Giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi ở hà nội hiện nay (trường hợp câu lạc bộ sơn ca) tt

Tính cấp thiết của đề tài Quá trình hội nhập thế giới diễn ra tại Việt Nam từ những nă cuối thế kỷ XX đến nay, đ làm cho ột số người hồ hởi về ột “thế giới phẳng” có khả năng xóa nhòa ọ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

K

NGUYỄN HẢI LIÊN

GIÁO DỤC NGHỆ THUẬT CHO THIẾU

NHI HÀ NỘI HIỆN NAY (TRƯỜNG HỢP CÂU LẠC BỘ SƠN CA)

Chuyên ngành: Văn hóa học

Mã số : 60 31 06 40

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HÓA HỌC

HÀ NỘI – 2017

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: TS ĐỖ LAN PHƯƠNG

Phản biện 1: PGS.TS KIỀU TRUNG SƠN

Phản biện 2: TS ĐÀO ĐĂNG PHƯỢNG

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội

hồi giờ ngày tháng năm 2017

Có th t hi u uận văn tại:

hư viện ọc viện h a học hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quá trình hội nhập thế giới diễn ra tại Việt Nam từ những nă cuối thế kỷ XX đến nay, đ làm cho ột số người hồ hởi về ột “thế giới phẳng” có khả năng xóa nhòa ọi kh ảng cách nhờ vào “thế hệ công dân toàn cầu”- được hình thành từ giới trẻ năng động, nhanh nhạy trong tiếp cận với khoa học công nghệ hiện đại của toàn cầu cũng như trong tiếp thu văn hóa thế giới, sáng tạ và hưởng thụ các thành quả khoa học của nhân ại Song, như nhiều nghiên cứu đ chỉ ra, phương tiện truyền thông hay những thành tựu công nghệ hiện đại cũng có th gây “nghiện”, làm cho giới trẻ kém h ạt động th chất, gây căng thẳng, ảnh hưởng tới phát tri n tâm- th - trí Nhận thức được vấn đề này, nhiều cá nhân, gia đ nh, nhóm xã hội đ quan tâm, tìm những phương cách khác nhau đ đưa con em mình hướng tới những giá trị lành ạnh, phát tri n toàn diện về ọi ặt (đức, trí,

th , ỹ) Một trong những phương cách phát huy tối ưu tác dụng trong việc phát tri n con người thời đại ới là: Giáo dục nghệ thuật Thực tiễn tại thành phố Hà Nội cho thấy, nhu cầu được làm quen, học tập, sinh hoạt nghệ thuật của thiếu nhi rất lớn, mang tính cấp thiết Đáp ứng lại nhu cầu cấp thiết này, các hoạt động văn hóa nghệ thuật dành cho thiếu nhi ngày càng phát tri n nhanh và rộng Các lớp học năng khiếu, trung tâ văn hóa thiếu nhi, Câu lạc bộ nghệ thuật ngày càng mở cửa nhiều hơn Đó à nơi phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu, à nơi tạ ôi trường giải trí lành mạnh cũng à nơi giúp rèn uyện các kỹ năng sống cho các em sau những giờ học căng thẳng ở trường Bên cạnh việc học tập, các e còn được tham gia bi u diễn ở nhiều sân chơi nghệ thuật, các chương tr nh truyền

hình, các hoạt động văn hóa cộng đồng… Đây à ột trong những

ôi trường giúp các e trưởng thành hơn rất nhiều từ những sinh hoạt tập th , từ những cuộc gia ưu văn hóa nghệ thuật

Câu lạc bộ Sơn Ca - Nhà hát Đài tiếng nói Việt Nam là một trong những Câu lạc bộ nghệ thuật đầu tiên ra đời tại Hà Nội, đ và đang à ngôi nhà thân thiết của đông đảo các bạn thiếu nhi Là một cựu thành viên của Câu lạc bộ Sơn Ca (giai đ ạn 1997- 2003) và hiện

là phụ huynh có c n đang tha gia sinh h ạt tại Câu lạc bộ này, tôi

đ t hi u những vấn đề có liên quan tới giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi ở Câu lạc bộ Sơn Ca như: nhu cầu xã hội và sự biến đổi nhằm thích ứng với nhu cầu đó, chất ượng giáo dục, hình thức hoạt động, sự tác động của giáo dục nghệ thuật đối với thiếu nhi, phụ huynh học sinh, giáo viên, truyền thông, dư uận xã hội về việc giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi… ôi uốn xem xét hiện tượng này ở góc nh n văn hóa từ những mối quan tâm của xã hội đối với ĩnh vực giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi hiện nay Vì vậy, tôi chọn đề tài

“Giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi ở Hà Nội hiện nay (trường hợp câu lạc bộ Sơn Ca) cho luận văn Ca học Văn hóa học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Giáo dục nghệ thuật và thiếu nhi à đề tài đ được nhiều công

tr nh đề cập tới, có th tóm tắt những kết quả nghiên cứu đó như sau :

Về lý luận: các công trình trên góp phần làm rõ khái niệm nghệ thuật và giáo dục nghệ thuật Bước đầu nghiên cứu công tác giáo dục nghệ thuật cho một số đối tượng cụ th , đặc biệt là thanh thiếu niên Về thực tiễn: Một vài nghiên cứu đ khảo sát vai trò của các thiết chế văn hóa như Nhà thiếu nhi, Câu lạc bộ trong việc giáo dục thị hiếu âm nhạc cho thiếu nhi; Nghiên cứu vấn đề chính sách đối

với việc bồi dưỡng, đà tạo phát tri n năng khiếu, tài năng tr ng ột

số loại hình hoạt động nghệ thuật

Ngoài ra, còn một số bài viết đăng tải trên các tạp chí có quan tâm tới việc giáo dục thiếu nhi và sự tác động của nghệ thuật

và quá tr nh này như việc giáo dục nghệ thuật đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành và phát tri n nhân cách c n người, nâng cao chất ượng đà tạo con người, hướng tới giá trị Chân - Thiện - Mỹ, đáp ứng nhu cầu đối với thời đại hội nhập hôm nay Một

số bài báo khác lại phản ánh mặt trái của hoạt động nghệ thuật, giáo dục nghệ thuật dành cho thiếu nhi hiện nay, đó là người ớn không chỉ ngộ nhận về c n e nh à còn à những đứa c n của họ cũng ngộ nhận về bản thân chúng Sự kỳ vọng của nhiều phụ huynh

từ ả tưởng về c n đ vô t nh thúc ép trẻ không được sống đúng với tuổi của mình Theo các phân tích trong các bài viết, không có gì

“cực h nh” hơn khi phải học những thứ trẻ không thích và không có khả năng Có th thấy, từ các công trình nghiên cứu đến những bài viết liên quan tới vấn đề giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi nhưng chưa có công tr nh nà nghiên cứu một cách hoàn chỉnh về giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi ở Hà Nội hiện nay, cũng như khảo sát, nghiên cứu về hoạt động dạy, học, bi u diễn nghệ thuật của Câu lạc

bộ nghệ thuật từ đó e ét ối liên hệ giữa giáo dục nghệ thuật với các vấn đề xã hội quan tâm, với giáo dục văn hóa t àn diện và giáo dục

kỹ năng sống cho thiếu nhi trong xã hội hiện nay Dù vậy, các kết quả nghiên cứu trên có ý nghĩa rất quan trọng cho những người nghiên cứu

đi sau có th kế thừa những kết quả khảo sát ở những địa bàn khác nhau, s sánh và à ph ng phú hơn các cứ liệu đ có những đánh giá, nhận diện rõ nét hơn vấn đề giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi và các hoạt động bi u diễn của nhóm thành viên xã hội trẻ này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Xem xét khía cạnh văn hóa của việc giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi thông qua các hoạt động của câu lạc bộ Sơn Ca- Hà Nội

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nêu thực trạng dạy, học và bi u diễn của thiếu nhi sinh hoạt trong Câu lạc bộ Sơn Ca; hi u nhu cầu, nguyện vọng của phụ huynh học sinh và nguyện vọng, cả nghĩ của học sinh tại câu lạc bộ Sơn Ca

- Đánh giá vai trò văn hóa của giáo dục nghệ thuật trong giáo dục toàn diện cho thiếu nhi ở Hà Nội

