SKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5 tuổi phát triển khả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hình

SKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5 tuổi phát triển khả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hìnhSKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5 tuổi phát triển khả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hìnhSKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5 tuổi phát triển khả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hìnhSKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5 tuổi phát triển khả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hìnhSKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5 tuổi phát triển khả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hìnhSKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5 tuổi phát triển khả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hìnhSKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5 tuổi phát triển khả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hìnhSKKN Một số biện pháp giúp trẻ 5 tuổi phát triển khả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hình

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục phát triển thẩm mĩ là một trong năm mặt giáo dục nhằm pháttriển toàn diện cho trẻ mầm non, góp phần hình thành những yếu tố đầu tiên củanhân cách, chuẩn bị cho trẻ vào học lớp một Trong chương trình giáo dục mầmnon, giáo dục phát triển thẩm mỹ cho trẻ được tiến hành thông qua nhiều hoạtđộng mà tạo hình được coi là hoạt động nghệ thuật có ưu thế Bởi tạo hình làhoạt động được trẻ mầm non rất ưa thích, đồng thời tạo ra điều kiện thuận lợinhất cho sự phát triển của cảm giác, tri giác thẩm mỹ, góp phần nâng cao trítưởng tượng mang tính nghệ thuật, cơ sở hình thành thị hiếu thẩm mỹ sau nàycho trẻ

Trẻ em luôn tò mò, ham muốn học hỏi, tìm hiểu thế giới xung quanh.Trong khi được tham gia vào các hoạt động tạo hình trẻ thực sự được lĩnh hội vàphát triển khả năng hoạt động trí tuệ như: óc quan sát, trí nhớ, tư duy, tưởngtượng Nhờ hoạt động tạo hình mà vốn hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanhđược tăng lên, ngày càng trở nên tốt hơn về lượng và chất

Chính vì vậy, ở trường mầm non “vẽ” giữ vị trí quan trọng trong hoạt độngtạo hình Dạy vẽ cho trẻ giúp khơi gợi và phát huy khiếu thẩm mỹ vốn có củatrẻ Những nét vẽ nghệch ngoạc, hồn nhiên, hết sức bình dị nhưng rất cần thiếttrong quá trình hình thành khả năng cảm thụ cái đẹp và khả năng tư duy sáng tạocủa trẻ Từ những nét vẽ, bức tranh đó chính là cảm xúc, tình cảm, là mơ ước màtrẻ đã thể hiện trên trang giấy Vì vậy nếu giáo viên biết cách tổ chức một cáchkhoa học hợp lý thì hiệu quả sẽ được nâng lên

Thực tế hiện nay, kỹ năng vẽ và tính sáng tạo trong các bài vẽ của trẻ mầmnon 5 tuổi chưa cao do: giáo viên còn thực hiện rập khuôn theo nội dung hướngdẫn thực hiện chương trình, chưa biết cách khai thác tìm tòi những nội dung phùhợp với khả năng thực tế của trẻ Cô thường xuyên sử dụng các sản phẩm mẫu

và làm mẫu Điều đó đã làm tê liệt những cảm xúc ý tưởng sáng tạo của trẻ Cácnguyên vật liệu đưa vào sử dụng còn nghèo nàn và đa số các giáo viên thườngkhông tự tin khi dạy môn học này

Vì vậy, để nâng cao chất lượng các tranh vẽ của trẻ trong môn hoạt độngtạo hình, phát huy nuôi dưỡng khả năng sáng tạo, ham muốn tạo ra cái đẹp củatrẻ rất cần có những nghiên cứu đề xuất các biện pháp khả thi, hữu hiệu thúc đẩykhả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non 5 tuổi Làmột cán bộ quản lý công tác chuyên môn, tôi luôn trăn trở tìm biện pháp để thúcđẩy chất lượng dạy vẽ ở hoạt động tạo hình mầm non 5 tuổi tại trường Mầm nonHoa Hồng - đơn vị tôi đang công tác Giúp các giáo viên nhận thức tốt vai tròquan trọng của việc phát huy khả năng sáng tạo khi thể hiện các bức tranh củatrẻ, tìm ra những phương pháp giảng dạy hấp dẫn góp phần đem lại cho cô và trẻ

giờ học vẽ đầy sáng tạo và có kết quả cao, tôi mạnh dạn chọn đề tài “ Một số biện pháp giúp trẻ 5 tuổi phát triển khả năng sáng tạo khi vẽ trong hoạt động tạo hình” từ đó áp dụng khả thi trên địa bàn huyện Krông Ana.

