TÀI LIỆU ôn THI môn tôn GIÁO dưới CHỦ NGHĨA xã hội đại học và SAU đại học

TG là một hiện tượng XHVH có ảnh hưởng to lớn đến đời sống XH. Đặc biệt đây là một trong những vấn đề mà các thế lực thù địch luôn lợi dụng để chia rẽ sự đoàn kết và chống phá cách mạng. Bên cạnh đó ngay bản thân tôn giáo còn nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp do nhiều nguyên nhân khác nhau mà không dễ gì khắc phục được ngay. Nhận thức và giải quyết đúng đắn vấn đề tôn giáo là một nội dung quan trọng của quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa

Cõu 1: Phõn tớch đặc điểm, tỡnh hỡnh tớn ngưỡng, tụn giỏo ở Việt Nam

Trả lời

1 Đặt vấn đề

TG là một hiện tượng XH-VH cú ảnh hưởng to lớn đến đời sống

XH Đặc biệt đõy là một trong những vấn đề mà cỏc thế lực thự địchluụn lợi dụng để chia rẽ sự đoàn kết và chống phỏ cỏch mạng Bờn cạnh

đú ngay bản thõn tụn giỏo cũn nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp do nhiềunguyờn nhõn khỏc nhau mà khụng dễ gỡ khắc phục được ngay Nhậnthức và giải quyết đỳng đắn vấn đề tụn giỏo là một nội dung quantrọng của quỏ trỡnh cỏch mạng xó hội chủ nghĩa

2 Quan niệm về tớn ngưỡng, tụn giỏo

* Quan niệm về tớn ngưỡng

- Tớn ngưỡng là lũng tin, sự ngưỡng mộ, ngưỡng vọng vào mộtlực lượng nào đú mang tớnh chất thần bớ linh thiờng mà tỏc động đếnđời sống tõm linh của con người, được con người tin là cú thật, họsựng bỏi và tụn thờ

- Tớn ngưỡng ra đời sớm, cú trước tụn giỏo, nhưng tớn ngưỡng chỉdừng lại ở trỡnh độ tõm lý, khụng cú hệ thụng lễ nghi thống nhất, khụng cúgiỏo hội

* Quan niệm về tụn giỏo

Trong tỏc phẩm: “Chống Duy Rinh” Ăngghen viết : “ Tất cả mọi tụn giỏo chẳng qua chỉ là sự phản ỏnh hư ảo vào đầu úc con người – của những lực lượng ở bờn ngoài chi phối cuộc sống hằng ngày của họ; chỉ là

sự phản ỏnh trong đú những lực lượng ở trần thế đó mang hỡnh thức những lực lượng siờu trần thế”

=> Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội gồm những quan niệmdựa trên cơ sở tin và sùng bái những lực lợng siêu tự nhiên, cho rằng cónhững lực lợng siêu tự nhiên quyết định số phận con ngời, con ngờiphải phục tùng và tôn thờ

3 Tỡnh hỡnh, đặc điểm tụn giỏo ở VN hiện nay

Việt Nam là một quốc gia gồm nhiều thành phần dõn tộc khỏcnhau và cũng là quốc gia đa tụn giỏo, tớn ngưỡng (Theo thống kờ, hiệnnay trờn cả nước cú 13 tụn giỏo với 36 tổ chức tụn giỏo và 1 phỏp mụn

tu hành được Nhà nước cụng nhận, với gần 24 triệu tớn đồ - chiếmkhoảng 27% dõn số cả nước, cú 83.000 chức sắc, 250.000 chức việc,

46 cơ sở đào tạo chức sắc tụn giỏo, 25 nghỡn cơ sở thờ tự (trong đúPhật giỏo cú khoảng 11 triệu tớn đồ, Cụng giỏo gần 7 triệu tớn đồ, Caođài khoảng 2,4 triệu tớn đồ, Tin lành hơn 1 triệu tớn đồ,…) Trờn toànquốc, hiện nay cú 95% dõn số nước ta cú đời sống tớn ngưỡng Trong

đú, cú nhiều tớn ngưỡng gắn với lễ và hội, mỗi tớn ngưỡng, mỗi vựnglại cú những lễ hội riờng mang đậm nột văn húa của từng khu vực Cỏcdõn tộc trong cộng đồng cỏc dõn tộc Việt Nam đều cú những tớn

ngưỡng riêng gắn liền với đời sống kinh tế và tâm linh của mình Việt

Nam nằm ở vị trí giữa ngã ba của Đông Nam Á, giáp biển Đông - lànơi giao lưu của nhiều luồng tư tưởng văn hoá khác nhau và có vị tríthuận lợi cho việc tiếp thu hai nền văn minh ở phương Đông, đó là nềnvăn minh Trung Hoa và văn minh Ấn Độ

Với địa hình đa dạng và phong phú, thuộc vùng nhiệt đới giómùa nên thiên nhiên vừa ưu đãi vừa luôn đặt con người trước nhữngnguy cơ, thiệt hại nặng nề của thời tiết khắc nghiệt Do đó, thường nảysinh tâm lý sợ hãi dẫn đến nhu cầu cậy nhờ vào sự che chở của các lựclượng siêu nhiên Việt Nam vốn là nơi quần cư của nhiều tộc người,lại có sự pha tạp của nhiều dòng máu nên nhu cầu tâm linh cũng vôcùng phong phú, đa dạng Lịch sử Việt Nam là lịch sử dựng nước gắnliền với quá trình giữ nước, ý thức chống giặc ngoại xâm đã trở thành

ý thức thường trực trong mỗi người dân và của dân tộc, những người

có công lớn trong việc giúp dân, cứu nước được cả cộng đồng tônsùng và đời đời thờ phụng Trong tâm thức của người Việt luôn tiềm

