Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở đền lừ, quận hoàng mai, thành phố hà nội

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ - quận Hoàng Mai - TP Hà Nội” với mong muốn được đóng góp một p

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ HẢI VÂN

QU¶N Lý HO¹T §éNG Tæ CHUY£N M¤N

ë TR¦êNG TRUNG HäC C¥ Së §ÒN Lõ, QUËN HOµNG MAI,

THµNH PHè Hµ NéI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ HẢI VÂN

QU¶N Lý HO¹T §éNG Tæ CHUY£N M¤N

ë TR¦êNG TRUNG HäC C¥ Së §ÒN Lõ, QUËN HOµNG MAI,

THµNH PHè Hµ NéI

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14 01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS PHÓ ĐỨC HÕA

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, tác giả đã nhận được sự động viên, khuyến khích và tạo điều kiện giúp đỡ nhiệt tình của các cấp lãnh đạo, các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp và gia đình

Với tình cảm chân thành, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học trường Đại học Giáo Dục, Đại học Quốc gia, phòng GD&ĐT quận Hoàng Mai, BGH trường THCS Đền Lừ đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu, hoàn thiện luận văn

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS Phó Đức Hoà, người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong

suốt quá trình nghiên cứu, xây dựng và hoàn thành luận văn

Tác giả xin chân thành cám ơn gia đình, bạn bè và các bạn đồng nghiệp đã tạo điều kiện giúp đỡ, động viên tác giả trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn

Mặc dù đã rất cố gắng, song Luận văn không thể tránh khỏi những khiếm khuyết Tác giả rất mong nhận được sự chỉ dẫn và góp ý của các Thầy giáo, Cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp và quý vị quan tâm để Luận văn hoàn thiện hơn

Xin trân trọng cảm ơn

Hà Nội, tháng 12 năm 2016

Lê Hải Vân

12 KTĐG Kiểm tra đánh giá

13 NCKH Nghiên cứu khoa học

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục các bảng vi

Danh mục các biểu đồ, sơ đồ viii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước 7

1.1.2 Nghiên cứu trong nước 9

1.2 Một số khái niệm cơ bản của vấn đề nghiên cứu 11 1.2.1 Quản lý 11

1.2.2 Quản lý GD 15

1.2.3 Quản lí nhà trường 16

1.2.4 Quản lý hoạt động TCM 17

1.3 Nội dung hoạt động TCM 18

1.3.1 Trường THCS trong hệ thống GD quốc dân 18

1.3.2 TCM trong trường THCS 19

1.3.3 Nội dung hoạt động TCM ở trường THCS 25

1.4 Quản lý hoạt động TCM ở trường THCS 26

1.4.1 Nguyên tắc quản lý hoạt động TCM 26

1.4.2 Các hoạt động quản lý hoạt động TCM 27

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động TCM ở trường THCS 34

1.5.1 Yếu tố chủ quan 34

1.5.2 Yếu tố khách quan 36

Kết luận chương 1 37

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐỀN LỪ, QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 38

2.1 Khái quát chung về địa bàn nghiên cứu 38

2.1.1 Giới thiệu một số đặc điểm chung của quận Hoàng Mai 38

2.1.2 Giới thiệu một số đặc điểm chung của trường THCS Đền Lừ 39

2.1.3 Đặc điểm hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ 40

2.2 Thực trạng hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ 40

2.2.1 Thực trạng hoạt động dạy và học 40

2.2.2 Thực trạng hoạt động đổi mới PPDH và KTĐG 44

2.2.3 Thực trạng hoạt động sinh hoạt tổ nhóm CM 46

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ 50

2.3.1 Thực trạng hoạt động quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch của TCM 50

2.3.2 Thực trạng hoạt động quản lý việc tổ chức thực hiện các kế hoạch CM 51

2.3.3 Thực trạng hoạt động quản lý việc chỉ đạo thực hiện các kế hoạch CM 62

2.3.4 Thực trạng hoạt động quản lý KTĐG việc thực hiện các kế hoạch CM 63

2.4 Đánh giá chung 65

2.4.1 Điểm mạnh 65

2.4.2 Điểm yếu 65

2.4.3 Thời cơ 66

2.4.4 Thách thức 67

Kết luận chương 2 68

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐỀN LỪ, QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 69

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý 69

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và kế thừa 69

3.1.2 Nguyên tắc phù hợp thực tiễn 69

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 70

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 70

3.2 Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội 71

3.2.1 Quy hoạch TCM theo đặc trưng các môn học và đảm bảo hiệu quả trong hoạt động CM 71

3.2.2 Đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động của TCM 72

3.2.3 Chỉ đạo TTCM quản lý hoạt động DH theo định hướng đổi mới nội

dung, PPDH 74

3.2.4 Tổ chức hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng CM, nghiệp vụ và năng lực quản lý cho TTCM 78

3.2.5 Đổi mới quản lý hoạt động sinh hoạt của TCM 80

3.2.6 Tăng cường hoạt động giao lưu, học tập, trao đổi kinh nghiệm giữa các TCM trong trường với các TCM ở các trường tiên tiến trong quận 87

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 89

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý CM của HT nhằm nâng cao chất lượng DH của GV THCS 90

3.4.1 Các bước tiến hành khảo nghiệm 90

3.4.3 Mối quan hệ giữa tính cần thiết và tính khả thi 95

Kết luận chương 3 96

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 102

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Các TCM và số lượng GV 40

Bảng 2.2 Kết quả xếp loại hạnh kiểm HS 5 năm liền kề 41

Bảng 2.3 Kết quả xếp loại văn hóa HS 5 năm liền kề 41

Bảng 2.4 Kết quả thi vào lớp 10 THPT công lập5 năm liền kề 42

Bảng 2.5 Thành tích thi HSG cấp Quận - cấp Thành phố 5 năm liền kề 42

Bảng 2.6 Kết quả hoạt động NCKH của GV và HS 5 năm liền 43

Bảng 2.7 Kết quả công tác phụ đạo HS yếu kém 5 năm liền kề 43

Bảng 2.8 Kết quả khảo sát thực trạng công tác đổi mới PPDH thông qua TCM 44

Bảng 2.9 Kết quả khảo sát thực trạng việc KTĐG cho điểm của GV 45

Bảng 2.10 Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức các hoạt động sinh hoạt CM và tham gia của GV 46

Bảng 2.11 Thực trạng sinh hoạt chuyên đề, rút kinh nghiệm các tiết thao giảng, hội giảng, hội thi GV giỏi 48

Bảng 2.12 Thực trạng hoạt động học tập bồi dưỡng nâng cao trình độ CM của GV 49

Bảng 2.13 Kết quả khảo sát hoạt động quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch CM theo năm học 50

Bảng 2.14 Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động quản lý hoạt động DH đại trà 51

Bảng 2.15 Kết quả khảo sát thực trạng về quản lý hoạt động ôn tập thi vào lớp 10 52

Bảng 2.16 Kết quả khảo sát về quản lý hoạt động bồi dưỡng HSG 53

Bảng 2.17 Kết quả khảo sát về thực trạng quản lý hoạt động NCKH của GV và HS 54

Bảng 2.18 Kết quả khảo sát về quản lý hoạt động phụ đạo HS yếu kém 55

Bảng 2.19 Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động quản lý hoạt động đổi mới PPDH 56

Bảng 2.20 Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động quản lý việc KTĐG của GV 57

Bảng 2.21 Kết quả khảo sát hoạt động quản lý lao động của đội ngũ GV 58

Bảng 2.22 Kết quả khảo sát thực trạng quản lý sinh hoạt chuyên đề, thao giảng, hội giảng 59

Bảng 2.23 Kết quả khảo sát thực trạng quản lý hoạt động học tập bồi dưỡng

nâng cao trình độ CM của GV 61 Bảng 2.24 Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động quản lý việc chỉ đạo thực

hiện các kế hoạch CM 62 Bảng 2.25 Kết quả khảo sát về quản lý hồ sơ CM, hồ sơ thi đua của cá nhân và

tập thể 63 Bảng 2.26 Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động quản lý KTĐG việc thực

hiện các kế hoạch CM thông qua kết quả các hoạt động 64 Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt

động TCM 91 Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt

động TCM 93 Bảng 3.3: Mối quan hệ giữa tính cần thiết và tính khả thi 94

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Biểu đồ minh họa mối quan hệ giữa tính cần thiết và tính khả thi 95

Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ chức năng trong quản lý 14

Sơ đồ 1.2 Chu trình quản lý hoạt động TCM 27

Sơ đồ 1.3 Quy trình xây dựng kế hoạch hoạt động TCM 28

Sơ đồ 3.1 Sơ đồ tổng hợp mối quan hệ giữa các biện pháp 90

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong xu thế phát triển của thế giới ngày nay, tất cả các quốc gia đều nhận thức rõ vai trò to lớn của GD đối với sự phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội Vào đầu thế kỷ XXI, tất cả các quốc gia trên thế giới đều hướng tới sự chăm lo, phát triển con người; năng động, toàn diện, hướng tới việc GD đào tạo thế hệ trẻ thành lớp người đáp ứng một cách nhanh nhạy đối với sự đổi thay, phát triển như vũ bão của khoa học, công nghệ và thời đại GD là bước mở đầu của chiến lược con người,

là điều kiện cơ bản để hình thành phát triển và hoàn thiện lực lượng sản xuất của xã hội Con người cùng với tri thức đã trở thành nhân tố quyết định cho sự phát triển kinh tê – văn hóa – xã hội

Trong những năm qua, ngành GD&ĐT Việt Nam đã có những chiến lược và các giải pháp để tăng cường hiệu quả hoạt động quản lý dạy - học Nghị quyết 29 -

