Quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố bến tre trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay tt

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VÕ VĂN LUYẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ BẾN TRE TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÕ VĂN LUYẾN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ BẾN TRE TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY

Chuyên ngành : Quản lý Giáo dục

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2017

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC HÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ MAI LAN

Phản biện 1:PGS.TS DƯƠNG THỊ HOÀNG YẾN

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bước vào thế kỷ XXI, chất lượng nguồn nhân lực giữ vai trò quyết định trong việc phát huy nội lực, phát triển đất nước, hợp tác và cạnh tranh trong xu thế hội nhập khu vực và quốc tế Ngành Giáo dục và Đào tạo phải không ngừng đổi mới, trong đó cần quan tâm đổi mới hoạt động dạy học tại các nhà trường nhằm để đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI đã ban hành Nghị

quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 “Về đổi mới căn bản, toàn

diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”

Xuất phát từ các quan điểm chỉ đạo trên, trong những năm qua, ngành Giáo dục và Đào tạo thành phố Bến Tre rất chú trọng công tác nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đề ra nhiều biện pháp quản lý hoạt động dạy và học ở các trường trung học cơ sở nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Chất lượng giáo dục ở một số trường trung học cơ sở có sự chuyển biến tích cực, nhất là các trường trung học cơ sở thuộc trung tâm thành phố Bến Tre Tuy nhiên chất lượng giáo dục ở các trường trung học cơ sở chưa mang tính bền vững Năng lực của một bộ phận giáo viên về vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, sử dụng trang thiết bị dạy học hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học còn hạn chế Năng lực điều hành, chỉ đạo việc quản lý hoạt động dạy học của một số cán bộ quản

lý còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Điều đó đòi hỏi công tác quản lý trong toàn ngành Giáo dục và Đào tạo thành phố phải không ngừng được đổi mới, phát huy năng lực đội ngũ giáo viên, nhất là hoạt động dạy và học ở các trường trung học cơ sở, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu đổi mới

giáo dục Chính vì lý do đó, tôi chọn đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học ở

các trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay” để thực hiện luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Quản lý hoạt động dạy học là nhiệm vụ trọng tâm của người quản lý giáo dục, vì vậy quản lý hoạt động dạy học luôn được các nhà nghiên cứu đề cập trong các khoa học giáo dục như giáo trình giảng dạy của trường Đại học sư phạm Hà Nội I, trường Đại học Quốc gia Hà Nội, … Các công trình nghiên cứu

đề tài luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục ở cấp trung học cơ sở còn ít và đa số chỉ dừng lại ở gốc độ là quản lý hoạt động dạy học, chưa định hướng hoạt động dạy

học trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

Tại thành phố Bến Tre, các đề tài quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở cũng có nhiều tác giả nghiên cứu, tuy nhiên vẫn chưa

có đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu và trực tiếp quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Bến Tre trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay Vì vậy, tôi nghiên cứu và viết luận văn này để tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động dạy học của các trường trung học cơ sở, trên cơ

sở đó đề ra những biện pháp quản lý hoạt động dạy học trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở các trường trung học cơ sở để áp dụng khả thi trên địa bàn thành phố Bến Tre

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và phân tích thực tiễn về quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre, đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Bến

Tre đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở các trường

trung học cơ sở trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

- Phân tích thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học

cơ sở thành phố Bến Tre và các yếu tố ảnh hưởng tới thực trạng quản lý này

- Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường

trung học cơ sở thành phố Bến Tre trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện

nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở trong

bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

4.2.1 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Địa bàn và khách thể nghiên cứu thực trạng được thực hiện tại Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Bến Tre và các trường trung học cơ

sở trên địa bàn thành phố Bến Tre

4.2.2 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài tập trung nghiên cứu lý luận các thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre trong 5 năm trở lại đây

- Đề tài sẽ tiến hành nghiên cứu tại 7 trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài chúng tôi kết hợp các phương pháp nghiên cứu

sau đây

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu

5.2.2 Phương pháp điều tra bảng hỏi

5.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

5.2.4 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

5.2.5 Phương pháp xin ý kiến chuyên gia

5.2.6 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn đã xác định được khung lý thuyết nghiên cứu quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở Trong đó, xây dựng được các khái niệm công cụ như: Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, lý luận hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học, nội dung quản lý hoạt động

dạy học ở trường trung học cơ sở … Kết quả nghiên cứu lý luận của luận văn góp phần bổ sung một số vấn đề lý luận cơ bản về quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở trong khoa học quản lý giáo dục

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1 Một số khái niệm quản lý giáo dục và quản lý nhà trường

1.1.1 Quản lý

Quản lý là những hoạt động có phối hợp nhằm định hướng và kiểm soát quá trình tiến tới mục tiêu

