Vận dụng xây dựng phương án điều tra thống kê chi phí chi tiêu trung bình trong 1 tháng của sinh viên K51H trường Đại học Thương Mại

Yêu cầu cơ bản của điều tra thống kê:  Nhiệm vụ: Tiến hành thu thập tài liệu ban đầu về các đơn vị tổng thể cần thiết cho các khâu tiếp theo của quá trình nghiên cứu thống kê II.. Điều

MỤC LỤCPhần I: Lý luận chung về điều tra thống kê

I Khái niệm, ý nghĩa và yêu cầu của điều tra thống kê:

1 Khái niệm

2 Ý nghĩa

3 Yêu cầu cơ bản của điều tra thống kê

II Các loại điều tra thống kê:

1 Điều tra thường xuyên

2 Điều tra không thường xuyên

3 Điều tra toàn bộ

4 Điều tra không toàn bộ

a Điều tra trọng điểm

b Điều tra chuyên đề

c Điều tra chọn mẫu

III Các phương pháp điều tra thống kê:

1 Phương pháp trực tiếp

2 Phương pháp điều tra gián tiếp:

a Phỏng vấn trực tiếp

b Phỏng vấn gián tiếp

IV Các hình thức tổ chức điều hành thống kê:

1 Báo cáo thống kê định kỳ

2 Điều tra chuyên môn

V Xây dựng phương án điều tra thống kê:

1 Mục đích điều tra.

2 Đối tượng điều tra và đơn vị điều tra

a Đối tượng điều tra

b Đơn vị điều tra

3 Nội dung điều tra và thiết lập phiếu điều tra:

a Nội dung cần điều tra

b Phiếu điều tra

4 Thời điểm, thời kỳ và thời hạn điều tra

5 Lập kế hoạch tổ chức và tiến hành điều tra

VI Sai số trong điều tra thống kê:

1 Khái niệm và các loại sai số trong điều tra thống kê

2 Hạn chế và biện pháp khắc phục sai số

Phần II: Vận dụng xây dựng phương án điều tra thống kê chi phí chi tiêu trung bình trong 1 tháng của sinh viên K51H trường Đại học Thương Mại

I Xây dựng phương án thống kê chi phí chi tiêu trung bình trong 1 tháng của sinh viên K51H trường Đại học Thương Mại

1 Mục đích điều tra

2 Phạm vi đối tượng và đơn vị điều tra

3 Nội dung điều tra

4 Phiếu điều tra

5 Thời gian điều tra và thời kì thu thập số liệu

6 Phương pháp điều tra

7 Xử lý số liệu, kết quả

II Một số kiến nghị về điều tra thống kê:

1 Về tổng thể điều tra

2 Về phiếu điều tra

3 Về phía người trả lời

4 Về phía người điều tra

KẾT LUẬN

Phần I: Lý luận chung về điều tra thống kê

I Khái niệm, ý nghĩa và yêu cầu của điều tra thống kê:

1 Khái niệm:

Điều tra thống kê là việc tổ chức một cách khoa học theo một kế hoạch thống nhất việc thu thập, ghi chép nguồn tài liệu ban đầu về hiện tượng nghiên cứu trong điều kiện thời gian và không gian cụ thể

2 Ý nghĩa:

 Là căn cứ tin cậy để kiểm tra, đánh giá thực trạng của hiện tượng nghiên cứu, đánhgiá tình hình thực hiện kế hoạch, phát triển kinh tế, văn hóa xã hội của từng địa phương, đơn vị và toàn bộ nền kinh tế

 Cung cấp luận cứ xác đáng cho việc phân tích, phát hiện những yếu tố quyết định

sự biến đổi của hiện tượng nghiên cứu => tìm ra những biện pháp thích hợp

 Căn cứ cho việc phát hiện, xác định xu hướng, quy luật biến động của hiện tượng trong tương lai