TW khóa XI đã nhấn mạnh vai trò “quốc sách hàng đầu của GD&ĐT”, song cũng

thừa nhận sự yếu kém của chất lượng GD, nhất là GD đại học và dạy nghề, sự yếu kém về chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý GD Nghị quyết chỉ rõ phương hướng

chủ đạo trong “đổi mới căn bản toàn diện GD Việt nam” đó là: “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả GD, đào tạo, đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân…” Xây

dựng nền GD mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt, có cơ cấu và phương thức GD hợp lý, gắn với xây dựng, bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng, chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thống GD&ĐT, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc

Nhiệm vụ của GD&ĐT cũng được xác định rõ là “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ

và đồng bộ các yếu tố cơ bản của GD&ĐT theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học Trên cơ sở mục tiêu đổi mới GD&ĐT, cần xác định

rõ, công khai chuẩn đầu ra của từng bậc học, môn học, chương trình ngành và chuyên ngành đào tạo Coi đó là cam kết đảm bảo chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sở GD&ĐT: là căn cứ giám sát, đánh giá chất lượng của GD&ĐT”

Điều 2 Luật GD cũng nêu rõ: “Mục tiêu GD là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung

thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”

Trong bối cảnh ấy, công tác CM ở các nhà trường là hoạt động quan trọng quyết định đến chất lượng GD TCM là một đơn vị trong trường học thực thi các nhiệm vụ, chính sách, các phương pháp đổi mới GD Đồng thời, đây còn là nơi phản hồi một cách chính xác nhất tính hiệu quả của phương pháp GD của đơn vị cơ

sở Vì vậy để bắt kịp các yêu cầu của thời đại thì việc đổi mới hoạt động quản lý TCM sẽ tất yếu tạo động lực cho các hoạt động GD trong nhà trường phát triển một cách đồng bộ, toàn diện và từng bước nâng cao chất lượng Tuy nhiên hoạt động sinh hoạt CM hầu hết ở các trường học hiện nay vẫn mang nặng yếu tố hình thức, các buổi giảng dạy dự giờ chủ yếu quan sát GV rồi đưa ra nhận xét chứ chưa nhìn nhận một cách khách quan hiệu quả bài dạy Bên cạnh đó, các buổi sinh hoạt TCM còn thụ động, chỉ đơn thuần triển khai các công việc của nhà trường giao, hoạt động sinh hoạt chuyên đề chưa thực sự được chú trọng Điều này cho thấy, quá trình quản

lý TCM ở trường THCS còn bộc lộ nhiều khó khăn, bất cập, thiếu nhanh nhạy, sáng tạo và thiếu tính đồng bộ Nhiều trường chưa nhận thức đúng và đầy đủ vị trí vai trò hoạt động của TCM trong hoạt động chung của nhà trường dẫn tới các TCM chưa phát huy được hiệu quả hoạt động để có thể đáp ứng yêu cầu đổi mới GD hiện nay

Đó là tám vấn đề sau: Đổi mới tư duy, nhận thức, triết lý GD, về sứ mạng của GD; đổi mới quan điểm phát triển GD; đổi mới mục tiêu GD; đổi mới và lành mạnh hóa môi trường GD; đổi mới nội dung và phương thức GD; đổi mới cơ chế phát triển GD; đổi mới động lực – nguồn lực phát triển GD; đổi mới tổ chức chỉ đạo thực hiện quá trình đổi mới GD Vì vậy, việc quản lý hoạt động TCM như thế nào vừa đảm bảo hoạt động quản lý của HT vừa không làm rào cản cho các hoạt động TCM, vừa phát huy được vai trò, khả năng hoạt động sáng tạo, hiệu quả của TCM trong hoạt động giảng dạy và thực hiện mục tiêu GD là rất cần thiết

Trong hoạt động quản lý của nhà trường thì quản lý TCM là nhiệm vụ vô cùng quan trọng và được đặt lên hàng đầu trong hoạt động quản lý của HT Biện pháp quản lý TCM của HT có vai trò đặc biệt vì nó tác động trực tiếp đến đội ngũ giáo viên, yếu tố quyết định chất lượng GD của mỗi nhà trường Vì thế, HT phải là

hạt nhân chủ yếu trong việc ứng dụng khoa học quản lý, vận dụng linh hoạt sáng tạo các biện pháp quản lý, để thực hiện thắng lợi các mục tiêu GD Vì vậy hơn lúc nào hết, những người làm hoạt động quản lý GD ở các nhà trường THCS trong giai đoạn hiện nay cần thường xuyên nghiên cứu, tìm tòi, học hỏi nâng cao trình độ và nghiệp vụ quản lý, cải tiến các biện pháp quản lý, vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo vào điều kiện cụ thể trong đơn vị quản lý của mình

Thực tế ở trường THCS Đền Lừ, thuộc phường Hoàng Văn Thụ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội cũng đã có những đổi mới nhất định về hoạt động quản lý CM, song kết quả đạt được chưa cao Những biện pháp quản lý CM mà HT đã áp dụng vào hoạt động quản lý của mình hầu hết là do kinh nghiệm bản thân và kinh nghiệm của người đi trước truyền lại cho người đi sau đồng thời tự học là chính Đa số cán

bộ quản lý và HT của trường THCS Đền Lừ là các cán bộ được qui hoạch nguồn từ

cơ sở, thâm niên hoạt động quản lý còn ít, thiếu kinh nghiệm thực tế quản lý và chưa được đào tạo dài hạn về hoạt động quản lý GD Vì vậy, mặc dù họ có nhiều cố gắng, tận tụy, có tinh thần trách nhiệm trong công việc, có trình độ CM, nghiệp vụ,

có kinh nghiệm giảng dạy việc quản lý điều hành các hoạt động TCM thực sự còn chưa khoa học, thiếu tính đồng bộ, tính hệ thống Đồng thời các kết quả chất lượng

GD cũng cho thấy, HT và TTCM chưa có sự nhanh nhạy và quyết đoán trong việc cải tiến các biện pháp điều hành quản lý điều hành tổ cho phù hợp khiến cho hoạt động TCM chưa hiệu quả và chất lượng GD tại đây còn hạn chế

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài:

“Quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ - quận Hoàng Mai - TP Hà Nội”

với mong muốn được đóng góp một phần nhỏ bé công sức của mình vào việc xây

dựng hệ thống các biện pháp quản lý TCM trong nhà trường THCS, đặc biệt là ở THCS Đền Lừ - quận Hoàng Mai - TP Hà Nội, nơi tác giả đang công tác và đảm

nhiệm chức vụ TTCM tổ Tự nhiên

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn hoạt động của TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM của nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới GD hiện nay

3 Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động TCM ở trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Xác lập cơ sở lý luận về quản lý hoạt động TCM ở trường THCS

4.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động TCM ở trường THCS

Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội;

4.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ,

quận Hoàng Mai, TP Hà Nội theo hướng đáp ứng yêu cầu đổi mới GD hiện nay

5 Câu hỏi nghiên cứu

5.1 Câu hỏi 1

Quản lý hoạt động của TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP

Hà Nội hiện nay được thực hiện như thế nào?

5.2 Câu hỏi 2

Những biện pháp nào có thể tăng cường quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội một cách hiệu quả?

6 Giả thuyết khoa học

Căn cứ vào cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu của đề tài và kết quả đánh giá thực tế của CB, GV về thực trạng hoạt động của TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội, tác giả đã rút ra được những giả thuyết sau:

- Các kết quả GD đạt được của trường THCS Đền Lừ trong vòng năm năm học từ 2011 – 2012 đến 2015 – 2016 cho thấy chất lượng GD chưa cao, chưa phù hợp với tiềm năng từ các nguồn lực trong nhà trường về HS, GV và CSVC

- HT, phó HT và các TTCM chưa có phương pháp quản lý điều hành thực sự khoa học, thiếu tính đồng bộ, hệ thống, chưa có sự nhanh nhạy và quyết đoán trong việc cải tiến công tác điều hành quản lý tổ khiến cho các hoạt động của tổ còn mang nặng tính hình thức, chưa có chất lượng và không đạt được hiệu quả đặt ra

Từ thực trạng đó đó, tác giả đã đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM một cách đồng bộ, có hệ thống, phù hợp với thực trạng nhằm nâng cao chất lượng và

hiệu quả hoạt động TCM, góp phần nâng cao chất lượng GD của nhà trường

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

7.1 Giới hạn nội dung nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu được giới hạn trong khuôn khổ hoạt động của các TCM thuộc trường THCS

7.2 Giới hạn phạm vi điều tra, khảo sát

Điều tra, khảo sát thực trạng hoạt động TCM và thực trạng quản công tác lý hoạt động TCM trong vòng năm năm, từ năm học 2011 - 2012 đến hết năm học

2015 - 2016 của trường THCS Đền Lừ, Hoàng Mai, TP Hà Nội

Khách thể khảo sát gồm 36 người

- Cán bộ quản lý Phòng GD&ĐT: 8 người

- Cán bộ, giáo viên trường THCS Đền Lừ: 28 người

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá các quan điểm, đường lối GD của Đảng

và Nhà nước; các phạm trù; khái niệm

- Nghiên cứu một số các luận văn về khoa học QLGD liên quan

- Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội: Kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học, các báo cáo tổng kết năm học

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp quan sát:

Phương pháp quan sát các hình thức thể hiện hoạt động quản lý của HT, phó HT

và các TTCM về quản lý TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội

Phương pháp phỏng vấn:

- Phỏng vấn HT, Phó HT phụ trách CM, TTCM, GV để làm rõ thực trạng quản lý TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội

Phương pháp điều tra:

- Điều tra thu thập số liệu bằng các phiếu, biểu mẫu thống kê về thực trạng hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội

- Điều tra, khảo sát lấy ý kiến của đội ngũ CBQL, GV trực tiếp giảng dạy, các chuyên gia, các chuyên viên để nhằm đánh giá thực trạng quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội

- Điều tra, khảo sát lấy ý kiến của đội ngũ CBQL, GV trực tiếp giảng dạy, các chuyên gia, các chuyên viên để nhằm đánh giá mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội được đề xuất trong luận văn này

Phương pháp toán thống kê:

- Sử dụng phương pháp toán thống kê để xử lý và phân tích các số liệu từ các phiếu thu thập được

9 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

- Về mặt lý luận: Làm sáng tỏ thêm cơ sở lý luận trong việc Quản lý hoạt động TCM và việc xây dựng hệ thống phương pháp quản lý hiệu quả hoạt động TCM ở bậc THCS

- Về mặt thực tiễn: Góp phần thiết thực vào việc giúp cho HT, TTCM trong hoạt

động quản lý hoạt động DH nói chung, hoạt động TCM nói riêng ở trường THCS Đền

Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội từng bước nâng cao chất lượng các hoạt động của tổ

10 Cấu trúc đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được cấu trúc gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý TCM ở trường trung học cơ sở

Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động CM ở trường THCS Đền Lừ, quận

Hoàng Mai, TP Hà Nội

Chương 3 Thực trạng quản lý hoạt động CM ở trường THCS Đền Lừ, quận

Hoàng Mai, TP Hà Nội

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước

Thế giới trong thế kỷ 21 đang chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng về kinh tế

- xã hội cùng với tốc độ phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ Vì vậy mà theo xu thế ngày nay, các nước trên thế giới đều tập trung đầu tư vào phát triển hệ thống trường học, chuẩn bị tốt cho đầu ra – những thế hệ HS có khả năng thích ứng tốt trong xã hội rộng mở và trong nền kinh tế toàn cầu hóa Để thực hiện tốt nhiệm

vụ này, các trường và các TCM trong mỗi nhà trường cần trở thành những nhà lãnh đạo có hệ thống, biết cách hợp tác và chia sẻ trách nhiệm, phân quyền quản lý cho đội ngũ quản lý bậc trung để điều hành hoạt động TCM, mang lại hiệu quả, chất lượng cho tất cả các hoạt động DH nói riêng cũng như các hoạt động GD nói chung trong trường THCS

Tuy nhiên, nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động CM của HT nhằm nâng cao chất lượng DH của giáo viên THCS là một vấn đề tưởng như đơn giản nhưng lại rất khó khăn, phức tạp bởi thực chất hoạt động quản lý trường học của HT chủ yếu là quản lý hoạt động CM với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng dạy và học Đây cũng là vấn đề được các nhà nhà quản lý ở bất kì trường học nào trên thế giới ưu tiên quan tâm hàng đầu Rất nhiều các tác giả trong và ngoài nước đã tập trung nghiên cứu những vấn đề về cả lý luận và thực tiễn để giới thiệu đến các nhà quản lý những công trình khoa học bổ ích và hữu hiệu về quản lý GD nói chung và quản lý hoạt động TCM để từ đó họ tìm ra biện pháp quản lý hoạt động TCM tại nhà trường của mình sao cho có hiệu quả nhất, phù hợp với thực tiễn nhất

Các nghiên cứu QLGD Xô Viết đã cho rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên” với kinh nghiệm 26 năm làm HT VAXukhomlin xiki [38] đã tổng kết được những thành công cũng như thất bại của mình Cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số biện pháp quản lý của trường THCS như sau: Việc phân

công công việc hợp lý qua các thành viên trong BGH, HT và phó HT phụ trách CM; TTCM Các tác giả nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa

HT và phó HT và TTCM để đạt mục tiêu đề ra

Ở Singapore, trong The Principal's Handbook (1993) [39] tầm quan trọng và nhiệm vụ của TCM trong trường THCS đã được đưa ra như sau:

- Chỉ đạo trực tiếp việc đảm bảo nội dung môn học cho GV trong TCM

- Xây dựng kế hoạch và thực hiện, theo dõi, đánh giá việc thực hiện chương trình môn học

- Phát triển đội ngũ GV trong TCM của mình thông qua việc tổ chức dự giờ, rút kinh nghiệm, hội thảo, hội nghị, thao giảng…

- Lựa chọn, chuẩn bị và tổ chức nguồn lực dạy và học như: sách giáo khoa, cơ

sở vật chất… để khuyến khích việc sự dụng hiệu quả nguồn lực này trong lớp học

Vì vậy, trong nhà trường THCS ở Singapore, HT và TTCM cùng nhau phát triển một môi trường hợp tác và hỗ trợ, trong đó họ có thể tính toán rủi ro và tự cảm thấy được sự hỗ trợ, ủng hộ Trong môi trường như vậy, các hoạt động CM sẽ được diễn ra có lộ trình, có mục đích và phù hợp với tình hình thực tiễn trong và ngoài nhà trường Đồng thời các nguồn lực tiềm năng của GV, HS hay CSVC sẽ được được kính trọng và khai thác phù hợp Lòng tự trọng và tinh thần trách nhiệm của

GV được cải thiện và khẳng định bền vững GV sẽ học hỏi lẫn nhau trong nỗ lực hợp tác của mình và nhạy cảm hơn với nhu cầu của HS Đây là những nhân tố chính đảm bảo cho những hoạt động TCM được diễn ra hiệu quả và có chất lượng

Các nhà nghiên cứu GD ở Australia đã tiến hành nghiên cứu, khảo sát và nhận thấy: Vai trò và vị trí của TCM trong cấu trúc tổ chức của các trường học ngày nay trong nhận thức của các nhà lãnh đạo bậc trung càng được gia tăng về mức độ ảnh hưởng và tầm quan trọng, đặc biệt là trong mối quan hệ sự phát triển của nhà trường đối với từng giai đoạn nhất định Trong thực tế, Weller (2010) khẳng định TCM là đơn vị có khả năng ảnh hưởng lớn nhất tới cấu trúc của một trường học Một trong những hoạt động chính của TCM chịu tác động trực tiếp bởi sự ảnh hưởng này chính là việc lập kế hoạch và ra quyết định hoạt động (Brown, Boyle and Boyle,2009) Vì vậy, các hoạt động CM trong các tổ có sức mạnh đáng kể, quyết định trực tiếp đến tốc độ và hiệu suất công tác của toàn bộ trường học (Brown & Rutherford, năm 2008; Busher & Harris,2009)

Từ những nghiên cứu và những đánh giá của các nhà GD trên thế giới kể trên cho thấy rất rõ tầm quan trọng TTCM trong nhà trường THCS trên thế giới Cụ thể, việc quản lý hoạt động CM của TTCM là vô cùng cần thiết trong việc nâng cao chất lượng dạy và học cũng như trong việc phát triển nhà trường nhằm thích ứng với sự

thay đổi nhanh chóng về kinh tế, xã hội, khoa học công nghệ trên thế giới

1.1.2 Nghiên cứu trong nước

GD Việt Nam đang và sẽ đối diện với nhiều cơ hội và thách thức bởi bối cảnh kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế luôn biến động Toàn cầu hoá, nền kinh tế tri thức và cách mạng khoa học công nghệ có những tác động lớn làm thay đổi vai trò của nhà quản lý trong trường học nói chung và người HT nói riêng Vai trò của người HT

đã có xu hướng chuyển từ nhà quản lý thụ động sang một nhà lãnh đạo và quản lý năng động, thích ứng với mọi sự thay đổi và đòi hỏi ngày càng cao của xã hội

Trong nhà trường phổ thông ở Việt Nam, đội ngũ giáo viên được sắp xếp theo từng TCM, vì vậy việc quản lý hoạt động của họ cũng chính là quản lý hoạt động của TCM nói chung nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ nâng cao chất lượng dạy

và học Luật GD năm 2005 nhấn mạnh: "Tuy không trực tiếp tham gia vào hoạt động dạy và học, nhưng cán bộ QL GD bằng những hoạt động quản lý của mình tác động vào quá trình GD nhằm hướng cho hoạt động dạy và học đạt được những mục tiêu yêu cầu của GD và bảo đảm chất lượng GD" [29]

Những năm gần đây, hoạt động quản lý trường học nói chung đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến, trong đó có nhận định rất quan trọng của tác giả Thái

Duy Tuyên về nội dung quản lý phương pháp DH của HT (“Phương pháp DH truyền thống và hiện đại”- 2008) Theo ông, trọng tâm của quản lý phương pháp

DH là quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên, quản lý hoạt động học tập của

HS, và phải được bắt đầu từ quản lý hoạt động của TCM [32]

Tác giả Thái Duy Tuyên khẳng định: TCM là tế bào cơ bản giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triển khai hoạt động quản lý đổi mới phương pháp DH, là đầu mối để thực hiện các quyết định, các chủ trương của HT, là nơi tổ chức học tập, ứng dụng, thể nghiệm những lý luận về phương pháp DH mới…Để quản lý hoạt động của TCM, trước hết cần cụ thể hóa các chủ trương về đổi mới phương pháp DH của các cấp quản lý thành quy định nội bộ để tổ chức thực hiện HT cần giao trách nhiệm cho hiệu phó hoặc trực tiếp hướng dẫn TTCM xây dựng kế hoạch đổi mới

phương pháp DH cho từng năm học Đặc biệt, cần đổi mới nội dung sinh hoạt TCM, phải chú trọng bồi dưỡng cho giáo viên những vấn đề cụ thể của từng môn học Đồng thời, HT phải kiểm tra tất cả các khâu, từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch và tự kiểm tra, đánh giá của tổ… [32]

