Tác động của Kiều hối tới tỉ giá hối đoái, dự trữ ngoại hối, cán cân thanh toán Một số giải pháp để thu hút hiệu quả kiều hối hiệu quả, tác động tích cực tới tỉ giá hối đoái và nền kinh tế vĩ mô Tác động của Kiều hối tới tỉ giá hối đoái, dự trữ ngoại hối, cán cân thanh toán Một số giải pháp để thu hút hiệu quả kiều hối hiệu quả, tác động tích cực tới tỉ giá hối đoái và nền kinh tế vĩ mô
Trang 1Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Hài
Nơi học tập, nghiên cứu:
Lớp Cao học K24 – Chuyên ngành Kinh tế Đầu tư - Đại học Kinh tế Quốc dân
Đề tài: Tác động của kiều hối đến tỷ giá hối đoái
Tóm tắt: Tỷ giá hối đoái có vai trò quan trọng trong nền kinh tế vĩ mô Trong mối quan hệ
tác động tới tỷ giá hối đoái, các nghiên cứu thực nghiệm đã cho thấy nguồn Kiều hối có ảnh hưởng nhất định thông qua tăng thu nhập của người nhận Kiều hối và tăng cung ngoại tệ Quy
mô Kiều hối đang ngày càng gia tăng, đồng nghĩa với việc tác động của nó ngày càng đáng
kể, tuy vậy Kiều hối luôn có tác động hai chiều theo cả hướng tích cực và tiêu cực tới tỷ giá Các nhân tố ảnh hưởng tới quá trình tác động này có thể kể đến: Quy mô kiều hối, Đặc thù chính sách tỷ giá của Việt Nam và tâm lý găm giữ ngoại tệ trên thị trường, việc sử dụng kiều hối của người dân như thế nào Bài viết làm rõ cơ chế tác động và các nhân tố ảnh hưởng tới quá trình tác động đó, và đưa ra một số giải pháp, kiến nghị làm thế nào để kiểm soát tác động của dòng kiều hối lên tỷ giá theo hướng tích cực
Từ khóa: Kiều hối, Tỷ giá hối đoái
Title: The impact of remittances on the exchange rate
Abstract: The exchange rate plays an important role in the macro economy The exchange
rate itself is relatively affected by remittances, which helps to increase the income of remittances recipients and increase the supply of foreign currency The scale of remittances is increasing, increasing its impact on the exchange rate in both positive and negative way There are several factors that could affect this process including scale of remittances, exchange rate policy in Vietnam, USD hoarding and the use of remittances (It is used for investment or consumption purpose, spending on domestic or foreign goods ) This article clarifies the mechanism how remittances impact on the exchange rate, the factors influencing that process, and provides some recommendations to control the impact of remittance flow on the exchange rate
Keywords: Remittances, Exchange rate
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1 Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu
Thứ nhất, tỷ giá có vai trò quan trọng trong nền kinh tế vĩ mô
Tỷ giá hối đoái có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế, đặc biệt là trong điều kiện thời kỳ hội nhập quốc tế như hiện nay
Một là, tỷ giá là công cụ điều tiết các hoạt động ngoại thương, cụ thể thông qua giá cả hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu
Hai là, tỷ giá là công cụ điều tiết sự dịch chuyển các dòng vốn Tỷ giá phù hợp sẽ góp phần thu hút đầu tư nước ngoài, cả đầu tư trực tiếp lẫn gián tiếp
Trang 2Ba là, tỷ giá là một công cụ của chính sách tiền tệ quốc gia: Ngân hàng Trung ương vận dụng
nó để đảm bảo một chính sách tiền tệ độc lập, một chính sách tài chính vững mạnh, giải quyết một cách chủ động và hiệu quả các vấn đề khác như: ổn định ngân sách, ổn định tiền tệ, nợ nước ngoài…(Nguyễn Thị Tuyết Nga, 2012)
Thứ hai, Kiều hối có tác động làm giảm tỷ giá hối đoái thực
Đối với các thị trường mới nổi (trong đó có Việt Nam), kiều hối làm tăng giá trị đồng nội tệ,
từ đó giảm tỷ giá hối đoái thực (Nguyễn Phúc Cảnh, 2016) Hơn thế nữa, quy mô kiều hối đang ở mức đáng kể và tăng liên tục trong vòng một thập kỉ vừa qua cho thấy vai trò tác động quan trọng của nó đối với tỷ giá hối đoái Tuy vậy, kiều hối có cả tác động tích cực và tiêu cực đối với nền kinh tế vĩ mô nói chung và tỷ giá hối đoái nói riêng (Đinh Thị Thanh Long, Phan Tiến Nam, 2011)
