Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông từ thực tiễn thành phố hải phòng

Vì những lý do đó, trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, góp phần vào việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình do tôi nghiên cứu Thông tin, các trích dẫn và số liệu trong luận văn rõ ràng và trung thực Các kết luận trong

luận văn này chưa từng được công bố trong các công trình khác

Học viên

Hoàng Thị Minh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ Ý THỨC CHÍNH TRỊ VÀ GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 10

1.1 Khái niệm giáo dục ý thức chính trị và mục tiêu, yêu cầu của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông 10

1.2 Vai trò và đặc trưng của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông 17

1.3 Những yếu tố tác động tới việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông… 24

1.4 Nội dung và phương thức giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông 30

Chương 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 37

2.1 Một vài nét khái quát về học sinh trung học phổ thông thành phố Hải Phòng… 37

2.2 Thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông từ thực tiễn thành phố Hải Phòng…… …39

2.3 Một số thành tựu và hạn chế trong công tác giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông ở thành phố Hải Phòng…… 49

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH THPT TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG… 57

3.1 Quan điểm cơ bản đối với việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông thành phố Hải Phòng hiện nay……… ….57

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông……… 60

KẾT LUẬN 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

PHỤ LỤC 75

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

CNH-HĐH Công nghiệp hóa-hiện đại hóa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chúng ta đã bước sang thế kỉ XXI với sự phát triển mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực Sự phát triển nhanh chóng của khoa học - kĩ thuật và công nghệ, sự tăng trưởng về kinh tế đã tạo ra sự khác biệt giữa các quốc gia trên thế giới Việt Nam vốn đi lên từ một nước nông nghiệp lạc hậu lại trải qua bao cuộc chiến tranh khốc liệt nhưng chúng ta với nội lực của mình đang vươn lên mạnh mẽ Mặc dù vậy, Việt Nam vẫn là một quốc gia đang phát triển, còn một khoảng cách khá xa so với các cường quốc trên thế giới Trước tình hình

đó, Đảng ta đã có định hướng phát triển kinh tế và xã hội đúng đắn, trong đó nhân tố con người cùng chiến lược phát triển kinh tế được tiến hành hài hòa, kết hợp chặt chẽ với nhau Giáo dục được coi là quốc sách hàng đầu và đào tạo những con người làm chủ được tương lai là nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục

Đất nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

và hội nhập quốc tế sâu rộng Hơn bao giờ hết những người trẻ tuổi càng trở nên quan trọng, đây chính là nhân tố quyết định chủ yếu đến sự phát triển kinh tế, xã hội, trong việc xây dựng và bảo vệ tổ quốc Để đáp ứng được yêu cầu đó thì cần phải đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đào tạo những con người phát triển toàn diện, thể chất, tri thức, đạo đức, có lý tưởng, có phẩm chất và bản lĩnh chính trị vững vàng

Trong sự nghiệp cách mạng, Đảng ta luôn đánh giá cao vai trò của thanh niên nói chung, học sinh nói riêng Nghị quyết Trung ương 7 Khóa X của Đảng tiếp tục khẳng định vai trò to lớn đó: “Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc…công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc” Đảng và Nhà nước

ta luôn quan tâm đến công tác giáo dục ý thức chính trị cho thanh niên nhằm giáo dục lý tưởng cách mạng, nâng cao bản lĩnh chính trị, xây dựng những lớp

người kế tục trung thành với lý tưởng của Đảng và của cách mạng Việt Nam

“Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội” Báo cáo chính trị tại Đại hội

X của Đảng khẳng định: “Coi trọng bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp bản thân với tương lai của cộng đồng, của dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại”[11] Đại hội X của Đảng chỉ rõ phải coi trọng việc xây dựng và hoàn thiện nhân cách của người Việt Nam Trong đó: “Bồi dưỡng các giá trị văn hóa trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hóa con người Việt Nam” sẽ góp phần đáp ứng tốt yêu cầu về đào tạo nguồn nhân lực trẻ

Nhìn chung, công tác giáo dục ý thức chính trị ở các trường trung học phổ thông ở nước ta trong thời gian qua bên cạnh những thành tựu đã đạt được thì vẫn còn một số hạn chế nhất định Cơ chế thị trường tạo điều kiện cho sự năng động, sáng tạo của học sinh được phát huy nhưng tính chất cạnh tranh khốc liệt của nó lại sinh ra tâm lý sùng bái đồng tiền, thực dụng, bất chấp đạo lý, coi thường các giá trị nhân văn, truyền thống dân tộc Dưới tác động tiêu cực của cơ chế thị trường, của hội nhập với thế giới, của âm mưu

“diễn biến hòa bình”…một bộ phận không nhỏ học sinh đã xa rời lý tưởng cách mạng, giảm sút tình cảm, đạo đức cách mạng Không ít học sinh chưa xác định được lý tưởng, sống thiếu hoài bão, chưa có mục đích sống đúng đắn, chưa xác định được chí hướng cho mình Nhiều học sinh do thiếu bản lĩnh, kinh nghiệm trong cuộc sống lại gặp phải tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường, những thông tin xấu, độc hại lan truyền trên internet, những âm mưu và hành động chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch đã mất phương hướng chính trị, không có lý tưởng sống đúng đắn

Trong Hội nghị Trung ương 2 khoá VIII, Đảng ta nhận định: “Đặc biệt đáng lo ngại là trong một bộ phận học sinh có tính trạng suy thoái đạo đức,

mờ nhạt về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp” [10, tr.24]

Trong khi đó, tại Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X đánh giá: “Chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục lý luận chính trị trong nhà trường chậm đổi mới, chưa theo kịp trình độ phát triển và yêu cầu xã hội” [12, tr.37] Nội dung, chương trình chưa chú ý đúng mức đến chức năng phương pháp luận, chưa cập nhật kịp thời những thành tựu mới nhất của khoa học hiện đại và chưa đảm bảo tính lôgic

Vì những lý do đó, trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, góp phần vào việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hướng tới mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân

chủ, văn minh”, tôi lựa chọn và thực hiện đề tài Giáo dục ý thức chính trị cho

học sinh trung học phổ thông từ thực tiễn thành phố Hải Phòng

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề giáo dục, nâng cao ý thức chính trị cho học sinh là một vấn đề được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Nhiều công trình đã xuất bản

có đề cập đến vấn đề này, tiêu biểu như sau:

2.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến ý thức chính trị

Trong cuốn sách "Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và vận dụng vào đào tạo đại học hiện nay" của TS Hoàng Anh, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà

Nội (2013), tác giả phân tích nội dung giáo dục - toàn diện theo tư tưởng Hồ Chí Minh Tác giả đã nêu quan điểm cho rằng: “có chuyên môn mà không có chính trị thì chỉ như cái xác không hồn Phải quan tâm tới chính trị trước rồi mới bồi dưỡng chuyên môn; tiếp theo là giáo dục đạo đức cách mạng, giáo dục văn hóa

Cuốn sách "Học tập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", tác

giả Lê Văn Yên, Nxb Lao Động, Hà Nội, 2007 Trong quyển sách này tác giả

Lê Văn Yên đã bàn đến tư tưởng của Hồ Chí Minh về giáo dục lí luận chính trị Theo Hồ Chí Minh, giáo dục lí luận chính trị là: truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin, tuyên truyền đường lối quan điểm, chính sách của Đảng và nhà nước tới cán bộ, đảng viên và nhân dân

Cuốn sách “Công tác tư tưởng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, Trần Thị Anh Đào, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

(2009) Trong công trình này, tác giả đã làm rõ vị trí, vai trò của công tác tư tưởng đối với đời sống xã hội, nhất là trong giai đoạn hiện nay Trên cơ sở phân tích những yếu tố tác động đến công tác tư tưởng của Đảng ta, tâm lý và

dư luận xã hội, tác giả đã đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng của Đảng

Luận án "Phê phán các quan điểm sai trái về tư tưởng chính trị trên mạng Internet góp phần bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay",

Trần Doãn Tiến, Luận án tiến sĩ triết học, Học viện chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội (2010) Tác giả luận án phân tích khá rõ những khái niệm về tư tưởng chính trị, quan điểm sai trái về tư tưởng chính trị, nhận diện các quan điểm sai trái về tư tưởng chính trị trên mạng, các giải pháp cụ thể để tránh sa vào các tư tưởng sai trái đó

2.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến công tác giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT ở Việt Nam nói chung, ở Hải Phòng nói riêng

