Đánh giá ảnh hưởng của độ dốc tới bệnh hại keo tai tượng (acacia mangium willd) do nấm ceratocystis gây ra tại huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM --- HOÀNG VĂN NHÂN ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA ĐỘ DỐC TỚI BỆNH HẠI KEO TAI TƯỢNG ACACIA MANGIUM WILLD DO NẤM CERATOCYSTIS GÂY RA TẠI HUYỆN VÕ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

HOÀNG VĂN NHÂN

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA ĐỘ DỐC TỚI BỆNH HẠI

KEO TAI TƯỢNG (ACACIA MANGIUM WILLD) DO NẤM

CERATOCYSTIS GÂY RA TẠI HUYỆN VÕ NHAI,

TỈNH THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Quản lý tài nguyên rừng

Khoa : Lâm nghiệp

Khóa học : 2011 – 2015

Thái Nguyên - 2015

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

HOÀNG VĂN NHÂN

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA ĐỘ DỐC TỚI BỆNH HẠI

KEO TAI TƯỢNG (ACACIA MANGIUM WILLD) DO NẤM

CERATOCYSTIS GÂY RA TẠI HUYỆN VÕ NHAI,

TỈNH THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Quản lý tài nguyên rừng

Khóa học : 2011 – 2015 Giảng viên hướng dẫn : TS Nguyễn Công Hoan

Thái Nguyên - 2015

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận này trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Lâm nghiệp, cảm ơn các thầy cô giáo đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong suốt quá trình học tập và rèn luyện tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Tôi đặc biệt xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình, sự quan tâm sâu sắc của thầy giáo Nguyễn Công Hoan đã giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực tập để tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Tôi xin chân thành cảm ơn người dân, cán bộ huyên Võ Nhai đã giúp

đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực tập, điều tra và nghiên cứu tại địa phương

Cuối cùng tôi xin bày tỏ sự biết ơn tới gia đình, bạn bè và những người thân đã quan tâm giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực tập

Trong quá trình nghiên cứu do có những chủ quan và khách quan nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các sinh viên để giúp tôi hoàn thành khóa luận được tốt hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái nguyên, tháng 6 năm 2015 Sinh viên

Hoàng Văn Nhân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1:Quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp ở Võ Nhai 17 Bảng 3.1 Bảng phân cấp mức độ bị bệnh 23 Bảng 4.1 tỷ lệ bị bệnh, mức độ bị bệnh của từng OTC 29 Bảng 4.2 tỷ lệ bị bệnh và mức độ bị bệnh trung bình các OTC trong vực

nghiên cứu 31

Bảng 4.3 Bảng tỷ lệ bị bệnh trung bình bị bệnh do nấm Ceratocystissp hại

keo theo các cấp độ dốc 32 Bảng 4.4.Thể hiện kết quả kiểm định ANOVA tỷ lệ bị bệnh theo địa điểm 33 Bảng 4.5 Bảng thể hiện kết quả kiểm định lenvenne 34 Bảng 4.6.Bảng tỷ lệ trung bình giữa các cấp độ dốc 34 Bảng 4.7 Kết quả phân tích phương sai tỷ lệ bị bênh theo các độ dốc 34

Bảng 4.8 Bảng tỷ lệ mức độ trung bình bị bệnh do nấm Ceratocystissp hại

keo theo các cấp độ dốc 35 Bảng 4.9.Thể hiện kết quả kiểm định ANOVA tỷ lệ bị bệnh theo địa điểm 36 Bảng 4.10 Bảng thể hiện kết quả kiểm định lenvenne 36 Bảng 4.11.Bảng mức độ bị bệnh trung bình giữa các cấp độ dốc 36 Bảng 4.12 Kết quả phân tích phương sai mức độ bị bênh theo các độ dốc 37

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang

Hình 2.1 Hình keo tai tượng 13

Hình 4.1.Cây bị bệnh chết héo 27

Hình 4.2 Vết đen trên thân 27

Hình 4.3 Nấm bệnh thường xâm nhập vào cây qua vết cắt tỉa cành 27

Hình 4.4 Nấm phát triển trong thân cây làm gỗ biến màu 27

Hình 4.5 Cây bị bệnh 28

Hình 4.6 Thể quả, sợi cổ nấm và bào tử hình thành trên cà rốt 28

Hình 4.7 Biểu đồ tỷ lệ bị bệnh trung bình % bệnh nấm Ceratocystissp gây hại trên keo tai tượng 31

Hình 4.8 Biểu đồ mức độ bị bệnh trung bình do nấm Ceratocystissp hại keo tai tượng 32

Hình 4.9 Biểu đồ biểu diễn tỷ lệ bệnh trung bình % giữa các cấp độ dốc 33

Hình 4.10 Biểu đồ biểu diễn mức độ bị bệnh của cây keo tai tượng theo các độ dốc 35

DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

Trang

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.4 Ý nghĩa việc thực hiện đề tài 2

1.4.1.Ý nghĩa trong thực tiễn 2

1.4.2 Ý nghĩa trong khoa học 2

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Cơ sở khoa học 4

2.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 4

2.2.1 Thế giới 4

2.1.2 Nghiên cứu về bệnh hại keo 6

2.1.3 Nghiên cứu về nấm Ceratocystis 7

2.1.4 Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ bệnh 7

2.3 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 8

2.3.1 Trong nước 8

2.3.2 Nghiên cứu về bệnh hại keo 10

2.3.3 Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ bệnh 11

2.4 Thông tin chung về Keo tai tượng 12

2.4.1 Phân loại khoa học 12

2.4.2 Đặc điểm hình thái 13

2.4.3 Đặc điểm sinh thái 14

2.4.4 Phân bố địa lý 14

2.4.5 Giá trị kinh tế 14

2.5 Tổng quan khu vực nghiên cứu 15

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20 3.1 Đối tượng nghiên cứu 20

