Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông từ thực tiễn thành phố hải phòng tt

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, góp phần vào việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong sự nghiệp công ngh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS CHU VĂN TUẤN

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Trọng Tuấn

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Linh Khiếu

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học Xã hội vào lúc:

15 giờ 30, ngày 12 tháng 4 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Học viện khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chúng ta đã bước sang thế kỉ XXI với sự phát triển mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực Sự phát triển nhanh chóng của khoa học –kĩ thuật

và công nghệ, sự tăng trưởng về kinh tế đã tạo ra sự khác biệt giữa các quốc gia trên thế giới Việt Nam vốn đi lên từ một nước nông nghiệp lạc hậu lại trải qua bao cuộc chiến tranh khốc liệt nhưng chúng ta với nội lực của mình đang vươn lên mạnh mẽ Mặc dù vậy, Việt Nam vẫn là một quốc gia đang phát triển, còn một khoảng cách khá xa so với các cường quốc trên thế giới Trước tình hình đó, Đảng

ta đã có định hướng phát triển kinh tế và xã hội đúng đắn, trong đó nhân tố con người cùng chiến lược phát triển kinh tế được tiến hành hài hòa, kết hợp chặt chẽ với nhau Giáo dục được coi là quốc sách hàng đầu và đào tạo những con người làm chủ được tương lai là nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục

Đất nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng Hơn bao giờ hết những người trẻ tuổi càng trở nên quan trọng , đây chính là nhân tố quyết định chủ yếu đến sự phát triển kinh tế, xã hội, trong việc xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Để đáp ứng được yêu cầu đó thì cần phải có nguồn nhân lực chất lượng cao, có những con người phát triển toàn diện, thể chất, tri thức, đạo đức, được đào tạo một cách bài bản

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, góp phần vào việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hướng tới mục tiêu “Dân giàu, nước

hiện đề tài Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ

thông từ thực tiễn thành phố Hải Phòng

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề giáo dục, nâng cao ý thức chính trị cho học sinh là một vấn đề được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Nhiều công trình đã xuất bản có đề cập đến vấn đề này

2.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến ý thức chính trị

Các công trình nghiên cứu liên quan đến công tác giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT ở Việt Nam nói chung, ở Hải Phòng nói riêng

Có thể nói, công tác giáo dục ý thức chính trị cho đối tượng

là học sinh trong những năm gần đây đã được Đảng, Nhà nước cũng như các đoàn thể chính trị - xã hội quan tâm đúng mức, điều đó được thể hiện qua nhiều các chỉ thị, nghị quyết, văn bản của Đảng và Nhà nước, của các nghiên cứu khoa học Song bên cạnh đó, với đối tượng

là học sinh trung học phổ thông cần có sự quan tâm cụ thể, sát sao, các công trình nghiên cứu về đối tượng này cần phong phú và đa dạng hơn nữa Do vậy, đề tài luận văn này góp một phần nhỏ bổ sung cho sự nghiên cứu về ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông nói chung và học sinh trung học phổ thông thành phố Hải Phòng nói riêng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra trong công tác giáo dục ý thức chính trị cho cho học sinh các trường THPT những năm gần đây, luận văn đề xuất quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ý thức chính trị cho học

sinhTHPT nói chung và học sinh THPT thành phố Hải Phòng nói riêng trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích và trình bày một số vấn đề lý luận về giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT

- Phân tích thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT từ thực tiễn thành phố Hải Phòng hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPTtừ thực tiễn thành phố Hải Phòng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu các yếu tố trong hệ thống giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPThiện nay như chủ thể giáo dục, mục tiêu, chương trình, nội dung, phương pháp, hình thức, phương tiện giáo dục, các yếu tố tác động, thực trạng và giải pháp, nhất là đối tượng

giáo dục là học sinh THPT,chủ yếu ở độ tuổi 15-18

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông từ thực tiễn thành phố Hải Phòng Các số liệu, tư liệu phục vụ cho đề tài được giới hạn

khảo và kế thừa các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học có liên quan

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp: sử dụng phương pháp duy vật biện chứng của Chủ nghĩa Mác– Lênin, phân tích - tổng hợp, lô gíc - lịch sử, khảo sát tài liệu, thống kê số liệu, quan sát, so sánh, phương pháp liên ngành khoa học xã hội

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Những luận điểm và kết luận của đề tài sẽ góp phần làm sáng tỏ và cung cấp luận cứ khoa học cho việc xác định các quan điểm về giáo dục ý thức chính trị nói chung, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT Hải Phòng hiện nay nói riêng

Những kết quả đạt được của đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo đối với các cấp lãnh đạo trong quá trình hoạch định chủ trương, chính sách giáo dục ý thức cho học sinh THPT Hải Phòng hiện nay