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài:

Mục tiêu: Nâng cao chất lượng hoạt động dạy vẽ cho trẻ mầm non 5 tuổi Nhiệm vụ: Đánh giá thực trạng hoạt động dạy vẽ cho trẻ mầm non 5 tuổi,

đề ra giải pháp nhằm:

- Giúp trẻ có khả năng vẽ tốt hơn, phát huy được trí tưởng tượng sáng tạocũng như năng lực thể hiện ý tưởng qua tranh vẽ Từ đó kích thích sự hứng thúcủa trẻ với hoạt động tạo hình

- Giúp giáo viên mầm non dạy học có hứng thú và đam mê sáng tạo, qua

đó truyền cảm hứng và nuôi dưỡng óc sáng tạo cho trẻ qua hoạt động tạo hình

3 Đối tượng nghiên cứu:

Biện pháp nhằm thúc đẩy chất lượng hoạt động dạy vẽ cho trẻ mầm non 5tuổi

4 Giới hạn của đề tài.

Trẻ mầm non 5 tuổi tại trường Mầm non Hoa Hồng, xã Băng Adrênh,huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk trong năm học 2016 - 2017

5 Phương pháp nghiên cứu.

Để thực hiện nghiên cứu đề tài này, tôi đã sử dụng một số phương phápnhư:

Phương pháp nghiên cứu lý luận: Thông qua việc nghiên cứu tài liệu đểnâng cao kiến thức và hiểu biết sâu hơn về các vấn đề liên quan đến đề tàinghiên cứu Từ đó có được cơ sở lý luận để thực hiện đề tài

Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Tiến hành phỏng vấn đối với từnggiáo viên và học sinh sau đó dựa vào phiếu điều tra để chấm điểm, tổng hợpthông tin để thu thập số liệu về kiến thức cũng như ý thức của giáo viên và họcsinh đối với công tác dạy vẽ cho trẻ

Phương pháp tổng hợp, đánh giá: Thông qua phiếu điều tra, khảo sát thực

tế, tổng hợp và đánh giá về thực trạng dạy vẽ cho trẻ 5 tuổi

II PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận

Hoạt động tạo hình (HĐTH) còn gọi là hoạt động tạo ra cái đẹp trong cuộc sống và trong nghệ thuật bằng ngôn ngữ, phương tiện tạo hình Đó là sự kết hợp hài hòa giữa đường nét - màu sắc - hình khối và bố cục trong không gian HĐTHluôn gắn liền với đời sống hiện thực nhằm thỏa mãn nhu cầu về cái đẹp trên hai lĩnh vực: một là, tạo ra các tác phẩm nghệ thuật tạo hình thõa mãn nhu cầu nhận thức thẩm mĩ và nâng cao chất lượng đời sống văn hóa của con người; Hai là, đưa cái đẹp vào cuộc sống (mỹ thuật ứng dụng: đồ họa, trang trí thủ công mĩ nghệ và kiến trúc)

HĐTH là hoạt động đòi hỏi con người lòng ham muốn, niềm say mê nghệ

thuật không có những cái đó chắc hẳn không có sáng tạo nghệ thuật ‘Sáng tạo nghệ thuật chính là ngưỡng tối đa của tính tích cực hoạt động nghệ thuật nói chung, của HĐTH nói riêng, hay nói cách khác hoạt động nghệ thuật (trong đó

có nghệ thuật tạo hình) là hoạt động thể hiện cao nhất tính tích cực và sáng tạo của người nghệ sĩ” (trang 54, tài liệu BDTX)

Qua tìm hiểu khái quát về HĐTH, ta thấy rằng HĐTH và các chuyên ngànhcủa nó đều có trong môi trường HĐTH của trẻ mẫu giáo nhưng hình thức củahoạt động này tồn tại dưới dạng các trò chơi của trẻ nhằm thỏa mãn nhu cầu

được làm người lớn” cũng như các nhu cầu khác trong sự phát triển của trẻ.

Đối với trẻ mầm non HĐTH là phương tiện để trẻ thể hiện ấn tượng hiểubiết, ý muốn của mình về thế giới xung quanh Kết quả HĐTH phụ thuộc nhiềuvào kiến thức, kinh nghiệm mà trẻ tích lũy trong các hoạt động khác nhau Việctham gia vào các hoạt động sẽ tạo nguồn cảm hứng làm nảy sinh những ý tưởngsáng tạo của trẻ

Trẻ 5 tuổi là giai đoạn lứa tuổi tràn ngập xúc cảm, phát triển trí tò mò, trítưởng tượng bay bổng, khả năng liên tưởng mạnh Vì vậy đây là giai đoạn tối

ưu, là “mảnh đất” màu mỡ để gieo hành vi sáng tạo Mọi trẻ em đều tiểm ẩnnăng lực sáng tạo, nhưng sự sáng tạo của trẻ em không giống sự sáng tạo củangười lớn, một đứa trẻ sáng tạo là khi chúng bắt đầu tái tạo, bắt chước mô phỏngmột điều gì đó mà thường không có tính chủ đích Sự sáng tạo của trẻ em phụthuộc nhiều vào xúc cảm, vào tình huống và thường kém bền vững

Trong các đặc điểm phát triển của trẻ 5 tuổi đã hình thành kiểu tư duy mới– trực quan sơ đồ - giúp trẻ hiểu được thuộc tính bản chất của sự vật hiện tượng.Đây là bước ngoặt trong sự phát triển tư duy của trẻ chuyển từ tính hình tượngsang tính trừu tượng, ở tuổi này do sự phát triển về thể lực, cơ bắp và sự khéocủa vận động, trẻ đã có khả năng sáng tạo nên đã tạo được các đường nét vẽ kháphức tạp Cùng với sự tăng lên của các kinh nghiệm nhận thức, năng lực thẩm

mĩ, các ấn tượng, xúc cảm, tình cảm và phát triển khả năng vận động tinh khéo,trẻ 5 tuổi có thể sử dụng các đường nét liền mạch, uyển chuyển, mềm mại, đểmiêu tả tính trọn vẹn của đối tượng trong cấu trúc và bố cục hợp lý Đồng thời,trẻ linh hoạt trong việc tạo ra các bước chuyển màu, phối màu để tạo nên hiệuquả thẩm mỹ khác nhau và thể hiện suy nghĩ, tình cảm của mình (VD: màu xanhnon của lá mạ, màu xanh đậm của bụi cây)