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 20

3.3 Nội dung nghiên cứu 21

3.3.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh chết héo Keo tai tượng 21

3.4 Phương pháp nghiên cứu 21

3.4.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh chết héo Keo tai tượng trồng tại Thái 3.4.1.1 Mô tả các triệu chứng bệnh 21

3.4.2 Phương pháp đánh giá thiệt hại của bệnh đối với rừng trồng Keo tai tượng và keo lai 22

3.4.3 Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh thái của nấm gây bệnh 24

3.4.5 Phương pháp nội nghiệp 24

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 26

4.1 Nguyên nhân gây bệnh chết héo Keo tai tượng 26

4.1.1 Kết quả phân lập và mô tả đặc điểm hình thái của nấm bệnh 26

4.1.2 Đặc điểm sinh thái của nấm gây bệnh 28

4.2 Ảnh hưởng của độ dốc đối với sự phát triển của bệnh hại Keo tai tượng 29

3.3.1.1 Mô tả các triệu chứng bệnh 21

3.3.1.2 Phân lập và mô tả đặc điểm hình thái của bệnh 21

3.3.1.3 Giám định nấm gây bệnh 21

3.4.1.2 Phương pháp phân lập và mô tả đặc điểm hình thái của bệnh 22

3.4.1.3 Phương pháp giám định nấm gây bệnh bằng đặc điểm hình thái 22

3.4.2.1 Đánh giá tỷ lệ bị bệnh và mức độ bị bệnh theo cấp tuổi 23

3.4.2.2 Đánh giá tỷ lệ bị bệnh và mức độ bị bệnh theo địa điểm gây trồng 24

4.2.1 Tỷ lệ bị hại (P%) mức độ bị bệnh (R%) của bệnh hại mấn cây keo tai

tượng ở rừng trồng khu vực nghiên cứu 29

4.2.2.Xác định tỷ lệ bị bệnh (P%) và mức độ bị bệnh (R%) của nấm bệnh hại kai tượng theo giá trị trung bình Các OTC 31

4.3 Đề xuất một số biện pháp phòng trừ chung đối với nấm Ceratocystis sp gây hại trên Keo tai tượng 37

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 39

5.1 Kết luận 39

5.2 Đề nghị 40

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 41

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Hiện nay sản lượng gỗ lấy ra từ rừng tự nhiên còn ít trong khi nhu cầu

sử dụng các sản phẩm được chế biến từ gỗ của con người vẫn không ngừng tăng, gỗ vẫn là nguồn nguyên liệu không thể thiếu được trong cuộc sống hàng ngày Từ gỗ, người ta có thể tạo ra nhiều vật dụng và các loại sản phẩm khác nhau phục vụ cho sinh hoạt của con người nhờ công nghệ hiện đại mới Chính

vì những lý do trên mà các nhà lâm nghiệp vẫn hàng ngày, hàng giờ tiếp tục tiến hành các nghiên cứu nhằm tạo ra những giống mới có năng sất và chất lượng cao đáp ứng nhu cầu trên

Keo tai tượng là một trong những loài cây đang được các nhà nghiên cứu quan tâm và hướng tới Đây là loài cây đã được xác định là thích hợp với điều kiện đất đai, khí hậu ở Việt Nam và có diện tích gây trồng tương đối lớn trong các chương trình trồng rừng Loài cây này có chu kỳ kinh doanh ngắn, gỗ có thể phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau như làm giấy, ván dăm, ván sợi Keo tai tượng là loài cây lá rộng, mọc nhanh, mọc được trên nhiều loại đất, có biên độ sinh thái rộng, phù hợp cho trồng rừng trên quy mô lớn Ngoài việc cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp sản xuất giấy, ván nhân tạo, gỗ của loài cây này còn được sử dụng cho các mục đích khác như xây dựng, đồ gỗ, trang trí nội thất, gỗ củi… Để đạt được kết quả tốt của việc trồng rừng thì điều quan trọng nhất ở đây là phải chăm sóc tốt bảo vệ và phòng chống các mầm bệnh do nấm hại gây nên

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, keo Tai tượng (Acacia

mangium) là những loài cây trồng chính, được trồng với diện tích lớn và tập

trung nhưng cây cho sản lượng gỗ chưa cao, cây con mới trồng hay có hiện tượng chết héo rất nhiều, cây trưởng thành thì trong thân gỗ có các vết đen

gây ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của gỗ, làm giảm giá thành của sản phẩm gây thiệt hại lớn cho người dân Nguyên nhân chủ yếu là do nấm ceratocystis gây ra, các mẫu bệnh đã được phòng Bảo vệ rừng Viện Khoa học Lâm Nghiệp giám định Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, với nguyện vọng đóng góp một phần nhỏ của bản thân trong nghiên cứu khoa học về bệnh hại cây rừng nói chung và bệnh hại cây keo tai tượng nói riêng, tôi tiến hành thực hiện đề tài

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đánh giá ảnh hưởng của độ dốc tới bệnh hại keo tai tượng(acacia mangium willd) do nấm ceratocystis gây ra tại huyện Võ Nhai tỉnh Thái

Nguyên

1.3 Mục tiêu nghiên cứu

- Nghiên cứu triệu chứng của bệnh chết héo keo tai tượng

- Xác định mức độ bị bệnh và mức độ bệnh hại do nấm Ceratocystis gây

ra ở cây keo tai tượng (Acacia mangium)

- Nghiên cứu đặc điểm sinh thái của nấm bệnh

- Đề xuất một số biện pháp phòng ngừa nấm Ceratocystis gây bệnh hại cây keo tai tượng (Acacia mangium)

