Bài giảng Kinh tế môi trường Chương 8 Chính sách và quản lý nhà nước về môi trường

Bài giảng trình bày 3 nội dung chính: Cơ sở lý thuyết xây dựng chính sách môi trường, xây dựng và đánh giá chính sách môi trường, quản lý nhà nước về môi trường. Mời các bạn cùng tham khảo. Bài giảng trình bày 3 nội dung chính: Cơ sở lý thuyết xây dựng chính sách môi trường, xây dựng và đánh giá chính sách môi trường, quản lý nhà nước về môi trường. Mời các bạn cùng tham khảo.

KINH TẾ MÔI TRƯỜNG

(Dành cho chương trình sau đại học)

TS Hoàng Văn Long

Chương 4: (5 Tiết) Kinh tế Ô nhiễm

Chương 5: (3 Tiết) Phân tích lợi ích chi Phí

Bài tập (2 tiết)

Chương 6: (5 Tiết) Định giá Tài nguyên và Môi

ở Việt Nam (2 tiết)

Chương 10: Seminar Kinh tế Môi trường (2 tiết) -

Ôn tập Môn học (1 tiết)

CHƯƠNG 8:

NƯỚC VỀ MÔI TRƯỜNG

4

NỘI DUNG CHƯƠNG 8

8.1 Cơ sở lý thuyết xây dựng chính sách môi

trường

8.1.1 Lịch sử hình thành chính sách môi trường 8.1.2 Các nguyên tắc của chính sách môi trường

8.2 Xây dựng và đánh giá chính sách môi trường

8.2.1 Quá trình xây dựng chính sách

8.2.2 Đánh giá chính sách

8.2.3 Công cụ chính sách quản lý môi trường

8.2.4 Triển vọng chính sách môi trường

Tài liệu: Chính sách môi trường và Luật và Kinh tế môi trường Nâng cao

8.3 Quản lý nhà nước về môi trường

8.3.1 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về môi trường ở Việt Nam

8.3.2 Hệ thống văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường

8.3.3 Công cụ quản lý môi trường ở Việt Nam

8.3.4 Phân loại công cụ chính sách ở Việt Nam

8.3.5 Ngân sách bảo vệ môi trường

(Báo cáo môi trường 2011-2015: Chương 9)

Kinh tế hóa lĩnh vực môi trường: Lý luận và thực tiễn

8.4 Thảo luận

8.5 Ôn Tập Chương

8.6 Tài liệu tham khảo

8.1 Cơ sở lý thuyết xây dựng chính

sách môi trường8.1.1 Lịch sử hình thành chính sách môi trường 8.1.2 Các nguyên tắc của chính sách môi trường

8.1.1 Lịch sử hình thành chính sách

môi trường

• Môi trường bị ô nhiễm và suy thoái nghiêm trọng

• Cần thiết có những quy định về bảo vệ môi

trường

• Tự do tiếp cận tài sản chung làm hủy hoại mọi

thứ

• Người gây ô nhiễm được hưởng lợi trong khi

những người khác phải trả tiền để bảo vệ môi

trường

• VD: Các quy định về môi trường có rất sớm ở

Vương quốc Anh từ thế kỷ 18

1) Nguyên tắc đảm bảo phát triển bền

vững

• Cân bằng giữa các mục tiêu: Kinh tế, xã hội và môi trường

2) Nguyên tắc phòng và chống

• Cần phòng và chống trước khi các vấn đề môi trường xảy ra

3) Nguyên tắc người gây ô nhiễm phải

trả tiền

• Nội hóa các ngoại ứng nhằm đưa chi phí của ngoại ứng vào chi phí giá thành sản phẩm

