Đảng Cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, ngay từ khi ra đời đã giành được quyền lãnh đạo cách mạng Việt Nam, trở thành nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của cách mạng, được lịch sử cách mạng và xã hội thừa nhận như một tất yếu của lịch sử. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã đứng lên làm cách mạng, giành lấy quyền lực và tổ chức ra hệ thống chính trị của mình.
Trang 1“Phương thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền đối
với hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay”
LỜI NÓI ĐẦU
Đảng Cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân ViệtNam, ngay từ khi ra đời đã giành được quyền lãnh đạo cách mạng Việt Nam,trở thành nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của cách mạng, được lịch sửcách mạng và xã hội thừa nhận như một tất yếu của lịch sử Dưới sự lãnh đạocủa Đảng, nhân dân ta đã đứng lên làm cách mạng, giành lấy quyền lực và tổchức ra hệ thống chính trị của mình Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhànước, Mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội là trụ cột của cơ chế vậnhành của cả hệ thống chính trị nước ta Đảng là tổ chức cấu thành hệ thốngchính trị, nhưng Đảng lãnh đạo cả hệ thống ấy Sự lãnh đạo của Đảng đượcthể hiện ở nội dung lãnh đạo, phương thức lãnh đạo và lề lối làm việc, tácphong công tác, trong đó phương thức lãnh đạo có vai trò đặc biệt quan trọng,quyết định đến bản chất cách mạng của cả hệ thống chính trị, tạo động lựccho các tổ chức trong hệ thống chính trị phát huy vai trò, vị trí của mình, gópphần tạo nên thắng lợi của cách mạng Việt Nam
Nhờ có phương thức lãnh đạo thích hợp mới thực hiện được sự lãnhđạo của Đảng, chuyển tải nội dung để tác động đến đối tượng lãnh đạo nhằmthực hiện mục đích đề ra Phương thức lãnh đạo là một hệ thống các hìnhthức, biện pháp, phương pháp mà Đảng sử dụng để tác động đến đối tượnglãnh đạo nhằm thực hiện nhiệm vụ chính trị do Đảng đề ra Phương thức lãnhđạo phụ thuộc trước hết vào đối tượng lãnh đạo, vào hoàn cảnh, điều kiện lịch
sử trong nước và thế giới, vào sự phát triển khoa học và công nghệ, vàonhiệm vụ chính trị thực tiễn của Đảng trong từng giai đoạn và vào chủ thểlãnh đạo là Đảng Do đó, phương thức lãnh đạo của Đảng không phải là bấtbiến mà cũng thay đổi theo từng giai đoạn của cách mạng Khi Đảng đã nắmchính quyền, phương thức lãnh đạo của Đảng cũng có sự thay đổi so với khiĐảng chưa giành được chính quyền
Trang 2Từ khi lãnh đạo thực hiện đường lối đổi mới đến nay, Đảng ta ngàycàng nhận thức rõ hơn ý nghĩa, tầm quan trọng của việc đổi mới phương thứclãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị Trong các Nghị quyết của Đạihội Đảng toàn quốc từ Đại hôi VI đến Đại hội XI đều khẳng định yêu cầu đổimới phương thức lãnh đạo của Đảng Trong đó, Nghị quyết số 15 -NQ/TW,
được thông qua tại Hội nghị Trung ương 5, khoá X về Tiếp tục đổi mới
phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của hệ thống chính trị đã
khẳng định: "Những đổi mới trong phương thức lãnh đạo của Đảng đối vớihoạt động của hệ thống chính trị đã góp phần nâng cao hơn hiệu quả lãnh đạocủa Đảng, đồng thời phát huy tốt hơn vai trò quản lý của Nhà nước theo quyđịnh của pháp luật, nâng cao hơn chất lượng hoạt động của Mặt trận Tổ quốc
và các đoàn thể, đóng góp tích cực vào những thành tựu chung của đấtnước"1 Đến Đại hội XI của Đảng tiếp tục khẳng định: “Tập trung rà soát, bổsung, điều chỉnh, ban hành mới, xây dựng đồng bộ hệ thống các quy chế, quyđịnh, quy trình công tác để tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảngđối với hoạt động của hệ thống chính trị Khắc phục tình trạng Đảng bao biện,làm thay hoặc buông lỏng lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước”2
NỘI DUNG
1 Một số vấn đề về hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay
1.1 Khái niệm, cấu trúc hệ thống chính trị ở nước ta
Trong mọi xã hội có giai cấp, quyền lực của giai cấp cầm quyền đượcthực hiện bằng một hệ thống thiết chế và tổ chức chính trị nhất định Đó làmột chỉnh thể các tổ chức chính trị hợp pháp trong xã hội, bao gồm các đảngchính trị, nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội được liên kết với nhautrong một hệ thống tổ chức, nhằm tác động vào các quá trình của đời sống xãhội; củng cố, duy trì và phát triển chế độ chính trị phù hợp với lợi ích của giaicấp cầm quyền
CTQG, Hà Nội, 2007, tr.109.