Dạy vẽ trong hoạt động tạo hình là môi trường thuận lợi để giáo dục tínhsáng tạo cho trẻ, vì khi tham gia hoạt động vẽ, trẻ phải nghĩ ra những gì cần tạohình, trẻ phải tự hình thành đường nét vẽ một cách tự do và độc lập để tạo ra sảnphẩm đẹp và phong phú Đây là cơ hội để trẻ bộc lộ khả năng sáng tạo, tuynhiên cũng có trường hợp, ý tưởng tạo hình của trẻ thì có và trẻ rất tích cực tạo

ra sản phẩm nhưng quá trình thực hiện lại không mang lại kết quả, sản phẩmkhông hoàn chỉnh Trong hoàn cảnh này thì giá trị sáng tạo không nằm ở sảnphẩm mà chính là sự hăng say, hứng thú trong quá trình vẽ của trẻ và với trẻ thì

đó cũng chính là sự sáng tạo

Và chương trình dạy vẽ cho trẻ hướng tới sự phát triển của tư duy sáng tạo,

là khuyến khích cho trẻ có cách nhìn mới, nhìn khác để tạo ra cái mới, cái khác.Vậy làm thế nào để đánh giá trẻ thực hiện các bài tập dạy vẽ vừa tạo ra cái mới

vừa tạo ra cái đẹp? theo Võ Hoài Linh (Tạp chí khoa học ĐHSPTPHCM): ‘Dạy

vẽ cho trẻ mầm non trong HĐTH nhằm mục đích đúng đắn hiện nay là giúp trẻ phát triển tư duy sáng tạo’.

Tóm lại, hầu hết trẻ mầm non đều yêu thích hoạt động vẽ Tạo điều kiện

để trẻ được thường xuyên tiếp xúc với môi trường xung quanh và với các tácphẩm nghệ thuật, đa dạng hóa nguyên vật liệu tạo hình, không lạm dụng sảnphẩm mẫu và làm mẫu, phát huy tính tích cực, chủ động và độc lập cho trẻ đượctham gia vẽ với sự sáng tạo của mình theo chủ đề đây là những vấn đề đangđược vận dụng vào thực tiễn trong hoạt động tạo hình ở trường mầm non

ở lớp Lá 1, để nắm bắt được khả năng vẽ của trẻ để từ đó có biện pháp phù hợp

Đi dự giờ dạy vẽ cho trẻ tại các nhóm lớp Trực tiếp dự chuyên đề tiết dạy

vẽ cho trẻ, quan sát hoạt động học, hoạt động góc, giờ đón trả trẻ với nhữngbước chuẩn bị: tranh vẽ để trẻ tô màu, giấy A4, bút chì, sáp màu…và cho thấyđược khả năng hoạt động tạo hình của trẻ qua “ Bảng kiểm tra năng lực”

TT HỌ VÀ TÊN TRẺ

Trẻ có kỹ năng vẽ các nét cơ bản

Trẻ kiên trì

vẽ đến khi hoàn thành sản phẩm

Trẻ vẽ có bố cục tranh tô màu hài hòa hợp lý

Trẻ vẽ có ý tưởng sáng tạo

Đạt Chưa

đạt Đạt

Chưa đạt Đạt

Chưa đạt Đạt

Chưa đạt

-30 Vũ Đ Thanh Trúc + - + +

- Về trình độ đào tạo của giáo viên:

* Nhận xét: Theo điều tra, ta thấy rằng hầu hết các giáo viên trongtrường đều có khả năng vẽ một cách cơ bản Song, vẫn còn một số ít giáo viênchưa biết áp dụng sáng tạo các nguyên vật liệu tạo hình tốt vì những lý do cánhân (năng khiếu, thời gian, tuổi đời…)

2.2 Những yếu tố tác động đến hoạt động tạo hình

2.2.1 Thuận lợi

Ban giám hiệu nhà trường luôn phát huy tinh thần trách nhiệm cao, năngđộng sáng tạo, chỉ đạo sát sao, tạo điều kiện cho giáo viên được bồi dưỡngchuyên môn, đi học tập tham quan ở các trường bạn

Đội ngũ giáo viên trong trường nhiệt tình học hỏi, yêu nghề, mến trẻ; luônkiên trì trong cách hoạt động giảng dạy và học tập nâng cao trình độ

Cơ sở vật chất và đồ dùng học tập dành cho trẻ tương đối đầy đủ, học cụcho hoạt động tạo hình được mua sắm bổ sung hàng năm nên phục vụ tốt chođiều kiện sử dụng đa dạng các loại vật liệu như: màu nước, sắp màu, bút lông tômàu, bút dạ màu