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi

5 Phương pháp nghiên cứu

- Đ thực hiện luận văn này, tôi sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh các tài liệu văn bản (các công trình nghiên cứu

đi trước, các bài tạp chí, phỏng vấn được đăng bá , ), phương pháp khảo sát thực tế (điền dã): quan sát và tham dự các lớp học, phỏng vấn một số phụ huynh và học sinh của câu lạc bộ Sơn Ca ôi đ tiến

hành phỏng vấn 25 người, tr ng đó có 13 học sinh, 2 giáo viên, 9 phụ huynh, 1 quản lý Câu lạc bộ

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Từ kết quả khảo sát một cơ sở giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi có thời gian hoạt động âu dài như câu ạc bộ Sơn Ca, uận văn mong có th bổ sung thê ch đa dạng hơn các cứ liệu về thực tế giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi ở Hà Nội ở góc nh n văn hóa; Luận văn cũng phản ánh các nhu cầu và quan đi m khác nhau của xã hội

về giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi, cung cấp một số thông tin hữu ích cho các nhà quản ý văn hóa giá dục và giáo viên tr ng điều hành đa dạng các dạng cơ sở và chương tr nh giảng dạy nghệ thuật cho thiếu nhi, về sự tham gia của thiếu nhi trong trình diễn nghệ thuật hiện nay

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo

và phần phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi Chương 2: Hoạt động giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi tại Câu

lạc bộ Sơn Ca

Chương 3: Giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi Hà Nội của câu

lạc bộ Sơn Ca dưới góc nh n văn hóa

diễn Phạm Thị Thành về Nghệ thuật sân khấu dành cho trẻ em Việt

Nam) thì giới hạn lứa tuổi thiếu nhi là từ 7- 11 tuổi, sau đó à ứa tuổi

thiếu niên từ 12- 17 tuổi [8, tr 18] Cũng có người cho rằng, “thiếu nhi” à từ chỉ hai nhóm trẻ: nhi đồng và thiếu niên, nếu vậy biên độ tuổi của thiếu nhi sẽ vượt khỏi 11 tuổi Lại có một phân chia khác, đó

à the quy định của Tổ chức Y tế Thế giới (W O, tuy chưa thực thống nhất trên thế giới) th độ tuổi từ 10- 19 được xếp nhó “vị thành niên”, và ột số nước châu Á cũng quy định nhóm trẻ dưới tuổi 20 à nhó “vị thành niên” [19] hực tế khả sát độ tuổi các em tham gia câu lạc bộ Sơn Ca ại thấy khác với các xếp loại trên, đó à các e có độ tuổi từ 6 đến 15 tuổi được tham gia vào câu lạc bộ nghệ thuật dành cho thiếu nhi Do vậy, đối tượng khả sát được lựa chọn cũng the thực tế này

Nghệ thuật, bao hàm các hình thức khác nhau của hoạt động

sáng tạ như â nhạc, múa, kịch, văn học, hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh, nghề thủ công… được lựa chọn đ chuy n tải ý tưởng, cảm xúc

từ hoạt động thực tiễn của c n người tạo nên những tác phẩm nghệ thuật thỏa mãn sự thích thú thưởng thức “ ác phẩm nghệ thuật mang giá trị chân- thiện- mỹ, cô đặc tri thức và tình cả c n người, có khả năng nhân vốn sống tình cả , ý trí c n người lên nhiều lần” [6, tr.15]

Về giáo dục nghệ thuật, hiện nay, có rất nhiều khái niệm khác nhau về giáo dục nghệ thuật Theo Tổ chức Americans for the Arts thì giáo dục nghệ thuật là sự truyền dạy và thiết kế các chương trình

trong tất các loại hình nghệ thuật- bao gồm múa, âm nhạc, nghệ thuật thị giác, sân khấu, văn thơ, nghệ thuật đa phương tiện, lịch sử, phê bình và thẩm mỹ, nhưng lại không giới hạn trong các loại hình nghệ thuật kể trên Thuật ngữ này được dùng theo một nghĩa rộng nhất, bao gồm cả các hoạt động lấy nghệ thuật làm trung tâm và các hoạt động kết hợp nghệ thuật với những bối cảnh trường học và cộng đồng Giáo dục nghệ thuật bao gồm:

- Giáo dục về nghệ thuật: Học sinh được học vẽ, viết văn thơ, chơi nhạc, đóng kịch…

- Giáo dục thông qua nghệ thuật: Học sinh sử dụng các hình thức nghệ thuật để học về các môn học khác trong nhà trường, như

sử dụng nghệ thuật múa để học toán [14, tr.12]

Như vậy, với nhiều cách hi u khác nhau về giáo dục nghệ thuật, có th thấy, bản chất của hoạt động giáo dục nghệ thuật chính

là việc chuy n giao các di sản văn hóa nghệ thuật từ thế hệ này sang thế hệ khác Mục đích của giáo dục nghệ thuật cũng như nhận thức

và tình cảm, rèn luyện kỹ năng sống, góp phần hoàn thiện nhân cách

c n người Về phương thức, có th tiến hành giáo dục về nghệ thuật

và giáo dục thông qua nghệ thuật [10]

1.1.2 Chức năng văn hóa của giáo dục nghệ thuật

Giáo dục nghệ thuật hỗ trợ, thúc đẩy sự hình thành và xuất hiện hành vi sáng tạo Việc thưởng thức nghệ thuật cũng đòi hỏi sự sáng tạo, bởi đ cảm thụ được nghệ thuật th đơn thuần việc trải nghiệm thành thật các cả úc đ chiế ĩnh tác giả vẫn chưa đủ, mà còn phải khắc phục một cách sáng tạo cảm xúc của bản thân người

thụ cảm và chỉ khi đó tác động của nghệ thuật mới được th hiện đầy

đủ D đó, không phải ngẫu nhiên ngay từ thời cổ ưa, nghệ thuật đ được nhìn nhận như ột bộ phận và một phương tiện giáo dục nhân cách văn hóa của c n người Ý nghĩa ứng dụng của nghệ thuật xét

đến cùng đều được quy và tác động giáo dục văn hóa của nó

Chức năng văn hóa của giáo dục nghệ thuật là thông qua giáo

dục nghệ thuật giúp định hướng các nhu cầu, xây dựng thị hiếu thẩm

mỹ lành mạnh, góp phần giáo dục ý tưởng sống và đ có những hành

xử văn hóa “đẹp” Giáo dục nghệ thuật giúp ch c n người có trí tuệ

phong phú hơn, đồng thời có th nhận thức sinh động hơn các quy luật vận động của thế giới hay những thay đổi tr ng ôi trường sống,

ôi trường văn hóa ạt động giáo dục nghệ thuật không chỉ là hoạt động tâm lý sáng tạ à hơn thế là th hiện khát vọng sống, tìm kiếm những giá trị văn hóa tr ng ột thế giới tốt đẹp hơn, c n người ứng

xử nhân đạ hơn V ẽ đó, giá dục nghệ thuật không chỉ đánh thức năng ực sáng tạo tiềm ẩn của c n người mà còn làm cho những kết quả sáng tạ đó có ích hơn, ang những giá trị nhân văn sâu sắc, giúp phát tri n năng ực sáng tạ văn hóa cùng với việc hướng tới thị

hiếu, ý tưởng sống ca đẹp

1.2 Thiếu nhi và giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi

1.2.1 Đặc điểm lứa tuổi thiếu nhi

Tính cách của thiếu nhi

Trong lứa tuổi thiếu nhi, ý chí chưa được phát tri n đầy đủ, tính độc lập còn yếu, tính tự chủ, khả năng kiềm chế còn thấp Khi gặp thất bại, trẻ có th mất lòng tin vào sức lực và khả năng của

nh Nhưng dưới ảnh hưởng của giáo dục và dạy học đúng đắn, khả năng điều chỉnh ý chí đối với hành vi được phát hiện, khả năng tự kiềm chế và ki m soát hành vi của thiếu nhi xuất hiện,

những ung động trực tiếp bị nén lại, tính kiên trì và khả năng vượt khó sẽ tăng ên

