Sự cần thiết của Đạo đức báo chí phật giáo trong môi trường báo chí Việt nam hiện nay

MỤC LỤC A. DẪN NHẬP B. NỘI DUNG I. Lược sử về báo chí Phật giáo Việt Nam 1. Sự ra đời của báo chí phật Giáo 2. Vai trò và vị trí của báo chí phật giáo trong đời sống xã hội. II. Đạo đức báo chí Phật giáo 1. Đạo đức báo chí 2. Đạo đức báo chí Phật giáo ở Việt Nam III. Sự cần thiết của Đạo đức báo chí phật giáo trong môi trường báo chí Việt nam hiện nay. C. KẾT LUẬN THƯ MỤC THAM KHẢO

A DẪN NHẬP

Trong vài năm trở lại đây, vấn đề tôn giáo đang trở thành điểm nóng an ninh trên thế giới Nhiều cuộc chiến khốc liệt đã diễn ra để lại hậu quả khôn lường

về kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá mà vỏ bọc của nó được che lấp dưới chiêu bài xung đột tôn giáo Cả trước đây lẫn hiện nay, trên thế giới cũng như tại Việt Nam các thế lực thù địch, chống phá hoà bình đã sử dụng tôn giáo như một phương tiện hữu hiệu và truyền thống để mưu cầu những lợi ích riêng của mình

Chúng ta biết rằng tôn giáo là sản phẩm của nhân loại Sự hình thành, tồn tại

và phát triển của nó có cả tích cực và tiêu cực Bản thân tôn giáo trong mỗi quốc gia là một trong những vấn đề nhạy cảm nhất, dễ bị tổn thương, dễ bị kích động, dễ bị lợi dụng, lôi kéo chống phá an ninh quốc gia và độc lập dân tộc Lịch sử Việt Nam đã chứng minh rằng, trong hầu hết các giai đoạn của nước ta các thế lực phản động quốc tế luôn tìm mọi cách tác động vào các tôn giáo, hòng tiếp tay cho phần tử xấu chống phá đất nước Phật Giáo là một trong những tôn giáo tồn tại lâu đời và phát triển mạnh nhất ở Việt Nam Trên đất nước ta hiện có hàng ngàn ngôi chùa Trong đó, hàng trăm danh lam cổ tự

có giá trị văn hóa nghệ thuật, tạo nên những ảnh hưởng, tác động quan trọng đến nền văn hóa chung, hình thành cơ sở văn hóa Phật Giáo ở nước ta Hơn nữa, trong suốt 2.000 năm từ khi du nhập đến nay, Phật Giáo Việt Nam luôn hòa nhập vào sức sống của dân tộc qua các giai đoạn lịch sử thăng trầm, thịnh suy của đất nước Đặc biệt, sau hơn 20 năm đổi mới, hội nhập và phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân, trong đó có Phật Giáo ngày càng được bảo đảm và phồn thịnh Phật Giáo hoà quyện cùng với văn hoá dân tộc như một dòng chảy không thể tách rời Chính vì vậy việc truyền bá và thông tin về Phật Giáo là nhiệm vụ hết sức quan trọng của báo chí Việc nghiên cứu nhìn nhận về Phật Giáo dưới góc độ báo chí cũng là điều rất cần thiết

Như vậy, Người làm báo Phật giáo Việt Nam là nhà báo hoạt động trên đất nước Việt Nam, vì thế phải trung thành với tổ quốc và dân tộc Việt Nam ở tư cách của một công dân, chịu sự điều chỉnh của luật báo chí và tôn trọng những quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo do Hội Nhà báo Việt Nam

đề xuất do tính chất nghề nghiệp của mình Bên cạnh đó, người làm báo Phật giáo Việt Nam còn là một Phật tử Do đó, người làm báo Phật giáo Việt Nam còn biết giữ gìn giới luật nhà Phật theo đúng tư cách của một cư sĩ hoạt động trong lãnh vực truyền thông Phật giáo

Trước hết, người làm báo Phật giáo Việt Nam phải khẳng định tinh thần

phụng sự, tâm niệm rằng phụng sự chúng sinh là cúng dường chư Phật

B NỘI DUNG

I Lược sử về báo chí Phật giáo Việt Nam

1 Sự ra đời của báo chí phật Giáo

Báo chí Phật giáo Việt Nam xuất hiện trong phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam, được gợi hứng từ phong trào chấn hưng Phật giáo thế giới và trong điều kiện nền văn học báo chí quốc ngữ đã có những phát triển nhất định Vì báo chí Phật giáo là một trong những phương tiện quan trọng làm lan tỏa tư tưởng chấn hưng Phật giáo Do đó, sự phát triển báo chí Phật giáo Việt Nam gắn liền với diễn trình chấn hưng Phật giáo tại Việt Nam Trong lúc phục vụ cho việc đẩy mạnh phong trào chấn hưng Phật giáo, báo chí Phật giáo Việt Nam còn thực hiện nhiệm vụ hoằng pháp, xây dựng nền văn học Phật giáo trong văn học chữ quốc ngữ, bảo tồn di sản văn hóa cổ Việt Nam vì phần lớn nền văn hóa đó mang nội dung Phật giáo