2.2.2 Khó khăn

Mặc dù nhà trường có sự quan tâm chỉ đạo đối với công tác nâng cao nănglực chuyên môn cho đội ngũ giáo viên, song năng lực chuyên môn nghiệp vụmột số giáo viên, nhất là giáo viên người đồng bào dân tộc thiểu số có mặt cònhạn chế Việc nghiên cứu sưu tầm tài liệu của giáo viên còn chưa được thườngxuyên

Khả năng nhận thức của trẻ chưa đồng đều, gần 50% trẻ đồng bào dân tộc,phát âm tiếng Việt chưa chuẩn, nên cô giáo truyền thụ kiến thức cho trẻ còn gặpkhó khăn

Tỉ lệ trẻ nam – nữ quá chênh lệch, đa phần là các cháu nam thích hiếu độngchạy nhảy, chưa kiên trì, chưa tập trung hoàn thành sản phẩm

Trẻ chưa mạnh dạn khi thể hiện các ý tưởng sáng tạo riêng theo khả năng

và ý thích của mình trong các bài vẽ

Một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm việc học tập của con em mìnhnên việc đưa trẻ đến trường không được đều đặn, chưa nhiệt tình đóng gópnguyên vật liệu mở để giáo viên tạo tác phẩm phong phú hơn

Nhà trường thiếu các tài liệu, tranh vẽ hội họa nên giáo viên bị hạn chếtrong việc xây dựng môi trường nghệ thuật cho trẻ

3 Nội dung và hình thức của giải pháp

3.1 Mục tiêu của giải pháp, biện pháp

- Khắc phục khó khăn của giáo viên mầm non khi dạy vẽ trong hoạt độngtạo hình cho trẻ

- Giúp giáo viên tiếp cận với cách thức và phương pháp dạy vẽ để phát huytính tích cực, khả năng sáng tạo của trẻ trong hoạt động tạo hình

- Tạo cho trẻ hứng thú, ngày càng yêu thích thể hiện tính sáng tạo qua cácsản phẩm vẽ

- Giúp cho phụ huynh thấy được tầm quan trọng của việc dạy vẽ đối vớiviệc giáo dục trẻ và luôn có ý thức thường xuyên khuyến khích trẻ phát huy tínhsáng tạo của bản thân

3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp

Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn

Trước hết là người cán bộ quản lý chuyên môn phải xây dựng được kếhoạch bồi dưỡng chuyên môn cụ thể xuyên suốt cả năm học, đồng thời hướngdẫn, chỉ đạo giáo viên xây dựng giảng dạy hoạt động giáo dục tạo hình phù hợpvới điều kiện thực tế của lớp, của trường Việc xây dựng kế hoạch cần bám sátcác văn bản chỉ đạo của ngành, của địa phương và phù hợp với điều kiện thực tếcủa nhà trường

Cán bộ quản lý cần đầu tư cho giáo viên nâng cao chất lượng toàn diện chohọc sinh theo từng độ tuổi, từng nội dung, phương pháp cho trẻ vẽ trong hoạtđộng tạo hình theo chương trình mầm non mới trên cơ sở đó xây dựng chuyên

đề với các hình thức đa dạng, phong phú cả về lý thuyết và thực hành nhưngmang tính vừa sức Đầu năm học, nhà trường tổ chức chuyên đề, hướng dẫn chogiáo viên thống nhất phương pháp lên tiết dạy, thống nhất xây dựng kế hoạchvới nội dung phù hợp với chủ đề, nhu cầu, khả năng và hứng thú của trẻ Qua đókiểm tra, thao giảng, dự giờ để đánh giá sự tiến bộ sau đó áp dụng có hiệu quảđến từng giáo viên trong toàn trường

Phối hợp với Công đoàn phát động phong trào làm đồ dùng dạy học, đồchơi để phục vụ cho các tiết dạy vẽ Trong đó có đồ dùng đồ chơi cô và trẻ cùnglàm

Chỉ đạo các lớp xây dựng môi trường hoạt động cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi Triển khai xây dựng mục tiêu phát triển 5 mặt cho trẻ Chọn lớp điểm, bồidưỡng giáo viên có năng khiếu vẽ, bước đầu xây dựng bồi dưỡng các lớp 5 tuổi,sau đó tiến hành thực hiện đại trà ở các lớp 4 tuổi, 3 tuổi Tổ chức chuyên đề vớicác đề tài khác nhau

Hướng dẫn giáo viên xây dựng kế hoạch bài dạy chi tiết cho từng hoạtđộng Giáo viên cần nghiên cứu kỹ đề tài dạy hình thức gì, nội dung gì?, lựachọn nguyên vật liệu như thế nào? Lựa chọn cách dạy phù hợp trước khi lên lớp.Phối kết hợp với Cụm chuyên môn tổ chức các buổi chuyên đề cho tổ 5tuổi để các giáo viên trực tiếp thao giảng và đóng góp ý kiến, rút kinh nghiệm.Luôn động viên giáo viên tổ chức giờ học thoải mái, không gò bó, gây hứng thúcho bài dạy, giúp kích thích sự chủ động và mở rộng vốn hiểu biết cho trẻ

Khi thực hiện tốt biện pháp trên sẽ mang lại hiệu quả tích cực, trước hết,trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được phân công, cán bộ quản lý, giáo viên xâydựng kế hoạch cụ thể, sát thực ngay từ đầu năm; trong quá trình triển khai thựchiện hoạt động dạy vẽ cho trẻ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát một cáchthường xuyên, chặt chẽ gắn với động viên, khen thưởng kịp thời Sự thống nhất

trong tập thể Ban giám hiệu nhà trường, có sự phối kết hợp chặt chẽ giữa nhàtrường và các đoàn thể Cùng với sự quan tâm chỉ đạo thường xuyên, sát sao củaphòng Giáo dục và Đào tạo và chính quyền địa phương.