Trong bài viết Giáo dục bản lĩnh chính trị Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kỳ hội nhập, ThS Bùi Thị Cần, Tạp chí Lý luận chính trị điện tử, tác giả đã đi sâu nghiên cứu và nêu bật được sự cần thiết và tầm quan

trọng của việc giáo dục bản lĩnh chính trị Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ trong thời kỳ hội nhập Qua nghiên cứu các tác phẩm và tư tưởng của Người, tác giả cũng đã nêu ra ba nội dung quan trọng trong công tác giáo dục bản lĩnh chính trị Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ Việt Nam, góp phần xây dựng một thế hệ trí

tuệ, bản lĩnh với tinh thần không sợ khó khăn, gian khổ, không sợ bất cứ một

kẻ thù nào, trước khó khăn không lùi bước, trước thắng lợi không kiêu ngạo, trước cám dỗ không lay chuyển và khuất phục để tự tin hội nhập sâu rộng hơn với bạn bè năm châu

Công trình Đo lường và đánh giá hoạt động học tập trong nhà trường,

Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội (2012) của Lâm Quang Thiệp cũng bàn đến vấn đề này Sách gồm 2 phần, 11chương, nêu bật được các khái niệm về đo lường và đánh giá trong giáo giục; đưa ra các nội dung cơ bản về đo lường và đánh giá trong giáo dục ở mọi bậc học Đặc biệt cuốn sách đã nêu ra các phương pháp đánh giá kết quả học tập, điều kiện, nội dung, xây dựng thiết kế tiêu chí đánh giá kết quả của các phương pháp

Ngày 10/8/2013, tại Hà Nội, Bộ GD&ĐT đã khai mạc Hội thảo quốc gia về giáo dục đạo đức công dân trong giáo dục phổ thông Việt Nam Hội thảo nhằm mục đích góp phần đánh giá những kết quả nghiên cứu lý luận, thực tiễn giảng dạy học tập giáo dục đạo đức công dân ở trường phổ thông, công tác đào tạo giáo viên đạo đức giáo dục công dân trong những năm đầu của thế kỷ XXI, đề xuất định hướng đổi mới chương trình, nội dung phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá đạo đức giáo dục công dân ở trường phổ thông trong thời gian tới, phục vụ việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau 2015

C ô n g t r ì n h Hoàng Quốc Bảo, Học tập phương pháp tuyên truyền cách mạng Hồ Chí Minh (2006), Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội Cuốn sách trình bày ba phần chính: một là, phương pháp tuyên truyền và nguồn gốc của phương pháp tuyên truyền cách mạng Hồ Chí Minh; Hai là, những đặc

trưng cơ bản trong phương pháp tuyên truyền cách mạng của chủ tịch Hồ

Chí Minh; Ba là, vận dụng phương pháp tuyên truyền cách mạng của chủ

tịch Hồ Chí Minh để đổi mới phương pháp tuyên truyền của các bộ tư tưởng trong thời đại mới

Trong bài viết: “Nâng cao công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên trong giai đoạn hiện nay” Tiến sĩ Nguyễn Thị Tùng,

Trường Đại học Kinh tế Nghệ An tập trung bàn về một số giải pháp nhằm chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng, lối sống trong sạch, lành mạnh cho học sinh, sinh viên Kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục, rèn luyện tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống cho học sinh, sinh viên Các chủ thể giáo dục phải phát huy vai trò tự học tập, tự tu dưỡng rèn luyện tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của học sinh, sinh viên, xây dựng môi trường sân chơi lành mạnh cho học sinh, sinh viên

Trong luận văn thạc sĩ “Giáo dục đạo đức cho sinh viên các trường cao đẳng ở Hải Phòng hiện nay theo tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, tác giả Quách Thị Vinh đã cho ta thấy sự cần thiết của giáo dục đạo

đức, tư tưởng cho sinh viên theo tư tưởng và tấm gương Hồ Chí Minh Thực trạng giáo dục đạo đức, chính trị của sinh viên các trường cao đẳng ở Hải Phòng, một số giải pháp nâng cao giáo dục đạo đức, tư tưởng cho sinh viên các trường tại Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ của Hoàng Bích Thủy “Nâng cao ý thức pháp luật cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học ở thành phố Hải Phòng hiện nay”đã phân tích và làm rõ những vấn đề lý luận có liên quan đến ý thức

pháp luật và vai trò của việc nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh, sinh viên hiện nay Phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra trong việc nâng cao ý thức pháp luật của sinh viên các trường đại học, cao đẳng ở thành phố Hải Phòng hiện nay

Có thể nói, công tác giáo dục ý thức chính trị cho đối tượng là học sinh

trong những năm gần đây đã được Đảng, Nhà nước cũng như các đoàn thể chính trị - xã hội quan tâm đúng mức, điều đó được thể hiện qua nhiều các chỉ thị, nghị quyết, văn bản của Đảng và Nhà nước, của các nghiên cứu khoa học

Tuy nhiên các công trình nghiên cứu khoa học hiện nay chủ yếu đi sâu nghiên cứu giáo dục ý thức chính trị cho đối tượng là sinh viên, đối tượng là học sinh phổ thông là rất hạn chế Vì thế, với đối tượng là học sinh trung học phổ thông cần có sự quan tâm cụ thể, sát sao, các công trình nghiên cứu về đối tượng này cần phong phú và đa dạng hơn nữa Do vậy, đề tài luận văn này góp một phần nhỏ bổ sung cho sự nghiên cứu về ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông nói chung và học sinh trung học phổ thông thành phố Hải Phòng nói riêng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra trong công tác giáo dục ý thức chính trị cho cho học sinh các trường THPT những năm gần đây, luận văn đề xuất quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT nói chung và học sinh THPT thành phố Hải Phòng nói riêng trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích và trình bày một số vấn đề lý luận về giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT

- Phân tích thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT từ thực tiễn thành phố Hải Phòng hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT

từ thực tiễn thành phố Hải Phòng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu các yếu tố trong giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT hiện nay như chủ thể giáo dục, mục tiêu, chương trình, nội dung, phương pháp, hình thức, phương tiện giáo dục, các yếu tố tác động, thực trạng

giáo dục ý thức chính trị từ thực tiễn thành phố Hải Phòng, đối tượng giáo

dục ý thức chính trị là học sinh THPT (chủ yếu ở độ tuổi 15-18)

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông từ thực tiễn thành phố Hải Phòng Các số liệu, tư liệu phục vụ cho đề tài được giới hạn từ năm 2012 đến nay

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

có liên quan

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp như: phân tích - tổng hợp, lôgíc - lịch

sử, khảo sát tài liệu, thống kê số liệu, quan sát, so sánh, phương pháp liên ngành khoa học xã hội

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Những luận điểm và kết luận của đề tài sẽ góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận, cơ sở lý luận của việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT; từ đó góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc xác định các quan điểm, định hướng đối với việc giáo dục ý thức chính trị nói chung, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT Hải Phòng hiện nay nói riêng

Những kết quả đạt được của đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo đối với các cấp lãnh đạo trong quá trình hoạch định chủ trương, chính sách giáo dục ý thức cho học sinh THPT Hải Phòng hiện nay

Góp phần nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên giảng dạy về giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT nói chung và ở Hải Phòng nói riêng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài góp thêm kinh nghiệm cho giáo viên GDCD, các nhà quản lý, lãnh đạo của ngành giáo dục - đào tạo và những ai quan tâm đến công tác giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông hiện nay

Đề tài đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT trên cả nước nói chung, ở Hải Phòng nói riêng

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, tổng quan đề tài được kết cấu thành 3 chương( 9 tiết) , cụ thể là:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT

Chương 2: Thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT từ thực tiễn thành phố Hải Phòng

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT từ thực tiễn thành phố Hải Phòng

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ Ý THỨC CHÍNH TRỊ

VÀ GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Khái niệm giáo dục ý thức chính trị và mục tiêu, yêu cầu của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh Trung học phổ thông

1.1.1 Khái niệm giáo dục ý thức chính trị

Để nghiên cứu và đưa ra được khái niệm giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT, trước hết, cần nghiên cứu những khái niệm cơ bản có liên quan sau đây:

 Khái niệm chính trị

Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng (2011) định nghĩa: "Chính trị là những hiểu biết hoặc những hoạt động để nâng cao hiểu biết về mục đích, đường lối, nhiệm vụ đấu tranh của một giai cấp, một chính đảng nhằm giành hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy nhà nước (nói tổng quát)"[24, tr 223]

Cái quan trọng nhất trong chính trị là “tổ chức chính quyền lực nhà nước”, chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, các cộng đồng xã hội về vấn

đề nhà nước, là sự tham gia của nhân dân vào công việc của nhà nước, là tổng hợp những phương hướng, những mục tiêu quy định bởi giai cấp, dân tộc, là hoạt động thực tiễn của các giai cấp, các đảng phái, nhà nước để thực hiện đường lối đã được lựa chọn nhằm đạt được mục tiêu đã đặt ra