Theo tác giả Vũ Dũng: “Quản lý là sự tác động có định hướng, có

mục đích, có kế hoạch và có hệ thống thông tin của chủ thể đến khách thể của nó” [8, tr.47]

1.1.2 Quản lý giáo dục

Quản lý là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục ở từng cơ sở và của toàn hệ thống giáo dục đạt tới mục tiêu giáo dục đã định

1.1.3 Quản lý nhà trường

Quản lý nhà trường cũng tuân thủ các đặc điểm của quản lý, là một

bộ phận của quản lý giáo dục Do đó quản lý nhà trường cũng được thực hiện bởi chủ thể quản lý để thực hiện các nhiệm vụ của nhà trường

1.2 Lý luận về hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở

1.2.1 Chức năng, nhiệm vụ trường trung học cơ sở

- Chức năng của trường trung học cơ sở:

Chức năng của trường trung học cơ sở là quản lý và chỉ đạo trực tiếp

giáo viên và học sinh theo điều lệ trường học

- Nhiệm vụ trường trung học cơ sở:

Giáo dục Trung học cơ sở được thực hiện trong bốn năm học, từ lớp 6 đến lớp 9, học sinh vào học lớp 6 phải hoàn thành chương trình Tiểu học, có độ

tuổi là 11 tuổi

1.2.2 Nội dung hoạt động giáo dục ở trường trung học cơ sở

Khoản 1 điều 24 Luật Giáo dục quy định: “Nội dung giáo dục phổ thông phải đảm bảo tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và hệ thống: Gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi bậc học, cấp học”

1.2.3 Hình thức dạy học ở trường trung học cơ sở

Hình thức dạy học ở các trường trung học cơ sở theo hướng phát

triển năng lực của học sinh, tổ chức tiếp cận với các hình thức dạy học mới

1.3 Lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Khái niệm quản lý hoạt động dạy học tại trường trung học cơ sở

Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở là những tác động của chủ thể quản lý vào hoạt động dạy học được tiến hành bởi giáo viên, học sinh và sự hỗ trợ của các lực lượng giáo dục khác nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học

1.3.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở

1.3.2.1 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên

Quản lý việc sử dụng và bồi dưỡng giáo viên; quản lý việc thực hiện phương pháp dạy học của giáo viên; quản lý việc soạn bài và chuẩn bị lên

lớp của giáo viên; quản lý việc dự giờ và phân tích sư phạm bài học của giáo viên; quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh; quản

lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên

1.3.2.2 Quản lý hoạt động học tập của học sinh

Quản lý nề nếp, động cơ, thái độ học tập của học sinh; quản lý việc giáo dục phương pháp học tập cho học sinh; quản lý việc phân tích đánh giá

kết quả học tập của học sinh; quản lý các hoạt động ngoại khóa cho học

1.3.2.4 Quản lý nguồn kinh phí để duy trì hoạt động dạy học tại trường trung học cơ sở

Nguồn kinh phí này được chi dùng cho các hoạt động chuyên môn như: Tổ chức các hội thi học sinh, báo cáo chuyên đề, thao giảng, hỗ trợ giáo viên đi học nâng cao trình độ, thăm hỏi các thầy cô giáo, học sinh khi gặp khó khăn

1.4 Quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở của Phòng

giáo dục và đào tạo

1.4.1 Chức năng, nhiệm vụ Phòng giáo dục và đào tạo

Theo NĐ 115, Phòng Giáo dục và Đào tạo là cơ quan quản lý chuyên

môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp quận, huyện, có chức năng tham mưu, giúp

Uỷ ban nhân dân cấp quận, huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực Giáo dục và Đào tạo

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo

Phòng Giáo dục và Đào tạo quản lý hoạt động dạy học các nhà trường THCS theo bốn chức năng quản lý đó là: Chức năng kế hoạch hoá; chức năng tổ chức; chức năng điều khiển; chức năng kiểm tra, thanh tra, đánh giá

1.5 Các yếu tổ ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học tại trường

trung học cơ sở

1.5.1 Mục tiêu và nội dung giáo dục trường trung học cơ sở

1.5.2 Môi trường Kinh tế - xã hội

1.5.3 Đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý

1.5.4 Đối tượng tuyển sinh đầu vào:

1.5.5 Cơ sở vật chất và các điều kiện phục vụ cho hoạt động dạy học

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ BẾN TRE TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY

2.1 Một số nét về Kinh tế - Xã hội - Giáo dục thành phố Bến Tre

2.1.1 Khái quát đặc điểm tình hình Kinh tế - Xã hội thành phố Bến Tre

Thành phố Bến Tre được thành lập theo Nghị quyết số 34/NQ-CP ngày 11 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ Diện tích tự nhiên 7.111,5 ha, với

17 đơn vị hành chính gồm 10 xã và 7 phường Dân số thành phố Bến Tre có

150.530 người gồm 32.780 hộ; trong đó dân số nội thị là 95.289 người, chiếm 63,30% dân số toàn thành phố

