Truyền thông công tác xã hội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh (tóm tắt)

Các công trình nghiên cứu về các hoạt động công tác xã hội đã có trong các đề tài luận văn thạc sỹ và vấn đề truyền thông công tác xã hội được nghiên cứu như một hoạt động nhỏ trong đó..

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học:

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Thư viên Học viện Khoa học Xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Những năm qua, thực hiện công cuộc đổi mới dân tộc Việt Nam đã đoàn kết nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, thách thức vươn lên trở thành một trong những nước đang phát triển có thu nhập trung bình của Thế giới Tuy nhiên, cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển kinh tế,

xã hội Việt Nam cũng nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp như: sự phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng về mức sống và cơ hội phát triển và vẫn còn những tàn dư do chiến tranh để lại đó là sự đau thương mất mát không gì có thể bù đắp cho gia đình đối tượng liệt sỹ, thương bệnh binh, người có công với cách mạng, thương tích trên cơ thể những cựu chiến binh và dân thường, những bệnh tật và dị tật của nạn nhân chất độc màu da cam, đến sự ly tán trong nhiều gia đình Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta trong quá trình công nghiệp hóa- hiện đại hóa là tăng trưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội Đại hội XI của Đảng nhấn mạnh: phát triển kinh tế nhanh, bền vững, đồng thời thực hiện có hiệu quả tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội trong từng bước và từng chính sách phát triển Bảo đảm an sinh xã hội trở thành vấn đề trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước, bởi vì việc chăm lo, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân là mục tiêu cao nhất của sự nghiệp xây dựng xã hội XHCN ở Việt Nam Do

đó, hệ thống luật pháp, chính sách về an sinh xã hội đã được hình

thành và từng bước hoàn thiện, bao trùm các nhu cầu cơ bản của đối tượng về nuôi dưỡng, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, hướng nghiệp dạy nghề và hòa nhập cộng đồng Có thể nói, nghề công tác xã hội đang trực tiếp tham gia giải quyết các vấn đề xã hội nảy sinh, bức xúc, giải quyết mối quan hệ giữa con người với con người, giảm bớt bình đẳng và mâu thuẫn trong xã hội, mang lại niềm vui, hạnh phúc góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, công bằng và tiến bộ xã hội

Để giải quyết được những vấn đề này, cần có sự đồng hành của rất nhiều cơ quan, các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương, của các doanh nghiệp, người dân Trong đó, việc truyền thông của các cơ quan báo chí nói chung và các hình thức tuyên truyền nói riêng đóng vai trò rất quan trọng trong phát triển công tác

xã hội Bởi, thông qua truyền thông người dân trong và ngoài cộng đồng sẽ nâng cao nhận thức, hiểu rõ về lĩnh vực công tác xã hội, thấy được vị trí, vai trò, tầm quan trọng của công tác xã hội trong thời kỳ hiện nay Đồng thời, cũng chỉ ra được những mặt còn tồn tại, hạn chế, đề xuất các ý kiến, giải pháp để hoạt động truyền thông công tác

xã hội được phát triển, góp phần trợ giúp cho những đối tượng yếu thế, những cộng đồng kém phát triển phát huy nội lực, vươn lên phát triển bền vững vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ và văn minh

Tỉnh Bắc Ninh có 8 huyện, thị xã và thành phố, những năm qua, Bắc Ninh đã triển khai nhiều hoạt động truyền thông trong lĩnh vực công tác xã hội Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu trong tình hình

mới thì công tác truyền thông cần được khai thác triệt để, có hiệu quả thiết thực nhằm nâng cao nhận thức cho cộng đồng về công tác xã hội, các hoạt động liên quan đến lĩnh vực công tác xã hội để huy động mọi nguồn lực cho nghề công tác xã hội phát triển, góp phần đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn

Các công trình nghiên cứu về các hoạt động công tác xã hội

đã có trong các đề tài luận văn thạc sỹ và vấn đề truyền thông công tác xã hội được nghiên cứu như một hoạt động nhỏ trong đó Công trình nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động truyền thông công tác xã hội thì chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện

Từ những vấn đề trên, tôi lựa chọn đề tài “Truyền thông

công tác xã hội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” làm luận văn tốt nghiệp

thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Truyền thông là một phương pháp của công tác xã hội đóng vai trò quan trọng để đưa các dịch vụ công tác xã hội đến với người dân, góp phần đảm bảo an sinh xã hội, thúc đẩy đất nước phát triển bền vững Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu về truyền thông công tác xã hội

Trong quá trình nghiên cứu, khảo sát các tài liệu để thực hiện luận văn này, tác giả nhận thấy đã có một số đề tài khoa học liên quan đến một vài khía cạnh của lĩnh vực truyền thông công tác xã hội như: Đề tài Luận văn thạc sỹ “Truyền thông quảng bá hình ảnh Vịnh

Hạ Long qua báo mạng điện tử năm 2013” của Nguyễn Hương Giang, Học viện báo chí và tuyên truyền; đề tài luận văn thạc sỹ của

Trần Văn Hương, với tiêu đề “Tổ chức và hoạt động về công tác xã hội từ thực tiễn Trung tâm công tác xã hội Tỉnh Quảng Ninh”, Học viện khoa học xã hội; đề tài luận văn thạc sỹ của Trần Đình Tùng, với tiêu đề “ Đội công tác xã hội tình nguyện cấp xã từ thực tiễn Phường Vệ An, Thành Phố Bắc Ninh, Tỉnh Bắc Ninh, Học viện khoa học xã hội

Như vậy cho đến nay, vẫn chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống về truyền thông công tác xã hội Vì vậy, đề

tài “Truyền thông công tác xã hội từ thực tiễn Tỉnh Bắc Ninh” là một

đề tài mới, không trùng lặp với bất cứ đề tài nào đã được công bố Nhất là, đề tài rất cần thiết trong việc nghiên cứu về mặt lý luận và tổng kết thực tiễn, phục vụ cho phát triển lĩnh vực công tác xã hội trên địa bàn Tỉnh Bắc Ninh giai đoạn hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu các lý luận về truyền thông, truyền thông công tác xã hội; luận văn phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động truyền thông công tác xã hội ở Bắc Ninh; từ đó, đưa ra các kiến nghị, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình truyền thông trong công tác xã hội ở Bắc Ninh

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu các lý luận về truyền thông, truyền thông công tác

xã hội qua các tài liệu liên quan và về truyền thông công tác xã hội

Phân tích, đánh giá làm sáng tỏ thực trạng các hoạt động truyền thông công tác xã hội ở Tỉnh Bắc Ninh

Đánh giá hiệu quả của hoạt động truyền thông chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu của các chính sách hiện hành về các mô hình truyền thông ở Tỉnh Bắc ninh và rút ra bài học kinh nghiệm

Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình truyền thông trong phát triển công tác xã hội của địa phương

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực trạng về truyền thông công tác xã hội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi về đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu truyền thông

công tác xã hội qua nội dung truyền thông công tác xã hội, các hình thức truyền thông công tác xã hội và vai trò của nhân viên công tác

xã hội trong truyền g thông

* Phạm vi về khách thể nghiên cứu: đề tài nghiên cứu trên 2

nhóm khách thể chính: 60 cán bộ làm công tác truyền thông và 100 đối tượng công tác xã hội tiếp nhận truyền thông (người cao tuổi, người nghèo, phụ nữ )

* Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu trên địa bàn tỉnh

Bắc Ninh;

* Phạm vi thời gian: Phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm

hoạt động truyền thông công tác xã hội giai đoạn 2014-2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Dựa trên cơ sở lý luận về truyền thông, về công tác xã hội và

sự tương quan giữa truyền thông và công tác xã hội cùng các chính sách về truyền thông phát triển công tác xã hội của Đảng và Nhà nước Tác giả sẽ tiến hành nghiên cứu thực trạng các hoạt động truyền thông về lĩnh vực công tác xã hội, thực trạng về các đối tượng truyền thông và các chính sách ưu tiên ở của địa phương Do vậy, luận văn sẽ sử dụng những phương pháp chính bao gồm: phương pháp thu thập, nghiên cứu tài liệu, khảo sát xử lý số liệu và phỏng vấn sâu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Phương pháp thu thập, nghiên cứu tài liệu: để thu thập

thông tin về công tác xã hội và tác động của công tác xã hội đến cuộc sống Tôi sử dụng phương pháp phân tích tài liệu, các văn bản quy định về phát triển lĩnh vực công tác xã hội, công tác truyền thông trên các phương tiện như Đài, Báo, tập huấn, tư vấn