Từ đó có thể thấy việc nghiên cứu tác động của Kiều hối lên tỷ giá là cần thiết
1.2 Xác định khoảng trống nghiên cứu.
Tổng quan các nghiên cứu trước đây:
Trong phạm vi hiểu biết của tác giả, chưa có nhiều đề tài nào nghiên cứu hệ thống, chi tiết và cập nhật về vấn đề kiều hối tại riêng thị trường Việt Nam Cho đến gần đây khi khối lượng Kiều hối tăng lên đáng kể chúng ta mới có nhiều đề tài nghiên cứu sâu hơn về nó Có thể kể đến những đề tài nghiên cứu ở phạm vi tổng quan như:
- Đề tài Nhận thức cơ bản về dòng kiều hối vào các quốc gia (Nguyễn Thị Ái Liên, 2016): về
đặc điểm của nguồn vốn này so với các nguồn vốn FDI, ODA
- Đề tài Kiều hối, nguồn lực cần thu hút và sử dụng có hiệu quả (Đào Văn Thanh, Phạm Thị
Ánh Tuyết, Dương Quốc Toản, Phạm Quốc Kiên, 2016): về vai trò tích cực cũng như một số hạn chế của dòng vốn kiều hối
Tới những đề tài nghiên cứu sâu hơn từng lĩnh vực, đánh giá tác động của Kiều hối tới tiêu dùng và mức sống dân cư Việt Nam, thị trường Bất động sản, tổng đầu tư, tham nhũng của nhiều tác giả khác
Tuy vậy, về tác động của Kiều hối tới tỷ giá hối đoái, hiện chỉ có một số tác giả tiến hành nghiên cứu ở quy mô thị trường quốc tế nói chung và một số nước khác, còn ở Việt Nam hiện
mới chỉ có đề tài “Kiều hối và tỷ giá hối đoái: Nghiên cứu thực nghiệm tại các thị trường mới nổi” của tác giả Nguyễn Phúc Cảnh
Vấn đề cụ thể mà công trình nghiên cứu giải quyết, khoảng trống của vấn đề.
Từ sự cần thiết và thực trạng nghiên cứu nêu trên, tác giả đưa ra khoảng trống nghiên cứu cũng như đề tài nghiên cứu của bài viết như sau: Làm rõ cơ chế tác động của Kiều hối tới tỷ giá, các nhân tố gây ảnh hưởng tới sự tác động đó, và đưa ra một số giải pháp, kiến nghị làm thế nào để kiểm soát tác động của dòng kiều hối lên tỷ giá
1.3 Phương pháp nghiên cứu
Trang 3Bài viết sử dụng một số phương pháp nghiên cứu: phương pháp phân tích, suy luận, tổng hợp, đối chiếu, so sánh…
2 CƠ SỞ LÝ LUẬN: CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA KIỀU HỐI TỚI TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI 2.1 Về mặt lý thuyết
Kiều hối tác động tới tỷ giá hối đoái thông qua các nhân tố trung gian.