1.4 Ý nghĩa việc thực hiện đề tài

1.4.1.Ý nghĩa trong thực tiễn

- Giúp cho sinh viên củng cố lại những kiến thức lý thuyết đã được học, đồng thời làm quen với thực tế, tích lũy học hỏi kinh nghiệm Thực hành thành thạo được các phương pháp trong điều tra, nghiên cứu các loại bệnh cây rừng khác nhau

- Làm cơ sở và tài liệu cho những đề tài và nghiên cứu có liên quan

1.4.2 Ý nghĩa trong khoa học

- Để tài thực hiện nhằm xác định được ảnh hưởng của độ dốc tới mức

độ bị bệnh do nấm Ceratocystis gây hại trên Keo tai tượng tại các địa điểm điều tra, từ đó xác định được nguyên nhân gây bệnh do nấm Ceratocystis gây

ra, làm rõ được điều kiện sinh thái của nấm bệnh Qua đó có thể đưa ra được những đánh giá cụ thể và thiết thực về loại bệnh nấm Ceratocystis

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học

Keo tai tượng là cây gỗ nhỡ sinh trưởng nhanh có nguồn gốc từ Úc được nhập vào nước ta từ những năm 1960, nhưng từ năm 1976 trở lại đây mới được phát triển rộng rãi ở nhiều vùng trong cả nước Keo tai tượng là loài cây

đa mục đích dễ gây trồng, có giá trị nhiều cả về mặt kinh tế lẫn phòng hộ bảo

vệ môi trường Đặc biệt trong chương trình trồng mới 5 triệu hecta rừng, Keo tai tượng là một trong những loài cây trồng chính để phủ xanh đất trống đồi núi trọc và cũng là những cây cung cấp nguyên liệu chủ yếu cho ngành công nghiệp lấy sợi trong những năm qua

Muốn tăng năng suất và chất lượng rừng trồng thì việc bảo vệ cây và phòng ngừa nấm bệnh là một trong những khâu quan trọng nhất của quá trình sản xuất nông lâm nghiệp Nhờ chăm tốt và áp dụng các biện pháp kĩ thuật lâm sinh khác nhau mà năng suất các loài cây nông lâm nghiệp chủ yếu trong những năm qua đã tăng gấp đôi so với nhưng năm 1960 Tuy nhiên trong những năm gần đây cây con trồng thường xuyênbị chết héo từ trên ngọn xuống hay còn gọi là hiện tượng cây chết ngược, bệnh rất khó phát hiện ở giai đoạn đầu Các mẫu bệnh đã được phòng Bảo vệ rừng Viện Khoa học Lâm Nghiệp giám định nguyên nhân là do loài nấm ceratocystis gây ra

2.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

2.2.1 Thế giới

Chi Keo (Acacia) có khoảng 1.200 loài phân bố tự nhiên ở khắp các

châu lục Song tập trung nhiều và phát triển tốt ở Châu Phi và Châu Úc Riêng

ở Ôxtrâylia có tới 850 loài, trong đó có hàng trăm loài có kiểu lá giả như keo tai tượng Trong vài ba thập kỉ gần đây ở vùng nhiệt đới Châu Á, đặc biệt là vùng Đông Nam Á, các loài keo nhập từ Ôxtrâylia đã đóng một vai trò rất

quan trọng trong các chương trình trồng rừng, trong đó nổi bật là Keo lá tràm

và Keo tai tượng (Acacia mangium)

Chi Keo là một chi của một số loài cây thân bụi và thân gỗ có nguồn gốc

tại đại lục cổ Gondwana, thuộc về phân họ Trinh nữ (Mimosoideae) thuộc họ Đậu (Fabaceae), lần đầu tiên được Linnaeus miêu tả năm 1773 tại châu Phi

Hiện nay, người ta biết khoảng 1.300 loài cây keo trên toàn thế giới, trong đó khoảng 950 loài có nguồn gốc ở Australia, và phần còn lại phổ biến trong các khu vực khô của vùng nhiệt đới và ôn đới ẩm ở cả hai bán cầu, bao gồm châu

Phi, miền nam châu Á, châu Mỹ Tuy nhiên, chi Acacia dường như là không đơn ngành Phát hiện này đã dẫn tới sự chia tách Acacia thành 5 chi

mới, xem thêm bài danhsách các loài cây keo

Loài sinh trưởng xa nhất về phía bắc của chi này là Acacia greggii (keo

vuốt mèo), đạt tới 37°10' vĩ bắc ở miền nam Utah, Hoa Kỳ, loài sinh trưởng

xa nhất về phía nam là Acacia dealbata (keo bạc), Acacia longifolia (keo bờ biển hay keo vàng Sydney), Acacia mearnsii và Acacia melanoxylon (keo gỗ đen), đạt tới 43°30' vĩ nam ở Tasmania, Australia, trong khi Acacia caven đạt

tới vĩ độ tương tự như thế về phía nam, tại khu vực đông bắc tỉnh Chubut, Argentina Trong tiếng Anh, các loài ở Australia gọi chung

là wattle (cây keo Úc), còn các loài châu Phi và châu Mỹ gọi chung

là acacia (cây keo)

Acacia là một chi của cây bụi và cây thuộc phân họ Mimosoideae của gia đình Fabaceae , mô tả lần đầu tiên ở châu Phi bởi nhà thực vật học Thụy

