Bài giảng Thanh toán quốc tế Chương 4 TS. Huỳnh Minh Triết (2017)

Bài giảng Thanh toán quốc tế Chương 4 Bộ chứng từ trong TTQT cung cấp cho người học các kiến thức về Chứng từ tài chính, chứng từ thương mại, kiểm tra xử lý bộ chứng từ. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

 Hiểu được nội dung từng loại chứng từ đi kèm

theo phương thức TTQT

 Kiểm tra sự hợp lệ và chính xác của từng loại

chứng từ trong TTQT

 Hiểu và biết cách sử dụng từng loại chứng từ

trong từng phương thức thanh toán

5.1.1 HỐI PHIẾU

Khái niệm:

HP là một tờ mệnh lệnh yêu cầu trả tiền vô điều kiện

của một người ký phát (drawer) cho người khác

(drawee), yêu cầu người này: hoặc khi nhìn thấy

phiếu; hoặc tại một ngày cụ thể trong tương lai;

hoặc tại một ngày có thể xác định được trong

tương lai, phải trả một số tiền nhất định cho một

người nào đó, hoặc theo lệnh của người này trả

cho người khác hoặc trả cho người cầm phiếu.

5.1.2 LỆNH PHIẾU

Khái niệm:

LP là một tờ giấy cam kết trả tiền vô điều kiện do một

người, gọi là người ký phát, cam kết trả vô điều

kiện một số tiền nhất định vào một ngày nhất định

cho một người thụ hưởng có ghi tên trên lệnh

phiếu hoặc cho một người khác theo lệnh của

người thụ hưởng

Khái niệm:

Séc là một mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do người

chủ tài khoản mở tại NH ra lệnh cho NH (nơi mở

tài khoản) trích một số tiền nhất định từ tài khoản

của mình mở ở NH này trả cho người cầm séc

hoặc cho người được chỉ định trên tờ séc

5.1.4 LỆNH NHỜ THU

Lệnh nhờ thu hay còn gọi là chỉ thị nhờ thu, là văn bản

pháp lý điều chỉnh quan hệ giữa NH với bên nhờ thu

Nội dung của chỉ thị nhờ thu thường bao gồm những điều

kiện sau đây:

* Điều kiện trả tiền là D/A hay D/P?

* Chi phí nhờ thu ai chịu?

Vận đơn theo hợp đồng thuê tàu (Charter Party B/L)



Vận đơn hàng không (Air Way Bill)



Khái niệm:

Là chứng từ chuyên chở HH trên biển, do người vận

tải cấp cho người gửi hàng nhằm xác định quan hệ

pháp lý giữa người vận tải với người chủ hàng

 Là một bằng chứng về những điều khoản của một

hợp đồng vận tải đường biển

 Là chứng từ xác nhận quyền sở hữu đối với những

HH đã ghi trong vận đơn

Bản gốc (Original) hay bản sao (Copy)

có chức năng nêu trên?

VẬN ĐƠN ĐƯỜNG BIỂN

 2/8/2017Làm căn cứ xác định lượng hàng đã gửi đi 13

VẬN ĐƠN ĐƯỜNG BIỂN

- Thời gian và địa điểm cấp vận đơn, số bản gốc vận đơn, chữ

ký của người vận tải hoặc của thuyền trưởng hoặc của

người đại diện cho thuyền trưởng

VẬN ĐƠN ĐƯỜNG BIỂN

Nội dung:

 Mặt sau vận đơn: 

- Cơ sở pháp lý của vận đơn

- Các điều khoản về trách nhiệm và miễn trách nhiệm

của người vận tải.

VẬN ĐƠN ĐƯỜNG BIỂN

Một số loại vận đơn phổ biến:

 Căn cứ vào cách chuyển nhượng quyền sở hữu HH

trên vận đơn :

- Vận đơn đích danh (Straight B/L)

- Vận đơn theo lệnh (Order B/L)

- Vận đơn xuất trình (Bearer B/L)

VẬN ĐƠN ĐƯỜNG BIỂN

Một số loại vận đơn phổ biến:

 Căn cứ vào phê chú trên vận đơn :

- Vận đơn hoàn hảo (Clean B/L)

- Vận đơn không hoàn hảo (Unclean B/L)

 Căn cứ vào cách chuyên chở:

- Vận đơn chở suốt (Through B/L)

- 2/8/2017Vận đơn đi thẳng (Direct B/L) 18

Một số loại vận đơn phổ biến:

 Căn cứ vào thời gian cấp vận đơn và thời gian bốc

xếp hàng :

- Vận đơn đã xếp hàng (Shipped on board B/L)

- Vận đơn nhận hàng để xếp (Received for shipment B/L)

- Vận đơn đến chậm (Stale B/L)

- Vận đơn hỗn hợp (Combined B/L)

- 2/8/2017Vận đơn rút gọn (Short B/L) 19

VẬN ĐƠN VẬN TẢI ĐA PHƯƠNG THỨC

(COMBINED TRANSPORT DOCUMENT)

Khái niệm: là vận đơn được sử dụng trong trường hợp HH

được vận chuyển từ nơi đi đến nơi đến bằng hai hay nhiều

loại phương tiện vận tải khác nhau Tên gọi:

- Combined Transport Bill of Lading

- Bill of Lading for Combined Transport Shipment or Port

to Port Shipment

- Negotiable FIATA Multimodal Transport Bill of Lading

- Multimodal Transport Document

VẬN ĐƠN VẬN TẢI ĐA PHƯƠNG THỨC

(COMBINED TRANSPORT DOCUMENT)

Đặc điểm:

- Ghi rõ nơi nhận hàng để chở và nơi giao hàng

- Người cấp vận đơn này phải là người vận chuyển hoặc

người kinh doanh vận tải đa phương thức

- Ghi rõ việc được phép chuyển tải, các phương thức vận

tải tham gia và nơi chuyển tải

- Người cấp vận đơn này phải chịu trách nhiệm về HH từ

nơi nhận hàng để chở đến nơi giao hàng



VẬN ĐƠN THEO HỢP ĐỒNG THUÊ TÀU

(Charter Party B/L)

Khái niệm: là vận đơn được phát hành trong trường hợp

hàng hoá được chuyên chở theo một hợp đồng thuê

tàu chuyến

Trên vận đơn có ghi:

- " Phụ thuộc vào hợp đồng thuê tàu“, hoặc

- "Sử dụng với hợp đồng thuê tàu" (to used with

Charter Party)



(Air Way Bill)

Khái niệm: là chứng từ vận chuyển HH và bằng chứng

của việc ký kết hợp đồng và vận chuyển HH bằng

máy bay, về điều kiện của hợp đồng và việc đã tiếp

nhận HH để vận chuyển (Luật Hàng Không dân

dụng VN số 66/2006/QH11 của Quốc hội - Ban

 Là giấy chứng nhận bảo hiểm hàng hoá vận

chuyển bằng đường hàng không

 Là chứng từ kê khai hải quan của hàng hoá

 Là hướng dẫn cho nhân viên hàng không trong

quá trình phục vụ chuyên chở HH

VẬN ĐƠN HÀNG KHÔNG

(Air Way Bill)

Chức năng:

Tại sao vận đơn hàng không không phải là

chứng từ sở hữu hàng hoá như vận đơn

đường biển thông thường?

 Vận đơn hàng không không phải lầ chứng từ sở hữa

hàng hoá như vận đơn đường biển thông thường

Nguyên nhân của điều này là do tốc độ vận tải hàng

không rất cao, hành trình của máy bay thường kết

thúc và hàng hoá được giao ngay ở nơi đến một

khoảng thời gian dài trước khi có thể gửi chứng từ

hàng không từ người xuất khẩu qua ngân hàng của

họ tới ngân hàng của người xuất khẩu để rồi ngân

hàng của người nhập khẩu gửi cho người nhập

khẩu Vì những lý do trên mà vận đơn hàng không

thường không có chức năng sở hữu hàng hoá Vận

đơn hàng không có thể do hãng hàng không phát

hành, cũng có thể do người khác không phải do

hãng hàng không ban hành.

