Giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong gia đình ở nam định hiện nay tt

Phát huy truyền thống, ngành Giáo dục và đào tạo tỉnh Nam Định không ngừng nỗ lực và liên tục là “Đơn vị thi đua xuất sắc” dẫn đầu trong toàn quốc…Với sự quan tâm và phối hợp giáo dục tr

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐOÀN THỊ HIỀN

GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG HIẾU HỌC CHO TRẺ

EM TRONG GIA ĐÌNH Ở NAM ĐỊNH HIỆN NAY

C u n n n Tr t ọ

Mã số: 60.22.03.01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2017

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS.NGUY N MINH HOÀN

Phản biện 1: PGS.TS.Trần Sỹ Phán

Phản biện 2: PGS.TS Cao Thu Hằng

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học Xã hội vào lúc:

9 giờ 00, ngày 07 tháng 04 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Học viện khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tín ấp t t ủa đề t

Tham gia vào toàn cầu hoá trong nền kinh tế tri thức,Việt Nam đã đón nhận rất nhiều cơ hội quý giá Bên cạnh đó, chúng ta cũng phải đối mặt với nguy cơ xói mòn các giá trị đạo đức truyền thống nói chung và truyền thống hiếu học của dân tộc nói riêng Vì vậy, vấn đề đặt ra cho chúng ta phải phát huy các cơ hội, vượt qua các thách thức của toàn cầu hoá để truyền thống hiếu học mãi là một giá trị truyền thống bền vững của dân tộc Việt Nam, vừa là cơ sở để xây dựng nhân tài góp phần cho sự nghiệp phát triển đất nước trong điều kiện hiện nay Do đó, việc phát huy tăng cường giáo dục đào tạo nói chung và giáo dục truyền thống hiếu học nói riêng ngay từ đầu cho trẻ em - “mầm mống tương lai” của đất nước là vấn đề đặt ra cấp thiết của thời đại

Để phát huy có hiệu quả cho sự nghiệp giáo dục đào tạo nói chung

và giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em nói riêng ở nước ta không thể thiếu được vai trò ý nghĩa to lớn là gia đình Nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ em là trách nhiệm của gia đình - nhà trường - xã hội và của mọi người Trong đó, vai trò giáo dục của gia đình đối với trẻ em được coi là

cơ sở mầm mống giáo dục tiên nhất, bởi gia đình với tư cách là tế bào hình thành lên xã hội, thực hiện chức năng giáo dục của mình: “Gia đình là cái nôi nuôi dưỡng con người, là môi trường quan trọng hình thành và giáo dục nhân cách Góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [14; tr.294] Vì vậy, để gia đình tham gia và phát huy vai trò giáo dục và giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em là vấn đề đặt ra thực sự cần thiết được quan tâm nghiên cứu

Nam Định là tỉnh thuộc đồng bằng Bắc Bộ ở nước ta, nổi lên trong

cả nước với bề dày văn hóa và truyền thống hiếu học, là quê hương của nhiều nhà khoa bảng, nhà chính trị, nhà văn hóa lớn của dân tộc Truyền thống hiếu học từ ngàn xưa đến nay vẫn đang được tiếp tục phát huy giáo dục sâu rộng cho trẻ em và thanh thiếu niên trong toàn tỉnh Phát huy truyền thống, ngành Giáo dục và đào tạo tỉnh Nam Định không ngừng nỗ lực và liên tục là “Đơn vị thi đua xuất sắc” dẫn đầu trong toàn quốc…Với

sự quan tâm và phối hợp giáo dục truyền thống hiếu học sâu sắc của các cấp, các ngành, đoàn thể, gia đình đối với trẻ em, Nam Định hiện nay luôn nằm trong tốp đầu cả nước về thành tích giáo dục đào tạo đã không ngững phát huy truyền thống hiếu học lâu đời của tỉnh

Có thể nói, những thành tựu giáo dục tỉnh Nam Định đạt được đến nay có được xuất phát bởi những nguyên nhân điều kiện khách quan và chủ quan nhau dưới sự chỉ đạo của các cấp ban ngành và trực tiếp là Sở giáo dục tỉnh Nam Định Mặt khác, chúng ta cũng không thể phủ nhận một trong những nguyên nhân và điều kiện khách quan để có thành tích giáo dục đáng kể đó chính là truyền thống hiếu học đã có bề dày lịch sử đã và đang tiếp tục được con em trong tỉnh phát huy tinh thần của thế hệ cha ông

đi trước lưu truyền lại ngay từ cơ sở - trường học đầu tiên của mỗi đứa trẻ chính là gia đình Tuy nhiên, trên thực tế giáo dục truyền thống hiếu học cho cho trẻ em trong gia đình ở Nam Định hiện nay vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định