 Khái niệm ý thức

Ý thức là sự phản ánh thế giới xung quanh vào bộ não của con người,

là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Sự phản ánh ý thức là hình ảnh chủ quan vì nó không có tính vật chất, nó là hình ảnh của tinh thần nhưng không phải là sự phản ánh thụ động giản đơn, mà là phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan

Ý thức theo định nghĩa của triết học Mác - Lênin là một phạm trù song song với phạm trù vật chất, theo đó ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người và có sự cải biến và sáng tạo Ý thức có mối quan hệ hữu cơ với vật chất

 Khái niệm ý thức chính trị

Ý thức chính trị là một trong những hình thái của ý thức xã hội, xuất hiện khi xã hội có giai cấp và nhà nước, nó phản ánh đời sống chính trị của xã hội, trong đó cốt lõi là mối quan hệ giữa các giai cấp

Ý thức chính trị là một lĩnh vực rộng lớn, phức tạp, nhạy cảm và có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội có giai cấp Nó được biểu hiện qua hai cấp độ là tâm lý chính trị và hệ tư tưởng chính trị Như vậy, có thể hiểu, ý thức chính trị là sự hiểu biết, sự quan tâm đến những vấn đề liên quan tới chính trị, nhà nước Cụ thể hơn, ý thức chính trị là thái độ đối với các thể chế

chính trị (nhà nước, đảng phái); là nhận thức về những nội dung chính trị quan trọng (chế độ chính trị, đường lối chính trị, quyết sách chính trị…); là sự hiểu biết của cá nhân với tính cách là một giai cấp trong mối quan hệ với các giai cấp – tầng lớp cơ bản (kẻ thù, bạn đồng minh ), dân tộc nảy sinh từ quá trình xây dựng chế độ chính trị của một quốc gia

Theo V.I Lê-nin, ý thức chính trị bao gồm: “Những mối quan hệ giữa tất cả các giai cấp, các tầng lớp với Nhà nước và Chính phủ, lĩnh vực những mối quan hệ giữa tất cả các giai cấp với nhau” [25, tr.101]

Ý thức chính trị nói chung và hệ tư tưởng chính trị nói riêng có tác động tích cực hoặc tiêu cực tới đời sống xã hội phụ thuộc vào tính chất tiến bộ hay lạc hậu, cách mạng hay phản cách mạng của giai cấp mang hệ tư tưởng

đó Điều đó tùy thuộc vào vai trò lịch sử của giai cấp cầm quyền quyết định

Việt Nam hiện nay đang tiến lên theo con đường xã hội chủ nghĩa Đảng ta lấy hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin làm hệ tư tưởng chủ đạo trong xã hội Đây là hệ tư tưởng chính trị tiến bộ, cách mạng và khoa học,

phản ánh được nhu cầu, quyền lợi, lợi ích của toàn thể nhân dân lao động Hệ

tư tưởng chính trị này đối lập với hệ tư tưởng chính trị của những giai cấp bóc lột, tư hữu trong xã hội, nó định hướng đúng đắn cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động tiến hành cuộc đấu tranh một cách tự giác để xóa bỏ chế độ người áp bức bóc lột người, xây dựng một xã hội mới tốt đẹp, công bằng, phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử

 Khái niệm giáo dục

“Giáo dục” có nguồn gốc từ tiếng Latinh là “Educare” (tiếng Anh là Education) có nghĩa là “làm bộc lộ ra” Theo nghĩa chung nhất là hình thức học tập theo đó kiến thức, kỹ năng, thói quen của một nhóm người được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua giảng dạy, đào tạo hay nghiên cứu Giáo dục thường diễn ra dưới sự hướng dẫn của người khác, nhưng cũng

có thể thông qua tự học

Về khái niệm “giáo dục”, hiện có nhiều quan niệm khác nhau do xuất

phát từ các cách tiếp cận khác nhau Đây là một hiện tượng xã hội đặc biệt mà bản chất của nó là truyền đạt, lĩnh hội những kiến thức và kinh nghiệm của các thế hệ loài người Nhờ đó, các thế hệ nối tiếp nhau kế thừa, bổ sung, phát huy những kiến thức và kinh nghiệm của thế hệ trước, trên cơ sở đó mà nhân loại ngày càng phát triển

Theo từ điển Tiếng Việt, khi coi giáo dục là một hoạt động thì nó được hiểu là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đói tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đặt ra; khi coi giáo dục là một danh từ thì nó được hiểu là hệ thống các biện pháp và các cơ quan giảng dạy – giáo dục của một nước

Một quan điểm khác về giáo dục: giáo dục hiểu theo nghĩa rộng là hoạt động (hay quá trình) chuyển giao hệ thống tri thức, kinh nghiệm xã hội của thế hệ này cho các thế hệ kế tiếp nhằm hình thành và phát triển nhân cách,

đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển của đời sống xã hội trong những giai đoạn lịch sử Theo nghĩa hẹp, giáo dục gắn với quá trình hình thành và phát triển hệ thống nhà trường (giáo dục nhà trường) là các hoạt động giáo dục có mục đích và có nội dung chính xác cho từng bậc học và loại hình trường, được thực hiện một cách có kế hoạch, có hệ thống trong khuôn khổ nhà trường

Ngày nay, giáo dục được coi là một yếu tố giải phóng tiềm năng của con người, được coi như một lực lượng sản xuất thúc đẩy trực tiếp sự phát triển kinh tế xã hội, đào tạo lớp người có khả năng giải quyết các mâu thuẫn của thời đại Phát triển giáo dục trở thành đòn bẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững Giáo dục có nội dung rất phong phú bao gồm giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ, lao động, kinh tế, quốc phòng, an ninh, chính trị, tư tưởng…Trong đó chính trị - tư tưởng được xác định là một nội dung chủ đạo

và có vị trí đặc biệt trong việc rèn luyện, xây dựng các tri thức chính trị, niềm tin chính trị, hình thành nhân cách, đạo đức, quy định bản chất xã hội, bản chất giai cấp cho đối tượng giáo dục

 Khái niệm giáo dục ý thức chính trị

Giáo dục ý thức chính trị là giáo dục cho học sinh sống có lý tưởng và trung thành với lý tưởng cách mạng Giáo dục ý thức chính trị cũng chính là thực hiện mục tiêu giáo dục theo Điều 2, Luật Giáo dục 2005: “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ

và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[ 19]

Như vậy, giáo dục ý thức chính trị được hiểu là hoạt động giáo dục trên lĩnh vực tư tưởng Nó định tính và khu biệt về mặt nội dung của hoạt động giáo dục tư tưởng này với các hoạt động giáo dục tư tưởng khác như: thẩm

mỹ, đạo đức, pháp luật…Bên cạnh đó mặt chính trị ở đây cần được hiểu bao

gồm hai góc độ: góc độ tư tưởng và góc độ hoạt động Điều đó có nghĩa là giáo dục ý thức chính trị không dừng lại ở mục đích hình thành tư tưởng chính trị mà còn hướng tới mục tiêu cổ vũ hành động chính trị tích cực của đối tượng

Tiến sĩ Vũ Ngọc Am cũng đã khẳng định trong Đổi mới công tác giáo dục chính trị-tư tưởng cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay

là: Bản chất của công tác giáo dục chính trị - tư tưởng là quá trình tác động có mục đích, có hệ thống của một Đảng, một giai cấp, một tổ chức vào quần chúng nhằm giác ngộ, nâng cao nhận thức tư tưởng của họ về quan điểm, đường lối chính trị để quy tụ, tập hợp quần chúng tham gia vào quá trình đấu tranh giành và bảo vệ thực thi quyền lực chính trị, bảo vệ lợi ích của giai cấp

Từ những trình bày và phân tích ở trên, có thể coi giáo dục ý thức chính trị là hoạt động truyên truyền và phổ biến hệ tư tưởng chính trị của chủ nghĩa Mác - Lênin đối với quần chúng nhân dân; đồng thời định hướng các giá trị chính trị, lý tưởng chính trị, cung cấp thông tin thời sự tổng hợp nhằm nâng cao nhận thức chính trị, hình thành tri thức chính trị, văn hóa chính trị, củng cố niềm tin, bản lĩnh chính trị và thúc đẩy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của quần chúng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

 Khái niệm học sinh trung học phổ thông

Trung học phổ thông là một bậc trong hệ thống giáo dục ở Việt Nam hiện nay, cao hơn tiểu học, trung học cơ sở và thấp hơn cao đẳng hoặc đại học Trung học phổ thông kéo dài 3 năm ( từ lớp 10 đến lớp 12) Để tốt nghiệp bậc học này, học sinh phải vượt qua kì thi tốt nghiệp THPT vào cuối năm học lớp 12