4) Nguyên tắc “rác thải phải được xử lý

ở nơi phát sinh

• Rác thải phát sinh ở đâu thì cần được xử lý ở

đó VD: Hiện nay các nước đang phát triển có thể trở thành nơi xả thành cho các doanh

nghiệp nước ngoài nếu quy định về môi

trường không chặt chẽ

8.2 Xây dựng và đánh giá chính sách

môi trường8.2.1 Quá trình xây dựng chính sách

8.2.2 Đánh giá chính sách

8.2.3 Công cụ chính sách quản lý môi trường 8.2.4 Triển vọng chính sách môi trường

8.2.1 Quá trình xây dựng chính sách

1 Tính hiệu quả và hiệu quả chi phí

3.1.Tính hiệu quả và hiệu quả chi phí

Hiệu quả có nghĩa là sự cân bằng giữa chi phí xử

lý ô nhiễm và thiệt hại do ô nhiễm gây ra

Một chính sách môi trường hiệu quả là chính

sách làm cho chúng ta đạt được hoặc gần đạt

được (mức thải hoặc chất lượng môi trường)

mà ở đó chi phí giảm ô nhiễm biên bằng thiệt hại biên

MAC= MD (Chí phí giảm ô nhiễm biên giảm dần

và thiệt hại biên tăng dần)

3.2 Tính công bằng

Công bằng hoặc bình đẳng là tiêu chí quan trọng khác để đánh giá chính sách môi trường Công bằng là vấn đề đạo đức là sự quan tâm của

người khá giả đối với những người nghèo hoặc kém may mắn

VD: Ô nhiễm không khí ở Trung Quốc làm cho

người nghèo bị thiệt hại nhiều hơn Vậy làm

giảm ô nhiễm không khí cũng có nghĩa là tạo ra

sự công bằng hơn

3.3 Khả năng khuyến khích đổi mới

Chính sách môi trường có khuyến khích đổi mới công nghệ không? Và khuyến khích cá nhân nỗ lực sáng tạo để tìm kiếm các phương pháp giảm

ô nhiễm môi trường hay không?

3.4 Tính hiệu lực

Ban hành các quy định và đảm bảo các quy định

đó được thực hiện đòi hỏi phải có nguồn nhân lực, vật lực, thời gian và thể chế

VD: Chính sách môi trường cần được thi hành bằng cách giám sát sự phát thải hoặc công nghệ được sử dụng, và sử dụng hệ thống pháp lý để giải quyết các trường hợp vi phạm luật

Câu hỏi: Vì sao chính sách môi trường của Hàn quốc lại được thực thi tốt hơn ở Việt Nam?

3.5 Khía cạnh đạo đức

Nếu xét đơn thuần từ quan điểm làm sạch môi

truờng càng sớm càng tốt thì trợ cấp là hiệu quả nhất

Nhưng điều đó có thể trái với quan điểm đạo đức cho rằng người gây ô nhiễm môi truờng nhất thiết không được “đền đáp” để không gây ô nhiễm môi truờng nữa

=> Quan điểm “người gây ô nhiễm phải trả tiền” thường được ủng hộ hơn về mặt đạo đức

8.2.3 Công cụ chính sách quản lý môi

Tiêu chuẩn (Chương 10 – EEPSEA)

1) Các loại tiêu chuẩn

+ Tiêu chuẩn phát thải

+ Tiêu chuẩn môi trường xung quanh so với tiêu chuẩn phát thải

+ Tiêu chuẩn công nghệ

+ Thiết luận mức tiêu chuẩn trong thực tế

+ Tiêu chuẩn đồng bộ

+ Tiêu chuẩn và nguyên tắc cân bằng biên

2) Tác động khuyến khích của tiêu chuẩn 3) Kinh tế học về tiêu chuẩn

4) Kinh tế học về cưỡng chế

Thuế và trợ cấp phát thải (Chương 11-

EEPSEA)

1) Thuế phát thải

2) Trợ cấp giảm ô nhiễm

1) Thuế phát thải

1) Kinh tế học về thuế phát thải

2) Thuế và tiêu chuẩn phát thải

3) Mức thuế hiệu quả xã hội

4) Thuế phát thải và hiệu quả chi phí

5) Thuế phát thải và tiêu chuẩn

6) Thuế phát thải và chất thải hỗn hợp không đồng nhất 7) Thuế phát thải và động có khuyến khích đổi mới công

2) Trợ cấp giảm ô nhiễm

• Hệ thống đặt cọc – hoàn trả

Giấy phép phát thải có thể chuyển

nhượng

(Chương 12 –EEPSEA; Chương 13 – Kinh Tế môi trường nâng cao)