Một số loại vận đơn phổ biến:

 Căn cứ vào người phát hành :

- Vận đơn của hãng hàng không (Airline airway bill): Có

ghi biển tượng và mã nhận dạng

- Vận đơn trung lập ( Neutral airway bill)

 Căn cứ vào việc gom hàng :

- Vận đơn chủ (Master Airway bill-MAWB)

- Vận đơn của người gom hàng (House airway bill-HAWB)

( Air Way Bill )

Nội dung của Air Way Bill 

- In theo mẫu của Hiệp hội vận tải hàng không QT IATA

Lập và phân phối Air Way Bill

+ Bản thứ hai: dành cho người nhận hàng do người gửi

hàng cùng người chuyên chở cùng ký và gửi kèm cùng

HH

+ Bản thứ ba: do người chuyên chở ký và người chuyên

chở giao cho người gửi hàng sau khi nhận hàng để chở

- Bản gốc số 1: dành cho người chuyên chở, màu xanh lá cây, có

chữ ký của người gửi hàng

- Bản gốc số 2: dành cho người nhận hàng, màu hồng, được gửi

cùng lô hàng tới nơi đến cuối cùng và giao cho người nhận khi giao

hàng

- Bản gốc số 3: dành cho người gửi hàng, màu xanh da trời, có chữ

ký của cả người chuyên chở và người gửi hàng

VẬN ĐƠN HÀNG KHÔNG

(Air Way Bill)

Lập và phân phối Air Way Bill

 Phân phối (tt)

- Bản số 4: màu vàng, có sẵn ở nơi đến cuối cùng, có chữ

ký của người nhận hàng, biên lai giao hàng

- Bản số 5: dành cho sân bay đến, có sẵn ở sân bay đến.

- Bản số 6: dành cho người chuyên chở thứ 3, dùng khi

hàng được chuyên chở tại sân bay thứ 3

- Bản số 7: dành cho người chuyên chở thứ 2, dùng khi

hàng được chuyển tải tại sân bay thứ 2

(Air Way Bill)

Lập và phân phối Air Way Bill

 Phân phối (tt):

- Bản số 8: dành cho người chuyên chở thứ 1, được bộ

phận chuyển hàng hoá của người chuyên chở đầu tiên giữ

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN

ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

 Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice)

 Phiếu đóng gói HH (Packing list)

 Bảng kê chi tiết (Specification)

 Giấy chứng nhận xuất xứ (Certificate of Origin – C/O)

 Hóa đơn lãnh sự (Consular Invoice)

 Hóa đơn hải quan (Custom Invoice)

 Bảo hiểm đơn (Insurance Invoice)

 Giấy chứng nhận bảo hiểm (Insurance Certificate)

2/8/2017Giấy chứng nhận số lượng (Certificate of Quantity) 33

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN

ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

 Giấy chứng nhận trọng lượng (Certificate of Weight)

 Giấy chứng nhận phẩm chất (Certificate of Quality)

 Giấy chứng nhận vệ sinh (Sanitary Certificate)

ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

 Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice)

+ Tác dụng:

* Kiểm tra lệnh đòi tiền (nếu kèm Hối phiếu)

* thay thế hối phiếu để đòi tiền (nếu không kèm

theo Hối phiếu)

* Cơ sở tính thuế hải quan

* Cung cấp chi tiết hàng hoá để thống kê, đối

- Ngày tháng lập hóa đơn

- Tên địa chỉ người bán, người mua

- Tên hàng hoặc tên DV được mua bán

- Số lượng HH

- Giá đơn vị, tổng giá trị

- Số lượng kiện hàng, loại bao bì, ký mã hiệu, trọng lượng cả

bì và trọng lượng tịnh, số và ngày ký HĐ mua bán, ngày gửi

hàng, ĐK giao hàng, điều kiện thanh toán

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN

ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

 Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice)

+ Các loại hóa đơn:

Hóa đơn tạm thời (Provisional invoice)

Hóa đơn chính thức (Final Invoice)

Hóa đơn chi tiết (Detailed Invoice)

Hóa đơn chiếu lệ (Proforma Invoice)

Bảng kê chi tiết (Specification)

+ Nội dung: Tên người bán, người mua, tên hàng, số HĐ,

số hóa đơn, ký mã hiệu, số hiệu các kiện hàng, số lượng

kiện hàng, số lượng hàng trong mỗi kiện, trọng lượng mỗi

kiện, trọng lượng tổng cộng 28

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

Giấy chứng nhận xuất xứ

(Certificate of Origin – C/O) 

+ Tác dụng: là căn cứ tính thuế

+ Nội dung: Tên địa chỉ người mua, người bán, tên

hàng, số lượng, trọng lượng, ký mã hiệu, lời khai

của chủ hàng và xác nhận của Phòng TM về nơi

sản xuất HH

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

Hóa đơn lãnh sự (Consular Invoice)

bắt buộc ở những nước mà thuế NK được tính theo

giá trị hàng.