Vì vậy, trong khuôn khổ luận văn với quan điểm triết học muốn làm rõ được thực trạng vai trò giáo dục của gia đình về truyền thống hiếu học cho trẻ em ở tỉnh Nam Định trong điều kiện và xu thế thời đại mới của đất nước Qua đó tìm ra những nguyên nhân, thành tựu và hạn chế tồn tại

để đưa ra những giải pháp khả thi nhằm tiếp tục truyền giữ phát huy, đẩy mạnh vai trò của gia đình trong giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em

ở trên địa bàn tỉnh Do đó, tôi lựa chọn vấn đề: Giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong gia đình ở Nam Định hiện nay làm đề tài luận

văn cao học của mình

2 Tìn ìn n n ứu đề t

Ở nước ta, vấn đề nghiên cứu vai trò giáo dục của gia đình và giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em đã có những công trình nghiên cứu có liên quan

Dưới góc độ nghiên cứu vai trò giáo dục của gia đình gia đình có thể

kể tới các công trình:

Hoàng Bá Thịnh (2006) trong cuốn sách: “Biến đổi chức năng của gia đình và giáo dục trẻ em hiện nay”, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội Tác giả đem đến cho người đọc nhiều thông tin cho thấy cha mẹ có trình độ văn hóa thấp cũng ảnh hưởng đến quá trình chăm sóc và giáo dục con con cái

Đề tài cấp Nhà nước tiêu biểu là KX 07 - 09: “Vai trò của gia đình trong sự hình thành nhân cách con người Việt Nam” của Trung tâm nghiên cứu về gia đình và phụ nữ do GS Lê Thi làm chủ nhiệm, được in ấn thành sách: “Gia đình và vấn đề giáo dục gia đình”, do nhà xuất bản Khoa học

xã hội, phát hành năm 1994

Nguyễn Văn Lý trong luận án Tiến sĩ Triết học (2000) với đề tài:

“Kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình chuyển sang kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”

Dưới góc độ nghiên cứu giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em

đã có một số công trình nghiên cứu tuy nhiên chỉ dừng lại ở sự khái quát

truyền thống hiếu học trong các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc mà chưa có nghiên cứu chuyên sâu Tiêu biểu:

Nguyễn Thị Tố Quyên trong luận án Tiến sĩ Xã hội học (2010), đề tài: “Vai trò của gia đình trong giáo dục đạo đức cho trẻ em lứa tuổi Trung học cơ sở ở Hà Nội hiện nay”

Tác giả Lê Ngọc Anh (2002) trong bài viết: “Vấn đề giáo dục đạo đức và nếp sống văn hóa truyền thống trong nền kinh tế thị trường ỏ nước

ta hiện nay” đăng trên Tạp chí Triết học, số 1, tháng 1 năm 2002 đề cập đến sự thay đổi đạo đức trong kinh tế trị trường

Tóm lại, những công trình nghiên cứu đánh giá về thực trạng giáo dục, giáo dục đạo đức và đạo đức truyền thống cho trẻ em trong gia đình trên đây giúp chúng ta hình dung được một bức tranh tương đối đa dạng với nhiều nội dung, khía cạnh, phương pháp giáo dục khác nhau cho những thành viên trong gia đình nói chung và trẻ em nói riêng Tuy nhiên,

xét ở góc độ đề tài luận văn: “Giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong gia đình ở Nam Định hiện nay”, nhận thấy vấn đề giáo dục truyền

thống hiếu học cho trẻ em trong gia đình hiện nay còn rất ít nghiên cứu chuyên sâu, mà các công trình nghiên cứu trên chỉ dừng lại ở sự nghiên cứu khái quát tổng hợp chung về vai trò giáo dục của gia đình đối với trẻ

em nói riêng và thế hệ trẻ nói chung về giáo dục, giáo dục đạo đức và giáo dục đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Vì vậy, trong khuôn khổ thế giới quan triết học muốn đi sâu vào trọng tâm nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong gia đình trên địa bàn nghiên cứu đã xác định trong luận văn trong đó

có bàn luận tới vấn đề cơ sở lí luận về giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong điều kiện hiện nay

3 Mụ đí , n ệm vụ n n ứu

Trên cơ sở phân tích lí luận về vấn đề giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong gia đình hiện nay luận văn phân tích thực trạng giáo dục truyền thống cho trẻ em trong gia đình ở tỉnh Nam Định hiện nay.Từ

đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vai trò giáo dục của gia đình trong việc gìn giữ và phát huy truyền thống hiếu học cho trẻ em trong gia đình trên địa bàn tỉnh hiện nay

+ Phân tích thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề tồn tại đặt ra

trong giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong các gia đình trên địa bàn tỉnh hiện nay