Trang 3Hệ thống chính trị xuất hiện cùng với sự thống trị của giai cấp, nhà nướcnhằm thực hiện đường lối chính trị của giai cấp cầm quyền Do đó, hệ thốngchính trị mang bản chất giai cấp Trong chủ nghĩa xã hội, giai cấp công nhân vànhân dân lao động là chủ thể thực sự của quyền lực, tự mình tổ chức và quản lý
xã hội, quyết định nội dung hoạt động của hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa
Như vậy, hệ thống chính trị là tổ hợp có tính chỉnh thể các thể chếchính trị (nhà nước, các đảng chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổchức xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp ) được xây dựng trên các quyền
và các chuẩn mực xã hội, phân bố theo một kết cấu chức năng nhất định, vậnhành theo những nguyên tắc, cơ chế và quan hệ cụ thể, nhằm thực thi quyềnlực chính trị
Ở nước ta, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930 đã chấm dứt thời
kỳ bế tắc, khủng hoảng về đường lối cứu nước hơn hai phần ba thế kỷ, kể từkhi nước ta bị đế quốc Pháp xâm lược; đồng thời đánh dấu một bước ngoặtquyết định trong phong trào cách mạng và đời sống chính trị của nhân dân ta.Dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng và bằng sự tập hợp lực lượng của các tổchức quần chúng, cách mạng nước ta đã trải qua 15 năm đấu tranh gian khổ
hy sinh, vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách và giành được chính quyềntrong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đập tan ách thống trị và xóa bỏ chínhquyền nhà nước của thực dân và phong kiến, lập nên nước Việt Nam Dân chủCộng hòa, mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử của nước ta Sau Cáchmạng Tháng Tám năm 1945, Đảng thiết lập hệ thống chính quyền mới, đồngthời lãnh đạo nhân dân ta tiến hành các cuộc kháng chiến chống xâm lược,giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc, đưa nước ta bướcvào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Về cấu trúc, hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay bao gồm: Đảng Cộng
sản Việt Nam; Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Quốc hội,
Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và Chính quyền địa phương) và các tổ chức chính trị - xã hội (Mặt trận Tổ quốc
Trang 4Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữViệt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, HộiCựu chiến binh Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội hợp pháp khác)hoạt dộng trên cơ sở liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân
và dội ngũ trí thức, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, thực hiện
và bảo đảm quyền làm chủ đầy đủ của nhân dân
1.2 Vị trí, vai trò của hệ thống chính trị ở nước ta
Trong hệ thống chính trị, các bộ phận cấu thành có vị trí vai trò khôngngang bằng nhau do chức năng khác nhau của nó quy định Ở nước ta hiệnnay, giai cấp công nhân và nhân dân lao động đang là chủ thể chân chính củaquyền lực Vì vậy, hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng là công cụthực hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động Hệ thống chính trị của nước
ta gồm nhiều tổ chức, mỗi tổ chức có vị trí, vai trò khác nhau do chức năng,nhiệm vụ của từng tổ chức, nhưng cùng tác động vào các quá trình phát triểnkinh tế - xã hội nhằm đảm bảo quyền lực của nhân dân
Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong
của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động vàcủa dân tộc Việt nam; đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân,nhân dân lao động và của cả dân tộc Đảng là một bộ phận của hệ thống chínhtrị nhưng lại là hạt nhân lãnh đạo của toàn bộ hệ thống chính trị
Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nhà nước là trụ cột của
hệ thống chính trị ở nước ta, là công cụ tổ chức thực hiện ý chí và quyền lựccủa nhân dân, thay mặt nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân để quản lýtoàn bộ hoạt động của đời sống xã hội Đó chính là Nhà nước của nhân dân, donhân dân và vì nhân dân Mặt khác, Nhà nước chịu sự lãnh đạo của giai cấpcông nhân, thực hiện đường lối chính trị của Đảng Đảng lãnh đạo Nhà nước
thực hiện và đảm bảo đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân Theo đó, Nhà nước
xã hội chủ nghĩa vừa là cơ quan quyền lực, vừa là bộ máy chính trị, hành chính,vừa là tổ chức quản lý kinh tế, văn hoá, xã hội của nhân dân Quyền lực Nhà