Tình cảm của thiếu nhi

Ở tuổi thiếu nhi, đời sống tình cảm chiế ưu thế hơn s với

đời sống nhận thức Thứ nhất, thiếu nhi rất xúc cả , được th hiện

trước hết ở sự tri giác, quan sát, tưởng tượng, hoạt động trí tuệ của

các e thường đượm màu sắc cảm tính Hai là, thiếu nhi (đặc biệt

7-8 tuổi) chưa biết kiềm chế những tình cảm của mình, chưa biết ki m

tra sự th hiện tình cảm ra bên ngoài Ba là, tình cảm của các em

chưa chắc chắn, xúc cảm rất không ổn định, thường hay thay đổi tâm trạng, hay thiên về úc động, bi u lộ rất mạnh và trong chốc lát sự vui mừng, hờn giận, lo sợ

Hứng thú của thiếu nhi

Ở lứa tuổi thiếu nhi có sự phát tri n các loại hứng thú như đọc sách, được hình thành cùng với sự phát tri n kỹ xả đọc Ngoài ra, hứng thú kỹ thuật cũng được hình thành nhanh chóng (chủ yếu ở con trai) Ở nông thôn, trẻ bắt đầu th hiện rõ hứng thú với nông nghiệp

Từ lớp 3, các hứng thú học tập, bắt đầu được phân hoá, hứng thú với các bài t án, bài văn, bài thơ hay, bức tranh đẹp Nhưng đặc biệt, trong tuổi thiếu nhi, những khả năng phát tri n to lớn về mặt nghệ thuật, thẩm mỹ của trẻ được hình thành Trẻ thường rất thích thú vẽ, nặn, hát, nhạc Việc tổ chức đúng đắn hoạt động này có tác dụng phát tri n những tình cảm thẩm mỹ này ở các e Đó à tiền đề đ phát tri n khả năng văn học, âm nhạc, hội họa ở lứa tuổi lớn hơn

1.2.2 Vai trò của giáo dục nghệ thuật đối với thiếu nhi hiện nay

Sự có mặt của giáo dục nghệ thuật đóng vai trò quan trọng

trong sự trưởng thành của trẻ em Âm nhạc, hội họa, múa, diễn

kịch… đóng góp tích cực vào việc đà tạ c n người toàn diện trong bối cảnh hiện nay của Việt Nam cần nguồn nhân lực vừa có tài vừa

có đạ đức nghề nghiệp, d đó giá dục nghệ thuật à cơ sở tạo nhân cách bi u lộ qua ứng xử trong sinh hoạt

Đ đạt tới sự hài hòa, phát tri n đồng đều, nghệ thuật là cầu nối, là công cụ hữu hiệu giúp trẻ em phát tri n nhanh trí lực, tâm lực,

th lực, có đời sống lành mạnh, trở thành người có ích cho xã hội, là nguồn nhân lực tương ai tr ng công cuộc công nghiệp hóa- hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay r ng đó, chính sách phát tri n c n người toàn diện đòi hỏi sự nghiệp giáo dục cần cải cách nhanh hơn, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước Giáo dục nghệ thuật không chỉ đơn thuần à đánh thức năng khiếu trẻ nhỏ mà còn có vai trò quan trọng và cần thiết đ góp phần trang bị một cách cơ bản và toàn diện cho hoàn thiện nhân cách c n người, đặc biệt là thế hệ trẻ khi bước

và đời

1.2.3 Một số dạng thức giáo dục nghệ thuật cho thiếu nhi hiện nay

Giáo dục nghệ thuật trong nhà trường

Giáo dục nghệ thuật trong các tổ chức nghệ thuật chuyên nghiệp

Giáo dục nghệ thuật tại các nhà văn hóa thiếu nhi công lập Giáo dục nghệ thuật trong các câu lạc bộ ngoài công lập

lực thẩm mỹ, thị hiếu nghệ thuật Giáo dục nghệ thuật còn có ý nghĩa lớn trong việc phát tri n toàn diện văn- th - mỹ của học sinh Cũng với ý nghĩa đó, phụ huynh đ quan tâ đầu tư hơn ch c n e nh được tham gia sinh hoạt ở các lớp nghệ thuật Giáo dục nghệ thuật không chỉ dành cho học sinh tr ng các trường nghệ thuật chuyên nghiệp à còn được mở rộng bởi nhiều dạng cơ sở đà tạo khác nhau trong và ngoài công lập, với sự tha gia đầu tư của nhiều tầng lớp, thành phần xã hội