+ Phân tích yêu cầu và đề xuất một số giải pháp cơ bản nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong gia đình ở tỉnh Nam Định

4 Đố tượn v p ạm v n n ứu

- Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là giáo dục truyền thống hiếu học cho đối tượng trẻ em trong gia đình ở tỉnh Nam Định hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu nội dung về vấn đề giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong gia đình trên địa bàn tỉnh Nam Định Trong đó chú trọng nghiên cứu vai trò của gia đình trong giáo dục truyền thống hiếu học ở tỉnh Nam Định hiện nay

5 P ươn p áp luận v p ươn p áp n n ứu

- Phương pháp luận

Luận văn nghiên cứu, giải quyết các nhiệm vụ nội dung đề ra trên quan điểm của triết học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam

Đồng thời, luận văn có sử dụng các kết quả nghiên cứu của một số công trình khoa học đã công bố của các tác giả, hoặc tập thể tác giả có liên quan đến đề tài

-Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở vận dụng phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp như: lịch sử - logic, phân tích - tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, điều tra xã hội học …

6 Ý n ĩa lý luận v t ự t ễn ủa luận văn

-Ý nghĩa lý luận

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho những nghiên cứu sâu hơn về vấn đề giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong gia đình hiện nay

-Ý nghĩa thực thực tiễn

Luận văn có ý nghĩa khuyến nghị trong vấn đề giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong các gia đình ở tỉnh Nam Định hiện nay

7 K t ấu ủa luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 2 chương và 6 tiết

C ươn 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG HIẾU HỌC CHO TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH HIỆN NAY 1.1 Tru ền t ốn u ọ v sự ần t t áo dụ tru ền t ốn u

ọ o trẻ em tron đ ều k ện ện na

1.1.1 Truyền thống hiếu học

1.1.1.1 Quan niệm về Truyền thống

Trong từ điển Tiếng Việ định nghĩa: “Truyền thống là đức tính,

tập quán, lối sống được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác” Theo đó

“Truyền thống” dùng để chỉ những cái hình thành trong quá khứ, nhưng còn

tồn tại và có tác dụng trong cuộc sống hiện tại và cả trong tương lai

1.1.1.2 Quan niệm về truyền thống hiếu học

Theo Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: Hiếu học là thói quen ham

thích, coi trọng việc học hành được hình thành lâu đời, được truyền từ đời

này sang đời khác Với nghĩa này, hiếu học là đức tính của con người

được rèn luyện và giáo dục trong môi trường của mỗi gia đình, mỗi xã hội lâu dài từ đời này sang đời khác

Truyền thống hiếu hoc của dân tộc Việt Nam

Trước tiên, biểu hiện của truyền thống hiếu học chính là tinh thần ham học hỏi, ham hiểu biết Người hiếu học là người có nhu cầu học tập

suốt đời

Biểu hiện thứ hai của truyền thống hiếu học là thái độ luôn coi trọng sự học, coi trọng người có học

Trên cơ sở của truyền thống hiếu học, coi trọng sự học và coi trọng người có học từ đó đã hình thành đạo lý tôn sư trọng đạo

Truyền thống hiếu học hình thành đức tính cầu học, cầu tiến sẵn sàng tiếp thu cái mới, cái tiến bộ từ bên ngòai

Như vậy, có thể khẳng định truyền thống hiếu học là một trong những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, đã ăn sâu bám rễ lâu đời trong đời sống tập quán, tinh thần của người dân Việt Nam, truyền thống hiếu học thể hiện trong chính dòng chảy lịch sử dân tộc

1.1.2 Giáo dục truyền thống hiếu học và sự cần thiết giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong điều kiện hiện nay

1.1.2.1 Giáo dục truyền thống hiếu học

Trước tiên nói về vấn đề giáo dục từ lâu đã được loài người quan tâm

Giáo dục theo Từ điển tiếng Việt định nghĩa: Giáo dục đó là hoạt

động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra

Dưới góc độ triết học, có thể hiểu rằng, giáo dục là một quá trình

hai mặt, một mặt, đó là sự tác động từ bên ngoài vào đối tượng giáo dục (sự tác động của tri thức, văn hóa nhân loại thông qua nhà sư phạm đến đời sống của học sinh, sinh viên); mặt khác, thông qua sự tác động này làm cho đối tượng tự biến đổi bản thân mình, tự hoàn thiện, tự nâng mình lên qua giáo

dục

Vậy giáo dục truyền thống hiếu học là gì? Theo quan điểm của chúng tôi, nội dung giáo dục truyền thống hiếu học là quá trình giáo dục, tuyên truyền những tư tưởng, giá trị truyền thống về thái độ coi trọng tích cực

và đề cao việc học được truyền từ đời này sang đời khác làm cho mỗi con người trong xã hội ngày một hoàn thiện bản thân, trong đó trẻ em là đối tượng được giáo dục truyền thống hiếu học quan tâm