3 Yêu cầu cơ bản của điều tra thống kê:

 Nhiệm vụ: Tiến hành thu thập tài liệu ban đầu về các đơn vị tổng thể cần thiết cho các khâu tiếp theo của quá trình nghiên cứu thống kê

II Các loại điều tra thống kê:

1 Điều tra thường xuyên:

 Là việc tiến hành ghi chép, thu thập tài liệu ban đầu của hiện tượng một cách liên tục, có hệ thống và theo sát quá trình phát sinh và phát triển của hiện tượng

 Ưu điểm:

 Theo dõi tỉ mỷ tình hình phát triển của hiện tượng

 Đánh giá được quá trình tích lũy của hiện tượng

 Nhược điểm:

 Mất thời gian

 Phải theo biểu mẫu để lập thành báo cáo thống kê định kỳ

 Áp dụng cho những hiện tượng biến động liên tục cần theo dõi

2 Điều tra không thường xuyên:

 Là việc tiến hành thu thập, ghi chép tài liệu ban đầu của hiện tượng một cách không liên tục, không gắn với quá trình phát sinh, phát triển của hiện tượng

 Không theo sát quá trình phát sinh, phát triển của hiện tượng

 Chỉ tiến hành khi có nhu cầu nghiên cứu

 Phù hợp với những hiện tượng ít biến động hoặc biến động liên tục cần theo dõi thường xuyên nhưng chi phí điều tra lớn

3 Điều tra toàn bộ:

 Là điều tra thống kê thu thập dữ liệu ban đầu ở tất cả các đơn vị tổng thể của hiện tượng nghiên cứu (còn gọi là tổng điều tra, tổng kiểm kê)

 Ưu điểm: cung cấp dữ liệu đầy đủ, phong phú, đảm bảo độ tin cậy

 Nhược điểm: chi phí tốn kém, thời gian kéo dài, số người tham gia đông, không ápdụng cho mọi trường hợp và mức độ chính xác không đồng đều

4 Điều tra không toàn bộ:

 Là điều tra thống kê nhằm thu thập dữ liệu ban đầu ở một số đơn vị của tổng thể hiện tượng nghiên cứu

 Yêu cầu: số đơn vị điều tra, phương pháp chọn số đơn vị mẫu điều tra, các đơn vị được chọn phải đáp ứng được mục đích và yêu cầu nghiên cứu để kết quả điều tra

có thể suy rộng cho tổng thể chung

 Ưu điểm: chi phí ít tốn kém, thời gian nhanh, tiết kiệm công sức, khả năng thu thập tài liệu cũng tỷ mỷ, đáp ứng kịp nhu cầu quản lý

 Nhược điểm: phát sinh sai số, thông tin không đầy đủ

a Điều tra trọng điểm:

 Là điều tra không toàn bộ, trong đó người ta chỉ tiến hành thu thập tài liệu trên những đơn vị chủ yếu, chiếm tỷ trọng lớn trong toàn bộ tổng thể

 Là điều tra không toàn bộ, trong đó người ta chỉ tiến hành thu thập thông tin trên một số ít đơn vị thậm chí chỉ một đơn vị tổng thể nhưng lại đi sâu nghiên cứu chi tiết nhiều khía cạnh, nhiều đặc điểm khác của đơn vị đó ( thường là một đơn vị tiên tiến hay lạc hậu)

 Đặc điểm:

 Là điều tra để thu thập thông tin nhằm nghiên cứu một chuyên đề nào đó

 Thường dùng nghiên cứu những điển hình (tốt, xấu) để tìm hiểu nguyên nhân, rút kinh nghiệm

 Kết quả điều ta không dùng để suy rộng hoặc làm căn cứ đánh giá tình hình

cơ bản của hiện tượng

c Điều tra chọn mẫu:

 Là điều tra không toàn bộ trong đó người ta chỉ chọn ra một số đơn vị để điều tra thực tế, sau đó dùng kết quả thu thập được để tính toán suy rộng cho toàn