ẩn, chứa đựng đạo lý “uống nước, nhớ nguồn” Điều đó thể hiện rất rõtrong đời sống, sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo của họ

Từ đặc điểm tự nhiên, lịch sử và văn hoá đó đã tác động sâu sắcđến tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam, làm cho tín ngưỡng, tôn giáoViệt Nam có những đặc điểm sau:

1- Việt Nam là một quốc gia có nhiều hình thức tín ngưỡng, tôngiáo khác nhau đang tồn tại: Đó là do điều kiện địa lý nước ta thuậnlợi cho việc giao lưu của nhiều luồng tư tưởng, văn hoá khu vực và thếgiới, lại chịu ảnh hưởng của hai nền văn minh lớn của thế giới làTrung Hoa và Ấn Độ Nước ta có nhiều dân tộc cư trú (54 dân tộc) ởnhiều khu vực khác nhau, với điều kiện tự nhiên, khí hậu, lối sống,phong tục, tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau Hơn nữa, bản tính ngườiViệt luôn cởi mở, khoan dung nên cùng một lúc họ có thể tiếp nhậnnhiều hình thức tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau Từ những hình thứctôn giáo, tín ngưỡng sơ khai đến hiện đại, từ tôn giáo phương Đông cổđại đến phương Tây cận, hiện đại, tất cả đã và đang cùng tồn tại bêncạnh tín ngưỡng dân gian, bản địa của nhiều dân tộc, bộ tộc khácnhau

2- Tính đan xen, hoà đồng, khoan dung của tín ngưỡng, tôn giáo

ở Việt Nam Yếu tố này thể hiện rõ nét ở sự hội nhập trên điện thờ,chùa chiền, đền đài, miếu phủ Ở đấy có thể thấy sự hiện diện của cácthành thần, tiên phật của các tôn giáo chính và tín ngưỡng bản địa.Người ta không chỉ thờ phụng ở đình, chùa, am, miếu, ma còn khấnvái “tứ phương”, kể cả những gốc cây, mô đất, khúc sông…

Về phía giáo sĩ: có nhiều tăng ni, phật tử thông thạo giáo lý Phậtgiáo, đồng thời nghiên cứu cả đạo giáo…

Giáo lý cùa các tôn giáo lớn ở Việt Nam có không ít những điềukhác biệt và trong lịch sử đã xuất hiện những mâu thuẩn nhất định,nhưng nhìn chung, chưa có sự đối đầu dẫn đến chiến tranh tôn giáo.

Tín ngưỡng tôn giáo VN là hòa đồng, đan xen, hỗ trợ lẫn nhau.Truyền thống “Tam giáo đồng nguyên”, “Ngũ chi hợp nhất” được kếttinh trong đạo Cao đài Những tôn giáo độc thần như: Công Giáo, TinLành, Hồi Giáo du nhập vào nước ta cũng như tôn giáo nội sinh (CaoĐài, Hòa Hảo) ít nhiều đều có tính đan xen, hòa đồng dung hợp vớinhau với tín ngưỡng bản địa

3- yếu tố nữ trong hệ thống tín ngưõng, tôn giáo ở Việt Nam:trong lỉch sử chống giặc ngoại xâm, người phụ nữ có vai trò quantrọng trong xã hội không chỉ vì họ gánh vác công việc nặng nề thaychồng nuôi con ở hậu phương mà còn xông pha trận mạc Dù mẫuquyền được thay thế bởi phụ quyền từ lâu, nhưng tàn dư chế độ nàycòn kéo dài dai dẵng đến tận ngày nay Hơn nữa, ở một xứ sở thuộcnền văn minh nông nghiệp trồng lúa nước, vốn coi trọng yếu tố âm -đất - mẹ, người mẹ biểu tượng cho ước muốn phong đăng, phồn thực;hình tượng của sự sinh sôi, nãy nở, sự trường tồn của giống nòi, sựbao dung của lòng đất Vì vậy, một trong những đặc điểm đáng quantâm trong tín ngưỡng, tôn giáo Việt Nam là truyền thống tôn thờ yếu

tố nữ

4- thần thánh hoá những người có công với gia đình, làng, nước:Con người Việt Nam vốn có lòng yêu nước, trọn tình “uống nước, nhớnguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây” nên tín ngưỡng, tôn giáo ở ViệtNam cũng thấm đượm tinh thần ấy Từ xưa, ở Việt Nam đã hình thành

3 cộng đồng gắn bó với nhau là gia đình, làng xóm và quốc gia

Gia đình là tế bào của xã hội, dù nghèo hay giàu, song nhà nàocũng có bàn thờ tổ tiên, ông bà, cha mẹ - những người đã khuất

Làng xóm có cơ cấu, thiết chế rất chặt chẽ Mỗ làng có phongtục, lối sống riêng Trong phạm vi làng xã từ lâu đã hình thành tục thờcúng thần địa phương và việc thờ cúng này trở nên phổ biến ở nhiềutộc người

Những người có công với gia đình, làng xóm, đất nước đềuđược người Việt Nam tôn vinh, sùng kính

5- tín đồ các tôn giáo Việt Nam hầu hết là nông dân lao động.Bởi vì: Nước ta là nước nông nghiệp, nông dân chiếm tỷ lệ rất lớn,nên tín đồ hầu hết là nông dân, có tinh thần lao động cần cù, yêu nước,căm thù giặc Nhìn chung, tín đồ các tôn giáo Việt Nam đến với tôngiáo ở cấp độ tâm lý, tình cảm; hiểu giáo lý không sâu sắc nhưng lạichăm chỉ thực hiện những nghi lễ tôn giáo và sinh hoạt cộng đồng tínngưõng một cách nhiệt tâm, ít sùng tín, những cũng có một số ngộnhận, cả tin khi bị lợi dụng tôn giáo