 Hóa đơn hải quan (Custom Invoice) 

 thuận tiện cho việc thống kê của hải quan nước NK, xác định nguồn

gốc HH, xác định chính xác giá của HH

+ Chi tiết về người bán, người mua, địa điểm và thời gian lập hóa

đơn, nơi gởi và nơi nhận, tên hàng, ký mã hiệu, nước XK HH, số lượng,

trọng lượng HH, giá hàng tính bằng tiền của nước XK

+ Chứng nhận tất cả các điểm chi tiết của hóa đơn đã làm là đúng

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

Bảo hiểm đơn (Insurance Invoice) 

+ Tác dụng:

- Xác nhận đã ký kết một hợp đồng bảo hiểm và các điều

khoản của hợp đồng đó

- Xác nhận việc trả phí bảo hiểm

- Là chứng từ cần thiết để khiếu nại hãng bảo hiểm và để nhận

tiền bồi thường bảo hiểm

+ Nội dung:

- Điều khoản chung và có tính chất thường xuyên

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

Giấy chứng nhận bảo hiểm (Insurance

Certificate)

+ Tác dụng :

- Thay thế cho bảo hiểm đơn

- Làm bằng chứng về phạm vi được bảo hiểm của HH

+ Nội dung :

 Giống như Bảo hiểm đơn, tuy nhiên không có phần các

điều khoản chung và có tính chất thường xuyên

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

Giấy chứng nhận số lượng (Certificate of

Quantity) 

dùng trong trường hợp đối tượng mua bán là những

HH mà chỉ cần quan tâm đến số lượng như bàn ghế, thuốc lá …

 do cục kiểm nghiệm phẩm chất HH XNK hoặc công ty

giám định, hoặc do đơn vị XK lập và được kiểm nghiệm, công ty

giám định hay cơ quan hải quan xác nhận Nội dung: bao gồm

những điểm sau: tên người gửi hàng, người nhận hàng, tên HH

cảng đi, cảng đến, ký mã hiệu, số lượng HH tổng cộng và từng

ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

Giấy chứng nhận trọng lượng (Certificate of

Weight)

+ Tác dụng: để đối chiếu giữa hàng người bán đã gửi

với hàng thực nhận về khối lượng từng mặt hàng

+ Nội dung: gồm Tên người gửi, tên người nhận, tên

phương tiện vận tải, ngày bốc hàng lên phương tiện vận tải,

tên hàng, quy cách, trọng lượng tịnh, trọng lượng cả bì, tên cơ

quan xác nhận

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

Giấy chứng nhận phẩm chất (Certificate of

Quality) 

+ Tác dụng: chứng minh sự phù hợp giữa chất lượng

HH với quy định của hợp đồng

+ Nội dung: gồm 2 phần:

- Phần trên: ghi rõ đặc điểm của lô hàng

- Phần dưới: kết quả kiểm tra của từng chỉ tiêu chất lượng; hoặc chỉ ghi kết luận chung; hoặc có thể ghi tất cả

kết quả kiểm tra và kết luận 2/8/2017 48

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

Giấy chứng nhận vệ sinh (Sanitary

Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật

(Phytosanitary Certificate) 

+ Tác dụng: chứng minh HH hoàn toàn phù hợp với

hợp đồng, và bổ sung giấy tờ để làm thủ tục khi XNK

+ Nội dung: Tên hàng, số lượng, trọng lượng, bao bì,

ký mã hiệu, người gửi hàng, người nhận hàng, số hợp đồng, số

vận đơn, phương tiện vận tải và phần ghi nhận xét của cơ quan

kiểm dịch thực vật cùng với những biện pháp khử trùng đã

ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

Giấy chứng nhận kiểm dịch động vật

(Veterinary Certificate) 