Điển Carl Linnaeus năm 1773

Keo tai tượng là loài cây mọc nhanh có biên độ sinh thái khá rộng Keo tai tượng rất kén đất đòi hỏi đất phải tốt và sâu ẩm Là cây họ đậu nên Keo tai tượng không chỉ là cây kinh tế mà còn là cây che phủ cải tạo đất và cải thiện điều kiện môi trường, ngày nay loài cây này đang được mở rộng ở nhiều

nước, điển hình như Inđônêxia, Malaixia, Philippin,Thái Lan, Ấn độ, Nigiêria, Tanzania, Băng-la-đét, Trung quốc, Mỹ Ngay cả Papua Niu Ghine, nơi có Keo tai tượng phân bố tự nhiên ở phía Đông và phía Nam cũng đã tiến hành dẫn giống lên phía Bắc để phủ xanh đất trống đồi trọc, cải tạo đất thoái hóa sau nương rãy

Ở Inđônêxia Keo tai tượng cũng được trồng từ những năm 1940 Ở Thái Lan, Keo tai tượng đã được đưa vào trồng từ năm 1935, nhưng mãi đến năm

1964 trở lại đây mới được phát triển mạnh Năm 1961 Trung Quốc đã nhập khoảng 50 loài từ Ôxtrâylia vào trồng thử nghiệm, song chỉ có một số loài có triển vọng và được gây trồng trên diện rộng, trong đó có Keo tai tượng

Tình hình sinh trưởng của Keo tai tượng trên các địa điểm của mỗi nước cũng rất khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện đất đai và khí hậu cụ thể nơi gây trồng Nhưng nhìn chung ở những nơi có lượng mưa trên 2000mm, đất giầu dinh dưỡng thì khả năng sinh trưởng khá nhanh, trung bình chiều cao có thể đạt trên 2,5m/năm Ở những nơi đất đai xấu khả năng sinh trưởng thường rất kém, chiều cao bình quân chỉ đạt khoảng 1,0m/năm, nhất là vùng miền tây Bengan của Ấn độ chỉ đạt dưới 0,5m/năm Với mức tăng trưởng về đường kính và chiều cao như vậy, ở những nơi đất đai và khí hậu thuận lợi trong chu

kỳ kinh doanh dưới 10 năm, năng suất binh quân về trữ lượng gỗ cũng chỉ đạt khoảng từ 10-15m3/ha/năm Tuy nhiên, bằng con đường cải thiện giống kết hợp các biện pháp thâm canh như làm đất toàn diện bằng cơ giới, bón phân và tăng cường các biện pháp chăm sóc, một số nước đã đua năng suất rừng trồng lên trên 30m3/năm

2.1.2 Nghiên cứu về bệnh hại keo

Năm 1961 - 1968 John Boyce, nhà bệnh cây rừng người Mỹ đã mô tả một số bệnh cây rừng, trong đó có bệnh hại keo ( John Boyce, 1961) [17]

Năm 1953 Roger đã nghiên cứu một số bệnh hại trên cây bạch đàn và keo GF Brown (người Anh, 1968) cũng đề cập đến một số bệnh hại keo Trong thực tế có một số nấm bệnh đã được phân lập từ một số loài keo Đó là

nấm Glomerella cingulata gây bệnh đốm lá ở A simsii; nấm Uromycladium robinsonii gây bệnh gỉ sắt ở lá giả loài A melanoxylon; nấm Oidium sp Có

trên các loài A mangium và A auriculiformis ở Trung Quốc nhưng loài A confusa địa phương lại không bị bệnh

2.1.3 Nghiên cứu về nấm Ceratocystis

Ceratocystis là những loài nấm gây hại nguy hiểm cho nhiều loài cây,

là nguyên nhân gây nên bệnh thối rễ, gốc, loét thân cành và gây thối quả trên

nhiều loại cây trồng nhiệt đới (kile, 1993)[11] Đặc biệt là loài ceratocystis fibriata ellis & Halstsensu lato (s.1) gây chết hàng loạt bạch đàn ở cộng hòa Công gô và Braxin (Roux etal, 2000)[17]; cây cà phê (coffe sp.) ở Colombia

và venezuela (marin et al, 2003 Pontis,1951)[15] Đây cũng chính là loài gây bệnh trên cây xoài ở Braxin (Ploetz, 2003; Ribero,1980; viegas, 1960)[14] và

là một trong những bệnh nguy hiểm nhất trong nghành nông nghiệp và cây trồng ở nam mỹ Ở Indonesia ceraticystis spp Lần đầu tiên được ghi nhân khi

ceratocystis fimbriata (còn có tên là Rostrella cofeae) được công bố năm

1900 trên cây cà phê ( coffea arabica) ở đảo Java (zimmerman, 1900) Sau đó

nhiều laoif ceratocystis đã được tìm thấy trên nhiều cây chủ khác nhau trên nhiều nhiều hòn đảo ở Indonesia Gần đây nhất là phát hiện 5 loài nấm ceratocystis mới gây hại trên cây keo

2.1.4 Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ bệnh

+ Biện pháp canh tác: Chăm sóc cây đầy đủ, cung cấp dinh dưỡng hợp

lý cho vườn cây; Sau khi thu hoạch, tiến hành cắt tỉa và tiêu huỷ những cành sâu bệnh, cành vô hiệu bên trong tán, vệ sinh vườn sạch sẽ.; Bệnh có thể lây lan qua dụng cụ cắt tỉa, do đó sau mỗi lần cắt tỉa cũng như khi sử dụng dụng

cụ từ cây bị bệnh sang cây khoẻ nên khử trùng dụng cụ bằng cách ngâm dụng

cụ trong dung dịch cồn 900 trong 10 phút nhằm tiêu diệt mầm bệnh cũng như tránh sự lây lan; Cắt bỏ cành, cây bị bệnh nặng Tiêu huỷ tập trung Quét thuốc trừ nấm hoặc nước ngay vết cắt để tránh nhiễm bệnh ngay vết thương Lưu ý: nếu vết cắt vẫn còn ứa ra lớp nhựa đen có chứa bào tử nấm thì tiếp tục cắt sâu vào và tiếp tục quan sát cho đến khi vết cắt khô hẳn