Học sinh trung học phổ thông là người học văn hóa cấp trung học phổ

thông, học theo chương trình phân ban hoặc không phân ban (ban cơ bản và ban chuyên) của cấp trung học phổ thông gồm có lớp 10, lớp 11 và lớp 12 Độ

tuổi vào học lớp 10 là 15 tuổi Học sinh không được lưu ban quá 02 lần trong một cấp học Độ tuổi của năm học cuối cấp lớp 12 và đăng kí dự thi tốt nghiệp không quá 24 tuổi Học sinh học xong chương trình lớp 12, nếu có đủ điều kiện theo qui định của Bộ giáo dục và Đào tạo thì được đăng kí và dự thi tốt nghiệp [Bộ Giáo dục và Đào tạo: thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT 2011]

1.1.2 Mục tiêu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh phổ thông trung học

Mục tiêu của nền giáo dục XHCN là đào tạo những con người tích cực xây dựng và bảo vệ tổ quốc XHCN, có văn hóa cao, phát triển toàn diện Mục tiêu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT là giáo dục cho học sinh trở thành người công dân tốt, có bản lĩnh chính trị vững vàng, lý tưởng sống đúng đắn đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Để đạt mục tiêu đó, quá trình dạy học, giáo dục phải hướng tới việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ Mục tiêu giáo dục theo Điều 2 của Luật giáo dục năm 2005 đã xác định: “ Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc” Điều 27 của Luật giáo dục cũng xác định, mục tiêu đối với giáo dục phổ thông:” Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kĩ năng

cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”[19]

Chính vì vậy, mục tiêu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT hướng vào những điểm cơ bản sau:

Một là, trang bị tri thức cho học sinh trên các lĩnh vực chính trị, tư

tưởng, đạo đức, kinh tế, pháp luật

Hai là, hình thành ý thức công dân, ý thức quyền và nghĩa vụ, bản lĩnh

chính trị, giáo dục tinh thần yêu nước, trách nhiệm, tình cảm lành mạnh của học sinh

Ba là, rèn luyện hành vi, thói quen, ý thức, tình cảm phù hợp với chuẩn

mực xã hội, trung thành với lý tưởng của Đảng và Nhà nước

1.1.3 Yêu cầu giáo dục ý thức chính trị cho học sinh phổ thông trung học

Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT có các yêu cầu sau:

Thứ nhất, truyền bá chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho

học sinh góp phần hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học và nhân sinh quan cách mạng cho học sinh

Thứ hai, tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp

luật của Nhà nước, nội quy quy chế của nhà trường nhằm giúp học sinh nắm bắt được mục tiêu, lý tưởng của Đảng, hình thành ý thức trách nhiệm trong học sinh trước bản thân, nhà trường và xã hội

Thứ ba, giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc, của cách mạng, góp

phần bồi dưỡng những tình cảm đúng đắn nhằm hình thành lối sống lành mạnh cho học sinh

Thứ tư, giáo dục đạo đức cách mạng, phẩm chất chính trị đúng đắn, đấu

tranh chống các tư tưởng phản động xuyên tạc, các biểu hiện tiêu cực trong lối sống của học sinh

Tóm lại: Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT phải là hoạt động

thường xuyên, vừa có mục đích lâu dài vừa có mục đích trước mắt vì vậy phải kết hợp giữa những hoạt động theo kế hoạch và hoạt động đột xuất để triển khai có hiệu quả các nhiệm vụ đặt ra

1.2 Vai trò và đặc trưng của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh phổ thông trung học

1.2.1 Vai trò của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh phổ thông trung học

Thứ nhất, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh góp phần phát triển con người toàn diện

Giáo dục ý thức chính trị là bộ phận quan trọng nhất góp phần hình thành nhân cách, phẩm chất, lối sống cho học sinh theo mục tiêu giáo dục Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Muốn xây dựng CNXH phải có con người XHCN” [16, tr.448] Đức và tài là hai mặt của cùng một nhân cách con người,

là những nội dung không thể thiếu trong giáo dục con người toàn diện Bác

Hồ đã khẳng định: Người có tài mà không có đức là người vô dụng, người có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó

Mục đích cuối cùng của giáo dục toàn diện nhằm tạo ra lớp người có năng lực và phẩm chất đáp ứng yêu cầu thời đại Hồ Chí Minh xác định

“Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ XHCN, văn hoá, kĩ thuật, lao động và sản xuất” [17, tr.190] Hình mẫu con người toàn diện của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế tri thức là con người có phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng; có chuyên môn, nghiệp vụ giỏi; có năng lực sáng tạo và luôn cập nhật được tri thức mới; có khả năng vận dụng được những tri thức mang lại hiệu quả cao trong mọi hoạt động… Những tư chất đó do bẩm sinh thì ít, do đào tạo và tự đào tạo, tự rèn luyện qua thực tiễn thì nhiều Do vậy, không chỉ Đảng ta, mà nhiều nước trên thế giới đều xem giáo dục – đào tạo là quốc sách hàng đầu cho sự phát triển Phù hợp nhu cầu phát triển của con người với những tư chất nêu trên, nền giáo dục nước ta có mục tiêu đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm

mỹ và nghề nghiệp; trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã

hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân xã hội chủ nghĩa, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh là một trong những nội dung quan trọng trong công tác giáo dục toàn diện bởi ngoài kiến thức chuyên môn, văn hóa, người học sinh phổ thông trung học rất cần được trau dồi tư tưởng, đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lòng yêu nước, sự quan tâm tới cộng đồng Qua

đó, giúp họ dần tạo lập và kiên định lập trường và bản lĩnh chính trị

Luật Giáo dục nước ta chỉ rõ: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo,

có sức khoẻ để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [19, tr.30-31] Bởi vậy, giáo dục chính trị tư tưởng với mục đích trang bị thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản và phương pháp luận biện chứng chính là góp phần hình thành nhân cách toàn diện cho học sinh nói chung và học sinh THPT nói riêng

Giáo dục ý thức chính trị còn là thường xuyên giáo dục lối sống lành mạnh, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh Giáo dục cho học sinh tinh thần trọng nghĩa, trung thực, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước cộng đồng, bảo vệ môi trường, chống mọi tệ nạn và tiêu cực xã hội, tích cực bài trừ các hủ tục lạc hậu cản trở tiến bộ xã hội…Giáo dục cho họ có thái độ đúng, đấu tranh không khoan nhượng với thói hư tật xấu, lên án hành

vi vô văn hóa, phi đạo đức Thông qua các hoạt động văn hóa, thể thao,…nhằm nâng cao nhận thức, ý thức bảo tồn và phát triển nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc; chống mọi biểu hiện văn hóa lai căng, xa lạ với thuần phong mỹ tục của dân tộc ta, làm biến dạng hoặc chuyển hóa nền văn hóa Việt Nam đã được tạo dựng qua hàng ngàn năm lịch sử Bên cạnh đó, giáo dục nếp sống văn minh, tác phong công nghiệp, lối sống vì mọi người trong cả học tập lẫn sinh hoạt hàng ngày

Giáo dục ý thức chính trị là nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống XHCN cho học sinh phổ thông trung học Bản lĩnh chính trị là tổng hợp những phẩm chất tích cực của con người nó thể hiện ở sự vững vàng, kiên định trong quan điểm, lập trường chính trị, không hoang mang, dao động trước những biến động chính trị và tác động phức tạp của cuộc sống xã hội cũng như những khó khăn, thách thức đối với bản thân; luôn trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với CNXH Bản lĩnh còn thể hiện ở việc dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm để thực hiện mục tiêu, lý tưởng đó

Thông qua giáo dục ý thức chính trị, bản lĩnh chính trị của học sinh được hình thành và nâng cao Bản lĩnh chính trị thể hiện ở sự trung thành với chế độ XHCN, lòng yêu nước chân chính, kiên định lập trường cách mạng, vững vàng trước những âm mưu, thủ đoạn tấn công của kẻ địch cũng như không hoang mang, dao động trước những biến động chính trị trên thế giới Đó chính là góp phần đào tạo lớp người kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệp của Đảng và dân tộc Việt Nam

Quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông có vai trò

to lớn đối với sự hình thành nhân cách của họ Việc coi trọng giáo dục đạo đức, xây dựng đạo đức trong giáo dục ý thức chính trị tư tưởng cho học sinh phổ thông trung học không chỉ là đòi hỏi cho nhiệm vụ xây dựng đất nước,

mà còn cho công tác bảo vệ chính quyền, bảo vệ nhà nước XHCN

V.I.Lê- nin cho rằng, phải làm cho toàn bộ nhiệm vụ giáo dục - đào tạo thanh niên (trong đó có học sinh) trở thành nhiệm vụ giáo dục đạo đức cộng sản Đại hội Đảng lần thứ X chỉ rõ: “Xây dựng và hoàn thiện giá trị nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa- hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế Bồi dưỡng các giá trị văn hoá trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là

lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hoá con người Việt Nam” [13, tr.106]