+ Tác dụng: chứng minh HH hoàn toàn phù hợp với hợp

đồng, và bổ sung giấy tờ để làm thủ tục khi XNK

+ Nội dung: Phần ghi loại động vật, người gửi hàng, người

nhận hàng, số lượng, trọng lượng, nơi đến, cảng gửi hàng, phương

tiện chuyên chở, ngày kiểm dịch, hiệu lực của giấy chứng nhận và

phần chứng thực của bác sĩ thú ý xác nhận sản phẩm được lấy từ

con vật khỏe mạnh, ở vùng an toàn dịch, đã được kiểm tra trước,

hợp vệ sinh cho người tiêu dùng 2/8/2017 51

5.2.2 CHỨNG TỪ LIÊN QUAN ĐẾN HÀNG HÓA KHÁC

Tờ khai hải quan 

+ Tác dụng: làm cơ sở để cơ quan hải quan tiến hành kiểm

tra giấy tờ và HH khi HH đi ngang qua biên giới QG

Ý nghĩa của bộ chứng từ thanh toán :

 Cơ sở thanh toán giữa các bên trong hoạt động

xuất nhập khẩu

 Mua đi bán lại, cầm cố, thế chấp hoặc chiết

khấu tại ngân hàng

Kiểm tra và xử lý bộ chứng từ thanh toán:

 Nguyên tắc kiểm tra

 Kiểm tra sơ lược ban đầu

 Kiểm tra cụ thể từng loại chứng từ

Kiểm tra chứng từ tài chính – Hối phiếu

(Draft/ Bill of Exchange)Nội dung kiểm tra: Theo quy định của Luật thống nhất về Hối

phiếu ULB:

 Đầy đủ nội dung: Tiêu đề, mệnh lệnh đòi tiền vô điều

kiện, tên người trả tiền, thời hạn thanh toán…

 Có chữ ký chính của người ký phát

 Bản sao không có giá trị thanh toán, hai bản chính phải

thống nhất về nội dung, tuy nhiên

- Bản 1: At sight of this FIRST Exchange (Second of

the same tenor and date being unpaid)

- Bản 2: At sight of this SECOND Exchange (First of

the same tenor and date being unpaid)

Kiểm tra chứng từ tài chính – Hối phiếu

(Draft/ Bill of Exchange)

BILL OF EXCHANGE No.: 134/EX  Taiwan, 24 th August 2010 

For: 86,603 USD 

At …… sight of this first Bill of Exchange (second of the same tenor

and date being unpaid) pay to the order of China Development Industrial

Bank  the sum of eighty-six thousand six hundred and three US dollars.



Value received as per our invoice(s), No 134 dated 20 th August 2010

Drawn under: Nam A Commercial Joint Stock Bank, Ho Chi Minh, Viet

Nam by L/C No: ILC00053/NAB10 dated 9 th August 2010 

To: Nam A Bank  Vulcan Industrial Cooperation 

97 Bis Ham Nghi St., No 2, Shih – Chuan RD, Hsiao

Dist.1, Ho Chi Minh, VN Kang Dist, Kaohsiung,Taiwan R.O.C 

(signed)

1

Kiểm tra chứng từ tài chính – Hối phiếu

(Draft/ Bill of Exchange)Nội dung kiểm tra:

1. Địa điểm

2. Ngày ký phát HP

3. Số tiền ghi trên HP:

4. Thời hạn thanh toán tiền trên HP

5. Số và ngày lập Hóa đơn:

6. Tên và địa chỉ của các bên liên quan:

(Draft/ Bill of Exchange)

Bất hợp lệ thường gặp:

1 Số và ngày lập Hóa đơn được ghi trên HP không đúng với số và

ngày lập Hóa đơn thực tế

2 Số tiền ghi trên HP bằng số và bằng chữ không khớp với nhau

hoặc không bằng tổng trị giá của Hóa đơn, hoặc số tiền bằng chữ

ghi sai lỗi chính tả.

3 Việc dẫn chú NH phát hành thư TD, số và ngày thư TD bị sai

hoặc không dẫn chú

4 Tên của các bên liên quan bị sai

5 Ở khoản mục người ký phát HP chỉ có chữ ký của người đại diện

và con dấu mang tên công ty viết tắt, trong khi đó trên L/C tên

của người thụ hưởng được ghi đầy đủ

Kiểm tra chứng từ tài chính – Hối phiếu

(Draft/ Bill of Exchange)

Một HP hợp lệ còn phải đảm bảo

những yêu cầu sau:

1. HP phải được ký phát trong thời hạn hiệu lực của