6- Một số tôn giáo ở Việt Nam bị các thế lực thù địch phản độngtrong và ngoài nước lợi dụng vì mục đích chính trị Tôn giáo nào cũng

có 2 mặt: nhân thức tư tưởng và chính trị Chín vì vậy, tuy mức độ cókhác nhau, nhưng giai đoạn lịch sử nào thì các giai cấp thống trị, bóclột vẫn chú ý sử dụng tôn giáo vì mục đích ngoài tôn giáo

Các thế lực trong và ngoài nước đang âm mưu gắn ngọn cờ nhânquyền với tự do tín ngưỡng, tôn giáo; phá vỡ khối đoàn kết dân tộc;gắn vấn đề tôn giáo với vấn đề dân tộc, gây nên những điểm nóng;biến tôn giáo đối trọng với Đảng ta hòng xóm xoá bỏ CNXH ở nước

ta Vì vậy, một mặt phải đáp ứng đúng như cầu tín ngưỡng chính đángcủa nhân dân, mặt khác phải luôn cảnh giác với âm mưu lợi dụng tôngiáo của các thế lực thù địch

7- Hoạt động tôn giáo trong những năm gần đây có biểu hiệnmang tính chất thị trường Một bộ phận lớn đồng bào dân tộc thiểu sốtheo tôn giáo, như: cộng đồng dân tộc khơ me ở Tây nam bộ theo phậtgiáo Nam tông; công giáo, tinh lành phát triển mạnh ở đồng bào dântộc thiểu số ở Tây nguyên, Tây Bắc; cộng đồng người Chăm theo Bà

La Môn, Chăm Bà Ni, Chăm IxLan…

Tóm lại, tín ngưỡng, tôn giáo là vấn đề rất tế nhị và nhạy cảm

Vì vậy, việc đề ra chính sách và thực hiện chính sách đối với tínngưỡng, tôn giáo là vấn đề khó khăn, phức tạp, phải hết sức thậntrọng Do vậy, yêu cầu đặt ra là Đảng và Nhà nước phải dựa trên quanđiểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và căn cứvào những đặc điểm của tôn giáo ở Việt Nam để đề ra các chủ trương,chính sách đối với công tác tín ngưỡng, tôn giáo Xác định rõ vai tròcủa tôn giáo trong đời sống xã hội, thừa nhận tôn giáo là một hiệntượng xã hội còn tồn tại lâu dài, đồng thời tôn trọng quyền tự do tínngưỡng của nhân dân Những vấn đề tôn giáo cần gắn liền với quátrình vận động cách mạng, cải biến xã hội và nâng cao nhận thức quầnchúng Đồng thời, để khắc phục những yếu tố tiêu cực của tôn giáo,cần quan tâm đến cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, coi trọngtuyên truyền, vận động giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng,phương pháp luận khoa học cho quần chúng nhân dân và các tín đồ.Nội dung cốt lõi của công tác tôn giáo là công tác vận động quầnchúng Đồng bào có đạo hay không có đạo đều là công dân Việt Nam,

có quyền và nghĩa vụ bình đẳng như nhau trước pháp luật

Câu 2: Ý nghĩa của việc nắm vững đặc điểm tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay?

Trả lời

1 Đặt vấn đề

TG là một hiện tượng XH-VH có ảnh hưởng to lớn đến đời sống

XH Đặc biệt đây là một trong những vấn đề mà các thế lực thù địchluôn lợi dụng để chia rẽ sự đoàn kết và chống phá cách mạng Bên cạnh

đó ngay bản thân tôn giáo còn nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp do nhiềunguyên nhân khác nhau mà không dễ gì khắc phục được ngay Do đó,việc nhận thức và giải quyết đúng đắn vấn đề tôn giáo là một nội dungquan trọng của quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa Muốn vậy đòihỏi đảng, nhà nước và mọi công dân phải nhận thức đầy đủ đặc điểm,tình hình tôn giáo ở Việt Nam hiện nay

2 Giải quyết vấn đề

* Ý nghĩa

Thực tế cho thất, do nhận thức không đầy đủ, đã có một thời kỳdài chúng ta mắc phải những sai lầm nghiêm trọng trong việc đấutranh chống tôn giáo Chúng ta đã quá nôn nóng, cực đoan trong ứng

xử với các tôn giáo cũng như với các cơ sở thờ tự của tôn giáo Nhiềunhà thờ, chùa chiền, miếu mạo đã bị đập phá, các sinh hoạt tôn giáo bịngăn cấm, người có đạo bị kỳ thị Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáokhông được đảm bảo Chính sự nóng vội đó đã dẫn đến hậu quảnghiêm trọng về mặt chính trị, tư tưởng, là cơ sở để các thế lực phảnđộng, thù địch lợi dụng chống phá cách mạng nước ta Ở điểm này, rõràng chúng ta đã không vận dụng tốt những quan điểm về tôn giáo củachủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như nhận thứcđúng đắn đặc điểm, tình hình tôn giáo ở VN Chính vì vậy, nghiên cứuđặc điêm tình hình tôn giáo ở Việt Nam có ý nghĩa rất quan trọng, cụthể là:

- Giúp người học có nhận thức đúng đắn bức tranh toàn cảnhcủa tôn giáo ở VN, đồng thời đây còn là cơ sở quan trọng để so sánh,thấy được sự khác nhau căn bản giữa tôn giáo Việt Nam với tôn giáo ởcác nước khác Từ đó, có cách ứng xử đúng đắn với từng tôn giáo, xâydựng tính đồng thuận xã hội, củng cố tinh thần đoàn kết, đáp ứng nhucầu tinh thần của người dân trong nội bộ dân tộc, từng quốc gia, khuvực và trên toàn thế giới