Giáo dục ý thức chính trị góp phần định hướng hoạt động thực tiễn theo hướng nhân văn, tiến bộ, cách mạng, khoa học, sáng tạo cho học sinh phổ thông trung học Công tác giáo dục ý thức chính trị tư tưởng làm cho học sinh phổ thông trung học thấm nhuần tinh thần của chủ nghĩa Mác -Lênin là góp phần “cải tạo thế giới”, tạo nên những học sinh phổ thông trung học hăng hái

đi đầu trên nhiều lĩnh vực, có thái độ, nhận thức tốt và ý thức chính trị cao, có

ý chí vượt qua khó khăn, vươn lên lập thân, lập nghiệp, phát huy mạnh mẽ truyền thống xung kích cách mạng của những thế hệ thanh niên cách mạng lớp trước

Thứ hai, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH phát triển kinh tế tri thức và đẩy mạnh hội nhập quốc tế

Học sinh THPT chính là những thanh niên có nền tảng trí thức được phát triển toàn diện có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển đất nước Phát huy được nhân tố con người Việt Nam nhất là thế hệ trẻ là bảo đảm cơ bản nhất cho thành công của sự nghiệp đổi mới Nghị quyết Trung ương 7, Khoá X nhấn mạnh: “Thanh niên được đặt ở vị trí trọng tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người” [14, tr.24]

Trước những yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đòi hỏi phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên nhằm chăm lo, bồi dưỡng và phát huy cao nhất vai trò, sức mạnh của thanh niên trong công cuộc xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc XHCN Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương khóa X chỉ rõ: “Thanh niên là rường cột của nước nhà, là chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng CNXH ” [14, tr.41]

Từ đó, Nghị quyết nêu mục tiêu cụ thể trong những năm tới là: “Nâng cao nhận thức chính trị, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên, nhất là học sinh, sinh viên Tập trung giáo dục, định hướng, cổ vũ thanh niên thực

hiện có hiệu quả "Cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" tạo chuyển biến thực sự trong đạo đức, lối sống và hành động của

thanh niên" Đồng thời "xây dựng môi trường xã hội lành mạnh để thanh niên rèn luyện, phấn đấu và trưởng thành… Có chính sách mang tính đột phá trong đào tạo nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao đáp ứng quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước gắn liền với giải quyết việc làm, tăng thu nhập, hưởng thụ văn hóa, vui chơi, giải trí của thanh niên” [14, tr.44]

Vì vậy giáo dục ý thức chính trị giúp cho học sinh THPT biết yêu lao động, tham gia lao động, học tập một cách nghiêm túc, đem lại chất lượng và hiệu quả cao Từ đó, họ có khả năng vươn lên làm chủ khoa học công nghệ tiên tiến để xứng đáng với vị trí và vai trò của mình trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta

Thứ ba, giáo dục đạo đức, lối sống, thẩm mỹ cho học sinh, thường xuyên góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng - văn hoá

Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT còn phải bao hàm giáo dục đạo đức, lối sống, thẩm mỹ, lý tưởng cách mạng góp phần hình thành và hoàn thiện nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa, giúp học sinh THPT có đủ dũng khí và khả năng bảo vệ hệ tư tưởng vô sản, bảo vệ Đảng Cộng sản và chế độ XHCN, bảo vệ các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc, đặc biệt với

“Diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch hình thức ngày càng tinh vi thì học sinh càng cần phải có lý tưởng cách mạng đúng đắn, kiên định Chiến lược “Diễn biến hoà bình” là một bộ phận trong chiến lược toàn cầu phản cách mạng của các thế lực thù địch Đây là kiểu “chiến tranh không có khói súng, không đánh mà thắng”

Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông giúp cho học sinh có được phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh trong trong điều kiện có sự tác động mặt trái của cơ chế thị trường ở nước ta và thế lực thù địch chống CNXH ở nước ta Việc xây dựng phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh sẽ không phải chỉ là tuyên truyền, hô hào, kêu gọi học sinh trung học phổ thông làm việc thiện, không làm điều ác, là sống có tình có nghĩa, là phải hy sinh lợi ích riêng của cá nhân để phục vụ cho lợi ích chung mà vấn

đề cốt lõi là phải trang bị cho học sinh trung học phổ thông lý tưởng sống đúng đắn, thế giới quan duy vật biện chứng một cách toàn diện và vững chắc

Từ đó, học sinh thấy được giá trị, ý nghĩa và mục đích cuộc sống của mình Họ sẽ biết nêu cao tinh thần đấu tranh bảo vệ chân lý, bảo vệ cái đúng, cái tốt, lên án cái ác, cái xấu và cái tiêu cực; có thái độ kiên quyết, dứt khoát đấu tranh ngăn chặn và đẩy lùi mọi cái tiêu cực, sa đọa, suy thoái về đạo đức

và lối sống trong nhà trường cũng như ngoài xã hội

1.1.4 Đặc trưng của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh phổ thông trung học

Về thực chất, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT là cung cấp những tri thức khoa học, tư tưởng trong lĩnh vực chính trị để góp phần chủ yếu vào việc hình thành thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho học sinh Cùng với các khoa học khác và các hoạt động chính trị - xã hội bồi dưỡng nhân sinh quan cộng sản, lý tưởng cách mạng và niềm tin vào các giá trị của chủ nghĩa xã hội để học sinh phát huy tính tích cực của mình trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Đặc trưng giáo dục ý thức chính trị cho học sinh được xem xét trên ba khía cạnh:

Tri thức chính trị: Học sinh được trang bị một cách có hệ thống tri thức

lý luận chính trị khi ngồi trên ghế nhà trường Trong tất cả các trường THPT

ở Việt Nam hiện nay, học sinh đều phải học các môn Giáo dục công dân, hoạt động ngoài giờ lên lớp Thông qua việc học tập các môn học này, học sinh có

khả năng nắm bắt được những nội dung cơ bản về nền tảng tư tưởng của hệ thống chính trị Việt Nam, thế giới quan, nhân sinh quan, phẩm chất đạo đức tốt đẹp,cách ứng xử đúng đắn Từ đó họ trở thành những người được trang bị phông kiến thức nền tảng khá bài bản

Niềm tin chính trị: Với việc được trang bị những kiến thức khá bài bản

về tri thức chính trị cùng với việc được sống trong một môi trường học tập tích cực, học sinh có cơ sở để xây dựng niềm tin chính trị Cùng với sự quan tâm, đầu tư của Đảng và Nhà nước đối với học sinh và những hoạt động của các đoàn thể…dễ dàng hình thành niềm tin chính trị cho học sinh Bản thân học sinh là những người trẻ, khá độc lập về tư duy, năng động, hoạt bát họ có tri thức và bản lĩnh để phân biệt đúng sai, cho nên khi học sinh đã có được niềm tin chính trị, thì họ sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong các hoạt động phong trào, trong cuộc sống

Hành vi chính trị: Học sinh rất hăng hái, nhiệt tình tham gia các phong trào thi đua yêu nước, các phong trào đoàn thể khi các em cảm thấy tin tưởng Những phong trào này có thể diễn ra trên nhiều lĩnh vực của đời sống: văn hóa, giáo dục, kinh tế, chính trị…Học sinh cũng là những người có trí tuệ, có trách nhiệm trong những hoạt động tập thể Thông qua những hoạt động đó học sinh thể hiện niềm tin chính trị đối với tập thể, đối với đất nước

Tính tích cực của học sinh trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc

xã hội chủ nghĩa là đặc trưng của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT, nó góp phần tạo ra những con người năng động, độc lập trong xã hội nhưng luôn quán triệt sâu sắc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong mọi hành động, xung kích đi đầu, đóng góp xứng đáng cho sự nghiệp đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước và hội nhập quốc tế

1.3 Những yếu tố tác động tới việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh phổ thông trung học

Thanh niên học sinh là đối tượng nhạy cảm với những vấn đề chính trị -

xã hội Mỗi một thay đổi trong đời sống hàng ngày đều có tác động mạnh mẽ

và nhanh nhất đến tầng lớp học sinh Vì vậy, với sự nhạy cảm của thanh niên học sinh nếu không được định hướng đúng đắn thì rất dễ bị kích động, lôi kéo, hành động nông nổi nhất thời dẫn đến những hậu quả khôn lường, đặc biệt trong thời đại kinh tế thị trường như hiện nay Có rất nhiều yếu tố tác động tới việc hình thành và phát triển ý thức chính trị cho học sinh THPT