Khi đề cập đến báo Phật giáo các nhà nghiên cứu lịch sử báo chí đều lấy mốc thời gian thập niên 30-45 làm khởi điểm và phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam làm nền cho hoạt động của báo chí Phật giáo trong giai đoạn mà giáo lý của Đức Phật được những nhà nghiên cứu quan tâm tranh luận trên diễn đàn ngôn luận Có thể nói báo Phật giáo chỉ xuất hiện trong giai đoạn cụ Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh với phong trào Duy Tân ra đời cùng những sĩ phu yêu nước xiển dương cải cách văn hóa và nền Quốc học nước nhà cũng là tiền đề góp phần thúc đẩy phong trào Chấn hưng Phật giáo Việt Nam Một số nhà sử học cho rằng năm 1865 là năm tờ Gia Định báo bằng tiếng quốc ngữ xuất hiện đầu tiên, tiếp đến là các báo Đại Nam Đồng Văn Nhật báo, Đại Việt Tân báo cùng với một số tạp chí cũng được ra đời như Đông Dương tạp chí, Nam Phong, Phụ nữ Tân văn, An Nam tạp chí Các tờ báo này giai đoạn đầu chỉ thông tin, đăng thông báo của chính quyền lúc bấy giờ Sau năm 1908 việc thông tin được mở rộng hơn với những bài xã luận, diễn đàn nhiều vấn đề được đặt ra với những diễn đàn tranh đấu đòi dân sinh, phản ánh nguyện vọng của quần chúng nhân dân, được mọi người quan tâm.Trong bối cảnh đó các Hội nghiên cứu Phật Học ra đời nhằm chỉnh lý những lệch lạc trong Phật giáo do hoàn cảnh lịch sử dưới chế độ của thực dân Pháp, làm ngôn luận cho các Hội Phật học là các tạp chí Phật học như: Tờ báo đầu tiên của Phật giáo ra đời phải nói là tờ Pháp Âm tạp chí xuất bản năm

1928 do HT Khánh Hoà chủ biên kêu gọi Tăng Ni đoàn kết chấn hưng, học Quốc ngữ giải quyết nạn thất học trong Tăng già, nhưng rất tiếc tạp chí này chỉ xuất bản 1 số thì đình bản Tháng 3 năm 1932 tạp chí Từ Bi Âm của Hội Nam kỳ nghiên cứu Phật học, tháng 6 năm 1933 tạp chí viên Âm của An Nam Phật học Trung kỳ ra đời ở Huế, tháng 11 năm 1934 tạp chí Đuốc Tuệ của

Phật giáo Bắc Kỳ do Tổng đốc Hoàng Trọng Phu và Nguyễn Năng Quốc đứng đầu, năm 1935 Tiếng Chuông Sớm của hai sơn môn Hồng Phúc và Bà Đá (Hà Nội) Năm 1935 tạp chí Duy Tâm của Hội Lưỡng Xuyên Phật học (Trà Vinh), năm 1937 Tạp chí Tam Bảo của Đà Thành Phật học (Đà Nẵng) và năm 1938 Tạp chí Tiến Hóa của Hội Phật học kiêm tế, tạp chí Pháp Âm của Hội Cư sĩ Tịnh độ xuất bản số 1 tháng 1 năm 1937 và Phật hoá Tân Thanh niên chỉ ra được 2 số thì đình bản

Là phương tiện sắc bén phục vụ cho phong trào chấn hưng Phật giáo, báo chí Phật giáo Việt Nam đã có mặt từ đầu thập niên 1920 Một trong những mục tiêu của phong trào chấn hưng Phật giáo là đạt được một tổ chức Phật giáo thống nhất trên cả nước Mục tiêu đó được coi là thành đạt vào năm