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài góp thêm kinh nghiệm cho giáo viên GDCD, các nhà quản lý, lãnh đạo của ngành giáo dục - đào tạo và những ai quan tâm đến công tác giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông hiện nay

- Đề tài đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục giáo dục ý thức chính trị cho học sinhTHPT

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, tổng quan đề tài được kết cấu thành 3 chương( 9 tiết) , cụ thể là:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT

Chương 2: Thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT

từ thực tiễn thành phố Hải Phòng

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ Ý THỨC CHÍNH TRỊ VÀ GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Khái niệm giáo dục ý thức chính trị và mục tiêu, yêu cầu của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh Trung học phổ thông

1.1.1 Khái niệm giáo dục ý thức chính trị

Để nghiên cứu và đưa ra được khái niệm giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT, trước hết, cần nghiên cứu những khái niệm cơ bản có liên quan sau đây:

 Khái niệm chính trị

Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng (2011) định nghĩa: "Chính trị là những hiểu biết hoặc những hoạt động để nâng cao hiểu biết về mục đích, đường lối, nhiệm vụ đấu tranh của một giai cấp, một chính đảng nhằm giành hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy nhà nước (nói tổng quát)"[10, tr 223]

 Khái niệm ý thức

Ý thức là sự phản ánh thế giới xung quanh vào bộ não của con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Sự phản ánh ý thức là hình ảnh chủ quan vì nó không có tính vật chất, nó là hình ảnh của tinh thần nhưng không phải là sự phản ánh thụ động giản đơn, mà là phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan

 Khái niệm ý thức chính trị

Theo V.I Lê-nin, ý thức chính trị bao gồm: “Những mối quan hệ giữa tất cả các giai cấp, các tầng lớp với Nhà nước và Chính phủ, lĩnh vực những mối quan hệ giữa tất cả các giai cấp với nhau” [11, tr.101]

 Khái niệm giáo dục

Theo từ điển Tiếng Việt, khi coi giáo dục là một hoạt động thì nó được hiểu “là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đói tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đặt ra”; khi coi giáo dục là một danh từ thì nó được hiểu “là

hệ thống các biện pháp và các cơ quan giảng dạy – giáo dục của một

nước”

Giáo dục có nội dung rất phong phú bao gồm giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ, lao động, kinh tế, quốc phòng, an ninh, chính trị, tư tưởng…Trong đó chính trị - tư tưởng được xác định là một nội dung chủ đạo và có vị trí đặc biệt trong việc rèn luyện, xây dựng các tri thức chính trị, hình thành nhân cách, củng cố niềm tin, quy định bản chất xã hội, bản chất giai cấp cho đối tượng giáo dục

 Khái niệm giáo dục ý thức chính trị

Giáo dục ý thức chính trị là giáo dục cho học sinh sống có lý tưởng và trung thành với lý tưởng cách mạng Giáo dục ý thức chính trị cũng chính là thực hiện mục tiêu giáo dục

Như vậy, giáo dục ý thức chính trị được hiểu là hoạt động giáo dục trên lĩnh vực tư tưởng Nó định tính và khu biệt về mặt nội dung của hoạt động giáo dục tư tưởng này với các hoạt động giáo dục tư tưởng khác như: thẩm mỹ, đạo đức, pháp luật…Bên cạnh đó mặt chính trị ở đây cần được hiểu bao gồm hai góc độ: góc độ tư tưởng và góc độ hoạt động Điều đó có nghĩa là giáo dục ý thức chính trị không dừng lại ở mục đích hình thành tư tưởng chính trị mà còn hướng tới mục tiêu cổ vũ hành động chính trị tích cực của đối tượng

 Khái niệm học sinh trung học phổ thông

Trung học phổ thông là một bậc trong hệ thống giáo dục ở Việt Nam hiện nay, cao hơn tiểu học, trung học cơ sở và thấp hơn cao đẳng hoặc đại học Trung học phổ thông kéo dài 3 năm( từ lớp 10 đến lớp 12) Để tốt nghiệp bậc học này, học sinh phải vượt qua kì thi tốt nghiệp THPT vào cuối năm học lớp 12

Học sinh trung học phổ thông là người học văn hóa cấp

trung học phổ thông, học theo chương trình phân ban hoặc không phân ban (ban cơ bản và ban chuyên) của cấp trung học phổ thông gồm có lớp 10, lớp 11 và lớp 12 Độ tuổi vào học lớp 10 là 15 tuổi Học sinh không được lưu ban quá 02 lần trong một cấp học Độ tuổi của năm học cuối cấp lớp 12 và đăng kí dự thi tốt nghiệp không quá

24 tuổi Học sinh học xong chương trình lớp 12, nếu có đủ điều kiện theo qui định của Bộ giáo dục và Đào tạo thì được đăng kí và dự thi tốt nghiệp [Bộ Giáo dục và Đào tạo: thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT 2011]