Thứ nhất, thông qua tăng thu nhập của người dân nội địa Kiều hối làm tăng thu nhập của người nhận, từ đó tăng chi tiêu của họ Nếu người nhận kiều hối chi tiêu nhiều cho hàng nội,
sẽ khiến tăng thu cho doanh nghiệp trong nước, kích thích sản xuất Điều này làm tăng giá đồng nội tệ và làm giảm tỷ giá Ngược lại nếu người nhận kiều hối tăng chi tiêu cho hàng ngoại sẽ dẫn tới tăng nhập khẩu, dẫn tới cầu ngoại tệ tăng và làm tăng tỷ giá Việc làm tăng thu nhập của người dân cũng khiến họ cắt giảm giờ làm việc, làm cung lao động giảm, từ đó chi phí sản xuất của doanh nghiệp tăng, giá hàng nội địa tăng và trở nên đắt tương đối so với giá hàng ngoại, khiến tăng nhập khẩu và làm tăng tỷ giá (Nguyễn Phúc Cảnh, 2016)
Thứ hai, thông qua tăng cung ngoại tệ, điều này khiến tỷ giá giảm (Nguyễn Phúc Cảnh, 2016; Đinh Thị Thanh Long, Phan Tiến Nam, 2011)
Như vậy, có thể thấy Kiều hối tác động tới tỷ giá thông qua các nhân tố trung gian khác nhau
và theo cả xu hướng làm tăng lẫn làm giảm tỷ giá Kết quả tác động cuối cùng của Kiều hối tới tỷ giá phụ thuộc vào độ mạnh yếu tương đối giữa hai xu hướng đó
Mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ của NHNN Việt Nam nhằm 2 mục tiêu: ổn định thị trường ngoại hối và nâng cao vị thế đồng VND Do vậy, khi kiểm soát tác động của Kiều hối tới tỷ giá, chúng ta cần hướng Kiều hối tới: tiêu dùng hàng hóa trong nước thay vì hàng hóa ngoại nhập; sử dụng cho mục đích sản xuất kinh doanh thay vì trở thành nguồn thu nhập khiến người dân cắt giảm giờ lao động; trở thành nguồn dự trữ tích cực cho dự trữ ngoại hối Tuy vậy, việc giữ vị thế VND quá cao so với giá trị thực cũng có thể gây ra những bất lợi, do vậy cần có mức độ nhất định trong việc ổn định tỷ giá (Lê Quốc Phương, 2015)
2.2 Về mặt mô hình
Theo kết quả nghiên cứu từ mô hình đánh giá tác động của Kiều hối tới tỷ giá hối đoái tại các thị trường mới nổi của tác giả Nguyễn Phúc Cảnh (2016): Kiều hối làm tăng giá trị đồng nội
tệ, từ đó giảm tỷ giá hối đoái thực
3 CÁC NHÂN TỐ GÂY ẢNH HƯỞNG TỚI SỰ TÁC ĐỘNG CỦA KIỀU HỐI TỚI TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA KIỀU HỐI TỚI TỶ GIÁ TẠI VIỆT NAM THỜI GIAN QUA.
3.1 Các nhân tố gây ảnh hưởng tới mức độ tác động của Kiều hối tới tỷ giá.
Từ phân tích rằng Kiều hối tác động tới tỷ giá hối đoái thông qua tăng thu nhập người dân và tăng cung ngoại tệ, ta có thể minh họa về các nhân tố gây ảnh hưởng tới sự tác động của Kiều hối tới tỷ giá qua hình sau:
Trang 4Cung ngoại tệ
Thu nhập người dân
Các nhân tố ảnh hưởng tới sự tác động của Kiều hối tới tỷ giá hối đoái
Các nhân tố ảnh hưởng tới sự tác động của Kiều hối tới tỷ giá hối đoái
Về phía cung ngoại tệ, dựa trên lý luận và thực tiễn, có thể thấy các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới quá trình tác động bao gồm: Quy mô kiều hối, Chính sách tỷ giá của Việt Nam và tâm lý găm giữ ngoại tệ trên thị trường
Về phía thu nhập của người dân, sự tác động phụ thuộc vào việc sử dụng kiều hối của người dân như thế nào (Vào sản xuất kinh doanh hay chi tiêu, và nếu vào chi tiêu thì chi tiêu vào loại hàng hóa nào )