1951 khi Tổng hội Phật giáo Việt Nam ra đời sau đại hội Phật giáo toàn quốc quy tụ 51 đại biểu Tăng-già và cư sĩ tiêu biểu của ba miền Nam Trung Bắc nhóm họp tại chùa Từ Đàm Huế Như vậy, thời điểm năm 191 cần được coi là một mốc lớn của lịch sử báo chí Phật giáo Việt Nam Hoạt động của báo chí Phật giáo Việt Nam trong thời gian này đã diễn ra theo hai giai đoạn dựa trên hoàn cảnh lịch sử Giai đoạn đầu là từ khi khởi phát hoạt động báo chí Phật giáo đến ngày 19-8-1945, lúc xảy ra cuộc Cách mạng tháng Tám lật đổ chế độ phong kiến Việt Nam Giai đoạn sau là từ Cách mạng tháng Tám đến lúc thành lập Tổng Hội Phật giáo Việt Nam 1951

2 Vai trò và vị trí của báo chí phật giáo trong đời sống xã hội

Trong Phật giáo, báo chí được coi là phương tiện làm sáng tỏ trắng đen, phải trái, chân nguỵ, chính tà; đánh đổ những luận điểm sai lầm của một

số người hiểu sai về giáo lý đạo Phật Ngoài biện luận về chân lý, báo chí Phật giáo còn nêu lên tinh thần mang tính nhân văn, văn hoá của dân tộc Trong giai đoạn của những năm 1930, trước yêu cầu của lịch sử, những người có tâm huyết với Phật giáo đã nói nên những ý hướng của họ trong việc phục hưng

Phật học Trong một bài xã thuyết có nhan đề là: “Xướng minh đạo Phật ngày nay đã phải thời chưa?” Báo Viên Âm đã trình bày rất rõ ràng những lý do

thúc đẩy đưa đến phong trào chấn hưng đạo Phật Theo Viên Âm những lý do

đó như sau: Sự sụp đổ của niềm tin quốc dân nơi những giá trị cổ truyền do ý thức hệ nho giáo đại diện đã tạo nên một hoang mang lớn Vì vậy xướng minh đạo Phật tức là xây dựng nền tảng cho một nền văn hoá dân tộc vừa tiến bộ vừa không mất gốc; Nền tảng ấy sẽ xác nhận được dân tộc tính Việt Nam, đủ tiêu chuẩn và khả năng hấp thụ văn hoá Tây phương mà không bị đồng hoá, phân biệt được những gì thích hợp và có lợi cho dân tộc và những gì trái chống với sự tồn tại và phát triển của quốc gia, nói một cách khác có thể phân biệt được chính tà trong quá trình tiếp nhận và hình thành văn hoá mới; Tinh thần Phật giáo rất thích hợp với tinh thần khoa học và tinh thần tự lực tự cường Khoa học tiếp thu được của Tây phương nếu đi đôi với đạo học Phật

giáo thì mới tránh được sự tác hại trong khi sử dụng; Hình thức tôn giáo lễ nghi của Phật giáo lâu nay lưu hành chỉ là một phần phương tiện nhỏ bé của Phật giáo, và phần này không thích hợp với những con người chuộng lý trí và khoa học Vậy nên sự phát huy giáo nghĩa cao sâu của Phật giáo để trình bày một nền Phật giáo tân tiến, sống động đáp ứng được nhu cầu của những thế hệ mới là điều cần thiết

Đạo Phật viên dung vô ngại, bao hàm tất cả học thuyết trong thế gian, nếu tuyên truyền lý nghĩa sâu xa của đạo Phật thì chắc dung hoà được cả Nho học và Tân học mà gây dựng một nền đạo đức và triết lý vững vàng cho phong tục nhân tâm Phong tục nhân tâm tiêm nhiễm được cái lý vô thượng thậm thâm của đạo Phật rồi thì lo chi mà nền giáo dục nước nhà không được mỗi ngày mỗi bền vững Xứ ta đang nhằm vào thời canh cải Giòng Kinh, Vị chưa chia trong đục, lòng nhân dân còn thiếu phương châm; văn hoá mới càng nhiều, tư tưởng người càng rộng, dầu cho đạo Nho còn lại cũng không địch nổi những nghị luận cổ quái ly kỳ Gia dĩ nay thuyết này, mai thuyết khác lay động lòng người, nhân tâm biết nương tựa vào đâu mà phân biệt đường tà nẻo chính Lòng người như tờ giấy trắng giữa hai bình mực đen và đỏ để hai bên; không dính đỏ tất dính đen, mà đã dính đen thì khó tránh khỏi những điều thương luân hại lý, bại tục đồi phong Ảnh hưởng của đạo Phật về tinh thần giáo dục xứ ta chẳng phải là ít Vậy ngày nay cần đem giáo lý vô thượng của đạo Phật mà tuyên truyền ra, để cho ai cũng nương vào đó làm phương châm