Rải vôi xung quanh tán cây, 2lần/năm (đầu mùa mưa và đầu muà nắng); Không được chiết cành hoặc sử dụng mắt ghép (bo) trên cây nhiễm bệnh làm vật liệu ghép v́ có nấm có khả năng lây nhiễm qua cách nhân giống bằng phương pháp vô tính

Biện pháp sinh học: bón phân hữu cơ, phân chuồng đã ủ hoại kết hợp với nấm đối kháng Trichoderma để cải thiện hệ vi sinh vật đất đồng góp phần làm giảm mầm bệnh lưu tồn trong đất

+ Biện pháp hoá học: phun thuốc diệt trừ kiến đen, mối và bọ cánh

cứng trên cây; Đối với việc khoanh vỏ xử lý ra hoa: không nên mở vết khoanh quá lớn và nếu được có thể dùng thuốc trừ nấm (Coc 85, Mancozeb) quét quanh vết khoanh để hạn chế sự tấn công cuả bệnh

+ Phun ngừa thuốc trừ nấm có phổ rộng như: Coc 85, Norshield, Zineb,

Mancozeb hay Gomi, Pysaigon, Topsin-M, Agotop Cây bị bệnh xử lý bằng Mancozeb (Dithane M45, Pencozeb), Carbendazim (Bavistin, Benzimidine) Chú ý: Cần hạn chế gây vết hương trên cây đặc biệt là vào mùa mưa, khi khai thác chặt hạn chế gây tổn hại cho cây chưa khai thác, khi cắt tỉa cành nên dùng keo hay mỡ bò bôi kín vết cắt Có thể sử dụng Norshield 86.2 WG, 50 g/30 lít nước phun kỹ trong tán cây, cành, thân chính để phòng bệnh

2.3 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

2.3.1 Trong nước

Cùng với một số loài Keo khác Keo tai tượng được nhập vào trồng thử

nghiệm ở miền Nam nước ta từ những năm 1960 (Nguyễn Hoàng Nghĩa, Lê Đình Khả,1993)[5] Năm 1970-1971 Keo tai tượng được đưa ra Huế trồng để trang trí đường phố và làm cây phong cảnh dọc hai bên bờ sông Hương Năm

1976, Keo tai tượng được trồng thử nghiệm mở rộng trên một số dạng lập địa như đất phèn ở Tân Tạo (TP Hồ Chí Minh), đất xám miền đông nam bộ, đất Bazan Tây Nguyên (Lâm Đồng và Pleiku) Năm 1977-1980, Keo tai tượng được trồng mở rộng từ vĩ tuyến 17 trở ra như Đông Hà-Quảng Trị, Đại Lải- Vĩnh Phúc, Hữu Lũng-Lạng Sơn, Đồng Hỷ-Thái Nguyên,vv…Với điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và cận ẩm, Keo tai tượng tỏ ra thích hợp, sinh trưởng và phát triển rất nhanh, nó đã trở thành một trong những loài cây chủ lực để trồng rừng phủ xanh đất trống đồi núi trọc trong nhưng năm tiếp theo Bắt đầu từ năm 1982, với sự tài trợ của tổ chức Quốc tế như UNDP, FAO, SAREC, PAM, CSIRO,vv…nhiều loài keo đã dược đưa vào nước ta sản xuất Giai đoạn 1982-1992, một bộ giống nhập từ Ôxtrâylia gồm 73 xuất

xứ của 5 loài keo: Keo tai tượng (A.mangium), Keo lá tràm (A.auriculiformis), Keo lá liềm (A.crassicarpa), Keo nâu (A.aulacocarpa) và quả xoắn (A.cincinnata) đã được khảo nghiệm trên nhiều vùng sinh thái trong cả nước

Các khảo nghiệm loài được tiến hành chủ yếu ở các tỉnh miền Bắc như

Hà Tây, Thái Nguyên và Vĩnh Phúc Kết quả khảo nghiệm loài cho thấy có ba loài sinh trưởng khá nhanh và rất có triển vọng theo thứ tự là Keo tai tượng, Keo lá tràm và Keo lá liềm Riêng trên vùng đất nghèo xấu ở Đại Lải thì Keo

lá tràm lại là cây có triển vọng nhất, sinh trưởng nhanh hơn cả Keo tai tượng Điều đó cho thấy Keo tai tượng chỉ thích hợp cho các dạng đất còn tốt, tầng đất sâu và ẩm Ngược lại Keo lá tràm có thể sinh trưởng tốt cả trên các dạng đất nghèo và xấu Keo nâu và Keo quả xoắn là loài cây sinh trưởng chậm, hình thân cong queo, không phù hợp với mục đích trồng rừng lấy gỗ ở nước

ta (Lê Đình Khả, 2001)[2]

Do nguồn hạt giống có hạn nên mãi đến năm 190-1991 mới tiến hành

mở rộng các khảo nghiệm xuất xứ ra các vùng sinh thái như: Bầu Bàng (Bình Dương), La Ngà (Đồng Nai), Đông Hà (Quảng Trị), Cẩm Quỳ (Hà Tây), Đại Lải (Vĩnh Phúc) Từ kết quả của các khảo nghiệm đã xác định được một số xuất xứ có khả năng thích ứng rộng và sinh trưởng nhanh ở nhiều vùng trong

cả nước như xuất xứ Coen River 16142(Qld), Morehead River,Mibini (PNG),Goomadeer (NT), Sakaerat (Thai) và Tribs(Qld)…