1.1.2.2 Sự cần thiết giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em trong điều kiện hiện nay

Chúng tôi cho rằng, trong điều kiện hiện nay tất yếu cần thiết phải phát huy giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em và sự cần thiết giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em bị quy định bởi các nhân tố sau:

Thứ nhất: Vị trí và vai trò của trẻ em đối với sự phát triển xã hội

Thứ hai: Tác động của nền kinh tế tri thức và xu thế toàn cầu hóa hội nhập

1.2 G a đìn v va trò ủa a đìn tron tron áo dụ tru ền

t ốn u ọ o trẻ em

1.2.1 Gia đình và chức năng cơ bản của gia đình

1.2.1.1 Gia đình

Có thể hiểu gia đình là một thiết chế xã hội cơ bản, là tế bào

cấu thành xã hội, là hình thức tổ chức quan trọng nhất của đời sống cá nhân, dựa trên quan hệ hôn nhân và các quan hệ huyết thống, tức là quan hệ giữa chồng và vợ, giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em và những người thân thuộc khác

1.2.1.2 Chức năng cơ bản của Gia đình

Theo chúng tôi, gia đình có ba chức năng cơ bản sau

Thứ nhất, gia đình có chức năng tái sản sinh ra con người, cung cấp nguồn nhân lực mới cho xã hội.Sự thực hiện chức năng này

diễn ra trên hai bình diện: bình diện sinh học và bình diện xã hội, nhân cách

Trên bình diện sinh học có thể thấy, thời gian trưởng thành của con người là khá dài Khoảng thời gian ấy, con người cần được nuôi dưỡng trong môi trường gia đình Nói cách khác, gia đình có trách nhiệm nuôi dưỡng trẻ vị thành niên

Trên bình diện nhân cách, gia đình chính là thiết chế đầu tiên

có chức năng giáo dục cho con người

Thứ hai, gia đình thực hiện chức năng kinh tế

Thứ ba, vì gia đình là một thành tố của xã hội (nhiều gia đình tạo thành xã hội) mà trong khi thực hiện các chức năng đối với con người trong tư cách cá nhân, gia đình cũng đồng thời thực hiện chức năng của mình đối với xã hội Theo nghĩa đó, có thể nói đến chức năng

xã hội của gia đình

Tóm lại, gia đình là một thiết chế đa chức năng Trong đó, chức năng giáo dục của gia đình có vai trò mạnh mẽ đối với mục đích của luận văn, thể hiện là mặt tích cực của gia đình trong giáo dục trẻ em nói chung

và giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em nói riêng

1.2.2 Những phương pháp chủ yếu trong việc thực hiện vai trò gia đình đối với giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em

Có thể nói giáo dục gia đình có nhiều hình thức phương pháp và với thành phần tham gia khác nhau nhưng xét trọng tâm vai trò của gia đình trong giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em có thể khái quát ở một số phương pháp cơ bản

Thứ nhất: Giáo dục thông qua nêu gương hiếu học

Thứ hai: Giáo dục bằng việc khuyến khích và tạo điều kiện cho trẻ

em ham học và học tập có hiệu quả (phương pháp khen thưởng kỷ luật)

T ểu k t ươn 1

Gia đình có chức năng toàn diện, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ em, xây dựng và bồi dưỡng nhân cách, tâm hồn để chúng trở thành những công dân góp phần xây dựng đất nước Trong việc giáo dục trẻ em thì việc tiếp thu và phát huy những giá trị truyền thống lâu đời của cha ông, của nề nếp gia phong là một việc vô cùng quan trọng “Giấy rách phải giữ lấy lề”, đó

là lời khuyên bảo với các thế hệ sau của những gia đình có truyền thống

Do đó, với chức năng giáo dục được coi là trường học đầu tiên của mỗi con người gia đình có vai trò trực tiếp tới giáo dục truyền thống hiếu học cho trẻ em cùng với sự tham gia giữa tổ hợp mối quan hệ giáo dục gia đình - nhà trường - xã hội

C ươn 2 GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG HIẾU HỌC CHO TRẺ EM TRONG

GIA ĐÌNH Ở NAM ĐỊNH HIỆN NAY THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 2.1 K á quát áo dụ tru ền t ốn u ọ o trẻ em tron a đìn ở Nam Địn ện na

2.1.1 Truyền thống hiếu học ở Nam Định

Nét đặc trưng, truyền thống của người dân Nam Định là hiếu học, chăm lo cho sự học Ở bất cứ nơi nào trên mảnh đất Nam Định, từ thành