Trên cơ sở những nhận định đó, tác giả Thái Duy Tuyên đã đưa ra một số biện pháp tăng cường quản lý hoạt động của TCM trong nhà trường nói chung, bao gồm: “Lập kế hoạch, xây dựng quy định nội bộ về hoạt động của TCM nhằm đổi mới phương pháp DH; Tổ chức, chỉ đạo đổi mới hoạt động của các tổ; Đổi mới các cách kiểm tra, đánh giá; và Tạo động lực cho hoạt động của các tổ” [32]

Về hoạt động quản lý hoạt động CM trong nhà trường nói chung và trường trung học cơ sở nói riêng có thể kể đến một số công trình nghiên cứu sau: Tác giả

Nguyễn Thị Hồng Ngọc (2004) đã đánh giá thực trạng về hoạt động quản lý hoạt

động CM của HT các trường THCS tại quận 8 thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động CM của HT các trường THCS trên địa bàn này trong việc thực hiện đổi mới chương trình THCS

Tác giả Nguyễn Thị Thắng (2008) nghiên cứu một số giải pháp nâng cao

hiệu quả quản lý hoạt động CM các trường THCS trên địa bàn thành phố Thanh Hoá - tỉnh Thanh Hoá….là những công trình nghiên cứu có tính chuyên sâu, gắn với những vấn đề về hoạt động quản lý hoạt động CM nảy sinh trong hoạt động của các nhà trường ở từng địa phương Các nghiên cứu này đã giải quyết được một

số vướng mắc trong hoạt động quản lý trường học nói chung và quản lý hoạt động

CM nói riêng Tuy nhiên, những biện pháp mà các tác giả đưa ra không phải lúc nào cũng phù hợp và giúp giải quyết được triệt để những bất cập trong hoạt động quản lý của các nhà trường ở những địa phương khác Tính cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội được công bố

Do vậy, tác giả cho rằng, việc nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM ở trường THCS Đền Lừ, quận Hoàng Mai, TP Hà của TTCM là cần thiết

1.2 Một số khái niệm cơ bản của vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Quản lý

Khái niệm quản lý

Quản lý là một hoạt động xuất hiện từ rất lâu Ngay từ khi xã hội loài người xuất hiện thì nhu cầu quản lý cũng được hình thành như một tất yếu khách quan

Trải qua hàng vạn năm và các thời kỳ phát triển lịch sử của xã hội loài người

“Quản lý đã trở thành một hoạt động phổ biến, diễn ra trên mọi lĩnh vực, mọi cấp

độ và có liên quan đến mọi người Đó là loại hoạt động xã hội bắt nguồn từ tính chất cộng đồng dựa trên sự phân công và hiệp tác để làm một công việc nhằm đạt mục tiêu chung” [29, tr.8]

Trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, con người muốn tồn tại và phát triển đều phải dựa vào sự nỗ lực của cá nhân, của một tổ chức, từ một nhóm nhỏ đến một phạm vi rộng lớn hơn ở tầm quốc gia, đều phải thừa nhận và chịu sự quản

lý nào đó C Mác đã viết “Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [7]

Vậy quản lý là gì? Thuật ngữ này được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau trên cơ sở những cách tiếp cận khác nhau

Từ điển GD học quan niệm quản lý là: “Hoạt động hay tác động có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”[21, tr.326]

Nhà lý luận tổ chức cổ điển Henry Fayol (1841-1925) cho rằng: “Quản lý tức là lập kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra” Khái niệm này xuất

phát từ khái quát về chức năng của quản lý

Taylor F W cho rằng “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất

và rẻ nhất”

Những khái niệm nêu trên cho thấy mặc dù được đề cập ở nhiều góc độ khác nhau, có cách biểu đạt khác nhau, nhưng đều đề cập đến những nhân tố cơ bản: Chủ thể quản lý, đối tượng và mục tiêu quản lý

Quản lý là một tập hợp các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra các quá trình tự nhiên, xã hội, khoa học, kỹ thuật và công nghệ để chúng phát triển hợp

quy luật, các nguồn lực (hiện hữu và tiềm năng) vật chất và tinh thần, hệ thống tổ chức

và các thành viên thuộc hệ thống, các hoạt động để đạt được các mục đích đã định [11]

Quản lý là hoạt động có ý thức của con người, đảm bảo cho đối tượng quản

lý được bảo tồn, phát triển theo những quá trình và mục đích xác định, bằng những công cụ, phương pháp phù hợp [2]

Quản lý vừa là một môn khoa học sử dụng tri thức của nhiều môn khoa học

tự nhiên và xã hội nhân văn khác nhau như: toán học, thống kê, kinh tế, tâm lý học,

xã hội học vừa là một “nghệ thuật” Do vậy, các nhà quản lý trong quá trình quản

lý phải luôn chủ động, khéo léo, linh hoạt tổ chức, điều khiển, hướng dẫn mọi thành viên trong tổ chức của mình Họ giúp mọi người cùng hướng tới mục tiêu xác định, tránh được tình trạng rối ren và bất ổn định của tổ chức, đồng thời có thể kích thích

và phát huy được năng lực của mọi thành viên trong tổ chức

Các nhân tố cơ bản của quản lý

Quản lý của mỗi hệ thống bao gồm: Quản lý nhà nước và quản lý tác nghiệp tại các cơ sở Các chủ thể quản lý thực hiện quản lý các đối tượng thông qua bốn chức năng cơ bản: lập kế hoạch – tổ chức – chỉ đạo, lãnh đạo – kiểm tra

Chủ thể quản lý: trả lời câu hỏi “ai quản lý?” Chủ thể quản lý nhà nước là các cơ quan quản lý nhà nước và các nhà quản lý tại các cơ quan quản lý nhà nước (Chính phủ, Bộ, Ủy ban nhân dân các cấp, )

Quản lý tại các cơ sở GD&ĐT là quản lý tác nghiệp, trong đó chủ thể quản lý bao gồm: các đơn vị, bộ phận quản lý và các cán bộ quản lý trực tiếp công tác tại các cơ sở [22]

Đối tượng quản lý: trả lời câu hỏi “Quản lý ai?” (con người); “Quản lý cái gì?” (vật hay sự việc)

Giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý có mối quan hệ tác động qua lại tương hỗ nhau Chủ thể làm nảy sinh các tác động quản lý, còn đối tượng quản lý thì làm nảy sinh các giá trị vật chất và tinh thần có giá trị sử dụng, trực tiếp đáp ứng nhu cầu con người thoả mãn mục đích của chủ thể quản lý

Các chức năng cơ bản của quản lý

Quản lý là một loại hình lao động đặc biệt, không ngừng phát triển cùng với

sự phát triển của xã hội Hoạt động quản lý phát triển cùng với sự phân công, CM hoá hoạt động quản lý Sự phân công và CM hoá lao động quản lý là cơ sở hình thành các chức năng quản lý

Chức năng quản lý là một tổng thể thống nhất những hoạt động tất yếu của chủ thể quản lý nảy sinh từ sự phân công lao động, CM hoá trong hoạt động quản lý nhằm thực hiện được mục tiêu đặt ra

Hiện nay, đang tồn tại một số cách phân loại các chức năng của quản lý Tuy

nhiên chúng ta có thể sử dụng cách phân loại 4 chức năng quản lý bao gồm: Lập kế

hoạch – Tổ chức – Chỉ đạo – KTĐG [22]

a Lập kế hoạch

Lập kế hoạch là chức năng cơ bản nhất trong số các chức năng quản lý, có ý nghĩa quyết định tới sự tồn tại và phát triển của mỗi hệ thống nói chung và các hoạt động cụ thể nói riêng Kế hoạch là văn bản trong đó xác định những mục tiêu, các hoạt động, các quy định, cách thức và bước đi cụ thể trong một thời hạn nhất định, trách nhiệm của các đơn vị và cá nhân trong tổ chức và các điều kiện để triển khai các hoạt động nhằm đạt được những mục tiêu đề ra

Để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của kế hoạch trong thực tiễn, căn bản kế hoạch phải thể hiện rõ các điều kiện về nguồn lực (tài lực, vật lực, nhân lực và nguồn lực thông tin), xác định rõ ràng của các tổ chức có liên quan trong hoạt động quản lý cũng như triển khai thực hiện kế hoạch

b Tổ chức

Tổ chức là quá trình xác định lại cấu trúc của hệ thống theo các đơn vị trực thuộc với các chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị, cá nhân rõ ràng và cơ chế phối hợp nhằm đảm bảo thực thi các chức năng, nhiệm vụ hướng tới mục tiêu chung của toàn hệ thống, đồng thời tổ chức triển khai các công việc, hoạt động cụ thể nhằm đạt được các mục tiêu của hoạt động một cách có hiệu quả

Như vậy, nội hàm của tổ chức bao gồm hai khía cạnh là thiết kế cơ cấu của

hệ thống và triển khai các công việc cụ thể

c Lãnh đạo, chỉ đạo

Lãnh đạo, chỉ đạo là điều hành, điều khiển, tác động, huy động và giúp đỡ những cán bộ dưới quyền thực hiện những nhiệm vụ được phân công nhằm thực hiện được các mục tiêu của hệ thống Trong công tác chỉ đạo đói hỏi các nhà quản

lý phải có các quyết định kịp thời, có những tác động kịp thời trong việc huy động các nguồn lực, điều phối các mối quan hệ nhằm đạt tới từng mục tiêu cụ thể đã đặt

ra Đặc biệt hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo là làm việc với con người Con người vừa

là mục tiêu, vừa là yếu tố quyết định kết quả của mọi hoạt động Con người là nhân

tố quyết định sự thành bại của mỗi tổ chức, phát huy được nhân tố con người là vấn