mà phân biệt chỗ phải chỗ chăng, tránh khỏi cái hại sai đường lạc nẻo

Báo Nam Phong đăng nhiều bài động viên cho một nền Quốc học Việt Nam như bài Phật giáo Nam Lai Khảo… Tạp chí Đuốc Tuệ đăng nhiều bài về lịch sử các cao Tăng Việt Nam với những đóng góp của họ trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc Báo Đuốc Tuệ còn đăng tải các bản dịch của các tác phẩm Phật giáo Việt Nam như khoá Hư Lục và những áng văn nôm do các Thiền sư xưa sáng tác nêu rõ tinh thần tự do, bình đẳng

và vô uý của Phật giáo để chứng tỏ cho thế hệ ham chuộng tân học thấy rằng những hình thức cầu nguyện, cúng lạy mà lâu nay họ thấy chỉ là một hình thức của Đạo Phật bình dân, rằng chân tinh thần của Phật giáo rất thích hợp với tinh thần thực nghiệm và khám phá khách quan của khoa học và đạo Phật của tuổi trẻ là một Đạo Phật không mê tín, không ỷ lại thần quyền, không chán đời, không nhu nhược yếu đuối Các tạp chí Phật học cũng rất ưa đăng những bài nói về Phật giáo với khoa học, cho rằng trong các tôn giáo chỉ có đạo Phật

là đạo “khoa học” hơn cả để hướng cho các thanh niên tân học

Tuy nhiên trong nhiều thập niên qua Tăng Ni Phật tử khi nhắc đến khái niệm báo chí Phật giáo rất ít ai đề cập nó xem như một phương pháp truyền bá Chánh pháp của đạo Phật và trong Tăng Ni Phật tử chỉ có báo chí của xã hội, vì thế cụm từ này chỉ là bóng dáng mờ nhạt trong ký ức dù trong

nhiều thập niên qua báo chí Phật giáo góp phần không nhỏ trong công cuộc xây dựng và bảo tồn nền văn hóa dân tộc cũng như làm trong sáng tinh thần Phật học, mà lịch sử đã chứng minh cho giai đoạn mà Nguyễn Lang gọi thời

kỳ này là "quang cảnh phục hưng tưng bừng như chưa bao giờ có" 1

Việc đấu tranh nội bộ trong Phật giáo nhằm phục hưng một đạo Phật trong sáng lành mạnh càng thấy rõ hơn trên các báo chí, nó đã đi từ tinh thần nghiên cứu Phật học đơn thuần thành những công cụ sắc bén tấn công vào những tệ nạn trong nội tình của Phật giáo như ở tạp chí Duy Tâm số 18 bài

“Phật giáo nước ta vì đâu chịu cái hiện trạng suy đồi” của cư sĩ Khánh Vân viết: “có kẻ mượn Phật làm danh, cũng ngày đêm hai buổi công phu; thụ trì sóc vọng, cũng sám hối như ai, nhưng lại thủ dị cầu kỳ, học thêm bùa ngải, luyện roi thần làm bạn với thiên linh cái, đồng nhí khi ông lên lúc bà xuống… gọi là cứu nhân độ thế… vậy mà cũng lên mặt trụ trì! Hiện trạng như thế bảo sao chẳng suy đồi, làm tấm bia cho các nhà duy vật mỉa mai? Tạp chí Đuốc Tuệ số 178 tác giả Thanh Quang đã viết “… xứ ta những hạng người xuất gia vào chùa phần nhiều chỉ học được vài bộ kinh, lo luyện hơi cho hay, tập nhịp học tán cho già, nay lĩnh đám này, mai lĩnh đám khác; cũng tràng hạt cũng cà

sa, thử lật mặt trái của họ mà xem thì có khác nào người trần tục?”

Qua những quan điểm trên, chúng ta cũng có thể hình dung được vai trò của báo chí Phật giáo thời kỳ chấn hưng những năm 30-45 của TK 20 như thế nào rồi Cũng từ những vấn đề đối thoại trên đã được các chủ bút, chủ biên mạnh dạn đặt ra trước dư luận quần chúng tạo thành sự tranh luận đầy lý thú trong nền văn hoá Phật giáo nói chung và báo chí Phật giáo nói riêng nhằm cổ

vũ cho tinh thần “Thay cũ đổi mới”, chấn hưng Phật giáo nước nhà.