2.3.2 Nghiên cứu về bệnh hại keo

Vào cuối những những năm 1980 và đầu những năm 1990 bệnh dịch cháy lá chết ngọn bạch đàn đã xuất hiện rộng và là mối đe dọa lớn cho các nhà trồng rừn trên khắp cả nước đặc biệt là vùng Đông Nam Bộ và miền Trung (Quảng Nam, Đà Nắng, Huế)

Theo Nguyễn Hoàng Nghĩa (1997) cho thấy diện tích rừng bạch đàn đã

bị tấn công 50% tổng diện tích với các mức độ khác nhau và đều cảnh báo nguy cơ gây hại lớn của bệnh đối với cây rừng trồng tập chung và dề xuất định hướng nghiên cứu.[6]

Dự án mang tên “Giảm thiểu tác động của bệnh bạch đàn ở vùng Đông Nam Á” ACIAR 9441 do trung tâm Nghiên cứu Nông Nghiệp Quốc Tế của Ôxtrâylia (ACIAR) tài trợ bắt đầu triển khai tại Việt Nam, Thái Lan, Ôxtrâylia Dự án được Viên Khoa Học Lâm Nghệp Việt Nam triển khai tại Viêt Nam.Cho tới khi kết thúc dự án vào cuối năm 2000, dự án đã đặt nền móng cho định hướng nghiên cứu về bệnh và mở đầu các nghiên cứu về chọn giống bạch đàn kháng bệnh nước ta Bước đầu đã tìm hiểu được các loài nấm hại điều tra đánh giá mức độ nhiễm bệnh và ảnh hưởng của loài cũng như xuất xứ cũng như hộ gia đình có nấm bị hại Các kết quả đầu tư của dự án được báo cáo tại hội thảo dự án bệnh bạch đàn được tổ chức vào tháng 11 năm 2000 tại Thành Phố Hồ Chí Minh (Nguyễn Hoàng Nghĩa (2000)[7];

Phạm Quang Thu (2000) Từ đầu những năm 1980 trở lại đây nhiều loài đã được nhập về đây trồng thử nghiệm nước ta như Keo tai thượng (A magium), Keo lá liềm (A crassicarpa), Keo đa thân (A aulacocarpa), Keo bụi (A cincinnata), Keo lá sim( A holosericea) và sau này là Keo lai tự nhiên được phát hiện và chủ động lai tạo (Sedgley et al., 1992)

Một vài năm trở lại đây diện tích gây trồng Keo đã tăng lên đáng kể (gần 230000 ha vào cuối năm 1999) thì cũng đã xuất hiện rừng trồng Tại Đạ Tẻn(Lâm Đồng) Keo tai thượng thuần loài trồng trên diện tích 400 ha trong

đó đã có 118,5 ha với tỉ lệ bị bệnh từ 7-59% trong đó có một số diện tích bị khá nặng (Phạm Quang Thu, 2002)[8] Tại Bầu Bàng Bình Dương một số dòng Keo lai đã mắc bệnh phấn hồng (Pink Disease) với tỉ lệ bị bệnh và mức

độ bị bệnh khá cao gây thiệt hại cho sản xuất tại Kom Tum năm 2001 có khoảng 1000 ha rừng Keo lai 2 tuổi bị mắc bệnh loét thân, thối vỏ và dẫn đến khô ngọn Tỷ lệ nặng nhất là ở Ngọc Tú, Ngọc hồi (Kom Tum) lên đén 90%

số cây bị chết ngọn

2.3.3 Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ bệnh

+ Biện pháp canh tác: Chăm sóc cây đầy đủ, cung cấp dinh dưỡng hợp

lý cho vườn cây; Sau khi thu hoạch, tiến hành cắt tỉa và tiêu huỷ những cành sâu bệnh, cành vô hiệu bên trong tán, vệ sinh vườn sạch sẽ.; Bệnh có thể lây lan qua dụng cụ cắt tỉa, do đó sau mỗi lần cắt tỉa cũng như khi sử dụng dụng

cụ từ cây bị bệnh sang cây khoẻ nên khử trùng dụng cụ bằng cách ngâm dụng

cụ trong dung dịch cồn 900 trong 10 phút nhằm tiêu diệt mầm bệnh cũng như tránh sự lây lan; Cắt bỏ cành, cây bị bệnh nặng Tiêu huỷ tập trung Quét thuốc trừ nấm hoặc nước ngay vết cắt để tránh nhiễm bệnh ngay vết thương Lưu ý: nếu vết cắt vẫn còn ứa ra lớp nhựa đen có chứa bào tử nấm thì tiếp tục cắt sâu vào và tiếp tục quan sát cho đến khi vết cắt khô hẳn

Rải vôi xung quanh tán cây, 2lần/năm (đầu mùa mưa và đầu muà nắng); Không được chiết cành hoặc sử dụng mắt ghép (bo) trên cây nhiễm bệnh làm vật liệu ghép vì có nấm có khả năng lây nhiễm qua cách nhân giống bằng phương pháp vô tính

Biện pháp sinh học: bón phân hữu cơ, phân chuồng đã ủ hoai kết hợp với nấm đối kháng Trichoderma để cải thiện hệ vi sinh vật đất đồng góp phần làm giảm mầm bệnh lưu tồn trong đất

+ Biện pháp hoá học: phun thuốc diệt trừ kiến đen, mối và bọ cánh

cứng trên cây; Đối với việc khoanh vỏ xử lý ra hoa: không nên mở vết khoanh quá lớn và nếu được có thể dùng thuốc trừ nấm (Coc 85, Mancozeb) quét quanh vết khoanh để hạn chế sự tấn công cuả bệnh