Biện pháp 2: Giúp giáo viên nhận biết rõ mối quan hệ giữa dạy vẽ và tính sáng tạo của trẻ 5 – 6 tuổi

Người giáo viên cần hiểu rõ bản chất của tạo hình là một môn nghệ thuật

có sản phẩm, tuy nhiên để đánh giá sự sáng tạo của trẻ, các giáo viên không chỉđánh giá ở sản phẩm mà còn đánh giá cả quá trình tạo ra sản phẩm của trẻ Vìvậy người giáo viên cần có cách thức phù hợp để tạo môi trường tạo hình saocho có thể kích thích tính sáng tạo của trẻ Hệ thống các cách thức này cần dựatrên chương trình Giáo dục mầm non mới và đặc điểm tâm lý trong giai đoạn 5 -

6 tuổi Người giáo viên cần hiểu rõ: Sáng tạo là tạo ra cái mới trên cơ sở vốnkinh nghiệm, vốn biểu tượng nhờ quá trình tiếp xúc, tri giác và trí nhớ, trẻ tíchcực tư duy, tưởng tượng sáng tạo để xây dựng hình ảnh theo hứng thú của mình

Sự sáng tạo của trẻ 5 -6 tuổi không chỉ bộc lộ qua sản phẩm mà còn được thểhiện qua những ý tưởng rõ ràng của trẻ Thông qua các sản phẩm vẽ là cơ hộithuận lợi để trẻ có thể bộc lộ hết khả năng sáng tạo của mình, vì vậy có thể nói:

vẽ có quan hệ mật thiết với tính sáng tạo của trẻ 5 -6 tuổi

Đầu tiên khi tham gia hoạt động vẽ để tạo ra những bức tranh, trẻ biết đưa

ra các ý tưởng mới lạ từ đó tạo ra những sản phẩm không giống nhau Vì vậy màtính mới mẻ luôn xuất hiện trong các sản phẩm vẽ của trẻ., và đây là tính mớitrong sự phát triển của mỗi đứa trẻ, đánh dấu một bước phát triển, là cơ sở đểnhân cách trẻ được rèn luyện và trở thành người sáng tạo thực sự sau này cho xãhội Đây là cơ sở cho mối quan hệ của việc hoạt động vẽ bao giờ cũng có sựsáng tạo Bên cạnh đó, khi tham gia hoạt động vẽ trẻ biết tự tìm kiếm cácphương thức thể hiện sắp xếp khác nhau: lựa chọn nguyên vật liệu tạo hình vàbiết cách sử dụng chúng cho phù hợp với ý tưởng của mình Chẳng hạn trẻkhông thích dùng những nguyên vật liệu quen thuộc mà tìm những nguyên vậtliệu thiên nhiên thay thế Những hành động này đã chứng tỏ ở trẻ khả năng độclập trong cách suy nghĩ và lựa chọn Dựa vào vốn kinh nghiệm của bản thân, trẻthực hiện hành động này một cách tự nhiên và linh hoạt, không cần sự “canthiệp” nào từ giáo viên Để làm tốt điều này thì việc lựa chọn đề tài phù hợp vớichủ đề, tạo dựng môi trường thân thiện qua trang trí các mảng tường bằng nhữngbức tranh sinh động, nghệ thuật và gần gũi với trẻ là một trong những việc làmcần thiết Từ đầu năm học, tổ chuyên môn từng khối lớp phải khảo sát các kỹnăng vẽ của trẻ sau đó nghiên cứu các đề tài có sẵn trong chương trình giáo dụcmầm non và sưu tầm thêm những đề tài mới lạ để lên kế hoạch tiết dạy, sao chophù hợp với chủ đề, đảm bảo mang tính thẩm mỹ, tạo điểm mới hấp dẫn lôi cuốntrẻ từ đó phát huy được khả năng sáng tạo của trẻ

Qua các buổi sinh hoạt chuyên đề, họp tổ chuyên môn các giáo viên đãnhận biết rõ mối quan hệ giữa dạy vẽ và tính sáng tạo của trẻ 5 – 6 tuổi và xemđây là một nội dung quan trọng trong chương trình dạy học tạo hình, từng bước

cải thiện và nâng cao phương pháp giảng dạy nhằm tổ chức tốt các tiết dạy vẽtrong hoạt động tạo hình cho trẻ.

Biện pháp 3: Phát huy vai trò của giáo viên trong quá trình tổ chức tiết dạy vẽ nhằm giáo dục tính sáng tạo cho trẻ 5 - 6 tuổi.

