được hình thành từ thái độ của mọi người trong tập thể đối với công việc, bạn bè, đồng nghiệp
và người lãnh đạo trong tập thể Bầu không khí đó là bầu không khí mà trong đó có
sự tồn tại của từng cá nhân một, bầu không khí này ảnh hưởng đến từng người trong tập thể Nhân tố con người chỉ được phát huy trong những điều kiện nhất định Do
đó trong tập thể quân sự phải tạo được bầu không khí vui vẻ, yêu đời và chứa đựng tính chiến đấu, sao cho mọi người trước và sau khi làm việc cảm thấy phấn khởi thoải mái Trong quân đội ta điều kiện quan trọng nhất, quyết định nhất để phát huy nhân tố con người là trạng thái chính trị tinh thần của đơn vị, trạng thái chính trị tinh thần tích cực lành mạnh, thì ở đó mới phát huy được nhân tố con người được phát huy một cách đúng hướng và chỉ có trong môi trường ấy, cán bộ chiến sĩ mới thực sự hăng hái tích cực, đem hết tinh thần và nghị lực phục vụ Đảng, phục vụ nhân dân và bản thân họ mới có được cảm nhận vinh quang trong thực hiện nhiệm
vụ nặng nề gian khổ Và cũng chỉ trong trạng thái ấy bộ đội mới không bị chiến tranh tâm lí của kẻ thù tha hoá về đạo đức lối sống và thao túng về ý thức Vì vậy, bầu không khí tích cực lành mạnh trong tập thể có vai trò to lớn để phát huy nhân tố con người Thuật ngữ bầu không khí tâm lý của tập thể được quan niệm là trạng thái tâm
lý của tập thể với tư cách là đặc trưng của những mối quan hệ giữa con người với con người trong hoạt động cùng nhau nói lên đời sống tinh thần của tập thể
Bầu không khí tâm lý của tập thể là sự biểu hiện tập trung nhất tính chất chất của các quan hệ người - người trong tập thể, sự tôn trọng tin tưởng hoặc không tôn trọng, không tin tưởng lẫn nhau, mức độ của sự quan tâm đến nhau và hết lòng vì
Trang 2nhau, vì sự nghiệp chung Không đơn thuần chỉ là sự biểu hiện tập trung của các hiện tượng tâm lí mà còn phản ánh khá sinh động cả những nhân tố chính trị, tư tưởng và đạo đức của tập thể Không phải ngẫu nhiên các nhà tâm lí học coi bầu không khí tâm lí là bộ mặt tinh thần nó Quan hệ chặt chẽ và phụ thuộc một cách tất yếu vào bầu không khí chính trị tư tưởng, nhưng đến lượt nó, bầu không khí tâm lý lại ảnh hưởng to lớn và trực tiếp đến toàn bộ đời sống và hoạt động của tập thể cũng như của mỗi thành viên trong đó
Con người không thể tích cực sáng tạo trong một môi trường mà ở đó quan hệ người – người bị ngự trị bởi sự đố kỵ và ghen ghét lẫn nhau, và người ta cũng không thể hăng say lao động trong một tập thể sống tẻ nhạt, xa lánh, mọi người thiếu quan tâm đoàn kết giúp đỡ nhau
Đối với hoạt động lãnh đạo - quản lí, ảnh hưởng của bầu không khí tâm lí là vô cùng to lớn Khi bầu không khí tích cực lành mạnh, con người sống thiện cảm và tin tưởng lẫn nhau thì quần chúng sẽ tin tưởng vào chỉ huy, lãnh đạo, tính tích cực sáng tạo và năng lực hoạt động của họ được phát huy Còn ngược lại, bầu không khí tâm
lý xấu là nguyên nhân của những thất bại trong công việc, sự lộn xộn trong tổ chức hoạt động và rất dễ xuất hiện các hành vi phản ứng ngược với các yêu cầu của lãnh đạo- quản lí Cao hơn, có thể dẫn đến xung đột tâm lí dưới các hình thức khác nhau trong tập thể Bầu không khí tích cực lành mạnh của tập thể có ảnh hưởng rất mạnh mẽ đến sự hình thành tâm trạng tích cực của tập thể Các nhà tâm lý học quân sự đã chỉ ra rằng: Sức sống thực sự của một tập thể quân sự suy cho cùng được thể hiện ở bầu tâm lý đó