Ta phân tích từng nhân tố ảnh hưởng đó như sau:
3.1.1 Quy mô Kiều hối
Quy mô Kiều hối không ngừng gia tăng qua các năm So sánh với các nguồn vốn bên ngoài khác đổ vào Việt Nam như FDI, ODA, Kiều hối đang nắm giữ vai trò ngày càng lớn, cho thấy vai trò tác động của nó tới nền Kinh tế nói chung, dự trữ ngoại hối và qua đó tới tỷ giá nói riêng ngày càng quan trọng
Bảng 1 Dòng chảy Kiều hối vào Việt Nam giai đoạn 2000-2015
Trang 5Năm Quy mô Kiều hối (triệu USD) Tỷ lệ % Kiều hối trên GDP
Nguồn: Phạm Văn Hùng, Trần Thanh Long (2016)
3.1.2 Đặc thù của chính sách tỷ giá của Việt Nam
Cơ chế tỷ giá trước 25/2/1999: Về cơ bản, cơ chế tỷ giá hối đoái của Việt Nam là rất cứng nhắc Tỷ giá thị trường có sự khác biệt rất lớn giữa tỷ giá chính thức và thị trường bên ngoài Tình trạng đầu cơ găm giữ ngoại tệ liên miên và NHNN đã có nhiều lần thay đổi tỷ giá trung tâm hay biên độ đã tạo nên các cú sốc cho thị trường
Cơ chế tỷ giá từ 26/2/1999 đến 31/12/2015: từ 26/2/1999, NHNN đã thực hiện điều hành tỷ giá linh hoạt hơn và phù hợp với cơ chế thị trường NHNN lấy tỷ giá bình quân giao dịch của phiên giao dịch gần nhất trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng làm tỷ giá trung tâm, các NHTM được phép yết giá mua bán USD trong phạm vi biên độ cho phép
Theo cơ chế này, NHNN cũng đã điều hành tỷ giá có lên, có xuống theo cơ chế thị trường và qua đó đã phần nào khắc phục được phần nào đầu cơ giá lên như thời trước đó Tuy vậy, việc khống chế biên độ và các cam kết về biên độ biến động thường bị giới kinh doanh cho là gây bóp méo thị trường và vẫn có thể dẫn đến các hoạt động đầu cơ (Lê Văn Hinh, 2016)
Từ đầu năm 2016, NHNN đưa ra cơ chế điều hành tỷ giá thả nổi có kiểm soát Tuy vậy, “một
cơ chế tỷ giá linh hoạt hoàn toàn phải là do thị trường tự điều tiết Trong khi đó, chính sách tỷ giá của NHNN tuy là “thả nổi có kiểm soát” nhưng thiên về kiểm soát hơn là thả nổi – tức là
về bản chất cũng không khác gì so với trước đây” (Vũ Thành Tự Anh, 2016)
Nhìn chung, trong chính sách tỷ giá hối đoái của Việt Nam, phần kiểm soát đóng vai trò chủ yếu Mà muốn kiểm soát tốt thì NHNN cần có nguồn dự trữ ngoại hối rất lớn Một trong những đóng góp cho nguồn đó là Kiều hối Thực tế đã cho thấy ở nhiều giai đoạn, khi thị trường thiếu hụt nguồn cung USD, Kiều hối đã đóng vai trò tích cực trong việc ổn định tỷ giá
3.1.3 Tâm lý găm giữ ngoại tệ - Hiện tượng Đô-la hóa.
Việc biến động tỷ giá hối đoái trong những tháng gần đây có nhiều nguyên nhân gắn với tình trạng "đô la hóa" không chính thức ở nước ta Thực tế tại Việt Nam, ngoại tệ và vàng được sử
Trang 6dụng khá phổ biến như các phương tiện thanh toán trong giao dịch có giá trị lớn Trong những nguồn cung USD trên thị trường, Kiều hối đóng góp tỷ trọng không nhỏ
Cụ thể, lượng kiều hối ở Việt Nam được sử dụng theo ba kênh: Gửi USD vào hệ thống NHTM, Cất trữ trong nhà (iii) Sử dụng trong thanh toán đối với khoản thanh toán có giá trị lớn như mua nhà, mua xe, đầu tư bất động sản