1.3.1 Tác động của quá trình đổi mới đất nước và kinh tế thị trường

Sự nghiệp đổi mới của nước ta được bắt đầu từ năm 1986 Sau 30 năm đổi mới, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã trở thành nền tảng kinh tế-xã hội của đất nước Những thành tựu đạt được trong kinh tế đã thổi luồng sinh khí mới vào lĩnh vực tư tưởng chính trị Sự năng động trên lĩnh vực kinh

tế vừa là nguyên nhân vừa là kết quả của sự năng động, sáng tạo của tư duy

Ưu thế của cơ chế thị trường là giải phóng sức sản xuất, tăng trưởng kinh tế, tiến bộ khoa học - công nghệ, khả năng tác động nhiều mặt lên sự phát triển xã hội Nhưng cũng chính cơ chế thị trường đã đẩy nhanh sự phân hóa giàu nghèo, làm sâu sắc hơn những bất bình đẳng xã hội, phá vỡ sự cân bằng giữa xã hội và tự nhiên, giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội Trong những điều kiện như vậy, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT

từ thực tiễn thành phố Hải Phòng không tránh khỏi những tác động tích cực lẫn tiêu cực

Về tác động tích cực: cơ chế thị trường tạo nên sự năng động trong

toàn xã hội và nâng lên đáng kể đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân

Từ đó, niềm tin của toàn dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ngày càng được củng cố vững chắc Đây chính là điều kiện khách quan thuận lợi đối với công tác giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức cho học sinh Nhiều học

sinh vượt khó vươn lên trong học tập, sẵn sàng tham gia phong trào thanh niên tình nguyện, mùa hè xanh, tuổi trẻ lập nghiệp, đồng hành cùng thanh niên chính là nhờ họ đã có một lý tưởng sống đúng đắn, cao đẹp Họ đã nhìn thấy hạnh phúc cá nhân của mình trong hạnh phúc của biết bao con người mà

họ đem đến Lý tưởng sống đó không phải tự nhiên mà có, nó được rèn luyện,

tu dưỡng, giáo dục mà nên

Dưới áp lực của cạnh tranh, con người trong cơ chế thị trường luôn phải thể hiện, tự khẳng định mình Theo đó, cơ chế thị trường tạo lập môi trường cạnh tranh ngay trong đội ngũ những người làm công tác giảng dạy chính trị tư tưởng Quy luật thị trường tạo ra sự sàng lọc khắt khe, sự đào thải nghiêm khắc, đòi hỏi mỗi nhà giáo phải không ngừng vươn lên về trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, trau dồi đạo đức… Cơ chế thị trường, theo nghĩa đó, là cơ chế tốt để phát triển đội ngũ giáo viên môn GDCD bớt tính kinh viện, giáo điều, lý thuyết tăng tính thực tiễn, sáng tạo, linh hoạt

Kinh tế thị trường làm nảy sinh những quan niệm mới về giáo dục ý thức chính trị; những quan niệm có tính bảo thủ, lạc hậu về giáo dục ý thức chính trị thời kỳ kinh tế tập trung bao cấp không còn cơ sở để tồn tại mà thay vào đó tư duy năng động, sáng tạo, cởi mở và có xu hướng thực tế, hiệu quả hơn Chính yêu cầu khách quan của cơ chế kinh tế thị trường đòi hỏi công tác giáo dục ý thức chính trị ở các trường THPTtrong 30 năm qua không ngừng được đổi mới cả về nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, phương pháp quản lý giáo dục và chính bản thân đội ngũ giáo viên cũng phải vận động để thích nghi với sự thay đổi đó

Kinh tế thị trường cũng làm cho lớp thanh thiếu niên có tư duy nhanh, nhạy bén, thích nghi với sự thay đổi ,biến động của thực tiễn đời sống

Về tác động tiêu cực: Trong Nghị quyết Trung ương năm, khoá VIII, Đảng ta đã chỉ ra mặt tiêu cực của kinh tế thị trường đối với tư tưởng, tinh thần của con người là: “kinh tế thị trường với sức mạnh tự phát ghê gớm của

nó đã khuyến khích chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, làm cho con người

ta chỉ chú ý tới lợi ích vật chất mà coi nhẹ giá trị tinh thần, chỉ chú ý đến lợi ích cá nhân mà coi nhẹ lợi ích cộng đồng, chỉ chú ý lợi ích trước mắt mà coi nhẹ lợi ích lâu dài, cơ bản” [15, tr.29-30]

Hiện nay, có một bộ phận học sinh THPT do nhiều nguyên nhân mà chưa có lý tưởng sống đúng đắn nên họ học thường mang tính đối phó, mà không quan tâm rèn luyện, trau dồi nhân cách của mình Một số học sinh chỉ quan tâm đến hưởng thụ, mà đôi khi bất chấp cả việc xâm phạm lợi ích của người khác, gây tổn hại đến danh dự bản thân, gia đình và tập thể Một bộ phận khác thì lại lao mình vào cuộc sống vật chất, chỉ quan tâm đến lợi ích trước mắt, tiền tài, danh vọng coi đó là cái đích của đời sống hạnh phúc; do vậy trong học tập, họ chỉ chú trọng học các môn: Toán, Văn, Lí, Hóa, Ngoại ngữ mà xem nhẹ môn GDCD, Lịch sử, các hoạt động ngoại khóa về giáo dục ý thức chính trị

Trong cơ chế thị trường, những biểu hiện của một số học sinh THPT có

cá tính mạnh, lối sống thoáng, hiện đại, chưa bảo đảm cho sự phát triển hài hoà của nhân cách Khi những lợi ích cá nhân che lấp lương tâm và trách nhiệm đạo đức, thì sự khôn ngoan, tính năng động, những nỗ lực ý chí không còn là biểu hiện cho sức mạnh bản chất của con người Trái lại, chúng dễ biến thành phương tiện và kích thích cho những thói hư tật xấu phát triển Sự

“khôn ngoan” và tính cách mạnh ở một số người kết hợp với lối sống vị kỷ sẽ dẫn đến sự méo mó nhân cách, làm nảy sinh sự đối lập giữa con người với con người, giữa cá nhân với xã hội Điều này diễn ra cả ở đối tượng học tập

và chủ thể giảng dạy chính trị tư tưởng Đã có những học sinh THPT trượt vào vòng xoáy tha hóa của kinh tế thị trường, xem thường việc học tập ý thức chính trị tư tưởng, có những hệ quả rất đáng tiếc

Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII đánh giá: “những năm gần đây tình trạng suy thoái về đạo đức và lối sống có

chiều hướng tăng lên, rất đáng lo ngại” [15, tr.27]; “Một bộ phận thanh niên còn mơ hồ về lý tưởng, chưa nhận thức được tình hình, nhiệm vụ của giai đoạn cách mạng mới, chưa xác định được trách nhiệm của thanh niên nói chung và của bản thân nói riêng” [15, tr.309] Để khắc phục tình trạng này, Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định giáo dục đào tạo phải là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao chất lượng con người với tính cách là nguồn lực và mục tiêu của CNH-HĐH "Cùng với sự nghiệp giáo dục và đào tạo, phải tăng cường giáo dục công dân, giáo dục lòng yêu nước chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức và nhân văn, lịch sử dân tộc và bản sắc văn hoá dân tộc; ý chí vươn lên vì tương lai của bản thân và tiền đồ đất nước” [15, 109]

Hiện tượng thương mại hóa ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển lành mạnh của giáo dục chính trị tư tưởng, sự lệch pha giữa lý luận và thực tiễn, những nghịch lý, những mâu thuẫn của cuộc sống làm cho giáo dục chính trị

tư tưởng đứng trước những thử thách mới Nhiều vấn đề nảy sinh từ thực tiễn chúng ta chưa kịp tổng kết, khái quát về mặt lý luận để định hướng cho công tác chính trị - tư tưởng thì đã xuất hiện sự mơ hồ, dao động, mất phương hướng trong một bộ phận thế hệ trẻ, trong đó có học sinh THPT Trong điều kiện như vậy, các chủ thể giáo dục ý thức chính trị có trách nhiệm phải hình thành và củng cố cho học sinh THPT một niềm tin sâu sắc vào những giá trị đích thực và lâu bền của con người

Sự phân tích trên đây cho thấy, kinh tế thị trường tác động lên nhận thức, tư tưởng con người theo hai xu hướng tích cực và tiêu cực; thành quả công cuộc đổi mới mang lại nhiều thuận lợi cơ bản cho sự phát triển và đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục ý thức chính trị nhưng cũng làm nảy sinh những mâu thuẫn từ đời sống kinh tế- xã hội trở thành thách thức không nhỏ đối với các chủ thể giáo dục ý thức chính hiện nay

1.3.2 Tác động của quá trình phát triển khoa học công nghệ và kinh tế tri thức

Trong bối cảnh quốc tế ngày nay, cuộc cách mạng khoa học công nghệ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, làm nền tảng cho sự phát triển kinh tế tri thức Khoa học công nghệ trở thành động lực, là yếu tố quan trọng không thể thiếu của phát triển kinh tế- xã hội Sự phát triển của khoa học công nghệ đã làm thay đổi mạnh mẽ nội dung, phương pháp giáo dục trong các nhà trường, điều