1.1.2 Mục tiêu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh Yêu cầu

giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông

Mục tiêu của nền giáo dục XHCN là đào tạo những con người tích cực xây dựng và bảo vệ tổ quốc XHCN, có văn hóa cao, phát triển toàn diện

Mục tiêu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT là giáo dục cho học sinh trở thành người công dân tốt, có bản lĩnh chính trị vững vàng, lý tưởng sống đúng đắn đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo

vệ tổ quốc

Chính vì vậy, mục tiêu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT hướng vào những điểm cơ bản sau:

Một là,Trang bị tri thức cho học sinh trên các lĩnh vực chính trị, tư tưởng, đạo đức, kinh tế, pháp luật

Hai là, Hình thành ý thức công dân, ý thức quyền và nghĩa vụ, bản lĩnh chính trị, giáo dục tinh thần yêu nước, trách nhiệm, tình cảm lành mạnh của học sinh

Ba là, Rèn luyện hành vi, thói quen, ý thức, tình cảm phù hợp với chuẩn mực xã hội, trung thành với lý tưởng của Đảng và Nhà nước

1.1.3 Yêu cầu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học

Thứ hai, Tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng ,chính sách pháp luật của Nhà nước, nội quy quy chế của nhà trường nhằm giúp học sinh nắm bắt được mục tiêu, lý tưởng của Đảng, hình thành ý thức trách nhiệm trong học sinh trước bản thân, nhà trường

và xã hội

Thứ ba, Giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc, của cách mạng, góp phần bồi dưỡng những tình cảm đúng đắn nhằm hình thành lối sống lành mạnh cho học sinh

Thứ tư, Giáo dục đạo đức cách mạng, phẩm chất chính trị đúng đắn, đấu tranh chống các tư tưởng phản động xuyên tạc, các biểu hiện tiêu cực trong lối sống của học sinh

1.1.4 Vai trò và đặc trưng của giáo dục ý thức chính trị cho học

sinh Yêu cầu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung

1.1.5 1.2.1 Vai trò của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh

Yêu cầu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông

Thứ nhất, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh góp phần phát triển con người toàn diện

Thứ hai, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH phát triển kinh tế tri thức và đẩy mạnh hội nhập quốc tế

Thứ ba, giáo dục đạo đức, lối sống, thẩm mỹ cho học sinh, thường xuyên góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng - văn hoá

1.1.6 Đặc trưng của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh Yêu cầu

giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông

Về thực chất, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT là cung cấp những tri thức khoa học, tư tưởng trong lĩnh vực chính trị

để góp phần chủ yếu vào việc hình thành thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho học sinh Đặc trưng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh được xem xét trên ba khía cạnh:

1.3.1 Tác động của quá trình đổi mới đất nước và kinh tế thị trường

Sự nghiệp đổi mới của nước ta được bắt đầu từ năm 1986 Sau 30 năm đổi mới, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã trở

thành nền tảng kinh tế-xã hội của đất nước Những thành tựu đạt được trong kinh tế đã thổi luồng sinh khí mới vào lĩnh vực tư tưởng chính trị Sự năng động trên lĩnh vực kinh tế vừa là nguyên nhân vừa

là kết quả của sự năng động, sáng tạo của tư duy Trong những điều kiện như vậy, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT từ thực tiễn thành phố Hải Phòng không tránh khỏi những tác động tích cực lẫn tiêu cực

Về tác động tích cực: cơ chế thị trường tạo nên sự năng động

trong toàn xã hội và nâng lên đáng kể đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân Từ đó, niềm tin của toàn dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ngày càng được củng cố vững chắc

Về tác động tiêu cực: Hiện nay, có một bộ phận học sinh

THPTdo nhiều nguyên nhân mà chưa có lý tưởng sống đúng đắn nên

họ học thường mang tính đối phó, mà không quan tâm rèn luyện, trau dồi nhân cách của mình Một số học sinh chỉ quan tâm đến hưởng thụ, mà đôi khi bất chấp cả việc xâm phạm lợi ích của người khác, gây tổn hại đến danh dự bản thân, gia đình và tập thể Một bộ phận khác thì lại lao mình vào cuộc sống vật chất, chỉ quan tâm đến lợi ích trước mắt, tiền tài, danh vọng coi đó là cái đích của đời sống hạnh phúc; do vậy trong học tập, họ chỉ chú trọng học các môn: Toán, Văn, Lí, Hóa, Ngoại ngữ mà xem nhẹ môn GDCD, Lịch sử, các hoạt động ngoại khóa về giáo dục ý thức chính trị

1.3.2 Tác động của quá trình phát triển khoa học công nghệ và kinh tế tri thức

Trong bối cảnh quốc tế ngày nay, cuộc cách mạng khoa học công nghệ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, làm nền tảng cho sự phát triển kinh tế tri thức Khoa học công nghệ trở thành động lực, là yếu tố