 Kết quả điều tra dùng để suy rộng cho cả tổng thể chung

III Các phương pháp điều tra thống kê:

1 Phương pháp trực tiếp:

Nhân viên điều tra trực tiếp quan sát hoặc tiến hành cân, đong, đo, đếm, rồi ghi chép vào phiếu điều tra Kết quả điều tra trực tiếp bảo đảm mức độ chính xác cao, có thể phát hiện sai sót để chỉnh lý kịp thời Phương pháp này tốn kém về chi phí và thời gian, vì vậy theo yêu cầu nghiên cứu mà người ta áp dụng phương pháp điều tra trực tiếp hay gián tiếp VD: Thống kê hàng hóa tồn kho, kiểm kê tài sản cố định…

2 Phương pháp điều tra gián tiếp:

Nhân viên điều tra thu thập tài liệu của hiện tượng qua điện thoại, phiếu điều tra, báo cáo thống kê, thư từ, fax, internet Kết quả điều tra gián tiếp phụ thuộc vào đơn vị được điều tra, chất lượng và mức độ chính xác của tài liệu còn hạn chế, nhân viên điều tra khó phát hiện sai sót để xử lý kịp thời Phương pháp này có ưu điểm là tiến hành nhanh gọn, kịp thời và đỡ tốn kém

+ Phương pháp phái viên điều tra (phỏng vấn trực tiếp): nhân viên điều tra gặp trực tiếp đối tượng điều tra đặt câu hỏi và nghe câu trả lời

+ Phương pháp tự ghi báo cáo: đối tượng được điều tra sau khi nghe hướng dẫn tự ghi số liệu vào phiếu điều tra rồi nộp cho cơ quan điều tra

 Phát hiện được những sai sót trong câu trả lời

 Nhược điểm: tốn kém về thời gian, chi phí và nhân lực, đòi hỏi có sự chuẩn bị kỹ càng về điều tra viên, địa điểm phỏng vấn

b Phỏng vấn gián tiếp:

 Là phương pháp thu thập tài liệu ban đầu được thực hiện bằng cách người được hỏi nhận được phiếu điều tra và tự mình ghi câu trả lời vào phiếu điều tra rồi gửi lại cho cơ quan điều tra

 Đặc điểm của phương pháp này là người hỏi và người trả lời không có sự giao tiếpvới nhau, không có quá trình hỏi – đáp trực tiếp mà quá trình thu thập thông tin được thực hiện thông qua phiếu điều tra hay còn gọi là bảng hỏi

 Ưu điểm: dễ tổ chức, tiết kiệm chi phí

 Nhược điểm: khó kiểm tra, đánh giá độ chính xác của thông tin , nội dung điều tra

bị hạn chế

IV Các hình thức tổ chức điều hành thống kê:

1 Báo cáo thống kê định kỳ

 Báo cáo thống kê định kỳ: thu thập thông tin thống kê một cách thường xuyên, định kỳ theo hình thức, nội dung, phương pháp và chế độ báo cáo thống nhất do cơquan có thẩm quyền quyết định Ví dụ phiếu thu thập lợi nhuận của doanh nghiệp thương mại hàng tháng

 Đặc điểm: Trong hình thức này sử dụng phổ biến loại điều tra toàn bộ và thường xuyên, thu thập thông tin gián tiếp

 Nội dung: Chỉ thu thập được một số chỉ tiêu chủ yếu phục vụ cho các kế hoạch và quản lý của doanh nghiệp, các cấp, các ngành trong nền kinh tế quốc dân Những chỉ tiêu trong báo cáo thống kê được cụ thể thành các biểu mẫu thống nhất cho cácthời kỳ khác nhau của doanh nghiệp.Ví dụ: báo cáo thống kê hàng mua, hàng dự trữ, giá trị sản xuất lao động, doanh thu, chi phí của doanh nghiệp

2 Điều tra chuyên môn.