đó đòi hỏi công tác giảng dạy chính trị tư tưởng cũng phải được đổi mới

Trong thời đại ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ đã dẫn đến những thay đổi trên nhiều mặt đời sống xã hội với hai đặc trưng cơ bản: sự biến đổi nhanh trên các lĩnh vực ở mọi nơi, mọi lúc và sự toàn cầu hóa ngày càng mạnh mẽ về kinh tế, trong đó nổi bật là công nghệ thông tin và viễn thông đã tác động không nhỏ đến công tác giáo dục ý thức chính trị cho học sinhTHPT

Trong thời đại bùng nổ thông tin, trước sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông đa phương tiện, sự phong phú và đa dạng của các loại hình thông tin đã làm cho người thầy không còn giữ vai trò độc quyền trong cung cấp thông tin, không còn độc quyền về kiến thức như trước đây Điều đó đòi hỏi người thầy phải đổi mới mạnh mẽ về phương pháp dạy học, có năng lực hướng dẫn học sinh tự học, tự nghiên cứu, thổi vào trong học sinh niềm đam

mê tìm kiếm tri thức, nắm bắt chân lí Thời đại bùng nổ thông tin và sự phát triển của khoa học - công nghệ đòi hỏi nhà trường phải chuyển từ trang bị kiến thức là chính sang bồi dưỡng phương pháp, năng lực tư duy, kĩ năng là quan trọng Thực trạng đó đặt ra sự cần thiết tiến hành một cuộc cách mạng trong giáo dục ý thức chính trị phù hợp yêu cầu của thời đại

1.3.3 Tác động của toàn cầu hóa, hội nhập và giao lưu quốc tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, vấn đề mở rộng giao lưu kinh tế, văn hóa, giáo dục với các nước, tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại và những yếu tố tiến bộ của các thành tựu giáo dục của các nước

trở thành vấn đề quan trọng để phát triển nền giáo dục nước nhà Toàn cầu hóa

và hội nhập kinh tế quốc tế vừa là quá trình hợp tác để phát triển, vừa là quá trình đấu tranh của các nước đang phát triển, để bảo vệ quyền lợi quốc gia Cạnh tranh kinh tế giữa các quốc gia ngày càng quyết liệt, điều đó đòi hỏi mỗi quốc gia phải điều chỉnh, cải cách chiến lược giáo dục đào tạo nguồn nhân lực nhằm tạo lợi thế cạnh tranh trên trường quốc tế Quá trình toàn cầu hoá cũng chứa đựng nhiều nguy cơ thách thức đối với các nước đang phát triển: chảy máu chất xám, xói mòn giá trị truyền thống; nguy cơ hòa tan bản sắc dân tộc

Hội nhập tạo điều kiện cho học sinh trung học phổ thông tiếp thu những cái mới, học tập và ứng dụng những tiến bộ khoa học và công nghệ trên thế giới, trở nên tự tin hơn với một tầm nhìn xa hơn, rộng hơn có chất lượng và có chiều sâu Song, hội nhập cũng làm nảy sinh nhiều tiêu cực và tệ nạn xã hội Một bộ phận học sinh THPT đang bị ảnh hưởng bởi lối sống ngoại lai, buông thả, quay lưng với những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc

Sự nhầm lẫn giữa cá tính và sự lập dị khiến cho họ luôn muốn thể hiện một cách cực đoan và kì quái bản thân mình Nguy hiểm hơn hết, cuộc sống dư giả

về vật chất khiến một bộ phận của giới trẻ có lối sống hưởng thụ, ích kỉ, đặt cái riêng trên cái chung, đặt lợi ích cá nhân trước lợi ích tập thể, không nhận thức được trách nhiệm trách nhiệm với cộng đồng, sống không có lý tưởng và hoài bão

Trước bối cảnh toàn cầu hoá về mọi mặt trong đời sống quốc tế đang diễn ra nhanh chóng, khẩn trương và sôi động hiện nay, trong tiến trình mở cửa và hội nhập của đất nước, học sinh THPT có nhiều cơ hội để tiếp xúc với nhiều nền văn hoá trên thế giới Song, thực tế cho thấy, trong điều kiện mở cửa và hội nhập, do sự tiếp xúc với một số quan điểm, tư tưởng, văn hoá, nghệ thuật, lối sống không phù hợp từ bên ngoài, không ít học sinh THPT đã dao động về lập trường, ảo tưởng về nền dân chủ phương tây với chủ trương

đa nguyên, đa đảng, mờ nhạt về lý tưởng

1.4 Nội dung và phương thức giáo dục ý thức chính trị cho học sinh phổ thông trung học

1.4.1 Nội dung giáo dục ý thức chính trị cho học sinh

Được thực hiện qua các hoạt động ngoại khóa, các môn khoa học trong

hệ thống giáo dục phổ thông và đặc biệt được thực hiện nhiều thông qua môn GDCD, trong môn GDCD gồm các nội dung:

Lớp 10: Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học (triết học);

Lớp 11: Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội (chính trị - xã hội); Lớp 12: Công dân với pháp luật (chính sách, pháp luật của nhà nước) Nội dung giáo dục ý thức chính trị cho học sinh biểu hiện:

Thứ nhất, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh là làm cho học sinh nhận thức được những nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Giáo dục cho học sinh hiểu được những tri thức cốt lõi quan điểm cơ bản, nền tảng và mang tính chân lý bền vững của chủ nghĩa Mác-Lênin, hiểu được tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống tri thức kết tinh những giá trị tinh thần cao quý đất nước và toàn nhân loại, thể hiện con đường đúng đắn của dân tộc Việt Nam đã chọn, nhằm mưu cầu hạnh phúc, tiến bộ cho dân tộc Việt Nam

Môn học giáo dục công dân là môn học cơ bản trong hệ thống các môn

học của nhà trường Mục đích của việc học tập, nghiên cứu môn học này là nắm vững những quan điểm khoa học, cách mạng, nhân văn của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng và nhà nước Với môn học này, học sinh được trang bị thế giới quan và phương pháp luận khoa học, nhân sinh quan cách mạng, vận dụng sáng tạo nó trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, trong rèn luyện và tu dưỡng đạo đức, đáp ứng

nhu cầu xây dựng con người Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ tổ quốc và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

Môn học còn giúp cho học sinh nắm được tư tưởng Hồ Chí Minh là một

hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam; là kết quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người Môn học này không những trang bị các kiến thức cơ bản đó

mà còn giúphọc sinh học tập và làm theo tấm gương đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, hiểu được cơ bản các kiến thức pháp luật, các chuẩn mực đạo đức đồng thời có niềm tin vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Thứ hai, giáo dục ý thức chính trị là làm cho học sinh hiểu được đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

Ba mươi năm đổi mới là một giai đoạn lịch sử quan trọng trong sự nghiệp phát triển của nước ta, đánh dấu sự trưởng thành về mọi mặt của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta Đổi mới mang tầm vóc và ý nghĩa cách mạng, là quá trình cải biến sâu sắc, toàn diện, triệt để, là sự nghiệp cách mạng

to lớn của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Nhìn tổng thể, 30 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Những thành quả đó là minh chứng cho sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng

và Nhà nước Từ những nhận thức đó, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước được củng cố Vậy để niềm tin đó biến thành suy nghĩ và hành động thì con người phải hiểu được chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước ta Đây là kết quả của quá trình vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn cách mạng nước ta

Học sinh thông qua môn học GDCD và các hoạt động trải nghiệm ngoại khóa sẽ có những hiểu biết cơ bản về sự ra đời của Đảng, về đường lối của

Đảng trong các giai đoạn cách mạng, đặc biệt là đường lối của Đảng trong thời kỳ đổi mới Học tập môn học này có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc bồi dưỡng học sinh niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, định hướng phấn đấu theo mục tiêu, lý tưởng và đường lối của Đảng, nâng cao ý thức trách nhiệm công dân trước những nhiệm vụ trọng đại của đất nước Học sinh THPT nhận thức được rằng nhà nước Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm xây dựng thành công và vững chức tổ quốc xã hội chủ nghĩa Nhà nước Việt Nam mang bản chất giai cấp công nhân, tổ chức và hoạt động trên cơ sở pháp luật

Trực tiếp và cụ thể hơn, giáo dục ý thức chính trị làm cho học sinh xác định đúng đắn mối quan hệ của họ đối với các tổ chức chính trị trong nhà trường như tổ chức Đảng, Đoàn Thanh niên, Hội thanh niên học sinh, hình thành ở họ thái độ tích cực khi tham gia các tổ chức này cũng như ý thức tôn trọng kỷ luật của nhà trường, của các đoàn thể ở trường cũng như nơi cư trú