đề đặc biệt quan trọng, là nhiệm vụ quan trọng của nhà quản lý Tuỳ thuộc vào đặc thù của tổ chức, các bối cảnh cụ thể mà người lãnh đạo vận dụng các phong cách lãnh đạo và các phương pháp quản lý linh hoạt cho phù hợp

Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ chức năng trong quản lý

Các chức năng trong quản lý không tồn tại độc lập mà nó có mối quan hệ biện chứng với nhau Và các chức năng quản ý không thể thực hiện tốt nếu thiếu thông tin Hay nói cách khác, thông tin chính là phương tiện giúp cho các chức quản

lý được thực hiện kịp thời và chính xác đem lại hiệu quả cao cho tổ chức

1.2.2 Quản lý GD

QLGD là một chuyên ngành được phát triển trên nên tảng của khoa học quản

lý nói chung, cũng giống như khái niệm quản lý, khái niệm QLGD cũng có nhiều cách tiếp cận khác nhau Ở đây chúng tôi chỉ đề cập tới khái niệm LGD trong phạm

vi quản lý một hệ thống GD nói chung mà hạt nhân của hệ thống QLGD Ở Việt Nam, QLGD cũng là lĩnh vực được nhiều nhà quan tâm nghiên cứu

Theo các tác giả Bùi Minh Hiền - Vũ Ngọc Hải - Đặng Quốc Bảo thì:“Quản

lý nhà nước về GD là sự tác động của chủ thể quản lý mang quyền lực nhà nước (các cơ quan quản lý nhà nước về GD), chủ yếu bằng pháp luật tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu đề ra” [12, tr.114-115]

Theo Đặng Xuân Hải, Nguyễn Sỹ Thư: Quản lí nhà nước về GDlà: “Sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các hoạt động GD&ĐT (GD&ĐT) do các cơ quan có trách nhiệm về quản lí GD của Nhà nước từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện chức năng nhiệm vụ theo quy định của nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp GD&ĐT, duy trì kỉ cương, thỏa mãn nhu cầu được GD&ĐT của nhân dân, thực hiện mục tiêu GD&ĐT của nhà nước” [11, tr.6]

Những khái niệm trên về QLGD tuy có những cách diễn đạt khác nhau nhưng nó không ngoài ý nghĩa là sự tác động có tổ chức, có định hướng phù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý ở các cấp lên đối tượng quản lý nhằm đưa hoạt động GD của từng cơ sở và toàn bộ hệ thống GD đạt tới mục tiêu

Trong QLGD, chủ thể quản lý ở các cấp chính là bộ máy QLGD từ trung ương đến cơ sở Còn đối tượng quản lý chính là nguồn nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật và hoạt động thực hiện chức năng của GD đào tạo Hiểu một cách cụ thể: Quản lý là một hệ thống tác động có kế hoạch, có ý tưởng, có mục đích của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý

QLGD là sự tác động lên tập thể GV, HS và các lực lượng GD trong và ngoài nhà trường, nhằm huy động họ cùng phối hợp, tác động tham gia các hoạt động GD của nhà trường để đạt mục đích đã định

Từ cơ sở lý luận cho thấy thực chất của nội dung quản lý hoạt động DH của

GV và hoạt động học của HS nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong hình thành nhân cách của HS

QLGD là hệ thống những tác động có ý thức, hợp quy luật của chủ thể quản lý ở

các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống GD, đảm bảo sự tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng và chất lượng QLGD có những đặc trưng chủ yếu sau đây:

- QLGD nói chung, quản lý các cơ sở GD nói riêng phải chú ý đến sự khác biệt giữa đặc điểm lao động sư phạm so với lao động xã hội nói chung

- Trong QLGD, các hoạt động quản lý hành chính nhà nước và quản lý sự nghiệp CM đan xen vào nhau, thâm nhập lẫn nhau tạo thành QLGD thống nhất

- QLGD đòi hỏi những yều cầu cao về tính toàn diện, tính thống nhất, tính liên tục, tính kế thừa, tính phát triển

- GD là sự nghiệp của quần chúng QLGD phải quán triệt quan điểm quần chúng

Quản lí nhà trường

Có nhiều tác giả quan niệm về nhà trường khác nhau

Theo tác giả Trần Kiểm “Quản lí nhà trường là thực hiện đường lối GD của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lí GD, để tiến tới mục tiêu GD, mục tiêu đào tạo đối với ngành GD, với thế

hệ trẻ và với từng HS [36, tr.242]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang “Quản lí nhà trường là quản lí hoạt động dạy và học tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác

để dần dần tiến tới mục tiêu GD” [26, tr.34]

Xét riêng một nhà trường, thì chủ thể quản lý gồm có: chủ thể bên trong, chủ thể bên trên và chủ thể bên ngoài Chủ thể quản lý bên trong trường là Ban Giám hiệu (HT, Hiệu phó CM); và các TTCM Đối tượng quản lí gồm có 3 nhóm: nhóm nhân tố cơ bản cấu thành trí thức bao gồm: mục tiêu GD, nội dung GD, phương

pháp GD; nhóm nhân tố động lực bao gồm Thầy và Trò, Thầy là lực lượng đào tạo, Trò là đối tượng đào tạo; và nhóm nhân tố gắn kết: gồm hình thức đào tạo, điều kiện đào tạo, môi trường đào tạo, bộ máy đào tạo, quy chế đào tạo

Như vậy, quản lí nhà trường thực chất là tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thế quản lí lên tất cả các nguồn lực nhằm đẩy mạnh hoạt động của nhà trường theo nguyên lí GD nhằm đạt mục tiêu GD Do vậy, công tác quản lí GD nói chung, quản lí nhà trường nói riêng, gồm có quản lí hoạt động trong nhà trường

và quản lí các quan hệ giữa nhà trường và xã hội

1.2.4 Quản lý hoạt động TCM

TCM là cấp quản lý đầu tiên hay quản lý cấp cơ sở trong nhà trường TCM thực hiện các nhiệm vụ xây dựng và thực hiện kế hoạt động chung của tổ, hướng dẫn và quản lý kế hoạch cá nhân của các tổ viên theo kế hoạch chung của nhà trường để đảm bảo chất lượng GD theo các mục tiêu đã đề ra Ở đây cũng chính là nơi tiến hành các hoạt động đổi mới để nâng cao chất lượng DH của GV và chất lượng học tập của HS Hoạt động TCM tốt giúp cho nhà trường nâng cao chất lượng dạy và học và ngược lại nếu hoạt động TCM kém hiệu quả chất lượng giảng dạy trong nhà trường sẽ gặp phải khó khăn

Quản lý hoạt động TCM trong nhà trường là một quá trình tác động từ khâu quy hoạch, kế hoạch phát triển các TCM trên cơ sở đó hình thành một hệ thống tổ

“đội” công tác phù hợp, tiếp sau đó là việc quyết định bổ nhiệm các tổ trường TCM Đội ngũ tổ trường TCM sẽ là lực lượng tham mưu, giúp HT quản lý thành công các nhiệm vụ của tổ công tác Các TTCM tiếp nhận và thực hiện các nhiệm vụ chỉ đạo của nhà trường theo tinh thần thực hiện nghiêm túc kế hoạch hoạt động chung của nhà trường với trách nhiệm đảm bảo kết quả đạt được phù hợp với mục tiêu đã đề ra

Quản lý hoạt động TCM trên cơ sở quản lý được các hoạt động sinh hoạt của TCM để trên cơ sở đó thực hiện các hoạt động triển khai các hoạt động CM, bồi dưỡng CM và nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định chuẩn mực và các quy định khác hiện hành Nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu của nhà trường là tổ chức giảng dạy và học tập Trong nhà trường HT quản lý việc giảng dạy thông qua hoạt động của TCM; quản lý việc học tập của HS thông qua công tác giảng dạy của GV Hoạt động của TCM có nhiệm vụ nâng cao hiệu quả công tác tác giảng dạy trong nhà trường Để hoạt động của TCM có chất lượng thì

HT cần tiến hành thực hiện công tác quy hoạch TCM, quản lý hoạt động DH, hoạt động sinh hoạt của TCM, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ TTCM, đội ngũ

tổ viên trong TCM

Có thể hiểu: quản lý hoạt động TCM là quá trình tác động của hiệu trưởng, TTCM một cách có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức và có ảnh hưởng tích cực từ vai trò lãnh đạo của thủ trưởng và các tổ chức khác tới TCM và sau đó là quá trình tự quản lý, điều hành, điều chỉnh, tự KTĐG của chính TCM tới các thành viên nhằm đạt thành tích với kết quả tốt nhất

1.3 Nội dung hoạt động TCM

1.3.1 Trường THCS trong hệ thống GD quốc dân

1.3.1.1 Vị trí của trường THCS trong hệ thống GD quốc dân

Trường THCS là cơ sở GD phổ thông của hệ thống GD quốc dân Trường có

tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng

1.3.1.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của trường THCS

Trường THCS có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

(i) Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động GD khác theo mục tiêu, chương trình GD phổ thông dành cho cấp THCS và cấp THPT do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành Công khai mục tiêu, nội dung các hoạt động GD, nguồn lực và tài chính, kết quả đánh giá chất lượng GD