- Đây là cơ sở thực tiễn sinh động, phong phú để đảng, nhà nước

ta đề ra đường lối, chính sách tôn giáo đúng đắn

- Phê phán quan điểm sai trái, thù địch lợi dụng tôn giáo đểchống phá khối đại đoàn kết toàn dân tộc

* Liên hệ trách nhiệm cá nhân

- Tích cực học tập nghiên cứu, nghiên cứu nắm vững quan điểm,

chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước

- Tìm hiểu đặc điểm của từng tôn giáo cũng như phong tục tậpquán tín ngưỡng của nhân dân lao động

- Xây dựng tinh thần đoàn kết, ton trọng giúp đỡ nhau giữangười có đạo và người không có đạo trong nội bộ đơn vị và với nhândân trên địa bàn đóng quân

- Tích cực tham gia các hoạt động của cấp ủy, chỉ huy giao vớitinh thần trách nhiệm cao nhất

- Kiên quyết đấu tranh với những hành vi lợi dụng tín ngưỡngtôn giáo, truyền đạo trái pháp luật

Câu 3: Phân tích các nhân tố tác động và xu hướn vận động biến đổi của tôn giáo trên thế giới hiện nay

tế đã không cứu vãn được sự suy thoái về mặt xã hội và điều đó làmsâu sắc thêm tâm lí bất mãn của quần chúng đang mong tìm lối thoátkhỏi “nỗi khổ trần gian” Hàng loạt các giáo phái kì quặc, “hận đời”đang nổi lên hiện nay ở các nước tư bản là sự phản ứng trước hiệntrạng đó

- Chủ nghĩa xã hội tạm lâm vào thoái trào, khủng hoảng và sụp

đổ ở nhiều nước, làm đảo lộn nghiêm trọng đời sống vật chất, tinh

thần, đổ vỡ niềm tin của một bộ phận đông đảo nhân dân vào lí tưởng

xây dựng cuộc sống tốt đẹp trên trần thế

- Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đang diễn ra mạnh mẽ, đã góp phần nâng cao nhận thức, năng lực làm chủ của con

người, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề phức tạp trong cuộc sống hiệnthực mà con người chưa lí giải, chưa làm chủ hoàn toàn được

- Những vấn đề toàn cầu ngày càng gay gắt:Hàng loạt nguy cơ đang đe doạ con người: nguy cơ chiến tranh hạt nhân, nạn ô nhiễm

môi trường, bệnh tật hiểm nghèo làm cho một bộ phận nhân dâncàng tin vào “số phận”, dường như “ngày tận thế” đã đến

- Đấu tranh giai cấp và đấu tranh dân tộc tiếp tục diễn ra gay gắt, phức tạp Chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc,

tôn giáo, chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp lật đổ, khủng bố cònxảy ra ở nhiều nơi với tính chất phức tạp ngày càng tăng

Do đó, tâm lí, tình cảm, niềm tin tôn giáo không những chưa thể

bị gạt bỏ khỏi ý thức của họ mà hình như đang có xu hướng gia tăng.Bởi thế, theo dự báo của một số nhà khoa học, thế kỉ XXI tôn giáo vẫntồn tại và có lúc phát triển

* Do thời kỳ quá độ lên CNXH là thời kì còn tồn tại nhiều nguyên nhân làm cho tôn giáo tồn tại, phát triển Nhiều thành phần

kinh tế với những lợi ích khác nhau của các giai tầng xã hội; sự bấtbình đẳng về kinh tế - xã hội vẫn còn xảy ra; sự cạnh tranh, phân hoágiàu nghèo nhanh, vừa tạo nên những yếu tố ngẫu nhiên, may rủi Cuộc đấu tranh giai cấp vẫn còn diễn ra gay go, ác liệt dưới nhiều hìnhthức đa dạng, tinh vi và phức tạp Các thế lực phản động luôn lợi dụngTNTG để chống phá sự nghiệp cách mạng Bản thân TNTG có hàmchứa những giá trị tinh thần, đạo đức nhất định đáp ứng nhu cầu vănhoá, tinh thần của quần chúng; ở mức độ nhất định thế giới quan tôngiáo vẫn phát huy tác dụng hướng dẫn nhận thức, điều chỉnh hành vicủa một bộ phận nhân dân trong cuộc sống hiện thực; TNTG vẫn cótính hấp dẫn con người nhất định Như vậy, không như quan niệmtrước đây TNTG chỉ là tàn dư của chế độ xã hội cũ cần nhanh chóngxoá bỏ, mà trong thời kỳ quá độ lên CNXH, nó vẫn còn cơ sở để tồntại và gây ảnh hưởng tiêu cực

* Do nước ta đang trong thời kỳ quá độ lên CNXH từ một xã

hội thuộc địa, nửa phong kiến, nền kinh tế phổ biến là sản xuất nhỏ tựtúc, tự cấp, bỏ qua chế độ TBCN, tiến lên CNXH, xã hội còn mangđầy vết tích của xã hội cũ, đất nước lại vừa trải qua nhiều năm chiếntranh tàn phá, chịu đựng những hậu quả rất nặng nề làm phát triển nhu

cầu tâm linh ở quần chúng Trong những năm đổi mới, tuy chúng ta đã

thu được những thành tựu kinh tế - xã hội quan trọng, song mặt tráicủa nền kinh tế thị trường cũng tạo nên một số vấn đề xã hội bức xúcnhư sự phân hoá giàu nghèo ngày càng tăng, lối sống thực dụng, vìtiền, lối làm ăn phi pháp, chụp giật, bất chấp đạo lý ở một bộ phận

dân cư cũng tăng lên Nó làm tăng sự ngẫu nhiên, may rủi là yếu tố thúc đẩy một số người tìm đến sự an ủi, giúp đỡ của các lực lượng siêu nhiên Ngoài ra, các hiện tượng tìm mộ, gọi hồn, “ngoại cảm”

chưa được khoa học giải thích thấu đáo; các sách báo mê tín, sách viết

về các “dị nhân” chưa được kiểm soát, quản lí chặt chẽ đã kích thíchmột số người tò mò tìm đến “nghiên cứu” và tin theo TNTG góp phầnlàm cho TNTG phát triển Tất cả những điều đó tạo nên sự hỗn dung,