Thứ ba, giáo dục truyền thống dân tộc cho học sinh trung học phổ thông

Giáo dục ý thức chính trị cũng phải giúp cho học sinh hiểu truyền thống dân tộc và có niềm tự hào để kế thừa và phát huy truyền thống đó Truyền thống dân tộc Việt Nam được hình thành trong điều kiện tự nhiên, xã hội và lịch sử của đất nước, làm nên những bản sắc riêng của dân tộc Việt Nam Trải qua bao thế hệ, truyền thống dân tộc Việt Nam được lưu truyền, vun đắp và phát triển ngày càng phong phú, đa dạng

Giáo dục truyền thống dân tộc giúp học sinh có thêm sức mạnh, có bản lĩnh chính trị vững vàng để kế thừa, bảo vệ các giá trị truyền thống, phát triển truyền thống dân tộc lên tầm cao mới phù hợp với sự phát triển của thời đại, của sự hội nhập đang ngày càng sâu rộng

Thứ tư, giáo dục đạo đức, lối sống, thẩm mỹ cho học sinh, góp phần hình thành và hoàn thiện nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa, hăng hái nhiệt tình tham gia hoạt động và rèn luyện, sẵn sàng xung kích đi đầu trong

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh còn phải bao hàm giáo dục đạo đức, lối sống, thẩm mỹ cho học sinh, góp phần hình thành và hoàn thiện nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa, hướng tới chân-thiện-mĩ

Để trở thành thế hệ trẻ trong tương lai kế tục được truyền thống quý báu của dân tộc, sinh viên phải tự giác học tập, rèn luyện, phấn đấu không ngừng Trong bối cảnh hiện tại, nhiều lối sống văn hóa khác nhau,văn hóa lai căng đang tồn tại, trong đó bao hàm lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền,vô cảm…Do đó, giáo dục ý thức chính trị bên cạnh những vấn đề hệ tương tưởng, lý tưởng sống phải đặc biệt chú ý đến giáo dục đạo đức, lối sống, giáo dục pháp luật cho học sinh

1.4.2 Phương thức giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trung học phổ thông

Giáo dục chính khóa: Thông qua môn GDCD gồm:105 tiết/3 năm học

(35 tiết/năm)

Giáo dục ngoại khóa: Thông qua các hoạt động phong trào đoàn thể,

sinh hoạt chào cờ đầu tuần, Phong trào Đoàn, phong trào thanh niên tình nguyện, phong trào hiến máu nhân đạo vì cộng đồng, ủng hộ đồng bào bị lũ lụt, thiên tai, hoạt động hướng nghiệp, trang bị tri thức khoa học, tri thức về cuộc sống, v.v chính là tạo điều kiện cho mỗi học sinh có cơ hội thể hiện tình cảm bản thân trước vận mệnh của dân tộc, sự sẻ chia với đồng bào còn khó khăn; được khẳng định mình, được cống hiến và được đáp ứng những nhu cầu chính đáng Các hoạt động về nguồn nhằm ôn lại truyền thống lịch

sử đấu tranh hào hùng của cha ông và niềm tự hào dân tộc có tác dụng bổ trợ cho giáo dục chính trị tư tưởng học sinh

Phong trào văn hóa thể thao không chỉ giúp cho học sinh rèn luyện thể chất, giữ gìn sức khỏe, tăng sức đề kháng của cơ thể, tránh được bệnh tật, mà còn giúp học sinh hiểu được tinh thần đồng đội, sức mạnh của sự đoàn kết và

kỷ luật Các hoạt động văn nghệ như liên hoan văn nghệ, văn nghệ xung kích, thi đấu giao hữu thể dục thể thao giúp mang lại sự vui tươi, lạc quan, tinh thần nhân văn, cách mạng cho học sinh

Tự giáo dục: Tự giáo dục là quá trình học sinh tự học hỏi, tiếp thu, chắt

lọc, tích luỹ những tri thức, vốn sống từ bên ngoài một cách có hệ thống để phát triển tinh thần và thể chất của bản thân mình, để dần dần có được những phẩm chất và năng lực như mong muốn Nguồn cung cấp những thông tin tri thức đó qua: sách báo, phim ảnh, internet, thực tế đời sống, Nói đến tự giáo dục là nói đến tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh, là sự tự vượt qua những trở ngại trong quá trình giáo dục để chiếm lĩnh những tri thức, kinh nghiệm của các thế hệ đi trước Đây là quá trình học sinh "tự thân vận động", quá trình "tự giải quyết mâu thuẫn" - quá trình "tự phát triển" của học sinh

Tự giáo dục được thực hiện dựa trên nền tảng một phẩm chất vốn có của con người: tính tích cực và sáng tạo Vì vậy, phát triển tính tích cực xã hội là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục chính trị tư tưởng, nhằm đào tạo những con người năng động, thích ứng và góp phần phát triển cộng đồng Có thể xem tính tích cực, sáng tạo như là một điều kiện, đồng thời

là một kết quả của sự phát triển nhân cách trong quá trình giáo dục

Phát huy tính chủ động để học sinh tự mình hành động bằng sức lực, khả năng riêng của mình, không bị chi phối bởi người khác hoặc hoàn cảnh bên ngoài Mỗi học sinh khi nhận thức rõ được vấn đề thì có ý thức cao hơn trong việc tự tu dưỡng bản thân

Khi mỗi học sinh có ý thức tự giác cao thì vấn đề tu dưỡng bản thân trở thành nhu cầu tất yếu khách quan Nếu như quá trình “tự giáo dục” trang bị cho mỗi học sinh những kiến thức khoa học thì quá trình “tự rèn luyện” là

việc vận dụng những kiến thức ấy vào thực tiễn Thực chất, đây là hai mặt của một vấn đề, mặt lý luận và mặt thực tiễn của vấn đề tu dưỡng bản thân Trong việc “nâng cao nhận thức chính trị” đòi hỏi học sinh phải phát huy cả hai mặt

đó Bởi nếu chỉ có lý luận thì chỉ là lý luận suông, nhưng chỉ hành động mà không có cơ sở lý luận thì dễ dẫn đến sai hướng, lệch đường Điều đó cho thấy phải có phương pháp luận biện chứng trong việc phát huy tính tích cực, chủ động, tự giáo dục, tự rèn luyện của học sinh trong việc nâng cao nhận thức chính trị tư tưởng

Để hoạt động tự giáo dục có hiệu quả, học sinh cần phải nêu cao ý thức trách nhiệm của mình đối với bản thân, gia đình, nhà trường và xã hội; mặt khác họ cần nhận được sự quan tâm giúp đỡ của gia đình, nhà trường và xã hội để có được môi trường tự giáo dục lành mạnh và thuận lợi

Kết luận chương 1

Là một trong những hình thái ý thức xã hội, ý thức chính trị xuất hiện trong xã hội có giai cấp và phản ánh đời sống chính trị của xã hội, trong đó cốt lõi là mối quan hệ giữa các giai cấp Ý thức chính trị là một lĩnh vực rộng lớn, phức tạp, nhạy cảm và đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội có giai cấp

Từ đó, chúng ta có cơ sở vững chắc để khẳng định rằng đời sống tinh thần của xã hội nói chung và ý thức chính trị nói riêng được hình thành và phát triển trên cơ sở đời sống vật chất trong một giai đoạn cụ thể nhất định, vì thế không có ý thức chính trị chung cho mọi thời đại Để ý thức chính trị trở thành niềm tin và lý tưởng sống trong đời sống chính trị cần phải đẩy mạnh việc giáo dục ý thức chính trị một cách sâu rộng trong mọi tầng lớp nhân dân, nhất là cho học sinh, sinh viên

Thanh niên học sinh THPT là đối tượng nhạy cảm với cái mới, ham thích cái mới và dễ dàng tiếp thu với cái mới Đồng thời, họ cũng là những

người nhạy cảm với các vấn đề chính trị - xã hội, luôn tích cực tham gia vào các hoạt động mang tính xã hội và cộng đồng

Vì vậy, phải có sự định hướng đúng đối với việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh sinh bằng những hình thức và phương pháp phù hợp, tránh cho họ bị kích động, lôi kéo dẫn đến những hành vi mang lại hậu quả nghiêm trọng cho bản thân và xã hội

Thông qua giáo dục chính trị tư tưởng, trực tiếp bồi dưỡng, hình thành

và phát triển những phẩm chất nhân cách và năng lực hoạt động thực tiễn cho học sinh Từ vai trò của công tác giáo dục ý thức chính trị tư tưởng nói chung, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT từ thực tiễn thành phố Hải Phòng nói riêng đòi hỏi quá trình giáo dục phải luôn đặt ra những yêu cầu mới, những phương pháp học tập tích cực, thiết thực nhất để đạt được hiệu quả cao trong việc tổ chức, xây dựng và phát triển con người mới xã hội chủ nghĩa