(ii) Quản lý GV, cán bộ, nhân viên theo quy định của pháp luật

(iii) Tuyển sinh và tiếp nhận HS; vận động HS đến trường; quản lý HS theo quy định của Bộ GD&ĐT

(iv) Thực hiện kế hoạch phổ cập GD trong phạm vi được phân công

(v) Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động GD Phối hợp với gia đình HS, tổ chức và cá nhân trong hoạt động GD

(vi) Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang thiết bị theo quy định của Nhà nước

(vii) Tổ chức cho GV, nhân viên, HS tham gia hoạt động xã hội

(viii) Thực hiện các hoạt động về kiểm định chất lượng GD

(ix) Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

1.3.2 TCM trong trường THCS

1.3.2.1 Khái niệm và phân loại

Theo Điều lệ trường THCS, quy định ở Điều 16 “HT, các Phó HT, GV, viên chức làm công tác thư viện, thiết bị GD, cán bộ làm công tác tư vấn cho HS của trường THCS được tổ chức thành TCM 1 có tổ 1 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của HT, do

HT bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của TCM và giao nhiệm vụ vào đầu năm học” [7]

Như vậy theo qui định của Điều lệ có thể hiểu:

TCM là một bộ phận của nhà trường, gồm một nhóm GV (từ 3 người trở lên) cùng giảng dạy về một môn học hay một nhóm môn học hay một nhóm viên chức làm công tác thư viện, thiết bị GD, tư vấn học đường…được tổ chức lại để cùng nhau thực hiện các nhiệm vụ theo qui định tại khoản 2 điều 16 của Điều lệ nhà trường

Mỗi TCM có TTCM và từ 1-2 tổ phó do HT bổ nhiệm vào đầu năm học Trong trường THCS có 2 loại TCM phổ biến: TTCM tổ chuyên biệt và TTCM (môn cơ bản) các khối để sinh hoạt theo điều kiện thực tế và yêu cầu triển khai nhiệm vụ

1.3.2.2 Vị trí, vai trò, nhiệm vụ của TCM trong trường THCS

a) Vị trí và vai trò

TCM là một bộ phận cấu thành trong trong bộ máy tổ chức, quản lý của trường THCS Trong trường, các tổ, nhóm CM có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp các các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ chức Đảng, đoàn thể trong nhà trường nhằm thực hiện chiến lược phát triển của nhà trường, chương trình GD và các hoạt động GD và các hoạt động khác hướng tới mục tiêu GD

TCM là một bộ phận, một đơn vị trong hệ thống cơ cấu tổ chức của nhà trường CM là nơi trực tiếp triển khai các mặt hoạt động của nhà trường, trong đó trọng tâm là hoạt động GD và DH TCM có mối quan hệ cộng đồng, hợp tác, phối hợp với các bộ phận nghiệp vụ và các tổ chức đoàn thể khác trong nhà trường TCM

là đầu mối quản lý mà HT nhất thiết phải tập trung dựa vào đó để quản lý nhà trường trên nhiều phương diện, nhưng cơ bản nhất là hoạt động GD, DH và hoạt động sư phạm của GV Đặc biệt, TCM là nơi có điều kiện sâu sát để hiểu biết tâm

tư, tình cảm và những khó khăn trong đời sống của các GV trong tổ, kịp thời động viên, giúp đỡ nhau Chính vì thế TCM có vai trò tập hợp, đoàn kết các thành viên trong tổ để hoàn thành tốt nhiệm vụ của người GV trong trường THCS

b) Nhiệm vụ: Theo qui định tại khoản 2, điều 18 Điều lệ trường THCS, TCM

có các nhiệm vụ chính sau đây:

- Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần, tháng, năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch DH và hoạt động GD;

- Thực hiện bồi dưỡng CM, nghiệp vụ, kiểm tra, đánh giá chất lượng, hiệu quả giảng dạy, GD và quản lí sử dụng sách, thiết bị của các thành viên trong tổ theo

kế hoạch của nhà trường;

- Tham gia đánh giá, xếp loại GV theo quy định Chuẩn nghề nghiệp GV THCS và giới thiệu TTCM, tổ phó

- TCM sinh hoạt định kì hai tuần một lần và các sinh hoạt khác khi có nhu cầu công việc

Căn cứ theo qui định này, mỗi trường có thể qui định cụ thể hơn các nhiệm vụ của TCM phù hợp với điều kiện và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ từng năm học

c) Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng hoạt động TCM

Theo Thông tư số 12/2009/TT-BGDĐT ngày 12/5/2009 về việc ban hành quy định tiêu chuẩn đánh giá chất lượng GD trường THCS và Quy định về tiêu chuẩn đánh giá chất lượng trường THCS ban hành theo Quyết định số 80/2008/QĐ-BGD&ĐT ngày 30/12/2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo : TCM của nhà trường hoàn thành các nhiệm vụ theo quy định

- Có kế hoạch công tác và hoàn thành các nhiệm vụ theo quy định tại Điều lệ trường THCS Được đánh giá qua các minh chứng: Có kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần tháng, học kì và cả năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch

DH và các hoạt động khác; Kế hoạch cụ thể dạy chuyên đề, dạy bồi dưỡng HS yếu kém; Kế hoạch cụ thể về sử dụng đồ dùng DH, thiết bị DH đúng, đủ theo các tiết trong phân phối chương trình

- Sinh hoạt ít nhất hai tuần một lần về hoạt động CM, nghiệp vụ và các hoạt động GD khác: Minh chứng là các biên bản sinh hoạt CM của tổ hoặc nhóm CM;

Sổ nhật ký hoặc biên bản đánh giá chất lượng về hiệu quả hoạt động GD của các thành viên trong tổ; Biên bản đánh giá, xếp loại GV; Các thông tin, minh chứng khác liên quan đến chỉ số Chú ý đánh giá chất lượng của các buổi sinh hoạt CM

- Hằng tháng, rà soát, đánh giá việc thực hiện các nhiệm vụ được phân công:

Minh chứng là các biên bản rà soát, đánh giá để cải tiến các biện pháp thực hiện nhiệm vụ được giao của TCM, biên bản chỉnh sửa, bổ sung các nội dung mới, các biện pháp mới vào kế hoạch Chú ý đánh giá hiệu quả các hoạt động cải tiến, điều chỉnh tăng hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của tổ

1.3.2.3 Tổ trưởng chuyên môn trong nhà trường THCS

a Tổ trưởng chuyên môn

Có thể hiểu đơn giản, là người đứng đầu TCM, do HT bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước HT về phân phối nguồn lực của tổ, hướng dẫn, điều hành việc thực hiện các nhiệm vụ của TCM theo qui định, góp phần đưa nhà trường đạt đến các

mục tiêu đã đề ra theo kế hoạch

b Vị trí và vai trò của TTCM

Vị trí và vai trò của TTCM

TTCM ở trường THCS theo quy định do HT bổ nhiệm vào đầu mỗi năm học Nhiệm kỳ của TTCM theo từng năm học, hết một năm học có thể bổ nhiệm lại hoặc

bổ nhiệm mới tùy theo điều kiện và yêu cầu của từng trường

Sau khi có quyết định bổ nhiệm của HT, TTCM là người chịu trách nhiệm cao nhất về chất lượng giảng dạy và lao động sư phạm của GV trong phạm vi các môn học của TCM được phân công đảm trách

TTCM là một cán bộ quản lý được hưởng phụ cấp chức vụ theo các phân hạng loại trường và các văn bản pháp luật hiện hành

Có thể hiểu, người TTCM là nhạc trưởng chỉ đạo toàn bộ hoạt động của tổ minh, nhận quyết định từ ban giám hiệu, triển khai chỉ đạo hoạt động của tổ mình

Vai trò TTCM đối với việc phát triển nhà trường

TTCM là lực lượng nòng cốt, có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển nhà trường TTCM là lực lượng ủng hộ và tạo động lực cho HT triển khai các nhiệm vụ CM trong nhà trường và thực hiện các chủ trương, đường lối chính sách đổi mới

TTCM là lực lượng cơ bản tham gia vào việc hoạch định chiến lược và xây dựng kế hoạch phát triển nhà trường

Cùng với HT, đội ngũ này tham gia vào các hoạt động huy động và sử dụng nguồn lực để phát triển nhà trường, phát triển diện GV và HS, thực hiện đổi mới phương pháp, giảm tải nội dung thực hiện chương trình GD của cấp học

c Tiêu chuẩn TTCM

TTCM là một GV luôn đảm bảo các qui định về tiêu chuẩn trình độ CM nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức của GV được qui định trong chuẩn nghề nghiệp GV ban hành theo Thông tư 30/2009/TT-BGDĐT ngày 22 tháng 10 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Quy định Chuẩn nghề nghiệp GV THCS, GV THCS phổ thông TTCM có nhiệm vụ, quyền lợi, trách nhiệm…được qui định tại điều 30,31,32 và 33 của Điều lệ trường học

TTCM là người có năng lực bao gồm: khả năng xây dựng kế hoạch; điều hành tổ chức, hoạt động của tổ theo kế hoạch GD, phân phối chương trình môn học của Bộ GD&ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường; tổ chức bồi dưỡng CM cho

GV trong tổ; đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỉ luật GV thuộc tổ mình quản lý Do đó, TTCM phải đảm bảo các tiêu chuẩn sau:

Về phẩm chất: TTCM là người gương mẫu trong tổ, do đó phẩm chất cần có là:

- Có phẩm chất đạo đức tốt

- Có uy tín đối với đồng nghiệp, HS

- Vững vàng về tư tưởng chính trị

- Có ý thức tổ chức kỉ luật và tinh thần trách nhiệm cao

- Sống trung thực, lành mạnh, là tấm gương tốt cho HS và đồng nghiệp

- Đoàn kết và hợp tác với đồng nghiệp

- Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm

- Công bằng, trung thực và có sức khỏe tốt

Về năng lực

- Đạt trình độ chuẩn về CM, giảng dạy đạt từ khá trở lên

- Có năng lực lãnh đạo, quản lý (tập hợp lực lượng, định hướng dẫn dắt, lập

kế hoạch, tổ chức thực hiện, KTĐG…)

- Có năng lực, trình độ, kinh nghiệm CM

- Có khả năng tập hợp GV trong tổ, biết lắng nghe, tạo sự đoàn kết trong tổ, gương mẫu, công bằng, kiên trì, khéo léo trong giao tiếp, ứng xử

- Có năng lực tổ chức hoạt động CM

- Có năng lực tham mưu, tư vấn CM cho lãnh đạo trường …

d Nhiệm vụ của TTCM

Người TTCM có nhiệm vụ thực hiện các nội dung ở điều 16 của Điều lệ trường Trung học Cụ thể với các nhiệm vụ trọng tâm:

Quản lý giảng dạy của GV

Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần tháng, học kì và cả năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch DH và các hoạt động khác theo kế hoạch GD, phân phối chương trình môn học của Bộ GD&ĐT, ngành GD và kế hoạch năm học của nhà trường

Chủ động hướng dẫn xây dựng và quản lý việc thực hiện kế hoạch cá nhân,

soạn giảng của tổ viên (kế hoạch cá nhân dạy chuyên đề, tự chọn, ôn thi tốt nghiệp, dạy bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS yếu kém; sử dụng đồ dùng DH, thiết bị DH đúng, đủ theo các tiết trong phân phối chương trình; soạn giáo án theo phân phối chương trình, chuẩn kiến thức, kĩ năng và sách giáo khoa, thảo luận các bài soạn khó; viết SKKN về nâng cao chất lượng DH, đổi mới PPDH, KTĐG, phát hiện và bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS yếu kém ) Cókế hoạch và trực tiếp thực hiện tổ chức bồi dưỡng CM nghiệp vụ cho GV trong tổ, GV mới tuyển dụng (đổi mới PPDH; đổi mới kiểm tra, đánh giá; DH theo chuẩn kiến thức kĩ năng; sử dụng đồ dùng DH, thiết bị DH, ứng dụng CNTT trong DH góp phần đổi mới PPDH, phương pháp kiểm tra, đánh giá )

Điều hành hoạt động của tổ như tổ chức các cuộc họp tổ theo định kì quy định về hoạt động CM, nghiệp vụ và các hoạt động GD khác; lưu trữ hồ sơ của tổ; thực hiện báo cáo cho HT theo quy định

Quản lý, kiểm tra việc thực hiện quy chế CM của GV bao gồm: Thực hiện hồ

sơ CM; soạn giảng theo kế hoạch DH và phân phối chương trình, chuẩn kiến thức kĩ năng; ra đề kiểm tra, thực hiện việc cho điểm theo quy định; kế hoạch dự giờ của các thành viên trong tổ

Dự giờ GV trong tổ theo quy định: 4 tiết/GV/năm học

Các hoạt động khác như đánh giá, xếp loại GV; đề xuất khen thưởng, kỉ luật GV Việc này đỏi hỏi TTCM luôn nắm thật rõ về tổ viên của mình, về ưu điểm hạn chế trong việc thực hiện nhiệm vụ giảng dạy được phân công

Quản lý học tập của HS

Nắm được kết quả học tập của HS thuộc bộ môn quản lý, phân tầng nhóm

HS để có biện pháp nâng cao chất lượng DH, GD

Đề xuất, xây dựng kế hoạch, tổ chức các hoạt động nội, ngoại khóa đáp ứng mục tiêu GD

Quản lý cơ sở vật chất của TCM

Các hoạt động khác (theo sự phân công của HT)

Như vậy, nhiệm vụ của TTCM rất đa dạng, phong phú với rất nhiều công việc

và không ít những khó khăn Các loại công việc là sự kết hợp CM với hoạt động quản

lý TTCM vừa có trách nhiệm với các thành viên trong tổ, vừa có trách nhiệm trước lãnh đạo trường Cho nên, TTCM luôn phát huy những quyền hạn được giao mới có thể điều hành công việc của tổ nhằm đáp ứng các chức năng và nhiệm vụ của TCM

e Quyền hạn của TTCM

- Quyền quản lý, điều hành các hoạt động của tổ: lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ, triệu tập, hội ý, họp tổ

- Quyền quyết định các nội dung sinh hoạt tổ trên cơ sở các kế hoạch

- Quyền theo dõi, đôn đốc, nhắc nhở, động viên và kiểm tra thực hiện các nhiệm

vụ của các thành viên trong tổ, giúp HT có cơ sở đánh giá GV một cách chính xác

- Quyền được tham dự các cuộc họp, hội nghị CM có liên quan đến chương trình của các môn của tổ khi cấp trên tổ chức

- Quyền được ưu tiên bồi dưỡng về CM do Sở, Phòng tổ chức, được hưởng các chế độ chính sách về mặt vật chất và tinh thần theo các văn bản pháp luật hiện hành

- Quyền tư vấn, đề xuất với HT những vấn đề về CM Đề nghị HT tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho việc dạy - học của các môn học mà tổ phụ trách

- Quyền tham gia vào hội đồng thi đua khen thưởng của nhà trường, là một trong những thành viên chính thức của hội đồng

Như vậy, cần xác định rõ vị trí, nhiệm vụ, vai trò và quyền hạn của TTCM để

góp phần cho hoạt động TCM có chất lượng và hiệu quả Phải khẳng định chất lượng và hiệu quả hoạt động của TCM phụ thuộc rất lớn vào phẩm chất, năng lực và tính năng động của người TTCM

TCM trong trường THCScó vị trí, vai trò, chức năng và nhiệm vụ rất quan trọng đối với chất lượng, hiệu quả của quá trình dạy và học Để thực hiện thành công những vấn đề đó đều phải thông qua hoạt động thực tiễn của người TTCM và các thành viên trong TCM

Vai trò của người TTCM mang tính quyết định cơ bản cho chất lượng và hiệu quả hoạt động của tổ Do vậy, người TTCM cần phải nhận thức sâu sắc, đúng đắn, có tinh thần trách nhiệm cao, có đầy đủ phẩm chất và năng lực trong quản lý tổ thật khoa học đem hiệu quả cao trong hoạt động quản lý của nhà trường

1.3.3 Nội dung hoạt động TCM ở trường THCS

1.3.3.1 Hoạt động dạy và học

- Xây dựng chương trình, tài liệu DH môn chuyên

- Phát hiện, bồi dưỡng HS có năng khiếu; bồi dưỡng HS tham gia các kỳ thi HS giỏi và các cuộc thi về năng khiếu khác liên quan đến CM của tổ

- Xây dựng và tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch NCKH sư phạm ứng dụng; tổng kết, áp dụng SKKN, tự làm thiết bị DH hàng năm của GV, nhân viên và hoạt động NCKH, sáng tạo kỹ thuật của HS; hướng dẫn HS làm quen với NCKH;

- Hỗ trợ GV, HS tham gia NCKH, tổng kết, áp dụng SKKN, tự làm thiết bị

Xây dựng nội dung và các hình thức KTĐG

Tổ chức sinh hoạt chuyên môn của nhà trường

Thiết kế và tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh

Tổ chức hoạt động cho học sinh

1.3.3.3 Sinh hoạt tổ nhóm CM

- Tổ chức các buổi sinh hoạt tổ nhóm CM theo qui định

- Tổ chức sinh hoạt chuyên đề, dự giờ thao giảng, áp dụng các chuyên đề hay, có hiệu quả

- Tổ chức việc bồi dưỡng phát triển năng lực CM, nghiệp vụ của các thành viên trong các giờ chuyên đề, hội giảng

- Tham gia các lớp tập huấn CM, bồi dưỡng CM các cấp

- Xây dựng đội ngũ GV cốt cán của tổ, nhóm CM làm nòng cốt cho các hoạt động CM của nhà trường;

1.4 Quản lý hoạt động TCM ở trường THCS

1.4.1 Nguyên tắc quản lý hoạt động TCM

Được hiểu là những yêu cầu, những quy định chung nhất, cơ bản phổ biến chỉ đạo hoạt động và tổ chức của hệ thống quản lý nhằm bảo đảm thực hiện mục tiêu quản lý Do đó nguyên tắc phải đảm bảo phản ánh đúng bản chất các mối quan

hệ quản lý, phù hợp qui luật tác động đến hoạt động của tổ chức, phù hợp mục tiêu, đảm bảo tính hệ thống và nhất quán Hệ thống các nguyên tắc:

(i) Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng trong quản lý TCM:

Bảo đảm việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về công tác

GD Tuân thủ sự lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng trong điều hành hoạt động của TCM Xây dựng đội ngũ GV trong tổ là: “những chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng văn hoá”

(ii) Tập trung dân chủ: Đây là nguyên tắc quan trọng nhất về mặt tổ chức Ý

nghĩa của nó là tăng cường tính tập trung thống nhất ý chí và hành động của các thành viên trong tổ, phát huy cao nhất quyền chủ động, sáng tạo của các thành viên trong tổ, thể hiện quyền làm chủ của các thành viên trong tổ và trách nhiệm của mỗi

cá nhân trong TCM Kết hợp hài hòa giữa chế độ thủ trưởng và chế độ làm chủ tập thể trong mọi hoạt động của tổ