đan xen TNTG khá phức tạp, gây tác hại đến mọi mặt đời sống xã hộitrong những năm qua

- Do các xu thế vận động chủ đạo của thời đại trong giai đoạnhiện nay như: Xu thế hoà bình và phát triển; xu thế toàn cầu hoá; xuthế hợp tác và đấu tranh, liên kết và cạnh tranh; xxu thế các dân tộc

nâng cao ý thức độc lập, tự chủ, tự lực tự cường đã làm cho tôn giáo

cũng bị cuốn vào các xu thế đó: toàn cầu hóa: từ quan hệ tôn giáo,truyền giáo; lợi dụng tôn giáo; đa dạng hóa, thế tục hóa, dân tộc hóaTGiáo

3 Xu hướng vận động, biến đổi của các tôn giáo

* Xu thế toàn cầu hóa

- Toàn cầu hóa là sự mơ tưởng của tất cả các tôn giáo dù lànhững tôn giáo thế giới có bề dày lịch sử lâu đời hay chỉ là những hiệntượng tôn giáo mới ra đời gần đây Chẳng hạn như đạo Cao Đài ở ViệtNam, ngay từ khi mới ra đời đã tuyên bố sẽ là tôn giáo của nhân loại

- Thực tế lịch sử đã chứng minh rằng sự tồn tại và phát triển củamột tôn giáo phụ thuộc vào sự bành trướng của một thế lực chính trị

có trong tay một tiềm lực kinh tế nhất định

- Trong thời đại ngày nay, vấn đề toàn cầu hoá tôn giáo chủ yếuphụ thuộc vào chính sách bá quyền của một số cường quốc, muốn gắnvấn đề nhân quyền với tự do tôn giáo cho từng quốc gia, dân tộc, tộcngười để tìm cách can thiệp vào các nước không chịu đi theo conđường mà các cường quốc đã vạch ra cho họ

- Tính toàn cầu hóa dẫn đến sự có mặt của hầu hết các tôn giáolớn nhỏ trong một quốc gia Từng tôn giáo đều muốn và cố gắng cómặt trên khắp địa cầu

* Xu thế đa dạng hóa

- Từ xu thế toàn cầu hóa dẫn đến xu thế đa dạng hóa trong tôngiáo Điều này phản ánh được nguyên tắc của thời đại: thống nhấttrong đa dạng

- Ngày nay, dân trí được nâng cao, không gian xã hội của cánhân đã vượt ra khỏi biên giới quốc gia, của khu vực Con ngườikhông chỉ tiếp cận với các tôn giáo truyền thống mà còn với các tôngiáo khác Sự tiếp cận ấy không hề thụ động mà còn có sự phê phán,tiếp thu Từ đó dẫn đến sự phân hóa tín đồ các tôn giáo thành 3 loại:khô đạo, nhạt đạo, đậm đạo và nảy sinh hiện tượng song hành tôn giáotrong một con người Nghĩa là một cá nhân cùng một lúc theo nhiềutôn giáo khác nhau, ngay cả ở những nước vốn có truyền thống độcthần Trong điều kiện đó từng tôn giáo cũng có sự phân rẽ thành cácgiáo phái, thậm chí có giáo lý xa lạ với giáo lý ban đầu Nội bộ các tôngiáo bị phân rẽ thành 3 bộ phận: bộ phận toàn thống, bộ phận bảo thủcực đoan, bộ phận ôn hòa

* Xu thế thế tục hóa

- Hướng chủ yếu của xu thế này là những hành vi nhập thế củamọi tôn giáo bằng cách tham gia vào những hoạt động trần tục phi tôngiáo như xã hội, đạo đức, giáo dục, y tế… nhằm góp phần cứu nhân

độ thế

- Xu thế thế tục hóa cũng biểu hiện trong cuộc đấu tranh của bộphận tiến bộ trong từng tôn giáo muốn xóa bỏ những điểm lỗi thờitrong giáo lý, những khắt khe trong giáo luật, muốn tiến tới sự đoànkết giữa các tín đồ các tôn giáo khác nhau

- Xu thế thế tục hóa biểu hiện ở vai trò của tôn giáo bị giảm sút,đặc biệt là ở các nước công nghiệp, nhất là ở các cư dân thành thị vàtầng lớp thanh niên Họ cho rằng cuộc sống bản thân được quyết địnhchủ yếu là là tự thân, ít phụ thuộc và không phụ thuộc vào thần linh

- Xu thế thế tục hóa còn biểu hiện ở chỗ con người dường như

ra khỏi tôn giáo Một số tín đồ vẫn tiến hành những nghi lễ và cầu xin,

có khi còn hành hương nhưng lại không hẳn theo giáo lý hay giáo luật

đã được định sẵn

- Xu thế thế tục hóa cũng có mặt trái, thể hiện rất rõ trong việctham gia vào các hoạt động chính trị của một số tổ chức tôn giáo nhằmbảo vệ trực tiếp hay gián tiếp quyền lợi của các thế lực chính trị phảnđộng

* Xu thế dân tộc hóa

- Biểu hiện của xu thế này là hướng trở về với tôn giáo truyềnthống, phổ biến ở các nước đang phát triển, lan rộng sang cả châu Âu.Các tôn giáo dân tộc không có tính phổ quát nhưng lại gắn chặt và bềnvững với từng dân tộc