+ Phun ngừa thuốc trừ nấm có phổ rộng như: Coc 85, Norshield, Zineb,

Mancozeb hay Gomi, Pysaigon, Topsin-M, Agotop Cây bị bệnh xử lý bằng Mancozeb (Dithane M45, Pencozeb), Carbendazim (Bavistin, Benzimidine) Chú ý: Cần hạn chế gây vết thương trên cây đặc biệt là vào mùa mưa, khi khai thác chặt hạn chế gây tổn hại cho cây chưa khai thác, khi cắt tỉa cành nên dùng keo hay mỡ bò bôi kín vết cắt Có thể sử dụng Norshield 86.2 WG, 50 g/30 lít nước phun kỹ trong tán cây, cành, thân chính để phòng bệnh

2.4 Thông tin chung về Keo tai tượng

2.4.1 Phân loại khoa học

- Giới (regnum): Thực vật (Plantate)

- Bộ (ordo): Đậu (Fabales)

- Họ (familia): Đậu (Fabaceae)

- Phân họ (subfamilia): Trinh nữ (Mimosoideae)

- Chi (genus) : Keo (Acacia)

- Loài (species) : Keo tai tượng (A mangium)

- Tên hai phần : Acacia mangium Willd

- Tên khác : Keo lá to, keo đại, keo mỡ

2.4.2 Đặc điểm hình thái

Cây gỗ trung bình, chiều cao biến động từ 7 đến 30 m, đường kính từ 35cm, đôi khi trên 50 cm Thân thẳng, vỏ có màu nâu xám đến nâu, xù xì, có vết nứt dọc Tán lá xanh quanh năm, hình trứng hoặc hình tháp, thường phân cành cao Cây mầm giai đoạn vài tháng tuổi có lá kép lông chim 2 lần, cuống lá thường dẹt gọi là lá thật, các lá ra sau là lá non, mọc cách, gọi là lá giả, phiến lá hình trứng hoặc trái xoan dài, đầu có mũi lồi tù Lá giả có 4 gân dọc song song nổi rõ và cũng là loại lá trưởng thành tồn tại đến hết đời của cây

25-Hình 2.1 25-Hình keo tai tượng

Hoa tự hình bông dài gần bằng lá, mọc lẻ hoặc tập trung 2-4 hoa tự ở nách lá Hoa đều lưỡng tính có màu trắng nhạt hoặc màu kem, cây 18-24 tháng tuổi đã có thể ra hoa nhưng ra hoa nhiều nhất vào tuổi 4-5, mùa hoa chính thường vào tháng 6-7

Quả đậu, dẹt, mỏng, khi già khô vỏ quả cong xoắn lại Hạt hình trái xoan hơi dẹt, màu đen và bóng, vỏ dày, cứng, có dính giải màu đỏ vàng, khi

chín và khô vỏ nứt hạt rõi ra mang theo giải đó hấp dẫn kiến và chim giúp phát tán hạt đi xa hơn Một kg hạt có từ 52000-95000 hạt

Rễ phát triển mạnh cả rễ cọc và rễ bàng, đầu rễ cám có nhiều nốt sần chứa vi khuẩn cộng sinh có khả năng cố định đạm

2.4.3 Đặc điểm sinh thái

Keo tai tượng là cây ưa sang mọc nhanh Cây gỗ nhỡ, vỏ mầu xám nâu, nứt dọc, tán hình trứng hoặc hình tháp, thường phân cành thấp Cây ở tuổi 20 trở đi tốc độ sinh trưởng chậm dần Keo tai tượng ra hoa vào tháng 9-

10, quả chín tháng 2-3 năm sau Cây 2 tuổi có thể ra hoa và kết quả Keo tai tượng là cây ưa sáng sinh trưởng nhanh, rễ có nốt sần, có khả năng tái sinh hạt

và chồi tốt Keo tai tượng thích hợp khí hậu nhiệt đới ẩm, nhiệt độ bình quân 29-300C Chỉ chịu được sương giá nhẹ, lượng mưa 1000-4500mm/năm và không

có mùa khô kéo dài Keo tai tượng sinh trưởng trên đất bồi tụ, dốc tụ sâu, ẩm độ tốt, trên đất xói mòn mỏng lớp đất khô hạn nghèo dinh dưỡng, độ chua pH 4-5 vẫn sống, song sinh trưởng kém (Lê Mộc Châu và Vũ Văn Dũng, 1999)[1]

2.4.4 Phân bố địa lý

Keo tai tượng phân bố tự nhiên ở Đông Bắc Úc, Papua Newghine, Đông Indonexia, ở độ cao dưới 100m so với mực nước biển, thường mọc ven sông, vùng đồng cỏ, rừng ngập mặn, rừng tràm Ở Việt Nam, hiện nay đang

mở rộng trồng ở hầu hết các tỉnh đồng bằng cũng như trung du đến độ cao 400-500m so với mực nước biển, trên nhiều loại đất khác nhau: đồi bị xói mòn, chua, nghèo, xấu, khô hạn… nó vẫn sinh trưởng bình thường và ra hoa kết quả (Lê Mộc Châu và Vũ Văn Dũng, 1999)[1]

2.4.5 Giá trị kinh tế

Gỗ Keo tai tượng có nhiều tác dụng, gỗ có giác, lõi phân biệt, tỷ trọng

đun Keo tai tượng là cây mọc nhanh tán rậm, thường xanh, rễ phát triển mạnh, dung làm cây che phủ đất, cải tạo và bảo vệ ở vùng đất trống đồi núi trọc, nó cũng làm cây lục hóa, trồng trong công viên, đường phố, lá có thể làm thức ăn gia súc cho dê, hươu…(Lê Mộc Châu và Vũ Văn Dũng, 1999)[1].