Mọi giáo viên đều có quyền phát triển chuyên môn, vì vậy người quản lýchuyên môn cần bồi dưỡng và tạo điều kiện phát triển đội ngũ giáo viên chuyênnghiệp, thường xuyên đổi mới nội dung sinh hoạt chuyên đề, gieo vào lòng mỗigiáo viên tinh thần trách nhiệm trong công việc và biết phát huy vai trò trongquá trình tổ chức các hoạt động giáo dục nói chung cũng như quá trình tổ chứctiết dạy vẽ nhằm phát triển sự sáng tạo cho trẻ nói riêng

Giáo viên mầm non cần giúp trẻ có kỹ năng, kỹ xảo trong các hoạt độngtạo hình Cho trẻ có kiến thức về bố cục tranh, đường nét, phối hợp màu sắc, sắpxếp đối tượng để tạo nên một bức tranh đẹp, hài hòa và có tính thẩm mỹ.Người giáo viên dưới sự tổ chức hướng dẫn của mình, cần tạo cơ hội cho trẻđược tích cực chủ động tham gia vào hoạt động vẽ, tự do trao đổi ý tưởng riêngcủa trẻ với các bạn, tạo bầu không khí thoải mái, vui vẻ khuyến khích trẻ tựđánh giá và bày tỏ cảm xúc, thể hiện khả năng của trẻ

Giáo viên có thể giúp trẻ nếu cần, vd: thêm vào một số nguyên vật liệutương phản hay hỗ trợ Không nên can thiệp quá mức khi trẻ vẽ Chỉ can thiệpkhi thấy trẻ không biết vẽ gì, hoặc vẽ hết sức lộn xộn Vai trò của giáo viên làhợp tác, tức là cùng với trẻ chứ không phải bên cạnh trẻ hay chỉ bảo từ trênxuống Giáo viên cần tạo điều kiện cho trẻ tự trải nghiệm, tự mình vẽ sản phẩmtheo cách riêng của mình Vai trò của giáo viên trong quá trình giáo dục trẻ đượccác nhà giáo dục khái quát như “Thang đỡ”, “điểm tựa” Với môi trường tâm lýnhư vậy trẻ sẽ rất tin tưởng vào cô giáo, tin vào bạn bè và tin vào khả năng củamình để chủ động, tự tin thể hiện sản phẩm vẽ Đây là những yếu tố quan trọng

để bộc lộ và phát huy tính tự lập, tính sáng tạo của trẻ, vì thế trong kiến tạo môitrường giáo dục cần thiết phải tạo ra được tâm lý an toàn cho trẻ

Bên cạnh đó sự gợi mở sáng tạo có chủ định của giáo viên sẽ giúp trẻ nhớlại các biểu tượng mà trẻ tiếp thu được qua quá trình quan sát đã gây ấn tượng

và xúc động mạnh mẽ đối với trẻ Cần hạn chế sự bắt chước, sao chép mẫu màgiáo viên cần gợi mở trẻ miêu tả theo nhiều phương án khác nhau, nhiều biệnpháp miêu tả khác nhau từ đó sẽ giúp trẻ hình thành ý định tạo hình Quá trìnhnày càng được thực hiện rõ nét bao nhiêu thì trong quá trình thể hiện các bức vẽ,trẻ sẽ càng tự tin, độc lập và chủ động bấy nhiêu

VD: Hôm qua được nghỉ học Bố mẹ đã cho các con đi chơi ở đâu? Ở đócon thấy có gì đẹp không? Hãy kể cho cô và các bạn nghe nào Là cách giáoviên tăng cường sử dụng các câu hỏi gợi mở, giúp trẻ củng cố vận dụng nhữngkinh nghiệm đã lĩnh hội được ở các hoạt động khác nhau và môi trường xungquanh trẻ, môi trường giáo viên đã cung cấp, luôn khuyến khích trẻ suy nghĩ tìmcách giải quyết

VD: Con cá này thiếu gì, ta phải vẽ thêm gì cho con cá?

Có cách nào khác để vẽ con cá không?

Muốn vẽ con cá đẹp con phải vẽ thêm những chi tiết gì vào nữa? đồng thờithăm dò khả năng của trẻ để trẻ miêu tả những gì trẻ sẽ làm

Ngoài ra cô giáo thường dùng những câu hỏi vui, dí dỏm, ngôn ngữ nghệthuật biểu cảm cùng với cử chỉ điệu bộ nét mặt đã tạo cho trẻ hứng thú say mêsáng tạo

VD: Con nhìn xem con búp bê của bạn Misa có vòng cổ có đẹp không?Chiếc áo búp bê mặc có đặc điểm gì nổi bật?

Từ những câu hỏi như vậy sẽ kích thích trẻ tích cực sáng tạo trong giờ hoạtđộng tạo hình trong các tiết vẽ theo ý thích Với tiết đề tài, giáo viên luônkhuyến khích trẻ gợi nhớ và liên tưởng lại những gì trẻ đã biết, đã tiếp xúc để trẻ

tự nhớ và vẽ theo ý tưởng chứ không làm mẫu Bởi vì, trên thực tế nếu cô vẽmẫu cho trẻ sẽ làm tê liệt những cảm xúc đã có trước đó của trẻ Giáo viên cầnluôn gợi ý bằng các câu hỏi, tạo điều kiện cho trẻ phát triển khả năng suy nghĩ,tìm cách thực hiện, luôn khuyến khích động viên trẻ giúp trẻ tìm tòi chủ độngsáng tạo trong khi thực hiện đề tài của mình