Ngoài các nguyên nhân chính trị - tư tưởng, đạo đức thì nguyên nhân tâm lí cơ bản dẫn đến bầu không khí tâm lí xấu trong hoạt động lãnh đạo- quản lí có thể kể đến: Một là, do thiếu sót từ phía người lãnh đạo quản lí, hoặc tập thể lãnh đạo -quản lý như: thói quan liệu, quan hệ thiếu tế nhị, thiếu công bằng, phân công công việc không rõ ràng, không hợp lý…Hai là, do lỗi của các thành viên trong tập thể
Trang 3như: thói gièm pha hoặc thiếu lịch sự, trạng thái vô công rồi nghề hoặc dựa dẫm, do hành vi thiếu trung thực, thái độ cẩu thả trong công việc Ba là, do không có sự tương hợp tâm lí trong quá trình sống và sinh hoạt chung, sự đối lập về tính cách , phong cách sinh hoạt, do có sự định kiến lẫn nhau…
Bầu không khí là bộ mặt tinh thần - tâm lý của tập thể, phản ánh trạng thái của tất cả các hiện tượng tâm lý - xã hội đang tồn tại và phát triển trong hoạt động và sinh hoạt chung Cho nên xây dựng Bầu không khí tâm lý tích cực lành mạnh trong tập thể quân sự không chỉ là trách nhiệm chính trị của chỉ huy lãnh đạo ở các đơn vị
cơ sở, mà còn là điều kiện quan trọng để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ giáo dục nhân cách quân nhân Do đó, nội dung biểu hiện của nó là hết sức rộng lớn và phức tạp vì vậy, các cán bộ chỉ huy, cán bộ chính trị, mà trước hết là người chính uỷ, chính trị viên cần nhận diện trên các nội dung chủ yếu sau đây:
Thứ nhất: Những nội dung chủ yếu thể hiện bầu không khí tâm lý trong tập thể có thể nhận ra của nó là: Thái độ quan tâm lẫn nhau, mức độ sẵn sàng chia sẻ khó khăn, đoàn kết giúp đỡ nhau trong hoạt động và sinh hoạt; Thái độ đòi hỏi lẫn nhau trong hoạt động vì tập thể; Đấu tranh vì nhau, không cả nể, không dung túng
Thái độ quan tâm giúp đỡ lẫn nhau, chia ngọt, sẻ bùi, tinh thần đoàn kết nhất trí cao trong các tập thể là bản chất của các mối quan hệ trong quân đội ta Không
có một trạng thái tâm lý nào của tập thể không phụ thuộc vào những yếu tố trên Nhìn nhận, phân tích đánh giá trạng thái tinh thần của tập thể, trong đó có bầu không khia tâm lý trước hết phải nhận rõ mức độ của sự tôn trọng, ủng hộ và giúp
đỡ lẫn nhau, sự thông cảm với nhau trong cuộc sống và hoạt động, nhất là trong những lúc khó khăn gian khổ Mọi người trong tập thể hiểu nhau, có thiện chí và sống tốt với nhau thì họ sẽ ít phẫn nộ với nhau về một điều nhỏ nào đó và sẽ tạo ra
sự gắn bó giữa các thành viên thì tình trạng bất ổn, mất đoàn kết sẽ giảm đi nhiều và
Trang 4tập thể không còn khô khan và lạnh lùng và toan tính nữa mà mang đầy tính nhân văn
Khi con người không còn quan tâm đến nhau, cấp trên thờ ơ với nguyện vọng
và nhu cầu của quần chúng, chiến sĩ thờ ơ trước thành công hay thất bại, hoàn thành hay không hoàn thành nhiệm vụ của tập thể và đồng ngũ, không xúc động trước tình cảm con người, thì tập thể sẽ ngay lập tức rơi vào trạng thái tâm lý tiêu cực, với bầu không khí lạnh nhạt, ảm đạm, giảm sút nhiệt tình trong công tác và gây buồn chán Đối với các tập thể quân sự thì quan tâm và yêu cầu cao lẫn nhau là hai yêu cầu song hành Không thể chỉ quan tâm lẫn nhau mà lại không có yêu cầu cao đối với nhau trong một tập thể phải đảm nhiệm một chức năng chính trị xã hội cực kỳ phức tạp Nếu chỉ thiên về phía quan tâm lẫn nhau sẽ đưa tập thể vào trạng thái tình cảm vô hướng Ngược lại, thuần tuý chỉ yêu cầu cao mà thiếu quan tâm lẫn nhau sẽ đẩy tập thể đến trạng thái tâm lý căng thẳng rất bất lợi trong tập thể ảnh hưởng đến việc hoàn thành nhiệm vụ