- Hiện nay có hiện tượng các tôn giáo được truyền bá một cáchnhanh chóng sang các quốc gia khác với nhiều cách thức khác nhau vìvậy tôn giáo dân tộc hay tôn giáo truyền thống được coi là một thứ vũkhí để bảo vệ bản săùc của dân tộc trước sự uy hiếp của các tôn giáothế giới, thường được các thế lực chính trị sử dụng như một phươngtiện để đồng hóa văn hóa, đồng thời là chỗ dựa để để các tôn giáongoại sinh được dân tộc hóa

* Xu thế xuất hiện hiện tượng tôn giáo mới: lành ít dữ nhiều;

hiện tượng cực đoan trong tôn giáo gắn liền với việc "tử vì đạo", ->xung đột, khủng bố nhân danh Chúa, Thánh Có loại tránh đời; có loạigắn bó với đời; có loại hoài cổ Đặc điểm: là quần thể kiểu sùng bái 1giáo chủ, cuồng nhiệt, hiến thân ; hành vi tín đồ nhiều khi kỳ quáI, lập

dị hội kín; giáo lý tự do hóa, thực dụng hóa; giáo pháI thường nhỏ,mục tiêu đơn nhất, nhưng số giáo pháI thường nhiều Phần lớn đềuchạy theo các thể nghiệm tâm lý siêu thường

Tóm lại: Các xu thế trình bày ở trên trong thực tế đan quyện vàonhau, xu thế nọ là hệ quả của xu thế kia, ta chỉ có thể phân tích rành rẽtrong từng trường hợp ở từng thời điểm, từng nơi cụ thể Nhưng trongcác xu thế ấy thì hiện nay xu thế thế tục hoá là nổi trội hơn cả và biểuhiện của nó rất phong phú và rất đa dạng.

Câu 4: Ý nghĩa của việc nghiên cứu nắm vững xu hướng biến đổi của tôn giáo trên thế giới hiện nay

Trả lời

1 Đặt vấn đề

TG là một hiện tượng XH-VH có ảnh hưởng to lớn đến đời sống

XH Đặc biệt đây là một trong những vấn đề mà các thế lực thù địchluôn lợi dụng để chia rẽ sự đoàn kết và chống phá cách mạng Bên cạnh

đó ngay bản thân tôn giáo còn nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp do nhiềunguyên nhân khác nhau mà không dễ gì khắc phục được ngay.Vì vậyviệc nghiên cứu, nắm vững xu hướng biến đổi của tôn giáo là một nộidung quan trọng của quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa

- Liên hệ trách nhiệm cá nhân

Câu 5: Làm rõ tính khoa học và cách mạng của quan điểm, chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước ta hiện nay Phê phán quan điểm cho rằng Đảng và Nhà nước ta không tôn trọng quyền

tự do tín ngưỡng của nhân dân

thức và giải quyết đúng đắn vấn đề tôn giáo là một nội dung quantrọng của quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa

2 Làm rừ tớnh khoa học và cỏch mạng của quan điểm, chớnh sỏch tụn giỏo

* Từ quan điểm chủ nghĩa Mỏc – Lờnin, tư tưởng Hồ Chớ Minh về giải quyết vấn đề tụn giỏo.

- Quan điểm chủ nghĩa Mỏc – Lờnin

+ Một là, chủ nghĩa Mỏc – Lờnin và hệ tư tưởng tụn giỏo cú sựkhỏc nhau căn bản về thế giới quan, nhõn sinh quan và con đườngmưu cầu hạnh phỳc Với những tớn điều và giỏo lý của mỡnh tụn giỏophần nào hạn chế khả năng vươn lờn của con người, làm cho conngười an phận nhỏ bộ trước thần linh Do đú phải khắc phục, xúa bỏnhững ảnh hưởng tiờu cực của tụn giỏo trong đời sống xó hội, làm chochủ nghĩa Mỏc – Lờnin, là nhu cầu khỏch quan của sự nghiệp xõydựng chủ nghĩa xó hội

Tuy nhiờn giải quyết vấn đề này khụng đơn giản, vừa đũi hỏi lýgiải trờn cơ sở khoa học vừa đũi hỏi cỏc biện phỏp linh hoạt cụ thể,khụng được nụn núng

+ Hai là, một khi tớn ngưỡng tụn giỏo cũn là nhu cầu tinh thầncủa một bộ phận quần chỳng nhõn dõn thỡ chớnh sỏch nhất quỏn củanhà nước xó hội chủ nghĩa là:

> Tụn trọng và bảo đảm quyền tự do tớn ngưỡng và khụng TNcủa nhõn dõn

> Mọi cụng dõn khụng phõn biệt tụn giỏo đều bỡnh đẳng trướcphỏp luật cả về nghĩa vụ và quyền lợi

> Cần phỏt huy những nhõn tố tớch cực của tụn giỏo như giỏ trịđạo đức, chủ nghĩa nhõn đạo, tinh thần yờu nước

> Nghiờm cấm mọi hành vi xõm phạm đến tự do tớn ngưỡng củacụng dõn

+ Ba là, thực hiện đoàn kết những người theo hoặc khụng theomột tụn giỏo nào, đoàn kết toàn dõn xõy dựng và BVTQ, nghiờm cấmhành vi chia rẽ vỡ lớ do tụn giỏo Thụng qua quỏ trỡnh xõy dựng chủnghĩa xó hội đem lai hạnh phỳc “thực” để quần chỳng cú tụn giỏo xadần hạnh phỳc “hư ảo” của tụn giỏo Khụng được tuyờn chiến với tụngiỏo vỡ tuyờn chiến với tụn giỏo là tuyờn chiến với nhõn dõn, làm chonhõn dõn xa lỏnh chủ nghĩa xó hội và kẻ thự lợi dụng chống phỏ chủnghĩa xó hội