5.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu:

Trong quá trình khảo sát, đã thực hiện phỏng vấn sâu với 25 cán

bộ thuộc lĩnh vực truyền thông công tác xã hội cấp Tỉnh, huyện để đánh giá được những ưu điểm, hạn chế và đề xuất kiến nghị một số giải pháp trong công tác truyền thông công tác xã hội tại Tỉnh Bắc Ninh

5.2.3 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Trong luận văn

này, tác giả đã tiến hành thu thập thông tin bằng việc điều tra bảng hỏi với 60 khách thể là cán bộ truyền thông công tác xã hội và 100

đối tượng tiếp nhận ở 5 xã trên địa bàn Tỉnh Bắc Ninh trong đó khách thể cán bộ truyền thông là chính

5.2.4 Phương pháp quan sát: Sử dụng phương pháp quan

sát để nhìn nhận cuộc sống của gia đình đối tượng được phỏng vấn, qua đó đánh giá mức sống cũng như hành vi của các đối tượng có đúng với câu trả lời của họ hay không

5.2.5 Phương pháp thống kê toán học: Là một phương pháp

nhằm để khảo sát, tổng hợp thu thập các thông tin số liệu phục vụ cho việc đánh giá công tác truyền thông trên địa bàn Tỉnh Bắc Ninh Góp phần đánh giá những điểm mạnh, hạn chế và đề ra giải pháp cho phù hợp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Về mặt lý thuyết, đề tài đã có những đóng góp trong việc tổng hợp và hệ thống những lý luận liên quan đến truyền thông và công tác xã hội, chỉ ra mối quan hệ không thể tách rời giữa 2 khái niệm này, và làm rõ ảnh hưởng của nó đối với sự phát triển lĩnh vực công tác xã hội

Về mặt thực tiễn, đề tài đã làm rõ thực trạng các hoạt động truyền thông phục vụ phát triển lĩnh vực công tác xã hội ở Tỉnh Bắc Ninh Trên cơ sở nghiên cứu đưa ra những đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông cho phù hợp với địa bàn, nhằm đảm bảo an sinh xã hội, xây dựng quê hương giàu mạnh

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về truyền thông công tác xã hội Chương 2: Thực trạng hoạt động truyền thông công tác xã hội

ở Tỉnh Bắc Ninh

Chương 3: Giải pháp thúc đẩy hiệu quả truyền thông trong công tác xã hội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRUYỀN THÔNG

CÔNG TÁC XÃ HỘI 1.1 Lý luận về truyền thông

Trong phần này, luận văn đưa ra các khái niệm như: khái niệm truyền thông, mục đích và phân loại truyền thông

1.2 Lý luận về truyền thông công tác xã hội

Trong phần này, luận văn đã đưa ra các khái niệm như: khái niệm công tác xã hội, khái niệm truyền thông công tác xã hội, mục đích và vai trò của truyền thông công tác xã hội, vai trò của cán bộ công tác xã hội trong truyền thông công tác xã hội, các yếu tố tham gia vào quá trình truyền thông, các hình thức truyền thông, các yếu tố tác động đến truyền thông công tác xã hội

1.3 Các yếu tố tác động đến truyền thông công tác xã hội

Phần này, luận văn đã đưa ra 4 yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến truyền thông công tác xã hội đó là: yếu tố thuộc về cán bộ truyền thông, yếu tố thuộc về đối tượng tiếp

nhận, yếu tố thuộc về phương tiện kỹ thuật truyền thông và yếu tố thuộc về chính quyền địa phương

1.4 Cơ sở pháp lý về truyền thông công tác xã hội

Trong mục này, luận văn đã đưa ra một số quy định có liên quan đến truyền thông công tác xã hội

tác xã hội trong đó những yếu tố quan trọng đó là năng lực trình độ của cán bộ truyền thông, yếu tố nhận thức cộng đồng, chính quyền địa phương Các cơ sở pháp lý liên quan đến truyền thông công tác

xã hội Đặc biệt, thấy được vai trò quan trọng của cán bộ xã hội trong hoạt động truyền thông công tác xã hội