 Điều tra chuyên môn: là hình thức điều tra không thường xuyên, được tiến hành theo một kế hoạch và phương pháp riêng cho mỗi lần điều tra

 Đặc điểm: Khi cần thì mới tiến hành điều tra

 Nội dung: Những tài liệu TK định kỳ chưa hoặc không cung cấp được; hoặc để kiểm tra chất lượng của báo cáo TK định kỳ Nội dung của điều tra chuyên môn thường đầy đủ hơn, phong phú hơn so với báo cáo thống kê định kỳ

V Xây dựng phương án điều tra thống kê:

1 Mục đích điều tra.

Bất kỳ một hiện tượng kinh tế xã hội nào cũng đều có thể xem xét, quan sát trên nhiều khía cạnh khác nhau, mỗi khía cạnh sẽ cho ta những kết luận khác nhau về hiện tượng Vìvậy, trước khi điều tra ta phải xác định cuộc điều tra này nhằm tìm hiểu vấn đề gì, phục

vụ cho yêu cầu nghiên cứu nào Đó là mục đích của cuộc điều tra

Mục đích điều tra còn là căn cứ quan trọng xác định đối tượng, đơn vị điều tra, xây dựng

kế hoạch và nội dung điều tra Vì vậy, việc xác định rõ và đúng mục đích điều tra là cơ sởquan trọng cho việc thu thập số liệu ban đầu một cách đầy đủ hợp lý, đáp ứng được yêu cầu nghiên cứu đặt ra

Bất cứ một hiện tượng nào khi nghiên cứu cũng được tìm hiểu ở nhiều góc độ khác nhau Song, trong điều tra thống kê thì không thể và không nhất thiết phải điều tra tất cả các khía cạnh của hiện tượng mà chỉ nên tập trung khảo sát những khía cạnh có liên quan trựctiếp, phục vụ yêu cầu nghiên cứu

Căn cứ để xác định mục đích điều tra thường là những nhu cầu thực tế cuộc sống, nhu cầu hoàn chỉnh lý luận … những nhu cầu này biểu hiện một cách trực tiếp bằng các yêu cầu, đề nghị, mong muốn của cơ quan chủ quản …

2 Đối tượng điều tra và đơn vị điều tra

a Đối tượng điều tra

Đối tượng điều tra là tổng thể các đơn vị thuộc hiện tượng nghiên cứu có các dữ liệu cần thiết khi tiến hành điều tra Xác định đối tượng điều tra là xác định xem những đơn vị tổng thể nào thuộc phạm vi điều tra, cần được thu thập thông tin

Xác định đối tượng điều tra đúng giúp chúng ta xác định đúng số đơn vị điều tra, tránh được những nhầm lẫn khi thu thập dữ liệu Muốn xác định chính xác đối tượng điều tra, một mặt phải dựa vào sự phân tích lý luận, mặt khác nêu lên những tiêu chuẩn cơ bản

phân biệt hiện tượng nghiên cứu với các hiện tượng liên quan, phân biệt đơn vị tổng thể này với đơn vị tổng thể khác.

b Đơn vị điều tra

Đơn vị điều tra là là từng đơn vị cá biệt thuộc đối tượng điều tra và được điều tra thực tế Trong điều tra toàn bộ số đơn vị điều tra cũng chính là số đơn vị thuộc đối tượng điều tra.Trong điều tra không toàn bộ, thì số đơn vị điều tra là những đơn vị được chọn ra từ tổng

số các đơn vị thuộc đối tượng điều tra Đơn vị điều tra chính là nơi phát sinh những tài liệu ban đầu, điều tra viên cần đến đó để thu thập trong mỗi cuộc điều tra Đơn vị điều tracòn là căn cứ để tiến hành tổng hợp dữ liệu, phân tích và dự báo thống kê cần thiết Tùy thuộc vào mục đích và đối tượng điều tra mà đơn vị điều tra được xác định là khác nhau Như vậy, muốn xác định đối tượng điều tra thì phải trả lời câu hỏi “điều tra ai?”, việc xácđịnh đơn vị điều tra là trả lời câu hỏi “điều tra ở đâu?” Trong một số trường hợp đơn vị điều tra và đối tượng điều tra có thể trùng nhau