+ Bốn là, phõn biệt rừ hai mặt chớnh trị và tư tưởng trong vấn đềtụn giỏo nhằm xỏc định cỏc loại mõu thuẫn để vận dụng những hỡnhthức và biện phỏp giải quyết hợp lý đối với từng loại mõu thuẫn

> Mặt tư tưởng trong tụn giỏo: tụn trọng tự do tớn ngưỡng vàkhụng tớn ngưỡng của nhõn dõn

> Mặt chính trị: kiên quyết trừng trị việc lợi dụng tôn giáo đểhoạt động phá hoại sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, chống mêtín dị đoan

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo

+ Tư tưởng tín ngưỡng tự do, lương giáo đoàn kết

> Tín ngưỡng tự do: Nghĩa là, mọi công dân đều có quyền tự dotín ngưỡng tôn giáo, theo hoặc không theo … Mọi chức sắc, tín đồvừa được tự do chăm lo phần hồn theo lễ nghi tôn giáo, vừa được bảođảm quyền, nghĩa vụ công dân

> Lương giáo đoàn kết: Nghĩa là, đoàn kết đồng bào theo tôngiáo với đồng bào không theo tôn giáo; đoàn kết lương giáo là một bộphận của khối đại đoàn kết toàn dân; đoàn kết tạo lực lượng, tạo sứcmạnh để thực hiện mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ, Hồ Chí Minh nhấnmạnh: “Thực dân, phong kiến thi hành chính sách chia rẽ đồng bàoGiáo và đồng bào Lương để dễ bề thống trị Tôi đề nghị Chính phủ tatuyên bố: Tín ngưỡng tự do, Lương – Giáo đoàn kết”

+ Tư tưởng tôn trọng tự do tín ngưỡng tôn giáo đi đôi với chốnglợi dụng tôn giáo “phản đạo, phản nước”

> Hồ Chí Minh luôn luôn tôn trọng đức tin của đồng bào các tôngiáo; luôn luôn thành kính Giáo chủ; tôn vinh đức Phật và luôn tranh thủmọi sự ủng hộ của họ để phục vụ tổ quốc, phục vụ nhân dân và phục vụcho sự nghiệp cách mạng

> Người nói: “Người Công giáo tốt phải là người công dântốt, kính chúa yêu nước là nhiệm vụ không tách rời, có hết lòngphụng sự Tổ quốc mới làm sáng danh Chúa”

> Đồng thời người hết sức nghiêm khắc và kiên quyết trừng trịnhững kẻ lợi dụng tôn giáo để phản đạo, phản nước

+ Tư tưởng kế thừa những giá trị văn hóa, đạo đức tôn giáo vớiđấu tranh chống mê tín dị đoan

Hồ Chí Minh quan niệm, tôn giáo là di sản văn hóa của loàingười, đạo đức tôn giáo nhiều điều phù hợp với chế độ mới, phải biết

kế thừa, phát huy

Đồng thời phải thường xuyên đấu tranh chống lợi dụng tôn giáo

để hoạt động mê tín dị đoan

* Từ thực trạng sự tồn tại của tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

và vai trò của công tác tôn giáo trong cách mạng Xã hội chủ nghĩa.

- Thực trạng sự tồn tại của tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

+ Trong chủ nghĩa xã hội, vẫn còn các yếu tố để tôn giáo còntồn tại

+ Trong chủ nghĩa xã hội, khoa học vẫn chưa giải thích hết đượccác hiện tượng tự phát của tự nhiên và của xã hội

+ Bên cạnh đó, tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội lạc hậu vàbảo thủ nhất và được truyền từ đời này sang đời khác, từ thế hệ nàyqua thế hệ khác.

- Vai trò của công tác tôn giáo trong cách mạng xã hội chủnghĩa

+ Trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, làm tốt công tác tôn giáo

sẽ động viên được đông đảo đồng bào các tôn giáo góp phần thực hiệnthắng lợi các mục tiêu của cách mạng

+ Trong trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, làm không tốt công táctôn giáo sẽ tạo ra những sơ hở cho kẻ thù lợi dụng chia rẽ khối đại đoànkết toàn dân

* Từ thực trạng tôn giáo nước ta và việc thực hiện chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước ta hiện nay

- Thực trạng tình hình tôn giáo nước ta

+ Nước ta hiện nay có nhiều tôn giáo cùng tồn tại với 6 tôngiáo lớn, đồng bào tín đồ các tôn giáo xấp xỉ 30 triệu,gần 30%dân số cả nước, nhiều cơ sở thờ tự, cư trú ở những địa bàn trọngyếu; một bộ phận ở vùng dân tộc thiểu số (Tây Bắc, Tây Nguyên,Tây Nam bộ) Nếu nói cả tín ngưỡng, tôn giáo hiện nay nước tachiếm 85% dân số cả nước

Phật giáo: 9.038.064 tín đồ, 15051 chùa, 3 học viện, 1 việnnghiên cứu, 30 trường tôn giáo, 4 lớp cao đẳng Hiện nay khoảng hơn

Cao đài: 2.434.432 tín đồ, 1257 cơ sở

Hoà hảo: 1.232572 tín đồ, có Ban đại diện

Và nhiều tổ chức tôn giáo:

+ Tôn giáo ở nước ta hiện nay bên cạnh các hoạt động tuân thủtheo pháp luật vẫn còn có nhiều hoạt động gây mất ổn định, nhiềuchức sắc đi ngược lại lợi ích của nhân dân (truyền đạo trái phép): Phậtgiáo Thích Huyền Quang, Công Giáo Nguyễn Văn Lý ; Nhiều tín