II Đạo đức báo chí Phật giáo

1 Đạo đức báo chí

Nhà báo trước hết là một công dân trong mối quan hệ với Nhà nước và là

một thành viên bình đẳng trong xã hội Nhà báo không thể “đứng cao, đứng trên” người khác để yêu cầu được “đối xử đặc biệt” Biết vui với cái vui của

người khác, trăn trở với những bức xúc của cộng đồng, biết chia sẻ, đồng cảm với những khó khăn chung của mỗi cơ sở, tổ chức, doanh nghiệp, đó vừa là trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, vừa là đạo đức và lương tâm nghề nghiệp của người làm báo

Khác với các nghề trong xã hội, nghề báo tạo ra dư luận xã hội và đưa sự kiện, con người ra trước sự phán xét của xã hội Vì thế, người làm báo có trách nhiệm rất nặng nề đối với xã hội và con người Không phải ngẫu nhiên

mà nhiều nước trên thế giới đã đề ra bộ quy tắc đạo đức của nhà báo Vì có đạo đức, nhà báo mới có suy nghĩ, ứng xử và hành động đúng trong công việc

và cuộc sống Bản Tuyên ngôn thông qua Đại hội thế giới của Liên đoàn Nhà

báo quốc tế năm 1954 (bổ sung năm 1986) có 11 điều quy tắc ứng xử đạo đức, trong đó có ghi: “Nhà báo chỉ viết bài theo những thông tin mà bản thân biết

rõ nguồn gốc Nhà báo không được lấp liếm những thông tin thiết yếu hoặc làm sai lệch tài liệu” (Điều 3) và: “Nhà báo cần coi những việc sau đây là những vi phạm nghề nghiệp nghiêm trọng: Đạo văn, bóp méo sự thật có ác ý,

vu khống, bôi nhọ, buộc tội vô căn cứ, nhận hối lộ dưới bất kỳ hình thức nào

để đăng hoặc lấp liếm thông tin” (Điều 8) Tại các cuộc hội thảo mới đây tại

Hà Nội và TP Hồ Chí Minh về Bộ quy tắc đạo đức cho Hội Nhà báo Việt Nam trong thời gian tới, nhiều nhà báo Việt Nam đã nhất trí với ý kiến của Hội đồng Anh- một tổ chức quốc tế về hợp tác và văn hóa của Vương quốc Anh - đưa ra, đó là: Nhà báo phải đưa tin chính xác và không được đưa thông tin sai hoặc thông tin bị bóp méo; thông tin phải vì lợi ích công chúng

Đạo đức báo chí nằm ở ngòi bút Đạo đức nghề báo điều quan trọng hơn bao giờ hết Làm báo là một nghề nhưng là nghề đặc biệt, bởi lẽ, nghề báo có quan hệ với số đông, thông tin nhà báo đưa ra có ảnh hưởng lớn đến công chúng và góp phần tạo nên dư luận xã hội Do tính chất đặc thù như vậy nên đạo đức người làm báo luôn được coi trọng, nhất là trong thời buổi cơ chế thị trường hiện nay

Nghề báo là một trong những nghề được nhiều người trong xã hội quý trọng, vị nể Nhưng sự quý trọng, vị nể đó chỉ dành cho những người làm việc với động cơ lành mạnh, thái độ nghiêm túc, tấm lòng trong sáng, không vụ lợi hay đòi hỏi người khác và công chúng phải “phục vụ” mình chu đáo, cầu toàn

Nói như Nhà báo Tạ Ngọc Tấn: “Xét trong tương quan xã hội, nhà báo đến với nghề làm báo bằng con đường nào cũng chỉ là một sự phân công xã hội, chứ không phải là một đặc quyền, đặc lợi Nhưng nghề báo mang dấu ấn cá nhân đậm nét Bất cứ một sai lầm nào của một nhà báo đều có thể ảnh hưởng đến uy tín, danh dự nghề nghiệp của chính mình, cũng như của cả giới báo chí Vì thế, hành nghề một cách có lương tâm, giữ gìn danh dự và bản lĩnh nghề nghiệp là yêu cầu lớn nhất về đạo đức với người làm báo”

Làm báo là nghề cực nhọc, không phong lưu hay được ăn, được nói, được gói mang về như một số người lầm tưởng Muốn tâm sáng, lòng trung, bút sắc như cách nói của nhà báo lão thành Hữu Thọ thì phải ra sức học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về báo chí và tự mình hoàn thiện kỹ năng, trình độ và đạo đức để trở thành nhà báo chuyên nghiệp vừa là một nhà báo có tâm và có tầm để phục vụ tốt cho Cách mạng, cho nhân dân

2 Đạo đức báo chí phật giáo ở Việt Nam.