Cần phân biệt đơn vị điều tra và đơn vị tổng thể Đơn vị tổng thể là các phần tử, các đơn

vị cấu thành hiện tượng mà qua đó ta có thể xác định được quy mô tổng thể Việc xác định số đơn vị tổng thể liên quan đến việc lập phương án điều tra, chọn phương án điều tra và ước lượng kinh phí để điều tra… còn việc xác định số đơn vị điều tra liên quan đếnviệc tổ chức ghi chép, đăng kí tài liệu, phân bổ cán bộ…

3 Nội dung điều tra và thiết lập phiếu điều tra:

a Nội dung cần điều tra:

Nội dung điều tra là toàn bộ các đặc điểm cơ bản của từng đối tượng, từng đơn vị điều tra

mà ta cần thu thập thông tin Trong thực tế các đơn vị của hiện tượng nghiên cứu thường

có rất nhiều đặc điểm khác nhau và ta cũng không thể, không nhất thiết phải thu thập thông tin của toàn bộ các tiêu thức đó mà chỉ cần thu thập theo một số tiêu thức quan trọng đáp ứng cho mục đích điều tra và mục đích nghiên cứu

Để xác đinh đúng, đủ nội dung điều tra cần căn cứ vào các yếu tố sau:

 Mục đích điều tra: mục đích điều tra chỉ rõ những thông tin nào để đáp ứng nhu cầu của nó vì mục đích khác nhau thì nhu cầu về thông tin cũng khác nhau

 Đặc điểm của hiện tượng nghiên cứu: tất cả những hiện tượng mà thống kê nghiên cứu đều tồn tại trong những điều kiện cụ thể về thời gian và không gian Khi điều kiện thay đổi thì đặc điểm của hiện tượng cũng thay đổi theo, khi đó các biểu hiện của chúng cũng khác nhau

 Khả năng về nhân lực, chi phí và thời gian cho phép

b Phiếu điều tra:

 Phiếu điều tra: là loại văn bản in sẵn theo mẫu quy định trong kế hoạch điều tra được sử dụng thống nhất để ghi dữ liệu của đơn vị điều tra.

 Yêu cầu của phiếu điều tra: có đầy đủ các nội dung cần điều tra, các thang đo định tính sử dụng trong nội dung điều tra cần được mã hóa sẵn, các câu hỏi được thiết kế cụ thể, khoa học, thuận lợi cho việc kiểm tra và tổng hợp dữ liệu

 Bản giải thích cách ghi biểu mẫu: là bản giải thích và hướng dẫn cụ thể cách xác định và ghi dữ liệu vào biểu mẫu điều tra Nội dung, ý nghĩa của các câu hỏi phải được giải thích khoa học và chính xác Những câu hỏi phức tạp có nhiều khả năng trả lời cần có ví dụ cụ thể

 Ngoài những nội dung chủ yếu trên, bản giải thích còn đề cập đến một số vấn đề

về phương pháp, cách tổ chức và tiến hành điều tra như sau:

• Cách chọn mẫu

• Phương pháp thu thập và ghi chép số liệu ban đầu

• Các bước và tiến độ điều tra

• Tổ chức và quy định nhiệm vụ của cán bộ tham gia điều tra

• Phân công khu vực điều tra

• Tổ chức tập huấn cán bộ điều tra

• Điều tra thử để rút kinh nghiệm

• Tổ chức tuyên truyền mục đích, ý nghĩa và yêu cầu của cuộc điều tra

4 Thời điểm, thời kỳ và thời hạn điều tra:

 Thời điểm điều tra là mốc thời gian được quy định để ghi chép thống nhất tài liệu của tất cả các đơn vị điều tra, tránh hiện tượng trùng hoặc sót tài liệu thu thập