Thời gian trước đây, khi lãi suất USD cao nguồn Kiều hối chảy về kênh này khá lơn Tuy nhiên, từ cuối 2015, lãi suất tiết kiệm của USD đã hạ về 0%, và hầu như không còn hấp dẫn đối với Kiều hối
Tâm lý tích trữ và thanh toán bằng USD vẫn còn cao trong người dân Hơn thế nữa, còn tồn tại lượng lớn Kiều hối chảy vào Việt Nam theo kênh không chính thức, quy mô hoạt động của thị trường ngoại hối chợ đen còn lớn
Hiện tượng Đô la hóa này làm giảm hiệu lực của chính sách tỷ giá Do trên thị trường luôn tồn tại một lượng ngoại tệ lưu thông ngoài hệ thống NHTM, hình thành nên thị trường ngoại hối tự do Nhiều khi tỷ giá trên thị trường ngoại hối tự do biến động xa hơn tỷ giá trên thị trường chính thức, gây tâm lý bất ổn trong khu vực dân cư, ảnh hưởng đến hiệu lực của CSTG Thị trường ngoại hối chợ đen gây ra tình trạng đầu cơ ngoại tệ của các nhà kinh doanh, các NHTM, của dân chúng, của doanh nghiệp tư nhân…( Đinh Thị Thanh Long, Phan Tiến Nam; 2016) Tuy vậy, chính sách tỷ giá mới từ năm 2016, điều chỉnh tỷ giá chính thức gần với tỷ giá trên thị trường, giúp ngăm chặn tâm lý đầu cơ, từ đó có thể góp phần hạn chế tình trạng găm giữ ngoại tệ, cải thiện hiện tượng Đô-la hóa
3.1.4 Thực trạng sử dụng kiều hối
Nghiên cứu thực trạng sử dụng Kiều hối, chúng ta quan tâm tới mô hình hai động cơ Các nghiên cứu về mô hình này cho rằng hai yếu tố quyết định việc sử dụng kiều hối đó là: động
cơ do lòng vị tha và động cơ lợi ích cá nhân Động cơ do lòng vị tha hàm ý việc chuyển kiều hối về nước là để nhằm cải thiện mức thu nhập, chất lượng cuộc sống của người thân ở nhà của người chuyển tiền Động cơ do lợi ích cá nhân người chuyển tiền hàm ý kiều hối nhằm để người chuyển tiền hoàn trả nợ hoặc thỏa thuận với người thân trong nước thay mặt họ đầu tư thu lợi nhuận Kết quả nghiên cứu cho thấy: động cơ lòng vị tha là yếu tố quan trọng tác động đến dòng kiều hối, tuy nhiên càng về sau này thì động cơ lợi ích cá nhân có vai trò quan trọng hơn (Nguyễn Phúc Cảnh, 2016)
Thực tế cho thấy đối với dòng Kiều hối về Việt Nam, do mức sống người dân trong nước đang dần được cải thiện, động cơ lòng vị tha cũng đang dần bị lấn át bởi động cơ lợi nhuận Giai đoạn 2010-2013, do lãi suất tiền gửi cao, lượng kiều hối chảy nhiều vào tiết kiệm Từ
2014 đến nay, lãi suất tiết kiệm giảm nhiều đã không còn hấp dẫn kiều hối, cùng với đó giá vàng thất thường, chứng khoán và BĐS còn trì trệ do đó, kênh đầu tư vào SXKD đang dần cải thiện và có tiềm năng thu hút Kiều hối hơn Hiện có khoảng 2.000 dự án thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau được các kiều bào đăng ký đầu tư, mang về nguồn lợi khoảng 20 tỷ USD/năm Theo đánh giá của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh TP.HCM năm 2014, trong hơn 5 tỷ USD kiều hối chuyển về TP.HCM có đến hơn 72% đi vào sản xuất kinh doanh, hơn 20% vào kênh
Trang 7bất động sản và 7% - 8% hỗ trợ người thân trong gia đình giải quyết khó khăn và mua sắm tiêu dùng…
Bảng 3 Cơ cấu sử dụng nguồn Kiều hối giai đoạn 2009-2014.