Như phần lớn chúng ta có thể biết, nghề làm báo là nghề lúc nào cũng chạy đua với thời gian và luôn đối diện với những thị phi ân oán, những phê phán khen chê, những áp lực, đe dọa… “Đạo đức nghề nghiệp” của người làm báo cũng được quần chúng đặc biệt quan tâm so với những nghề nghiệp khác

Do đó, người làm báo là người hầu như lúc nào cũng sống trong sự căng thẳng với sức ép từ nhiều mặt

Qua việc tìm hiểu về quan điểm đạo đức báo chí của phương tây và ở nước

ta, sau khi xét qua hiện trạng đạo đức báo chí cũng như đã biết đến những cố gắng xây dựng một hệ thống đạo đức báo chí ở mọi nền báo chí trên khắp thế giới, có thể khẳng định rằng đạo đức Phật giáo hoàn toàn đáp ứng ngay cả những tiêu chuẩn hành nghề khắt khe nhất của nghề báo trên khắp thế giới Khi đã hiểu được ý nghĩa của vô ngã, vô thường và tính không, được trang bị đầy đủ về những giáo hạnh cơ bản của Đức Phật Thích-ca, biết cách vận dụng những giáo lý giáo hạnh ấy vào cuộc sống hàng ngày, lại có ý thức phụng sự cộng đồng và mong muốn phụng sự cộng đồng bằng con đường truyền thông báo chí, một người có năng lực trình bày lưu loát ý kiến của mình bằng ngôn ngữ hoàn toàn có thể trở thành một nhà báo chân chính trong lĩnh vực báo chí Phật giáo.2

Đạo đức Phật giáo y cứ vào giới luật Nếu xem giới luật là những nguyên tắc đạo đức mang tính bền vững, ổn định, không thay đổi, thì yêu cầu từ thực tiễn đời sống đòi hỏi cần có sự bổ sung những chuẩn mực đạo đức mang tính

hỗ tương Những chuẩn mực đạo đức bổ sung đó, theo sự phân định của một

số bộ luật Phật giáo, thì đôi khi được xem là giới không quan trọng (khinh giới), có lúc được xem là những phép ứng xử (học pháp) giữa người với

người

Từ thực tiễn đời sống, để đạo đức Phật giáo dễ dàng lan tỏa, thì việc làm sáng tỏ những chuẩn mực đạo đức Phật giáo là yêu cầu bức thiết Trong vô vàn những chuẩn mực đạo đức Phật giáo được thể hiện rải rác trong các bộ kinh, luật, luận, sớ giải… người viết tạm thời đề xuất mười chuẩn mực đạo

đức cơ bản Đó là: khiêm hạ, tàm quý, trung thực, kiên định, không phóng dật, nhẫn nhục, biết ơn, buông xả, dấn thân và tiết tháo Đạo đức là chất liệu tạo

nên những hệ giá trị riêng có của con người và xã hội loài người Đạo đức Phật giáo ngoài những nguyên tắc siêu thế, thanh cao, còn bao hàm những chuẩn mực thiết thực, không khô cứng, có thể kiểm nghiệm hiệu năng ngay bây giờ và tại đây Mười chuẩn mực đạo đức vừa nêu tuy chưa phải là tất cả, nhưng nếu như được thực thi, thì nhất định quả ngọt sẽ đong đầy

Theo kinh Tập, khi cái tôi nhỏ lại thì mọi sự va chạm do kiêu mạn ít xảy ra:

“Ai phá hoại kiêu mạn Không còn chút dư tàn Như nước mạnh tàn phá Cây cỏ lau yếu hèn”.

http://www.daophatkhatsi.vn/van-hoc-phat-giao/nghien-cuu-van-hoc/868-dao-duc-cua-nguoi-lam-bao-phat-giao.html

Đạo đức là chất liệu tạo nên những hệ giá trị riêng có của con người và xã hội loài người Đạo đức Phật giáo ngoài những nguyên tắc siêu thế, thanh cao, còn bao hàm những chuẩn mực thiết thực, không khô cứng, có thể kiểm nghiệm hiệu năng ngay bây giờ và tại đây Mười chuẩn mực đạo đức vừa nêu tuy chưa phải là tất cả, nhưng nếu như được thực thi, thì nhất định quả ngọt sẽ đong đầy Trước hết, đạo đức Phật giáo luôn thể hiện tính dứt khoát, minh

bạch trong sự phân biệt giữa cái thiện và cái ác Kinh Tăng chi khẳng định

thiện và ác phân biệt cách xa nhau như đất với trời, như bờ bên này với bờ bên kia của đại dương, như hướng mặt trời lặn và mặt trời mọc ; đồng thời cũng phân biệt rõ nguyên nhân căn bản của thiện là không tham, không sân, không si; nguyên nhân căn bản của ác là tham, sân, si; lại phân biệt rõ ràng kết quả thiện đem lại hạnh phúc cho đời này và đời sau như thế nào, kết quả của ác đem lại bất hạnh cho đời này và đời sau như thế nào Tướng của thiện và ác cũng được phân tích rõ ràng là không sát sanh hay sát sanh, bố thí hay trộm cắp, sống chánh hạnh hay là tà hạnh v.v cho đến những ý nghĩ thiện hay bất thiện trong tâm hồn cũng được phân tích rõ ràng minh bạch

III Sự cần thiết của Đạo đức báo chí phật giáo trong môi trường báo chí Việt nam hiện nay.