 Thời kỳ điều tra là khoảng thời gian từ khi bắt đầu đến lúc kết thúc cuộc điều tra.Quy định thời kỳ điều tra sẽ thống nhất ,sẽ tạo thuận lợi cho tổng hợp tài liệu thống kê.Thời kì điều tra dài hay ngắn phụ thuộc vào mục đích nghiên cứu

 Thời hạn điều tra là thời gian dành cho việc đăng kí thu thập tất cả các dữ liệu điềutra, được tính từ bắt đầu cho đến khi kết thúc toàn bộ công việc thu thập dữ liệu.Như vậy thời hạn điều tra dài hay ngắn phụ thuộc vào quy mô, tính chất phức tạp của hiện tượng, nội dung nghiên cứu và lực lượng tham gia nhưng không nên quá dài

5 Lập kế hoạch tổ chức và tiến hành điều tra:

 Thành lập Ban chỉ đạo điều tra và quy định nhiệm vụ cơ quan điều tra các cấp

 Chuẩn bị lực lượng cán bộ điều tra, phân công trách nhiệm và tiến hành tập huân nghiệp vụ cho họ

 Lựa chọn phương án điều tra thích hợp

 Xác định các bước tiến hành điều tra

 Phân chia khu vực và địa bàn điều tra

 Tổ chức các cuộc hội nghị chuẩn bị

 Xây dựng phương án tài chính và chuẩn bị các phương tiện vật chất khác

 Tuyên truyền mục đích, ý nghĩa của cuộc điều tra

VI Sai số trong điều tra thống kê:

1 Khái niệm và các loại sai số trong điều tra thống kê

- Sai số trong điều tra thống kê là chênh lệch giữa số liệu điều tra và số liệu thực tế của hiện tượng nghiên cứu

- Có hai loại sai số :

+ Sai số do ghi chép : Loại sai số này có thể xảy ra do người điều tra hoặc đối tượng điều tra Người điều tra quan sát, ghi chép sai, trình độ chuyên môn hạn chế hoặc thiếu ý thức,tinh thần trách nghiệm Mặt khác, có thể do đối tượng điều tra không hiểu nội dung mà trả lời sai, sợ mất thời gian hoặc cố ý trả lời sai để che giấu sự thật

+ Sai số do tính chất đại biểu : Loại sai số này chỉ xảy ra trong điều tra không toàn bộ do chọn mẫu quá nhỏ không đủ để tính luật số lớn phát huy tác dụng Mặt khác do điều tra một số đơn vị tổng thể rồi suy rộng cho toàn tổng thể dẫn đến sai số là điều không tránh khỏi Đối với những tổng thể có nhiều bộ phận khác nhau thì số mẫu phải đảm bảo đầy

đủ các loại hoặc các nhóm, tức là kết cấu mẫu giống kết cấu chung Như vậy tính chất đạibiểu của đơn vị mẫu mới phát huy tác dụng, khi suy rộng cho toàn tổng thể

2 Hạn chế và biện pháp khắc phục sai số:

Để hạn chế sai số trong điều tra thống kê cần phải tố chức tập huấn nội dung điều tra cho điều tra viên và đơn vị điều tra ,tuyên truyền mục đích, ý nghĩa của cuộc điều tra, chuẩn

bị đầy đủ nhân lực, kinh phí, dụng cụ đo lường phục vụ cho cuộc điều tra Tài liệu thu thập được qua điều tra cần phải kiểm tra tính logic và kết quả tính toán kịp thời chỉnh lý Mặt khác phải kiểm tra tính chất đại biểu của số mẫu và tiến hành điều tra thí điểm nếu thấy cần thiết, nhất là với hiện tượng có phạm vi rộng tính chất phức tạp, số đơn vị tổng thể quá nhiều

Phần II: Vận dụng xây dựng phương án điều tra thống kê chi phí chi tiêu trung bình trong 1 tháng của sinh viên K51H trường Đại học Thương Mại