Yêu cầu cao không đơn giản chỉ là yêu cầu của cấp trên đối với cấp dưới, của lãnh đạo chỉ huy đối với bị lãnh đạo và phục tùng, mà còn cả chiều ngược lại và trong yêu cầu lẫn nhau giữa cá nhân với cá nhân, giữa các tập thể với tập thể trong hoạt động và sinh hoạt Yêu cầu cao phải xuất phát từ trách nhiệm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, từ yêu cầu của kỉ luật quân đội, từ thành tích chung của tập thể chứ không thể từ ý muốn chủ quan của người lãnh đạo-quản lí Yêu cầu cao và quan tâm lẫn nhau là sự biểu hiện tập trung nhất các nội dung của bầu không khí tâm lí tập thể quân sự
Nhãn quan chính trị rộng cho phép người lãnh đạo quản lý, cũng như mọi thành viên trong các tập thể quân sự hiểu rằng chỉ có được tập thể phát triển lành
Nếu trong tập thể, người ta bỏ qua những hiện tượng sai trái, các hành vi tiêu cực, thậm chí bao che cho nhau, hoặc dung dưỡng sai lầm của một số người được ưa
Trang 5thích sẽ dẫn đến một trạng thái lộn xộn hay “dĩ hoà vi quý”, thậm chí rơi vào tình trạng vô kỉ luật, lỏng lẻo vô tổ chức
Liên quan đến bầu không khí tâm lí tập thể không chỉ ở đấu tranh vì nhau mà còn chịu ảnh hưởng rất lớn của phương pháp đấu tranh và sự lựa chọn thời điểm thích hợp tạo ra điều kiện thuận lợi cho việc tiếp thu Đây là một trong những yêu cầu quan trọng đối với người lãnh đạo - quản lí trong điều hành, lãnh đạo các tập thể quân sự
Thứ hai: Đưa nội dung của bầu không khí tâm lý tích cực lành mạnh vào các nội dung xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện; tổ chức tốt các hoạt động chung cho tập thể cơ sở quân nhân.
Bầu không khí lành mạnh trong tập thể quân sự là những cảm xúc tích cực bền vững của cán bộ chíên sĩ trong quá trình sống và hoạt động chung Chỉ có trong bầu không khí lành mạnh con người mới tích cực hoạt động và các mục tiêu lãnh đạo quản lý mới đạt được kết quả cao Do vậy, tập thể cơ sở quân nhân chỉ có thể trưởng thành và phát triển thông qua các hoạt động chung, mặt khác thông qua tổ chức tốt các hoạt động chung mà các hiện tượng tâm lí xã hội trong tập thể hình thành và phát huy tác dụng ảnh hưởng của nó
Các hoạt động chung cần phải đa dạng, phong phú, thiết thực đối với tập thể
cơ sở Thông qua các hoạt động học tập chính trị, huấn luyện quân sự, rèn luyện kỷ luật, quan hệ, giao lưu, kết nghĩa củng cố địa bàn chính trị mà hình thành sự tương đồng tâm lí, tính kỷ luật, tinh thần đoàn kết, bầu không khí tâm lí tích cực lành mạnh trong đơn vị Các nề nếp, những thói quen tốt được hình thành trên cơ sở các mặt hoạt động được tổ chức chặt chẽ, nghiêm túc, đúng đòi hỏi của điều lệnh quân đội, phù hợp với đặc điểm tâm lí của chiến sĩ trẻ
Đi theo hướng này cần giáo dục uốn ắn bộ đội nhằm phát huy tinh thần làm chủ tập thể của mọi quân nhân Mặt khác, định hướng chỉ đạo cho các tập thể cơ sở