2.1.2 Khái quát về giáo dục và đào tạo thành phố Bến Tre

Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Bến Tre là cơ quan chuyên môn

do Uỷ ban nhân dân thành phố trực tiếp quản lý, có chức năng giúp Uỷ ban nhân dân thành phố quản lý hoạt động giáo dục trên địa bàn thành phố Thành phố Bến Tre có 34 trường, trong đó: có 14 trường mầm non (8 công lập, 4 tư thục), 8 trường mẫu giáo (7 công lập, 1 dân lập); 13 trường tiểu học; 7 trường trung học cơ sở Nhiều năm liền Ngành Giáo dục và Đào tạo thành phố Bến Tre luôn giữ vị trí đứng đầu trong toàn tỉnh

Tuy nhiên, hoạt động Giáo dục và Đào tạo của thành phố Bến Tre vẫn còn những hạn chế, yếu kém Chất lượng mũi nhọn chỉ tập trung ở một số trường, tiếp cận thực hiện đổi mới phương pháp dạy học trong giáo viên còn hạn chế

2.1.3 Quy mô, mạng lưới các trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre

Bảng 2.1 Quy mô mạng lưới trường, lớp, học sinh cấp trung học cơ sở 5

Lớp

Học sinh lưu ban (%)

Học sinh

bỏ học (%)

Tỷ lệ huy động vào lớp 6 (%)

Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS (%)

Qua bảng thống kê trên cho thấy; quy mô trường, lớp trên địa bàn thành phố Bến Tre ổn định, số học sinh từng năm không tăng cao, bình quân học sinh trên lớp không quá 39 học sinh

2.1.4 Một số đặc điểm về giáo dục trung học cơ sở thành phố Bến Tre

Trong những năm qua, chất lượng giáo dục trung học cơ sở ngày càng được củng cố và nâng cao, chất lượng mũi nhọn và đại trà của học sinh không ngừng phát triển Đội ngũ cán bộ quản lý cơ bản đã đáp ứng được với yêu cầu

2.2 Thực trạng hoạt động dạy học của các trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre

2.2.1 Quy trình nghiên cứu, mẫu nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Để đánh giá được thực trạng hoạt động dạy tại các trường trung học cơ

sở thành phố Bến Tre chúng tôi tiến hành nghiên cứu theo 3 giai đoạn: (1) Giai đoạn nghiên cứu thăm dò nhằm xây dựng bộ công cụ nghiên cứu; (2) Giai đoạn

điều tra thử; (3) Giai đoạn điều tra chính thức

2.2.2 Kết quả nghiên cứu thực trạng hoạt động dạy học của các trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre

2.2.2.1.Thực trạng hoạt động dạy học của giáo viên các trường trung học cơ

sở thành phố Bến Tre

Bảng 2.2 Mức độ thực hiện hoạt động dạy học của giáo viên

các trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre

Tốt

2

Thực hiện nội dung dạy học

đảm bảo theo chuẩn chương

trình môn học, thể hiện đúng

mục tiêu và yêu cầu cần đạt

về kiến thức kỹ năng của nội

Thực hiện giảng dạy đảm

bảo đủ kiến thức môn học,

nội dung dạy chính xác, có

hệ thống theo yêu cầu đổi

mới phương pháp dạy học

92/150 61,3

58/150 38,7

29/150 19,3

33/150

22

22/150 14,7

54/150

36

339 2.26 TB

6

Thường xuyên tạo điều

kiện để học sinh thảo luận

nhóm, khuyến khích sự hợp

tác cùng tham gia học tập

của học sinh

56/150 37,3

68/150 45,3

22/150 14,7

4/150 2,7

476 3.17 Khá

STT Nội dung yêu cầu

Tốt

7

Thực hiện, bảo quản, sử

dụng hồ sơ dạy học theo

quy định

51/150

34

73/150 48,7

21/150 17,3 5/150 470 3,13 Khá

8

Kiểm tra, đánh giá xếp loại

học sinh theo hướng phát

24/150

16

56/150 37,3

353 2.35 TB

Hoạt động dạy của các trường trung học cơ sở trong thành phố Bến Tre đã đạt được những thành tích tương đối tốt Tuy nhiên chất lượng thực hiện hoạt động dạy học một số nội dung chưa tốt, việc đầu tư, sử dụng hợp

lý thiết bị đồ dùng dạy học còn hạn chế, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học còn chậm Công tác kiểm tra, đánh giá xếp loại học sinh còn hạn chế

2.2.2.2 Thực trạng hoạt động học của học sinh các trường trung học cơ sở thành phố Bến Tre

Bảng 2.3 Mức độ thực hiện hoạt động học tập của học sinh

các trường trung học cơ sở

Số người được hỏi

tốt

1 Thực hiện tốt nội quy, quy

định của nhà trường

200 149 74,5

25 12,5

15 7,5

11 5,5

712 3.56 Tốt