Trang 5nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quantrong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp
Quốc hội là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lựcNhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Quốc hội
do nhân dân trực tiếp bầu ra, Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập raHiến pháp và luật pháp (lập hiến và lập pháp) Quốc hội quyết định nhữngchính sách cơ bản về đối nội, đối ngoại, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội,những nguyên tắc chủ yếu về tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước, vềquan hệ xã hội và hoạt động của công dân Quốc hội thực hiện quyền giám sáttối cao với toàn bộ hoạt động của Nhà nước
Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính caonhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Chính phủ thống nhấtquản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, anninh, quốc phòng và đối ngoại của Nhà nước Chính phủ là cơ quan chấphành, chịu trách nhiệm trước Quốc hội và phải báo cáo công tác với Quốc hội
Cơ quan tư pháp gồm: Toà án, Viện kiểm sát và các cơ quan điều tra.Đây là những cơ quan được lập ra trong hệ thống tổ chức Nhà nước để xử lýnhững tổ chức và cá nhân vi phạm pháp luật, đảm bảo việc thực thi pháp luậtmột cách nghiêm minh, chính xác Toà án các cấp là cơ quan nhân danh Nhànước, thể hiện thái độ và ý chí của Nhà nước trước các vụ án thông qua hoạtđộng độc lập và chỉ tuân theo pháp luật Toà án là cơ quan duy nhất có quyền
áp dụng chế tài hình sự, không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khichưa có bản án kết tội của toà án đã có hiệu lực pháp luật Để đảm bảo phápluật được chấp hành nghiêm chỉnh, đảm bảo việc xét xử đúng người đúng tội,Viện kiểm sát nhân dân được tổ chức thành hệ thống, tập trung thống nhất vàđộc lập thực hiện thẩm quyền của mình đối với các cơ quan khác của Nhànước Thực hiện các quyền khởi tố, kiểm sát các hoạt động điều tra, truy tố
Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội Đây là những tổ chức
chính trị-xã hội hợp pháp được tổ chức để tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân
Trang 6dân theo nguyên tắc tự nguyện, tự quản đại diện cho lợi ích của nhân dân,tham gia vào hệ thống chính trị, tuỳ theo tính chất, tôn chỉ, mục đích của mìnhnhằm bảo vệ quyền lợi dân chủ của nhân dân “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam,các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kếttoàn dân tộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đại diện, bảo vệ quyền và lợi íchhợp pháp, chính đáng của nhân dân, chăm lo lợi ích của các đoàn viên, hộiviên; thực hiện dân chủ và xây dựng xã hội lành mạnh; tham gia xây dựngĐảng, Nhà nước; giáo dục lý tưởng và đạo đức cách mạng, quyền và nghĩa vụcông dân, tăng cường mối liên hệ giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước”3 Mặttrận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể nhân dân là cơ sở chính trị của chínhquyền nhân dân, nơi thể hiện ý chí và nguyện vọng của nhân dân; phát huykhả năng tham gia bầu cử Quốc hội và Hội đồng Nhân dân; tuyên truyền vậnđộng nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; thựchiện giám sát của nhân dân với cán bộ, công chức và giải quyết những mâuthuẫn trong nội bộ nhân dân
Hệ thống chính trị ở nước ta được tổ chức theo một hệ thống từ Trungương đến cơ sở Hệ thống chính trị ở cơ sở bao gồm: Tổ chức cơ sở Đảng,Hội đồng Nhân dân xã, phường; Uỷ ban Nhân dân xã, phường; Mặt trận Tổquốc xã, phường và các tổ chức chính trị- xã hội khác như: Đoàn Thanh niênCộng sản Hồ Chí Minh, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh xã,phường, thị trấn… Tất cả các tổ chức trên đều có vị trí, vai trò và nhiệm vụđược quy định trong Luật Tổ chức của hệ thống chính trị ở nước ta và có vaitrò rất quan trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đườnglối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tăng cường đại đoàn kếttoàn dân tộc, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động mọi khả năngphát triển kinh tế-xã hội, tổ chức cuộc sống của cộng đồng dân cư
2 Đặc điểm, vai trò và nội dung lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền đối với hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay
2011), tr9.