Và giáo viên hãy tạo cơ hội cho trẻ sáng tạo Cung cấp cơ hội cho sự sángtạo một cách đơn giản và dễ dàng như: chỉ cần cho phép trẻ vẽ với bút màu sáptrên trang giấy trắng hay phấn trắng trên bề mặt sân trường, thiết lập môi trườngcho trẻ tự lựa chọn phương tiện vẽ cho mình giúp trẻ có khả năng và tự do thểhiện Thúc đẩy sự sáng tạo của trẻ VD: Khi trẻ đưa cho cô giáo một bức tranh

và nói: “Cô ơi!con có gì này? giáo viên hãy nói: “con hãy kể cho cô nghe vềbức vẽ của con” hoặc hỏi trẻ “Tại sao con lại vẽ bức tranh này?” Những câu hỏi

sẽ giúp trẻ tự đánh giá sự sáng tạo của chính mình khi trẻ bắt đầu giao tiếp traođổi về sản phẩm của trẻ với cô giáo

Giải pháp được thực hiện và phát huy được hiệu quả đáng kể, hầu hết giáoviên cố gắng nắm bắt khả năng nhận thức của trẻ, từ đó lựa chọn các phươngpháp và hình thức phù hợp nhận thức, hứng thú của trẻ, phát huy tối đa tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của trẻ

Biện pháp 4: Áp dụng một số biện pháp phát huy tính tích cực, khả năng sáng tạo của trẻ trong tiết dạy vẽ ở hoạt động tạo hình

* Tạo môi trường hoạt động thuận lợi:

Giáo viên luôn tạo điều kiện, cơ hội để trẻ thường xuyên được tiếp xúc vớimôi trường xung quanh và môi trường tự nhiên muôn hình muôn vẻ Từng bướccung cấp các biểu tượng phong phú về đối tượng cho trẻ tự khám phá bằng cáchhuy động sự tham gia của các giác quan, các quá trình tâm lý khác nhau để lĩnhhội các khía cạnh khác nhau của sự vật Đồng thời, trẻ phân tích, so sánh tổnghợp, tìm ra những đặc điểm chung và riêng của các sự vật cùng nhóm, cùng loạilàm tăng vốn hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanh

Thường xuyên tạo điều kiện để trẻ tiếp xúc với môi trường xung quanh,từng bước cung cấp các biểu tượng phong phú về đối tượng cho trẻ tự khám phá

bằng cách huy động sự tham gia của các giác quan, các quá trình tâm lí khácnhau để lĩnh hội các khía cạnh khác nhau của sự vật Tạo cơ hội để trẻ khám pháđối tượng (quan sát, nghe, hỏi, tiếp xúc và miêu tả) và tự diễn đạt nhận thức cảmxúc của mình về đối tượng Tận dụng các thời điểm hợp lí trong ngày cho trẻtiếp xúc như được ngắm nghía, chăm sóc, vuốt ve, âu yếm với các con vật gầngũi (thỏ, mèo, gà con…) chơi với các đồ vật, tri giác tranh ảnh nghệ thuật Trongquá trình cung cấp biểu tượng về đối tượng tạo hình tôi chỉ cho trẻ thấy đượcnhững nét đặc trưng nổi bật, những cái đẹp lý thú gần gũi trẻ Đồng thời giúp trẻphân tích, so sánh tổng hợp tìm ra những đặc điểm riêng, chung của những đồvật cùng nhóm, cùng loại Từ đó giúp trẻ tìm ra phương thức thể hiện trongnhững tình huống khác nhau

VD: vẽ “Vườn hoa” có bông cao, bông thấp, bông cánh tròn, bông cánhnhọn, bông mầu vàng, bông màu đỏ… Nếu trẻ đã được ngắm vườn hoa trongthực tế thì khi tạo hình trẻ sẽ biết sử dụng phối hợp các kỹ năng vẽ nét cong, nétcong tròn khép kín, nét xiên, nét thẳng và tô màu để vẽ vườn hoa sinh động vàđẹp hơn Đặt và xắp xếp các vật liệu sao cho trẻ có thể thấy rõ và lấy được dễdàng để thực hiện hoạt động tạo hình vào bất cứ lúc nào trẻ thích và có thể trưngbày các sản phẩm của mình Tạo môi trường nghệ thuật xung quanh trẻ như: bầy

đồ chơi đẹp, xắp xếp các nguyên vật liệu, đồ dùng một cách hợp lý đẹp mắt, Từđây tạo cho trẻ cảm giác thích thú và mong muốn được tái tạo

VD: Trò chuyện vào buổi sáng khi thấy bố mẹ trẻ đưa trẻ đến trường tôi tạotình huống để trẻ nhận xét về những người thân… cho trẻ nói nên cảm xúc củamình về những gì trẻ quan sát tri giác về những người thân

VD: Tiết vẽ đề tài (vẽ người thân trong gia đình)

Giáo viên từng bước cung cấp các biểu tượng cho trẻ tự khám phá bằngcách huy động các giác quan các quá trình tâm lý khác nhau đồng thời cho trẻ tựkhám phá so sánh, tổng hợp những đặc điểm chung, luôn cho trẻ tiếp xúc vớithực tế cuộc sống