8.2.4 Triển vọng chính sách môi trường (Chương 13- EEPSEA)

• So sánh các công cụ chính sách

• Vấn đề không chắc chắn và thông tin

• Tiết lộ thông tin về thuế, tiêu chuẩn và

GPPTCTCN

So sánh các công cụ chính sách

Vấn đề không chắc chắn và thông tin

Tiết lộ thông tin về thuế, tiêu chuẩn và

giấy phép phát thải có thể chuyển

nhượng

8.3 Quản lý nhà nước về môi trường

8.3.1 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về môi trường ở Việt Nam

8.3.2 Hệ thống văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường

8.3.3 Công cụ quản lý môi trường ở Việt Nam 8.3.4 Phân loại công cụ chính sách ở Việt Nam 8.3.5 Ngân sách bảo vệ môi trường

• Quản lý môi trường: Nguyễn Thế Chinh

Phần 1: i/663861f2

Phần 2: ii/59670424

Phần 3: iii/24735b00

Phần 4: iv/503ea1e7

Phần 5: v/103b0e28

https://voer.edu.vn/m/quan-ly-moi-truong-phan-8.3.1 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về môi trường ở Việt Nam

• Quản lý môi trường: tổng hợp các biện pháp luật pháp, kinh tế, kỹ thuật, xã hội bảo vệ chất lượng môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế - xã hội quốc gia

• Quản lý nhà nước về môi trường: với chủ thể

là nhà nước, sử dụng các biện pháp, luật pháp, chính sách liên quan bảo vệ chất lượng môi trường sống và phát triển kinh tế - xã hội bền vững

1) Khái niệm

2) Đối tượng, chủ thể quản lý

• Đối tượng quản lý: Hệ thống môi trường

• Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật

về bảo vệ môi trường, ban hành hệ thống tiêu chuẩn môi trường;

• Xây dựng, chỉ đạo thực hiện chiến lược, chính sách bảo vệ môi trường, xử lý sự cố môi trường;

• Xây dựng, quản lý các các công trình bảo vệ môi trường, công trình có liên quan đến bảo vệ môi trường;

• Tổ chức, xây dựng, quản lý hệ thống quan trắc, định

kz đánh giá hiện trạng môi trường, dự báo diễn biến môi trường;

3) Nội dung quản lý nhà nước về môi

trường

• Thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường của các

dự án và các cơ sở sản xuất, kinh doanh;

• Cấp, thu hồi giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn môi trường;

• Giám sát, thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường; giải quyết các tranh chấp, khiếu nại, tố cáo liên quan đến bảo vệ môi trường; xử lý vi phạmpháp luật về bảo vệ môi trường;

• Đào tạo cán bộ về khoa học và quản lý môi trường; giáo dục, tuyên truyền, phổ biến kiến thức, pháp luật về bảo vệ môi trường;

• Tổ chức nghiên cứu, áp dụng tiến bộ khoa học, công nghệ trong lĩnh vực bảo vệ môi trường;