Trang 6quân nhân đưa chúng vào chỉ tiêu phong trào thi đua Vì vậy, trong mọi mặt hoạt động và đời sống vật chất tinh thần của tập thể phải hướng vào vì lợi ích, mục đích chung của tập thể, quan tâm đầy đủ đến nhu cầu, nguyện vọng và sự tiến bộ của mọi thành viên, chống mọi biểu hiện cá nhân chủ nghĩa, cục bộ bản vị địa phương đi ngược với yêu cầu nhiệm vụ của tập thể Trong thực tiễn ở đơn vị cơ sở để nâng cao hiệu quả tổ chức các hoạt động cho tập thể đòi hỏi sự phối hợp, hiệp tác giữa các bộ phận, các đơn vị đồng thời thực hiện sự quản lý chặt chẽ, thực hành công bằng, dân chủ; cán bộ phải thường xuyên lắng nghe ý kiến của quần chúng, đáp ứng được các nhu cầu, nguyện vọng chính đáng của chiến sĩ
Việc tổ chức lao động và nghỉ ngơi một cách khoa học chẳng những là một yêu cầu quan trọng đối với hoạt động lãnh đạo quản lý của cán bộ cơ sở mà còn góp phần rất lớn để giải toả những căng thẳng tâm lý của mỗi thành viên, tạo dựng được bầu không khí tâm lý tích cực lành mạnh của tập thể
Thứ ba: Chăm lo xây dựng các bộ phận tích cực trong tập thể, trước hết là đội ngũ cán bộ, sĩ quan dưới quyền, các đảng viên, đoàn viên ưu tú
Một thực tế mâu thuẫn hiện nay là thời gian gian và công sức mà chỉ huy lãnh đạo cơ sở phải bỏ ra để giải quyết các vụ việc tiêu cực là quá lớn Trong khi đó, nhiệm vụ xây dựng đơn vị ngày càng nhiều và phức tạp Một đơn vị mà vụ việc diễn ra quá nhiều thì khó có được bầu không khí sôi động và tích cực Do đó, bất luận trong điều kiện nào thì chỉ huy lãnh đạo cũng cần đầu tư thời gian và công sức chủ yếu vào xây dựng và phát huy mặt tích cực và các bộ phận tích cực của tập thể Lấy đó làm đầu tàu để lôi cuốn hoạt động của đơn vị điều đó có ý nghĩa nền tảng cho việc xây dựng bầu không khí tâm lý lành mạnh Cần tích cực hoá vai trò, chức năng, nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ sao cho những chủ thể này giữ vai trò chủ đạo trong xây dựng tập thể Sao cho họ nắm chắc mục đích, nhiệm vụ của tập thể và hiện thực hoá nó trong quá trình thực hiện chức trách Những cán bộ chủ trì cần phải phát hiện và nhận thức đúng những mặt mạnh, mặt yếu, những hạn chế bất cập
Trang 7của tập thể do mình phụ trách, trên cơ sở đó bằng ảnh hưởng uy tín và sự nêu gương
mà hướng dẫn hoạt động của đơn vị theo đúng quỹ đạo của quân đội
Cùng với hệ thống lãnh đạo, chỉ huy quân sự còn có vai trò của tổ chức quần chúng: đoàn thanh niên, công đoàn, hội đồng quân nhân đều có vai trò nhất định trong xây dựng tập thể cơ sở quân nhân Muốn vậy cần động viên họ tích cực tham gia học tập chính trị, trong giáo dục từng chuyên đề tư tưởng gắn với từng giai đoạn huấn luyện cụ thể, gắn với từng mốc son truyền thống lịch sử trong nước và đơn vị nhằm chuyển biến biến nhận thức cho đoàn viên thanh niên Mặt khác trong từng buổi họp của các tổ chức quần chúng này phải đảm bảo tính dân chủ trong đó mọi quân nhân có quyền được thông tin, bàn bạc, trao đổi, bộc lộ ý kiến cá nhân Đa dạng hoá các hình thức sinh hoạt, thích hợp với tâm lý bộ đội để thay thế cho các cuộc họp có tính chất áp đặt, cung cấp thông tin một chiều
Tăng cường tác động của bộ phận nòng cốt tích cực đồng thời với việc hạn chế ảnh hưởng của nhóm và các thủ lĩnh không chính thức tiêu cực Muốn vậy cán bộ phải dựa vào đội ngũ nòng cốt tích cực, khai thác uy tín và ảnh hưởng của nó làm chỗ dựa trong giải quyết các vấn đề của tập thể, tiến hành phân hoá “nhóm chống đối”, hướng hoạt động của nhóm tiêu cực theo quỹ đạo của chuẩn mực xã hội, điều lệnh quân đội và mục đích của tập thể