2.5 Tổng quan khu vực nghiên cứu

a) Vị trí địa lý

Võ Nhai là huyện vùng cao của tỉnh Thái Nguyên, có giới hạn địa lí:

- 105017 - 106017 Kinh độ Đông

- 21036 - 212056Vĩ độ Bắc Khu vực tiếp giáp:

-Phía Đông giáp huyện Bắc Sơn (tỉnh Lạng Sơn)

- Phía tây giáp huyện Đồng Hỷ và huyện Phú Lương (tỉnh Thái Nguyên)

- Phía nam giáp huyện Đồng Hỷ ( tỉnh Thái Nguyên) và huyện Yên Thế (tỉnh Bắc Giang)

- Phía Bắc giáp huyện Na Rì (tỉnh Bắc Kạn)

Thị trấn Đình Cả, trung tâm huyện cách thành phố Thái Nguyên 37 km

và cách thị trấn Đồng Đăng – Lạng Sơn 80km

Huyện gồm 14 xã và 1 thị trấn, trong đó có 6 xã vùng I, 3 xã vùng II, còn lại là 5 xã vùng III

Diện tích tự nhiên của Võ Nhai là 845,1 km2

b)Địa hình, đất đai, thổ nhưỡng +) Địa hình

Huyện Võ Nhai nằm ở vị trí tiếp giáp của 2 dãy núi cao – Dãy Ngân Sơn chạy từ Bắc Kạn theo hướng Đông Bắc – Tây Nam đến Võ Nhai và Dãy Bắc Sơn chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam nên huyện có địa hình tương đối phức tạp, đồi núi là chủ yếu, đất ruộng ít

Là huyện có đại hình phức tạp, phần lớn là diện tích vùng núi đá vôi (chiếm 92%) những vùng đất bằng phẳng Toàn huyện có độ cao trung bình từ 100-800m so với mực nước biển

Căn cứ vào địa hình huyện Võ Nhai được chia thành 3 vùng rõ rệt bao gồm:

- Tiểu vùng 1(Vùng núi cao), gồm 6 xã: Nghinh Tường, Sảng Mộc, Thượng Nung, Cúc Đường, Thần Sa, Vũ Chấn, địa hình cao dốc, phần lớn là núi đá vôi (72%), đọ dốc lớn (đa phần từ 250 trở lên) Một số vùng dọc theo các khe suối và thung lũng có độ dốc từ 00 - 250 là vùng thích hợp để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp theo hướng nông, lâm kết hợp Nơi đây có khối núi

đá vôi Thượng Nung đồ sộ nhất tỉnh Thái Nguyên, rộng tới 300 km2,độ cao

từ 500 đến 600 m, kéodài từ Thần Sa qua Nghinh Tường, đến Liêm Thuỷ (huyện Na Rì, tỉnh Bắc Cạn)

- Tiểu vùng II (Vùng thấp), gồm 3 xã: La Hiên, Lâu Thượng, Phú Thượng và thị trấn Đình Cả, có địa hình tương đối bằng phẳng, được tạo nên bởi những thung lũng chạy dọc theo Quốc lộ 1B, hai bên là hai dãy núi cao có

độ dốc lớn Đất đai vùng II chủ yếu sử dụng hết vào nông nghiệp

- Tiểu vùng III (Vùng gò đồi), gồm 5 xã : Tràng Xá, Liên Minh, Dân Tiến, Bình Long và Phương Giao, có nhiều đồi đất hình bát úp, bị chia cắt bởi các dòng sông, khe suối và xen lẫn núi đá vôi Các soi bãi bên song địa hình thấp và tương đối bằng phẳng hơn các xã vùng I Độ dốc từ 10-200, có thể phát triển cây hàng năm, cây công nghiệp ngắn ngày và cây ăn quả

+) Đất đai Với diện tích đất tự nhiên là 845,1 km2, Võ Nhai có 561,27 km2 đất lâm nghiệp, 77,24 km2 đất nông nghiệp, 1,55 km2 đất nuôi trồng thuỷ sản, 22,13

km2 đất phi nông nghiệp và 182,92 km2 đất chưa sử dụng Có thể thấy dù là một huyện có diện tích rộng lớn nhất tỉnh Thái Nguyên nhưng tiềm năng đất đai ở Võ Nhai không lớn, lại bị chia cắt mạnh Đất dành cho pháttriển đô thị

và giao thông trở nên khan hiếm Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sự phân

bố lại dân cư, khu cụm công nghiệp trong tương lai Đất đai dành cho nông nghiệp ở Võ Nhai nhìn chung không có độ phì nhiêu lớn và đang bị suy thoái mạnh Dù diện tích đất lâm nghiệp lớn nhưng hiện nay tài nguyên rừng ở Võ Nhai còn lại rất nghèo, phần lớn là rừng non mới phục hồi, mới trồng, trữ lượng còn thấp

Bảng 2.1:Quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp ở Võ Nhai

STT

Huyện, thành, thị

Xã

Diện tích hiện nay là:

Tổng diện tích đất lâm nghiệp (ha)

Trong đó

Đất rừng đặc dụng

(ha)

Đất rừng

phòng hộ (ha)

Đất rừng

sản xuất (ha) Tổng số 134 xã 179.914,28 36.211,12 45.971,63 97.731,53

Theo kết quả phúc tra theo phương pháp định lượng FAO/UNESCO

do Viện Thiết kế xây dựng thực hiện thì toàn huyện có các nhóm đất sau:

- Đất phù sa: 1.816 ha chiếm 2,15% diện tích

- Đất đen: 935 ha chiếm 1,11% diện tích

- Đất xám bạc màu: 63.917,7 ha chiếm 75,63% diện tích

- Các loại đất khác: có 11.070,4 ha chiếm 16,65% diện tích