đồ chưa tin tưởng vào chính sách của Đảng, Nhà nước gây ra nhiềuđiểm nóng tôn giáo: Khu giáo xứ Thái Hà (178 Nguyễn Lương Bằng

giáo”, HNTW7 (K IX), NQ 25 “công tác tôn giáo trong tình hìnhmới”, 2004, Ban hành pháp lệnh số 21 “pháp lệnh về tín ngưỡng tôngiáo”, 2005, CT01 “về một số công tác đối với đạo Tin Lành”

+ Kết quả việc thực hiện chính sách tôn giáo của Đảng, Nhànước ta thời gian qua đã đạt được: Bảo đảm được quyền tự do tínngưỡng, tôn giáo quyền sinh hoạt tôn giáo theo pháp luật; Phát huyđược truyền thống yêu nước của đồng bào các tôn giáo; Tăng cườngđược khối đại đoàn kết toàn dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ Quốc

+ Tuy nhiên vẫn còn những hạn chế khuết điểm là: Việc quán triệt

và tổ chức thực hiện của một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa được đầy

đủ và nghiêm túc; Nhận thức về tôn giáo chưa được thống nhất, cònnhiều lúng túng trong xử lý các vụ việc liên quan đến tôn giáo nhất là ở

cơ sở; Đời sống tín ngưỡng tôn giáo của đồng bào khá phức tạp, xuấthiện nhiều loại tín ngưỡng lạ, các loại tà đạo, hình thức sinh hoạt tôngiáo chứa đựng yếu tố mê tín dị đoan, phản văn hoá

* Từ âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá sự nghiệp cách mạng nước ta

- Trước đây, Thực dân, Đế quốc lợi dụng tôn giáo mở đườngcan thiệp và xâm lược nước ta:

> Pháp truyền đạo Công giáo mở đường xâm lược

> Mỹ lôi kéo tín đồ từ miền Bắc vào miền Nam lập các vành đaitrắng Xây dựng đội quân Nguỵ quuyền 70% là đạo công giáo

- Hiện nay, CNĐQ, các thế lực thù địch coi tôn giáo là một mũiđột phá trong chiến lược “DBHB” chống phá CNXH ở nước ta

>Thông qua cái gọi là “GHPGVNTN”, “Tin lành Đê ga”, “Tinlành vàng chứ, Thìn Hùng”…

> Thực hiện cài cắm, xây dựng cơ sở, tập hợp lực lượng kích động,chia rẽ, lợi dụng dân chủ, nhân quyền, kêu gọi thành lập giáo hội độc lập,tôn giáo ly khai

3 Phê phán quan điểm cho rằng Đảng và Nhà nước ta không tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của nhân dân

Hiện nay, có những cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước vẫncho rằng ở Việt Nam người dân không có quyền tự do tín ngưỡng, tôngiáo Từ đó, chúng dùng nhiều thủ đoạn để kích động đồng bào có đạogây rối, chống phá cách mạng, rơi vào âm mưu “diễn biến hoà bình”

vô cùng thâm độc của chúng Đó là những luận điệu sai lầm, xuyêntạc chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước ta cũng như xuyên tạctình hình tôn giáo và các hoạt động tôn giáo ở nước ta hiện nay màchúng ta cần kiên quyết bác bỏ

4 Liên hệ trách nhiệm bản thân

- Tích cực học tập nghiên cứu, nghiên cứu nắm vững quan điểm,

chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước

- Tìm hiểu đặc điểm của từng tôn giáo cũng như phong tục tậpquán tín ngưỡng của nhân dân lao động

- Xây dựng tinh thần đoàn kết, ton trọng giúp đỡ nhau giữangười có đạo và người không có đạo trong nội bộ đơn vị và với nhândân trên địa bàn đóng quân

- Tích cực tham gia các hoạt động của cấp ủy, chỉ huy giao vớitinh thần trách nhiệm cao nhất

- Kiên quyết đấu tranh với những hành vi lợi dụng tín ngưỡngtôn giáo, truyền đạo trái pháp luật

Kết luận

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội, văn hoá, đạo đức; là lĩnh vựcthuộc đời sống tâm linh của con người Tôn giáo gắn liền với conngười và xã hội loài người và sẽ còn tồn tại lâu dài khi con người vẫncòn có nhu cầu về nó Nghiên cứu về tôn giáo cần nắm vững quanđiểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh,đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước về tôn giáo

Câu 6: Phân tích xu hướng vận động biến đổi của tôn giáo ở Việt Nam hiện nay?

Trả lời

1 Đặt vấn đề

Từ khi xuất hiện cho đến nay, tôn giáo luôn biến động Vàonhững năm 50-60 của thế kỷ XX, tôn giáo có xu hướng suy giảm.Những thập kỷ gần đây dường như tôn giáo lại được phục hưng Bởithế, một số người đã dự báo, thế kỷ XXI là thế kỷ của dân tộc và tôngiáo Nhìn một cách tổng thể thì bức tranh tôn giáo vẫn là đa sắc màu,đậm nhạt khác nhau trên mỗi vùng, mỗi quốc gia, hay châu lục Trên

lĩnh vực lý luận, tôn giáo vẫn được coi là một ngành khoa học gây

nhiều tranh cãi Song dù muốn hay không, hầu hết những người quantâm đến tôn giáo hiện nay đều nhận thấy một xu thế tất yếu là toàn cầuhóa đang tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có tôngiáo Sự vận động, biến đổi và phát triển của tôn giáo ở Việt Namcũng không tách rời sự tác động ấy

2 Nội dung

* Khái quát xu hướng vận động, biến đổi của tôn giáo trên thế giới hiện nay

- Dân tộc hoá: Là xu thế quan trọng, phản ánh tính thống nhất

và đa dạng trong tôn giáo, trong văn hóa để đối phó với xu thế toàn cầu hoá Biểu hiện: hướng về tôn giáo truyền thống, tiếp biến tôn giáo