Để phát huy vai trò, ảnh hưởng của cán bộ chủ trì và đội ngũ nòng cốt tích cực cần kết hợp công tác giáo dục với tổ chức các phong trào thi đua của đơn vị, kịp thời biểu dương những cá nhân và tập thể có thành tích, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, thực hành kỷ luật của các quân nhân Đồng thời, bản thân người cán bộ chỉ huy, cán bộ chính trị phải không ngừng tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu chỉ huy, quản lý, giáo dục bộ đội Trong hoạt động luôn tự đặt ra yêu cầu cao đối với bản thân, luôn quan tâm đến mọi mặt đời sống của chiến sĩ, chống mọi biểu hiện cán bộ tự cho mình có quyền đặt ra những “chế độ riêng” không phù hợp với điều lệnh quân đội cũng như mục đích hoạt động của tập thể
Trang 8Thứ tư: Chủ động, tích cực định hướng và điều chỉnh các hiện tượng tâm lý tập thể trong các tập thể quân nhân
Bộ mặt tâm lý của tập thể quân nhân là một trong những thành phần quan trọng nhất tạo nên sự đoàn kết thống nhất của tập thể, tạo nên khả năng chi phối của
nó đối với hoạt động và sinh hoạt của mỗi thành viên Do đó, định hướng và điều chỉnh các hiện tượng tâm lý tập thể là những tác động trực tiếp nhất, cụ thể nhất đến bầu không khí của tập thể quân nhân Trong thực tế cán bộ lãnh đạo, chỉ huy phải biết định hướng, điều khiển dư luận tập thể, biết sử dụng nó làm phương tiện vũ khí để quản lý chỉ huy đơn vị
Để điều chỉnh, định hướng một cách khoa học, làm cho các hiện tượng này phát triển theo chiều hướng tích cực đòi hỏi người chỉ huy và các cán bộ chính trị không chỉ cần nắm bắt được các quy luật hình thành và phát triển chúng, mà còn có các thủ thuật, nghệ thuật tác động phù hợp
Bản chất của tâm lí nhóm (tập thể) được các nhà tâm lí học Mác xít giải thích dựa trên cơ sở quan niệm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và
ý thức xã hội Tâm lí tập thể là một phức hợp những hiện tượng tâm lí xã hội trong nội bộ tập thể, là biểu hiện của tâm lí xã hội Tâm lí của nhóm người, tập thể người thuộc về tâm lí xã hội Đó là sự biểu hiện của đời sống tinh thần của một nhóm người trong những điều kiện xã hội lịch sử nhất định
Tâm lí tập thể thuộc tâm lí xã hội nhưng không phải là sự sao chép lại tâm lí
xã hội một cách đầy đủ và cứng nhắc Trong tâm lí tập thể quân nhân vừa phản ánh những điều kiện xã hội lịch sử chung của xã hội, dân tộc, giai cấp vừa phản ánh điều kiện sống và sinh hoạt riêng của tập thể
Tâm lí của tập thể quân sự Quân đội nhân dân Việt nam phản ánh những tác động và biến đổi của điều kiện xã hội lịch sử như điều kiện về kinh tế, chính trị, văn
Trang 9hóa, giáo dục, hệ tư tưởng, trào lưu, xu hướng xã hội đồng thời phản ánh những đặc điểm riêng của mỗi tập thể như: nhiệm vụ chính trị được giao, đời sống vật chất- tinh thần, phong cách lãnh đạo chỉ huy của cán bộ các cấp, trình độ văn hóa của quân nhân, các mối quan hệ qua lại giữa các thành viên Những đặc điểm của hoạt động quân sự sẽ quy định quá trình hình thành và phát triển của các hiện tượng tâm lí tập thể trong tập thể quân nhân