Như vậy, có thể thấy việc sử dụng kiều hối vào tiêu dùng cá nhân đang giảm dần tỉ trọng trong kiều hối, do đó nhân tố chi tiêu này có ảnh hưởng không đáng kể tới việc tác động của kiều hối tới tỷ giá hối đoái
3.2 Thực trạng tác động của Kiều hối tới tỷ giá
Dự trữ ngoại hối của Việt Nam tăng đáng kể qua các năm, cùng chiều với dự trữ bằng ngoại
tệ, trong khi đó dự trữ ngoại hối bằng vàng và quyền rút vốn đặc biệt giảm (Minh họa ở bảng dưới)
Bảng 2 Dự trữ ngoại hối Việt Nam giai đoạn 2000-2014 (Triệu USD)
Nguồn: Ndh.vn
Kiều hối thông qua thị trường ngoại hối và tiền gửi ngoại tệ ở các tổ chức tín dụng, góp phần vào việc hình thành nguồn dự trữ ngoại hối Chúng ta có thể thấy được sự đồng biến giữa hai biến này thời gian qua ở hình dưới
Trang 8Hình 1 Quy mô Kiều hối và dự trữ ngoại hối giai đoạn 2000-2014 (Triệu USD)
Nguồn: ndh.vn
Bảng 4 Chỉ số Đô La Mỹ trong 10 năm gần đây
2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Chỉ số giá đô
la Mỹ tháng
12 năm báo
cao so với
tháng trước
0.02 -0.29 1.14 3.19 2.96 0.02 0.03 0.05 0.35 0.69
Chỉ số đô la
Mỹ năm báo
cáo so với
năm trước
0.94 0.62 2.35 9.17 7.63 8.47 0.18 0.66 0.56 3.16
Nguồn: cafef.vn
Có thể thấy, tỷ giá được bình ổn ở mức độ nhất định, và đang có xu hướng biến động giảm dần trong 4 năm trở lại đây Vai trò của NHNN đã được phát huy khá tốt, trong đó không thể không kể tới sự hỗ trợ từ nguồn Kiều hối với quy mô ngày càng gia tăng đáng kể
4 BÌNH LUẬN, KIẾN NGHỊ
Kiều hối tuy vậy có cả tác động tích cực và tiêu cực tới tỷ giá hối đoái Do đó, rất cần những chính sách can thiệp trong việc huy động và sử dụng nguồn Kiều hối này, nhằm kiểm soát tác động của nó tới tỷ giá
Thứ nhất, thực hiện nhóm các chính sách thu hút nguồn Kiều hối về Việt Nam nhằm tăng nguồn ngoại tệ cho dự trữ ngoại hối
Dòng kiều hối đổ về do động cơ lòng vị tha đang có xu hướng giảm, mà thay vào đó là động
cơ lợi ích cá nhân Do vậy muốn thu hút nguồn kiều hối về Việt Nam cần có những chính sách thay đổi điều kiện kinh tế vĩ mô để thu hút đầu tư từ nguồn này như: đảm bảo sự tăng trưởng kinh tế trong nước, lợi thế về lãi suất và tỷ giá so với nước khác, yếu tố thể chế, luật pháp, các cơ hội đầu tư đa dạng Hiện nay Việt Nam được đánh giá là một trong những nước
có tiềm năng khởi nghiệp, việc thu hút kiều hối cho các dự án startup cũng là một hướng đi mới mẻ, triển vọng
Thứ hai, hạn chế tình trạng găm giữ Kiều hối ở dạng ngoại tệ, xóa bỏ việc Kiều hối chảy
về qua kênh tự do
Một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng găm giữ ngoại tệ hay dòng chảy kiều hối trên thị trường chợ đen phát triển có thể kể tới:
• Chính sách tỷ giá cố định hoặc neo giá quá chặt khiến tỉ giá niêm yết không phản ánh đúng giá trị thị trường của đồng tiền;
• Người dân mất sự tin tưởng vào giá trị của đồng nội tệ;
• Cơ chế chính sách khiến người dân gặp khó khăn trong việc sở hữu hoặc trao đổi ngoại tệ;
• Các hoạt động phi pháp như buôn lậu, ma túy và tham nhũng khiến chợ đen phát triển mạnh
Trang 9Từ những nguyên nhân trên có thể thấy giải pháp cho vấn đề này đó là: cần có chính sách tỷ giá tốt để người dân có niềm tin vào đồng nội tệ, phản ánh đúng giá trị ngoại tệ, đồng thời tạo điều kiện cho họ giao dịch ngoại tệ qua kênh chính thống như Ngân hàng để phục vụ nhu cầu chính đáng của họ như chuyển/nhận kiều hối, mua ngoại tệ để du lịch, du học (cắt giảm thủ tục, phí dịch vụ )