Tóm lại, qua hệ thống cơ sở lý luận ở chương I sẽ định

hướng cho việc nghiên cứu đề tài “Truyền thông công tác xã hội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh”

Chương 2 THỰC TRẠNG TRUYỀN THÔNG CÔNG TÁC XÃ HỘI

TẠI TỈNH BẮC NINH

2.1 Khái quát về địa bàn và khách thể nghiên cứu

2.1.1 Đặc điểm điều kiện kinh tế - xã hội

Tỉnh Bắc Ninh thuộc vùng Tây Bắc Bắc Bộ của nước ta Trước đây là Tỉnh Hà Bắc, chính thức chuyển thành Tỉnh Bắc Ninh năm 2000 Theo thống kê, năm 2015 Bắc Ninh có diện tích tự nhiên hơn 82,271.2 km2 và dân số khoảng 1.153.600 người Có phía Bắc giáp với tỉnh Bắc Giang, phía đông giáp với Tỉnh Hải Dương, phía nam giáp với Hưng Yên, phía tây giáp với Hà Nội, Vĩnh Phúc Tỉnh Bắc Ninh có vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế và bảo vệ an ninh quốc phòng, là một tỉnh có nhiều thế mạnh về phát triển các làng nghề và khai thác khoáng sản Và các ngành công nghiệp rất phát triển với tốc độ chóng mặt ở các khu công nghiệp và chế xuất

Về công tác an sinh xã hội được Bắc Ninh đặc biệt quan tâm, Tỉnh có nhiều chính sách đi trước, một số chính sách thực hiện ở thực hiện ở mức cao hơn so với quy định của Trung ương như: hỗ trợ dạy và học nghề cho doanh nghiệp và người lao động đi xuất khẩu, xóa nhà tạm, nhà cấp 4 dột nát cho hộ nghèo, các gia đình có công và nạn nhân chất độc màu da cam, xóa mù lòa cho người nghèo, chế độ cho người cao tuổi, đảng viên 40 năm tuổi đảng, xây dựng nhà ở cho người có thu nhập thấp, học sinh, sinh viên và công nhân trong các khu công nghiệp góp phần thay đổi diện mạo khu vực nông thôn, nâng cao

đời sống vật chất tinh thần của người dân, thu nhập bình quân đầu người đạt 42 triệu đồng/ người/ năm

2.1.2 Đặc điểm của người truyền thông và người nhận thông tin

Để tiến hành đánh giá toàn diện về đặc điểm tình hình của cán bộ truyền thông và đối tượng truyền thông, chúng tôi đã tiến hành thu thập thông tin khảo sát bằng bảng hỏi đối với 60 cán bộ truyền thông và 100 đối tượng thuộc 5 xã trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

đó là Trung Chính, Minh Tân, Cao Đức, Mão Điền và Cảnh Hưng

* Đặc điểm của người truyền thông

Qua việc khảo sát, đánh giá tình hình cho thấy, cán bộ truyền thông có độ tuổi từ 18 đến 30 chiếm 28,3%, độ tuổi từ 31 đến 46 chiếm 51,7%, và từ 46 đến gần 60 tuổi là 20,0%

Về giới tính: Nam chiếm tỷ lệ cao hơn là 51,7%, còn nữ chiếm 43,8% Về vị trí công tác các cán bộ này chủ yếu là cán bộ cộng đồng và hợp đồng Nhà nước còn tỷ lệ cán bộ đã vào biên chế Nhà nước thấp chiếm 26,7%

Về trình độ học vấn: theo biểu đồ 2.1 thì trình độ học vấn của cán bộ truyền thông công tác xã hội cấp xã đã có chuyển biến tích cực, chủ yếu từ THPT trở lên trong đó có 23,3% tốt nghiệp trung cấp, 25% tốt nghiệp cao đẳng và 11,7% tốt nghiệp Đại học

Về vị trí công tác: có 25% biên chế Nhà nước, Hợp đồng Nhà nước chiếm 26,7%, cán bộ cộng đồng chiếm 45% và cán bộ thuộc vị trí khác chiếm 3,3%