Hoạt động quân sự thuộc loại hoạt động chính trị - xã hội, mà nội dung hoạt của nó làm cho các quyền lợi cá nhân mang nội dung xã hội sâu sắc, giúp con người đánh giá các hành vi của mình theo quan điểm cộng đồng xã hội, giúp mỗi cán bộ, chiến sĩ ý thức đúng đắn hơn về mối quan hệ giữa mình với người khác Với nội dung vô cùng phong phú, đa dạng hoạt động quân sự tạo ra khả năng phát triển toàn diện của mỗi cá nhân; lao động của các quân nhân xét về mặt tính chất rất gần gủi với lao động xã hội chủ nghĩa tạo cho con người có tinh thần “chí công vô tư”; trong hoạt động này cũng đòi hỏi con người phải thể hiện rõ tính cộng đồng, cộng tác, tính nhân văn, tình cản đồng chí đồng đội…
Các hiện tượng tâm lý tập thể trong các tập thể quân nhân rất đa dạng, phong phú; hình thành và phát triển hết sức năng động và xen kẽ lẫn nhau, tác động tương
hỗ lên nhau nhưng thường bao gồm hai nhóm hiện tượng chủ yếu Một là, những hiện tượng tâm lý nảy sinh chủ yếu từ các quan hệ liên nhân cách (quan hệ cá nhân
-cá nhân) như: bắt chước, ám thị, ganh đua, tự khẳng định…; Hai là, những hiện tượng tâm lý hình thành và phát triển với một quá trình hoạt động chung và quan hệ qua lại trong tập thể Điển hình là các hiện tượng: dư luận, tâm trạng, uy tín, truyền thống, thói quen…
Sự hình thành và phát triển các hiện tượng tâm lý trong tập thể quân sự chịu sự quy định của các quy luật cơ bản của sự hình thành các tập thể quân
sự
Trang 10Quy luật chung của sự hình thành tập thể quân sự của Quân đội nhân dân Việt nam là những hoạt động tồn tại của nó và mối quan hệ qua lại giữa các quân nhân phải phù hợp với bản chất xã hội Sự nhất trí về kinh tế, chính trị - xã hội và tư tưởng của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân là điều kiện quyết định tính thống nhất
về mặt xã hội của tập thể quân đội, sự nhất trí về quyền lợi và nghĩa vụ của cán bộ, chiến sĩ Người cán bộ, sĩ quan xuất thân từ công nhân, nông dân, trí thức gắn liền với quyền lợi của người lao động, gắn liền với quyền lợi của những quân nhân phục
vụ dưới quyền
Đụng chạm đến bất kỳ lĩnh vực hoạt động nào của người chiến sĩ, đến bất kỳ hiện tượng tư tưởng hay tâm lý nào của tập thể quân sự chúng ta cũng nhận thấy tác
bản chất xã hội mởi ra cho mọi cán bộ chỉ huy, cán bộ chính trị và các tổ chức Đảng có cơ sở vững chắc để xem xét đánh giá tính tích cực hoặc tiêu cực, sự phù hợp hay không phù hợp của những hiện tượng tâm lí xã hội đang tồn tại và phát triển ở các tập thể quân sự như: dư luận, tâm trạng, uy tín…
Sự hình thành tập thể quân sự tuân theo quy luật chung của định hướng xã hội chủ nghĩa: sự phù hợp giữa lợi ích xã hội và lợi ích cá nhân càng kết hợp nhịp nhàng với lợi ích của mỗi thành viên của tập thể quân sự bao nhiêu thì quá trình hình thành của tập thể lại càng được xúc tiến bấy nhiêu và tập thể lại nhanh chóng trở thành một gia đình đoàn kết hoà thuận bấy nhiêu Sự phù hợp giữa lợi ích xã hội
và lợi ích cá nhân cũng chính là tiền đề quan trọng nhất đảm bảo sự phát triển lành mạnh của các hiện tượng tâm lí tập thể Người lãnh đạo quản lí tập thể quân sự không thể điều chỉnh tốt các hiện tượng tâm lí, cũng như sự đoàn kết thống nhất của tập thể một khi trong tập thể nảy sinh xung đột giữa lợi ích xã hội và lợi ích cá nhân, lợi ích giữa các bộ phận