Thứ ba, kích thích kiều hối vào kênh sản xuất kinh doanh thay vì tiêu dùng, đặc biệt là hàng hóa nước ngoài, để giảm các tác động tiêu cực của nó lên tỷ giá
Nhà nước có thể thực hiện các chính sách khuyến khích đầu tư chung để định hướng Kiều hối vào các danh mục Đầu tư hiệu quả, trong đó bao gồm cả đầu tư vào sản xuất kinh doanh lẫn đầu tư vào con người như giáo dục, y tế, thay vì chỉ chi tiêu dùng hay đầu tư quá nhiều vào xây dựng nhà ở, bất động sản
Một trong những giải pháp thuộc nhóm này đó là dần phát triển Nguồn vôn Kiều hối thành một nguồn tài chính được sử dụng cho các mục đích cụ thể và hiệu quả
Có thể nghiên cứu, học tập kinh nghiệm của một số quốc gia về các chính sách hướng các dòng kiều hối vào các chương trình phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) Tại Châu
Mỹ, Quỹ Đầu tư tương hỗ (MIF) thuộc Ngân hàng phát triển Châu Mỹ (IADB) đã liên kết với các ngân hàng của Brazil để thành lập các quỹ kiều hối cho các doanh nhân, thu hút các dòng kiều hối đầu tư vào những doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tế tại các quốc gia cũng chỉ ra rằng, các chính sách không nên mang tính hình thức hoặc những can thiệp hành chính mà nên theo hướng tạo lập môi trường đầu tư thuận lợi về cơ sở
hạ tầng như giao thông, điện nước, viễn thông, cải cách thủ tục hành chính,… sẽ có tác động tích cực hơn trong việc thu hút kiều hối vào các hoạt động đầu tư có hiệu quả Bên cạnh đó, việc tạo lập một hạ tầng tài chính vững mạnh với các tổ chức tài chính hoạt động an toàn hiệu quả, cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính cũng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thu hút
và sử dụng có hiệu quả các dòng kiều hối
Ngày 11-11-2015, tại trung tâm Incentra Hà Nội – Mátxcơva, thủ đô Mátxcơva, Đại sứ quán Việt Nam tại liên bang Nga, Uỷ ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Hiệp hội doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Công thương đã phối hợp tổ chức Hội nghị doanh nhân Việt Nam toàn thế giới Tại đó các vấn đề về: Lập Quỹ Đầu tư gia tăng kiều hối, thành lập Hiệp hội Công thương và Đầu tư Việt Nam tại Cộng hoà liên bang Nga, mở Câu lạc bộ doanh nhân người Việt, kêu gọi thu hút các nhà khoa học, các nhà quản lý, hàm lượng chất xám hàng đầu tham gia đóng góp xây dựng đất nước một cách có đầu mối, có tổ chức, tập trung đã được đề xuất và nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của các đại biểu
Quỹ Đầu tư gia tăng kiều hối này dự kiến không giới hạn về qui mô, thuộc dạng quỹ tín thác, mục tiêu ban đầu thu hút khoảng 1 tỉ đô la Mỹ Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Việt Nam (BIDV), đơn vị tài trợ cho Hội nghị, đề xuất tất cả các nhà đầu tư Việt kiều đều có thể góp vốn vào quỹ này nếu có nhu cầu Mức lợi nhuận cố định mà quỹ cam kết trả cho nhà đầu tư sẽ
ở mức 5%/năm Vượt mức lợi nhuận trên, phần vượt sẽ chia theo một tỷ lệ nhất định giữa nhà đầu tư và công ty quản lý quỹ Quỹ này sẽ tập trung chủ yếu giải ngân vào các dự án trong nước, tận dụng các cơ hội đầu tư ở Việt Nam
Nếu ý tưởng quỹ này đi vào thực hiện sẽ là một giải pháp tốt để sử dụng hiệu quả hơn nữa nguồn kiều hối cũng như gia tăng niềm tin của Việt kiều và người dân để thu hút được lượng kiều hối còn tiềm tàng
Về phía người lao động, cần có các chính sách định hướng ngành nghề của người lao động xuất khẩu ở nước ngoài.