(iii) Đảm bảo tính khoa học, cụ thể và thiết thực: Để đảm bảo nguyên tắc này

người TTCM trong các hoạt động của mình phải có căn cứ khoa học, biết sử dụng các kiến thức khoa học (KHQL, tâm lý học, kinh tế học, triết học.) trong điều hành

tổ Tính cụ thể được thể thể hiện trong xây dựng kế hoạch, phân công, giao việc, đánh giá…; tính thiết thực thể hiện trong lựa chọn mục tiêu, xây dựng kế hoạch triển khai, luôn bám sát các điều kiện cụ thể của tổ, của trường và gắn với yêu cầu

phát triển GD của địa phương, đất nước

(iv) Đảm bảo tính kế hoạch: Phải đưa mọi hoạt động của tổ vào kế hoạch để

tăng tính chủ động và khả năng phối hợp giữa các cá nhân và bộ phận khi thực thi nhiệm vụ

(v) Coi trọng công tác GD, thuyết phục kết hợp với việc động viên khuyến khích về mặt tinh thần Chăm lo đến đời sống vật chất và tinh thần của mỗi thành

viên trong TCM Khi thực hiện nguyên tắc này cần coi trọng khen thưởng kết hợp

với sự đánh giá công việc một cách công khai, công bằng

1.4.2 Các hoạt động quản lý hoạt động TCM

Sơ đồ 1.2 Chu trình quản lý hoạt động TCM 1.4.2.1 Lập kế hoạch hoạt động năm học (kế hoạch hoạt động TCM)

Điểm tựa pháp lý cho việc đề xuất các nội dung của kế hoạch của TCM bao gồm:

- Các loại nghị quyết của Đảng các cấp (có liên quan đến phát triển GD);

- Các chỉ thị của Nhà nước, của chính quyền các cấp;

- Các văn bản chỉ đạo nhiệm vụ năm học của ngành (được ban hành từ các

cơ quan quản lý nhà nước về GD (Bộ, Sở, Phòng GD&ĐT);

- Nghị quyết Chi bộ nhà trường, Kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học của nhà trường (nếu đã có)

a Nội dung của kế hoạch hoạt động TCM

- Đặc điểm tình hình

- Các mục tiêu, nhiệm vụ và chỉ tiêu cơ bản

- Các biện pháp thực hiện từng nhiệm vụ

- Xác định lịch trình và cách thức kiểm tra việc thực hiện các nhiệm vụ

điều chỉnh

- Đảm bảo tính cụ thể, đo được:

- Đảm bảo tính thực tiễn, khả thi:

- Đảm bảo tính linh hoạt:

- Đảm bảo tính dân chủ:

- Đảm bảo tính hệ thống, nhất quán trong tổ chức nhà trường

c Quy trình xây dựng kế hoạch hoạt động TCM

- Bước 1 TTCM lập dự thảo kế hoạch năm học

- Bước 2 Thông qua, lấy ý kiến đóng góp của tập thể:

- Bước 3 Điều chỉnh, hoàn thiện chỉnh lý dự thảo kế hoạch:

- Bước 4 Gửi dự thảo kế hoạch cho HT phê duyệt:

- Bước 5 Công bố và thực hiện kế hoạch:

Sơ đồ 1.3 Quy trình xây dựng kế hoạch hoạt động TCM 1.4.2.2 Tổ chức quản lý việc thực hiện kế hoạch hoạt động của TCM

Sau khi được HT phê duyệt kế hoạch, TCM chính thức triển khai thực hiện TTCM tổ chức, bố trí, sắp xếp mối quan hệ giữa 3 yếu tố: VIỆC - NGƯỜI - NGUỒN LỰC phù hợp với yêu cầu của từng nhiệm vụ, từng hoạt động, theo lộ trình đã được xác định

a Quản lý hoạt động dạy và học

DH là hoạt động cơ bản, đặc trưng nhất của trường học Để cho hoạt động quản lý nhà trường đạt hiệu quả mong muốn, người HT cần phải có các điều kiện về nguồn lực: nhân lực, vật lực, tài lực Ở đây, đội ngũ GV là nguồn lực quan trọng

nhất, mang tính quyết định trong việc thực hiện mục tiêu GD

Để quản lý hoạt động DH trong nhà trường, HT cần tập trung vào hai việc: (1)Nâng cao nhận thức về bản chất của hoạt động DH, (2) Quản lý hoạt động DH

- (1) Quản lý đổi mới nhận thức của GV về DH

Việc đầu tiên của người HT là phải làm cho bản thân và tập thể sư phạm trong nhà trường hiểu rõ bản chất của hoạt động DH, thực chất là người HT và tập thể GV phải làm rõ quan niệm về DH

- (2) Quản lý DH trong nhà trường

Để triển khai được kế hoạch của tổ trong năm học đi vào thực tế thì người quản lý phải phân công, phân nhiệm cho các thành viên một cách hợp lý Mục đích

để tạo được sự tương tác giữa các thành viên làm nên sự đồng thuận cùng nhau chia

sẻ nội dung công việc của tổ Để làm được điều đó HT cần phải chỉ đạo TCM thực hiện những vấn đề sau:

- Quản lý sự thống nhất mục tiêu kiến thức cơ bản của từng chương, tiết bài dạy: Để đảm bảo chất lượng DH, HT quản lý chỉ đạo sát sao việc thống nhất mục tiêu của chương, của từng bài dạy Qua việc thống nhất mục tiêu đó các thành viên trong nhóm nắm được các trọng tâm bài dạy cần đạt và tránh được những sai sót về kiến thức, lệch xa mục tiêu cần đạt của tiết dạy Điều này rất có ích đối với GV trẻ,

GV còn chưa vững về CM Thông qua việc thống nhất các thành viên trong tổ sẽ có điều kiện để trao đổi, hiểu nhau và tạo đồng thuận thống nhất trong tổ

- Quản lý việc dự giờ, hội giảng, thao giảng của TCM: Việc dự giờ, thăm lớp, tham gia các giờ hội giảng, thao giảng là các tiết dạy thể nghiệm, rất cần thiết

để GV nâng cao phương pháp giảng dạy, học tập kinh nghiệm giảng dạy của đồng nghiệp HT phải quản lý việc góp ý, xây dựng bài dạy về mục tiêu, phương pháp, nội dung kiến thức cần đạt trước giờ dạy

Mỗi giờ dạy đều thể hiện ý tưởng của cả TCM, các cá nhân học hỏi kinh nghiệm, rút ra bài học để phát huy những ưu điểm, khắc phục hạn chế trong DH

- Quản lý chỉ đạo bồi dưỡng thường xuyên của GV: Để nâng cao chất lượng đội ngũ, người quản lý chỉ đạo các TCM quản lý bồi dưỡng các chuyên đề tự học của GV Các thành viên hằng năm tự chọn một số chuyên đề tự bồi dưỡng và đăng

ký với tổ từ đầu năm học Việc lựa chọn các chủ đề nâng cao là một biện pháp

nhằm nâng cao, sâu kiến thức cho GV Việc này phải được thực hiện thường xuyên, được TCM góp ý và có đánh giá việc thực hiện vào cuối năm học

- Quản lý giờ lên lớp của GV: Có những biện pháp tác động cụ thể, phong phú và linh hoạt để nâng cao chất lượng DH

- Quản lý hồ sơ CM của GV: Quản lý hồ sơ CM là một trong những nhiệm

vụ quan trọng của TCM Hồ sơ CM của GV là cơ sở pháp lý để đánh giá thực hiện nền nếp CM, việc chuẩn bị, đầu tư cho bài giảng HT tổ chức xây dựng những yêu cầu cụ thể về hồ sơ CM HT cùng với Ban kiểm tra nội bộ và TCM thường xuyên kiểm tra bằng nhiều hình thức khác nhau để kịp thời điều chỉnh những sai lệch trong hoạt động DH

b Quản lý hoạt động đổi mới PPDH của GV thông qua TCM

Hoạt động đổi mới PPDH của bộ môn góp phần nâng cao chất lượng DH của nhà trường Để hoạt động quản lý chỉ đạo hoạt động này có hiệu quả trước hết HT phải

am hiểu lý luận DH, có hiểu biết sâu sắc về đặc trưng và phương pháp của từng môn học Bên cạnh đó HT phải biết dựa vào đội ngũ GV cốt cán của các tổ nhóm bộ môn và phát huy tối đa đội ngũ này Đây là đội ngũ tiên phong trong nhà trường và có ý nghĩa quyết định đến sự thành công của việc đổi mới PPDH Để quản lý hoạt động đổi mới PPDH của TCM, HT sẽ thực hiện quản lý chỉ đạo sau:

- Quản lý việc xây dựng kế hoạch đổi mới đồng bộ PPDH, KTĐG theo hướng khoa học, hiện đại, tăng cường mối quan hệ thúc đẩy lẫn nhau giữa các hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động DH - GD, đánh giá trong quá trình DH -

- Quản lý hoạt động dự giờ thăm lớp, quan tâm bồi dưỡng GV mới; bồi dưỡng GV kiến thức, kỹ năng về đổi mới PPDH, đổi mới KTĐG

- Chỉ đạo các TCM họp thảo luận xây dựng bộ tiêu chí đánh giá về đổi mới phương pháp gắn với đặc trưng các bộ môn, gắn nội dung thực hiện đổi mới PPDH vào việc dự giờ, thanh tra, kiểm tra GV đặc biệt là trong các tiết hội giảng