Có người nói làm báo Phật giáo là bước chân hai hàng giữa sự bon chen trong xã hội và đời sống an tịnh Thật ra cũng giống như người cư sĩ Phật giáo chân chính nào khác, người làm báo Phật giáo là những người cố gắng bước

đi bằng đôi chân bông sen, múa may giữa đời người bằng đôi tay bông sen Người làm báo Phật giáo là những người có mức độ học hiểu về đạo Phật và

cố gắng áp dụng sự học hiểu đó vào đời sống thời cũng là người hòa mình vào

xã hội, vào đời sống

Đạo Phật không áp đặt, không độc thoại, nên người làm báo Phật giáo không vướng ngại trong việc trải lòng với đời sống, lắng nghe tiếng nói của đời sống Đạo Phật cũng không cố chấp vào quan điểm; lập trường, không tôn thờ thần tượng nên người làm báo Phật giáo nói riêng trước tiên là người biết lắng nghe – lắng nghe xã hội, lắng nghe đời sống, và lắng nghe chính mình Càng biết lắng nghe, người làm báo càng thành công Biết lắng nghe là không

để chủ quan che lấp điều thấy nghe, không để bản ngã bóp méo sự thấy nghe, không ồn ào huyên náo để có thể tiếp cận trực tiếp với sự thật Do đó, cái khó của người làm báo Phật giáo không phải là sự mâu thuẫn giữa chợ đời và điện Phật, giữa đời sống xã hội và đời sống tâm linh, nhưng là sự cố gắng để luôn lắng nghe, giữ tinh thần độc lập, khách quan của người Phật tử, cũng như nhìn thấy và tránh được sự ồn ào mê hoặc thường thấy nơi báo chí, truyền thông Thế nhưng nhà báo Phật giáo cũng là một con người và khi chưa thực sự đạt tới sự giác ngộ thì vẫn có những lúc bị chao đảo bởi những cám dỗ về vật chất hay danh dự Vì thế, trong quá trình hành nghề, người làm báo Phật giáo

luôn kiểm soát tâm thức của mình, sao cho khi những tâm sở bất thiện sinh khởi thì đều nhận thức được ngay để tìm cách đối trị Nhà báo Phật giáo khẳng định mục tiêu của mình là đưa giáo lý của nhà Phật vào đời sống hàng ngày, sao cho có thể góp phần xây dựng một xã hội hiền thiện Với những điều tâm niệm đó, nhà báo Phật giáo hoàn toàn đáp ứng được các yêu cầu về

việc Tìm kiếm sự thật để tường thuật; Giảm đến mức tối thiểu sự tác hại; Hành động một cách độc lập và Có trách nhiệm mà quan điểm đạo đức báo

chí phương tây đã đúc kết

Tuy nhiên, trong quá trình hành nghề, nhà báo Phật giáo cũng nên tham khảo những bản quy tắc đạo đức hành nghề của các đơn vị báo chí phương tây, có những bản đã liệt kê thật chi tiết với tính cách hướng dẫn từng hành vi của người làm báo trong những hoàn cảnh thật cụ thể Đây là điều cần thiết, vì

lẽ giáo lý nhà Phật là những điều định hướng; trong khi đó, cuộc sống ngày càng đa dạng và phức tạp, người làm báo Phật giáo cần phải cập nhật kiến thức để đáp ứng những trường hợp chưa từng gặp phải Ngay từ những ngày đầu đó, tinh thần dân chủ và tranh luận khách quan của báo chí Phật giáo đã được nhìn thấy Cũng trong giai đoạn đầu đó, với truyền thống không đứng ngoài xã hội của Phật giáo Việt nam, tinh thần dấn thân, bảo tồn văn hóa, cải tạo xã hội của những tờ báo Phật giáo cũng đã được thể hiện Tinh thần đó, như một đóa hoa mới nở còn tinh khôi, có thể được coi như tinh thần và những bước định hướng cho báo chí Phật giáo Việt nam

Do đó, người làm báo Phật giáo chân chính, người làm báo tuân giữ chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng, cũng là người thực hành hạnh khiêm cung cúng dường Người đó trút hết tâm trí, xông xáo dấn thân nhưng hầu như nhận lại chẳng được bao nhiêu Để có thể có được tâm bình an, vững vàng, không thối chí trên con đường làm báo Phật giáo đó, tôi nghĩ người làm báo Phật giáo cần có tâm “thường bất khinh” hay thực hành hạnh “thường bất khinh”