Trang 10Lượng kiều hối gia tăng một phần phản ánh thực tế là lượng lao động của Việt Nam ở nước ngoài ngày càng nhiều (kết quả của chính sách xuất khẩu lao động) Để lực lượng lao động này khi hết hạn hợp đồng trở về nước có thể sử dụng phần tiền họ đã tiết kiệm và gửi về một cách hiệu quả, cần có các chính sách định hướng ngành nghề của người lao động xuất khẩu ở nước ngoài Nếu các ngành là những ngành có nhiều kỹ năng, khi trở về người lao động có khuynh hướng sử dụng tiền tiết kiệm theo hướng đầu tư nhiều hơn là tiêu dùng thuần tuý Điều này cũng giúp tạo ra các hiệu ứng phát triển kinh tế tích cực trong dài hạn của kiều hối
Thứ tư, thực hiện các chính sách tỷ giá linh hoạt hơn và thực hành tiết kiệm trong chi tiêu công
Từ đầu năm 2016, Việt Nam đã thực thi chính sách tỷ giá thả nổi có kiểm soát, tuy nhiên theo các chuyên gia đánh giá, chính sách này vẫn chưa thực sự là thả nổi, mà bản chất còn nhiều kiểm soát, và không khác nhiều so với chính sách cũ Chính sách tỷ giá linh hoạt hơn sẽ mang lại nhiều lợi ích: giảm bớt áp lực gây lạm phát, củng cố niềm tin của công chúng đối với đồng bản tệ, giảm bớt áp lực về dự trữ ngoại tệ, làm tăng tính hiệu quả của chính sách tiền tệ, tạo điều kiện phát triển thị trường ngoại hối, đồng thời hạn chế đầu cơ, găm giữ ngoại tệ Do vậy, chúng ta cần có những thay đổi để chính sách tỷ giá thực sự linh hoạt
Theo kinh nghiệm của các quốc gia, khi có sự gia tăng các dòng vốn vào, chính phủ cần nhanh chóng và kiên quyết trong việc hạn chế chi tiêu, giảm bớt tác động lên tổng cầu và áp lực gây lạm phát
Thông qua tỷ giá, Kiều hối tác động tới giá cả trong nước, xuất nhập khẩu và việc thu hút đầu tư nước ngoài, do đó tác động tới hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như tổng đầu tư Vì vậy, các chính sách kiểm soát tác động của Kiều hối tới tỷ giá cũng góp phần phát huy tác động của Kiều hối tới hoạt động Đầu tư
5 TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Phúc Cảnh, (2016), Kiều hối và tỷ giá hối đoái: Nghiên cứu thực nghiệm tại các thị trường mới nổi, Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ - Trường Đại học Quốc gia
Thành phố Hồ Chí Minh, số Q1/2016 - Tập 19
2 Nguyễn Thị Tuyết Nga, (2012), Các giải pháp nâng cao vai trò của tỷ giá hối đoái trong quá trình hội nhập đối với nền kinh tế tại Việt Nam
3 TS Đỗ Thị Kim Hảo, (2010), Đánh giá một số tác động của Kiều hối đối với nền kinh tế Việt Nam
4 Một số đề tài trên Tạp chí Kinh tế phát triển, số 223 (II), tháng 01 năm 2016
- Phạm Văn Hùng, Trần Thanh Long, Hoàn thiện chính sách về kiều hối nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển kinh tế Việt Nam
- Nguyễn Thị Thu Hà, Trần Minh Cường, Tác động của kiều hối đến tổng đầu tư tại Việt Nam;
- Phan Thị Thu Hiền, Tác động của kiều hối đến tiêu dùng và mức sống dân cư Việt Nam giai đoạn 2000- 2014
- Trần Thị Mai Hoa, Tác động của kiều hối đến phát triển thị trường bất động sản Việt Nam
- Đào Văn Thanh, Phạm Thị Ánh Tuyết, Dương Quốc Toản, Phạm Quốc Kiên, Kiều hối, nguồn lực cần thu hút và sử dụng có hiệu quả;
- Đinh Anh Tuấn, Đánh giá tác động của kiều hối đến hoạt động đầu tư trong nước tại Việt Nam giai đoạn 2000- 2014