• Quan hệ quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

• Bảo đảm tính hệ thống

• Bảo đảm tính tổng hợp

• Bảo đảm tính liên tục và nhất quán

• Bảo đảm tập trung dân chủ

• Kết hợp quản lý theo ngành và quản lý theo lãnh thổ

• Kết hợp hài hòa các lợi ích

• Kết hợp hài hòa quản lý tài nguyên và môi trường với quản lý kinh tế, xã hội

• Tiết kiệm và hiệu quả

4) Nguyên tắc quản lý

Mục tiêu QLMT

Hoàn chỉnh

hệ thống văn bản pháp luật

về BVMT

Phát triển KT-XH theo các nguyên tắc PTBV

từ TW đến địa phương

5) Mục tiêu quản lý

6) Tổ chức Quản lý môi trường

7) Công cụ và phân loại

• Phân loại theo chức năng

• Phân loại theo bản chất

• Phân loại theo hệ thống văn bản pháp lý

• Phân loại các công cụ kinh tế

Theo chức năng

Công cụ

Công cụ Thi hành

Công cụ điều

vĩ

chỉnh

Quy định hành chính,

Xử phạt, Kinh tế

GIS, mô hình hóa, Kiểm toán MT, Quan trắc mt Luật pháp,

Chính sách

Phân loại công cụ QLMT

Theo bản chất

Công cụ

pháp lý

Công cụ Công cụ kinh tế

Kỹ thuật

Xử lý chất thải, Kiểm toán MT, Quan trắc mt Văn bản luật,

dưới luật,… Thuế, phí, …

Phân loại công cụ QLMT

Luật pháp chính sách

Chính sách

mt

Kế hoạch hóa mt

Tiêu chuẩn

mt Luật mt

Quy định nồng độ cho phép của các thông số ô nhiễm

Quan điểm, biện pháp thủ thuật

Xây dựng cơ chế chính sách, luật pháp

Luật bvmt 1993,

2005,

2014

Phân loại công cụ QLMT

Công cụ kinh tế

Thuế/phí

mt

Kiểm soát bằng côta

Ký quỹ hoàn chi

Nhãn sinh thái

Đặt cọc khoản tiền lớn hơn chi phí khắc phục mt

sản phẩm không gây ô nhiễm mt

8.3.2 Hệ thống văn bản pháp luật về

bảo vệ môi trường

• Hiến pháp

• Luật bảo vệ môi trường

• Các luật liên quan

• Các văn bản dưới luật

8.3.3 Công cụ quản lý môi trường

1) Công cụ pháp lý

• Luật quốc tế, luật quốc gia, các văn bản dưới luật, Quy định, Chính sách môi trường,

• Chiến lược, Quy hoạch, Kế hoạch

ngành kinh tế cấp quốc gia và cấp địa phương

Luật quốc tế

• Thế giới có khoảng 300 Công ước liên quan đến BVMT

• Công ước về các vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc

tế, đặc biệt như là nơi cư trú của các loài chim nước

(RAMSAR)

• Công ước về buôn bán quốc tế về các giống loài động thực vật có nguy cơ bị đe dọa (CITES)

• Công ước về ngăn ngừa ô nhiễm do tàu biển MARPOL

• Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ozone

• Công ước Basel về kiểm soát việc vận chuyển qua biên giới chất thải độc hại và việc loại bỏ chúng

• Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu

• Công ước về Ða dạng sinh học

• Công ước về ô nhiễm thủy ngân

………

Luật quốc gia ở Việt Nam

• Luật Bảo vệ môi trường

• Luật Khoáng sản

• Luật Bảo vệ và Phát triển rừng

• Luật Đất đai

• Luật Tài nguyên nước

• Luật Đa dạng sinh học

• Luật Tài nguyên và Môi trường biển

• …

Nghị Định liên quan bảo vệ môi trường

1) Nghị định 18/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định về quy hoạch bảo vệ môi trường, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo

vệ môi trường.

2) Nghị định 19/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường

3) Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24/04/2015 của Chính phủ quy định về quản lý chất thải

và phế liệu Nghị đinh 127/2014/NĐ-CP ngày 31/12/2014 của Chính phủ quy định điều kiện của tổ chức hoạt động dịch vụ quan trắc.

4) Nghị định 164/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 29/2008/NĐ-CP ngày 14/3/2008 của Chính phủ quy định về khu công nghiệp, khu chế xuất và khu kinh tế

5) Nghị định số 80/2014/NĐ-CP ngày 06/08/2014 của Chính phủ về thoát nước và xử lý nước thải.

6) Nghị định số 201/2013/NĐ-CP ngày 27/11/2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một

số điều của Luật Tài nguyên nước

7) Nghị định số 179/2013/NĐ-CP ngày 14/11/2013 của Chính phủ về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường.