Để tạo ra không khí sôi nổi cho tiết học cô cho trẻ hát và vận động bài

“Con gà trống”, “Đàn gà trong sân” hoặc dùng một câu đố hay một câu truyện

có nội dung về con gà để gây hứng thú, sự tập trung của trẻ về con gà, sau đócho trẻ quan sát các bộ phận của chúng, hướng dẫn cho trẻ nhận xét được các bộphận của con gà theo những hình khối đơn giản để khi trẻ vẽ sẽ dễ dàng hơn Đểcung cấp những kiến thức cơ bản cho các hoạt động tạo hình, giáo viên cần tíchhợp các bộ môn, các hoạt động ngoài tiết học vào quá trình dạy tạo hình

VD: Vẽ đàn cá bơi, qua hoạt động khám phá con cá cung giáo viên có thểnhắc trẻ chú ý quan sát, đàn cá xem chúng bơi như thế nào, các con cá bơi ở gầnhình dáng so với các con cá bơi ở xa có gì khác biệt Trẻ được quan sát tri giáccác hình ảnh cụ thể rất thuận tiện cho việc trẻ thực hiện sản phẩm trẻ biết đượccon cá ở gần thì to, con cá ở xa thì nhỏ, bước đầu trẻ biết sắp xếp hợp lý các sảnphẩm, giáo viên cùng trẻ thảo luận trao đổi về luật xa gần và thể hiện màu sắcsáng tạo diễn cảm của động vật trong không gian một cách sống động Rèn chotrẻ trí tượng tượng, sáng tạo: Các con nhìn xem mắt cá tròn hay dẹt? Đuôi cágiống hình gì? Giáo viên luôn tạo cảm xúc thực sự trước cái đẹp, tạo cho trẻ tiếpthu bài một cách nhẹ nhàng hứng thú, say mê để trẻ tạo ra sản phẩm đẹp phongphú đa dạng Cụ thể:

- Qua hoạt động giáo dục âm nhạc trẻ hiểu thêm về con cá qua bài hát cávàng bơi

- Qua hoạt động thể dục giờ học trẻ hiểu thêm về con cá qua động tác bơi

- Tạo mọi điều kiện cho trẻ tiếp xúc với sản phẩm tạo hình đẹp giúp trẻcảm nhận được vẻ đẹp của tác phẩm đó, khơi dậy cho trẻ tính tò mò, sáng tạomong muốn tạo cái đẹp

Đặt và sắp xếp các vật liệu sao cho trẻ có thể thấy rõ và lấy được dễ dàng

để thực hiện hoạt động vẽ vào bất cứ lúc nào trẻ thích và có thể trưng bày sảnphẩm của mình

Giáo viên cần biết tạo môi trường nghệ thuật xung quanh trẻ như: Bày đồ chơi đẹp, sắp xếp các nguyên vật liệu, đồ dùng một cách hợp lý và đẹpmắt, bố trí phòng học ngộ nghĩnh Môi trường nghệ thuật sẽ tạo cho trẻ cảm giácthích thú, sung sướng và mong muốn được tái tạo Nhờ được thường xuyênngắm nhìn, nghe các âm thanh khác nhau, trẻ sẽ có nhiều cảm xúc và dễ dàngtập trung chú ý vào hoạt động

Chuẩn bị đồ dùng đầy đủ hấp dẫn, đẹp, có sáng tạo và thường xuyên thayđổi đồ dùng kích thích tính tích cực hoạt động của trẻ tạo cho trẻ hứng thú thamgia tìm tòi, khám phá tính tò mò hiểu biết của trẻ Có nhiều sáng tạo trong quá

trình hướng dẫn, dẫn dắt bài để giúp trẻ cảm nhận ngay với những hoạt động màtrẻ thực hiện và giúp trẻ hứng thú, hoạt động tích cực.

Trong mỗi hoạt động giáo viên cần dành thời gian thoả đáng cho việc soạnbài, tìm tòi nghiên cứu nắm chắc nội dung yêu cầu của hoạt động, sau đó chuẩn

bị đầy đủ đồ dùng cho cô và trẻ, tranh mẫu của cô phải đẹp về màu sắc, đúng vềkích thước, sử dụng đúng lúc đúng chỗ

*Phương pháp hướng dẫn phải dựa vào trẻ “lấy trẻ làm trung tâm”:

Trong hoạt động học nói chung và hoạt động học tạo hình vẽ nói riêng hãy

để trẻ tự thể hiện, cô luôn là người động viên, khuyến khích trẻ sáng tạo Giáoviên là người thường xuyên tiếp xúc gần gũi với trẻ trong những điều kiện hoạtđộng tương đối ổn định nên giáo viên có thể lưu ý đến kinh nghiệm của trẻ, đặcđiểm cá nhân của từng trẻ, nhu cầu hoạt động của trẻ, sự năng động linh hoạttrong hoạt động tạo hình Trẻ cần được động viên để thể hiện ý muốn, tình cảm,cảm xúc và những hiểu biết của trẻ đối với sự vật, trẻ muốn được lựa chọn

Từ đó giáo viên đưa ra được kế hoạch tổ chức hoạt động dạy vẽ một cáchhợp lý linh hoạt, xuất phát từ nhu cầu của trẻ Các điều kiện về môi trường hoạtđộng được sắp xếp theo mục đích giáo dục và phù hợp với nhu cầu của trẻ Giáo