Và đó là điều có thể thấy được trong thực tế

Đạo Phật, trái lại tuyên bố “Con người là chủ nhân của nghiệp, đồng thời con người cũng là thừa tự của nghiệp”, nghĩa là chính con người hành động bằng ý chí tự do của mình, và con người phải chịu hậu quả của hành động của mình Nhưng lại nói, con người tuy là thừa tự của nghiệp nhưng quyết không phải là nô lệ của nghiệp Con người, với một nỗ lực đạo đức tối đa trong hiện tại hoàn toàn có thể chuyển nghiệp quá khứ, hạn chế nghiệp quá khứ, thậm chí

có thể xóa bỏ nó chuyển thành nghiệp thiện, nghiệp lành Cũng như một người, do nghiệp nhân tạo ra trong đời quá khứ, phải sanh ra với một thân thể gầy yếu, thế nhưng, người đó với một cố gắng liên tục và tối đa rèn luyện thân thể, hoàn toàn có thể trở thành khỏe mạnh, thậm chí trở thành một lực sĩ hay

võ sĩ Đạo Phật bao giờ cũng khẳng định khả năng của con người là vô tận, nếu con nguời có ý chí phấn đấu, bản thân mình cũng như hoàn cảnh mình

đều có thể cải tạo được theo hướng tiến bộ, nếu người thật sự muốn và cố gắng

Không phải ngẫu nhiên ngày nay Phật giáo được nhân loại tôn vinh là một trong những tôn giáo có một triết lý sống nhân văn và thiết thực nhất Cụ thể, đạo Phật là tôn giáo xuất phát từ hiện thực con người và vì con người, nhằm hướng con người đi đến hạnh phúc an lạc Sở dĩ được tôn vinh như vậy là do toàn bộ giáo lý của Đức Phật thể hiện một nếp sống đạo đức có những đặc trưng riêng biệt, nổi bật mà khi chúng ta trải nghiệm sẽ nhận chân được các giá trị hạnh phúc Và như thế, đạo Phật có mặt trong đời sống không chỉ diễn bày qua chùa chiền, tượng Phật, kinh sách, các nghi lễ cầu an, mà trước hết là bằng nếp sống đạo đức của Tăng, Ni, Phật tử, bằng những quan hệ ứng xử mẫu mực của mọi người với nhau trong xã hội Khi mỗi người đã nhận chân

ra đặc trưng của đạo đức Phật giáo là gì, thì chắc chắn rằng hạnh phúc sẽ mỉm cười với bất cứ ai thực hành theo nếp sống này

Để có thể có được vị trí và vai trò như vậy, báo chí Phật giáo cần phải được tổ chức chu đáo, những người làm việc trong ngành báo chí Phật giáo phải được huấn luyện cặn kẽ để hiểu rõ nhiệm vụ của mình trong hệ thống báo chí Phật giáo Trên hết, những người hoạt động trong lĩnh vực báo chí Phật giáo phải khẳng định tinh thần phụng sự cộng đồng Kinh điển vẫn nhắc nhở,

“phụng sự chúng sinh là cúng dường chư Phật,” do vậy, phụng sự cộng đồng

một cách không vụ lợi chính là phụng sự Tam Bảo Với tinh thần đó, việc nghiên cứu về những tiêu chuẩn của hoạt động báo chí và đạo đức của người làm báo là điều hết sức cần thiết

Có thế nói, trong một tương lai không xa, báo chí Phật giáo Việt nam bắt buộc phải được tổ chức có quy củ để đóng góp được những giá trị của đạo Phật cho xã hội, một xu hướng đang lên trên toàn cầu Trong trường hợp đó, đạo đức của người làm báo Phật giáo phải được hình thành và củng cố ngay từ bây giờ Giáo trình này chỉ nêu những điều cơ bản và hy vọng rằng các vị Tăng sinh sẽ giúp sức cùng hoàn thiện một hệ thống đạo đức báo chí Phật giáo

có thể áp dụng ngay được, giúp báo chí Phật giáo Việt Nam phát triển xứng đáng với công lao của các vị trưởng lão và những nhà báo tiên phong trong

thời chấn hưng Phật giáo “Phật pháp không phải là tôn giáo, chẳng phải là triết học, mà là nhu cầu tất yếu của thời đại” 3

C KẾT LUẬN

Như vậy, báo chí ngày nay có một phạm vi hoạt động rất rộng lớn Tuy nhiên, mỗi đơn vị báo chí thường tập trung vào một lĩnh vực chuyên biệt, vì như thế thì mới có thể thu thập được những tin tức cập nhật và chính xác, mới