1.2) Công cụ Kinh tế

• Công cụ kinh tế dựa vào thị trường – là các công cụ chính sách tác động đến chi phí và lợi ích của các cá nhân và tổ chức kinh tế, thay đổi hành vi của họ theo hướng có lợi cho môi trường

1) Giấy phép môi trường:

– Giấy phép xả thải có thể mua bán được

– Thị trường giấy phép môi trường vận hành giống thị trường thông thường, tuy nhên, các giấy phép

có một giá trị nhất định, được định giá theo chủ quan của các bên tham gia giao dịch

2) Hệ thống đặt cọc, hoàn trả: quy định các đối tượng tiêu dùng sản phẩm gây ô nhiễm trả thêm khoản tiền đặt cọc, cam kết, sản phẩm sau khi tiêu dùng trả lại cho đơn vị thu gom phế thải

– Phù hợp với chất thải rắn

Các loại công cụ kinh tế

3) Ký quỹ môi trường

áp dụng cho các hoạt động kinh tế tiềm năng gây ô nhiễm và tổn thất môi trường

– Yêu cầu doanh nghiệp ký gửi một khoản tiền khí tiền hành hoạt động đầu tư

– Mục tiêu:

– Nâng cao nhận thức cá nhân, tổ chức có khả năng gây ô nhiễm về trách nhiệm liên quan đến ô nhiễm môi trường

– Đưa ra các biện pháp ngăn ngừa ô nhiễm môi trường phù hợp

là công cụ quan trọng, nhưng chỉ tạm thời trong thời gian

cố định, bao gồm:

– Trợ cấp không hoàn lại

– Các khoản cho vay ưu đãi

– Cho phép khấu hao nhanh

– Ưu đãi thuế (miễn, giảm thuế)

• Mục tiêu: giúp các ngành khắc phục ô nhiễm môi

trường trong điều kiện ô nhiễm môi trường nặng nề hay tình hình tài chính hạn hẹp

– Khuyến khích nghiên cứu và triển khai công nghệ sản xuất

có lợi cho môi trường hay công nghệ xử lý ô nhiễm

4) Trợ cấp môi trường

Danh hiệu Nhà nước cấp cho các sản phẩm không gây ra ô nhiễm môi trường trong quá trình sản xuất

– Nâng cao sức cạnh tranh sản phẩm

– Tác động đến nhà sản xuất thông qua phản ứng của khách hàng

– Dán cho các sản phẩm tái chế, các sản phẩm thay thế sản phẩm tác động đến môi trường, v.v…

5) Nhãn sinh thái

cơ chế nhận tài trợ vốn từ các nguồn khác nhau, phân phối

hỗ trợ các hoạt động cải thiện chất lượng môi trường

– Tiền lãi và các khoản lợi khác từ hoạt động của quỹ

– Tiền xử phạt hành chính do vi phạm môi trường

– Tiền thu từ các hoạt động khác

– Hỗ trợ dưới các hình thức: Hỗ trợ tài chính: các khoản

ưu đãi không hoàn lại, các khoản vốn dài hạn với lãi suất thấp, v.v…

6) Quỹ môi trường

Khoản thu của ngân sách nhà nước đối với doanh nghiệp sử dụng các tài nguyên thiên nhiên trong quá trình sản xuất

• Mục tiêu:

– Hạn chế nhu cầu khai thác và sử dụng không cần thiết

– Tạo nguồn thu ngân sách nhà nước

– Bao gồm: thuế sử dụng đất, sử dụng nước, thuế rừng, thuế tiêu thụ năng lượng, thuế khai thác tài nguyên khoáng sản

7) Thuế tài nguyên

• Đối tượng chịu thuế

– Khoáng sản kim loại

– Khoáng sản không kim loại

– Dầu thô

– Khí thiên nhiên, khí than

– Sản phẩm của rừng tự nhiên, trừ động vật

– Hải sản tự nhiên, bao gồm động vật và thực vật biển

– Nước thiên nhiên, bao gồm nước mặt và nước dưới đất

– Yến sào thiên nhiên

– Tài nguyên khác do Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định

• Người nộp thuế: tổ chức, cá nhân khai thác tài nguyên

• Căn cứ tính thuế

– Sản lượng khai thác

– Giá tính thuế

– Thuế suất

– Thuế/phí nguồn ô nhiễm

– Thuế/phí sản phẩm gây ô nhiễm

– Thuế/phí người sử dụng

8) Thuế/ Phí môi trường

• Thuế/phí môi trường

– Đánh vào chất thải

– Đánh vào sản phẩm

– Đánh vào đầu vào quá trình phát thải

VD: Phí nước thải sinh hoạt và phí nước thải công nghiệp