Trang 72.1 Đặc điểm chi phối hoạt động xây dựng và lãnh đạo của Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền
Thứ nhất là, nhiệm vụ chính trị của Đảng thay đổi căn bản
Khi đã đấu tranh lật đổ chế độ cũ, giành được chính quyền, thiết lậpđược sự thống trị của giai cấp công nhân và nhân dân lao động đối với toàn
bộ xã hội Dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản tiến hành cuộc cách mạng xãhội chủ nghĩa, xây dựng xã hội mới và bảo vệ những thành quả cách mạng đãđạt được Khi đã có chính quyền, giai cấp công nhân từ địa vị nô lệ, cùng vớinhân dân lao động lên nắm giữ vai trò làm chủ đất nước Khi đó nhiệm vụ củaĐảng, của giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động thay đổi cănbản so với trước khi chưa giành được chính quyền Nhiệm vụ tổ chức xâydựng và quản lý đất nước là một nhiệm vụ có nội dung đa dạng, phong phú,rộng lớn và tính chất mới mẻ, phức tạp, khác với nhiệm vụ giành chính quyền.Theo V.I Lênin, đây là thời kỳ chủ nghĩa xã hội từ lĩnh vực lý luận chuyển sanglĩnh vực thực tiễn, nhiệm vụ quản lý đã trở thành nhiệm vụ chủ yếu và trungtâm Vì vậy, đòi hỏi phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản cũng phải đổimới để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới
Đảng cầm quyền, trọng trách của Đảng trước vận mệnh của toàn dân tộcrất to lớn, xây dựng xã hội phát triển toàn diện, đất nước giàu mạnh, nhân dân tự
do, ấm no hạnh phúc Nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xã hội rất khó khăn, giankhổ, lâu dài, đặt ra những yêu cầu mới Trước đây, nhiệm vụ hàng đầu củaĐảng là đấu tranh lật đổ chính quyền cũ của giai cấp bóc lột thì hiện nay nhiệm
vụ hàng đầu của Đảng là lãnh đạo xây dựng chính quyền mới của giai cấp côngnhân và quần chúng nhân dân lao động, phát huy vai trò của chính quyền trongxây dựng, phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ và phát triển đất nước
Thứ hai là, có nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhà nước của dân, do dân
và vì dân là công cụ để quản lý và điều hành đất nước
Nhà nước xã hội chủ nghĩa ra đời là công cụ sắc bén để Đảng thực hiện
sự lãnh đạo của mình đối với xã hội Thông qua các hoạt động của Nhà nước
Trang 8mà quan điểm, đường lối, chính sách lớn của Đảng được cụ thể hoá, thể chếhoá và tổ chức thực hiện có hiệu quả Để đảm bảo cho Nhà nước phát huyhiệu lực, thực sự là Nhà nước của dân, do dân và vì dân phải có sự lãnh đạocủa Đảng đối với Nhà nước Vì vậy, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng khôngđối lập mà thống nhất với nâng cao quyền lực của Nhà nước đối với việc quản
lý và điều hành đất nước Thông qua sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước
mà Đảng củng cố và phát triển mối quan hệ giữa Đảng với giai cấp công nhân
và nhân dân lao động Đảng lãnh đạo Nhà nước là điều kiện cơ bản khẳngđịnh địa vị cầm quyền của Đảng Thông qua việc lựa chọn đội ngũ đảng viêncủa Đảng bố trí vào làm việc, giữ hầu hết các cương vị chủ chốt trong các cơquan Nhà nước, để thực hiện vai trò lãnh đạo của Đảng cầm quyền Tuy nhiên,khi có chức, có quyền đội ngũ cán bộ, đảng viên nếu thiếu tu dưỡng, rèn luyện
sẽ dẫn đến quan liêu, hách dịch, xa rời quần chúng, tham ô, tham nhũng, thoáihoá biến chất, làm suy yếu Đảng và Nhà nước
Thứ ba là, phương pháp lãnh đạo của Đảng có sự thay đổi khác trước
Đảng cộng sản cầm quyền lãnh đạo đất nước khi mà nhiệm vụ chính trị
có sự thay đổi và sự ra đời của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, thì phương pháplãnh đạo của Đảng cũng có nhiều thay đổi V.I Lênin đã chỉ rõ: “Khi tình hình
đã thay đổi và chúng ta phải giải quyết những nhiệm vụ thuộc loại khác, thìkhông nên nhìn lại đằng sau và sử dụng những phương pháp của ngày hômqua”4 Có nghĩa là khi có chính quyền, Đảng phải biết loại trừ khỏi “cẩmnang” của mình những phương pháp, hình thức lãnh đạo không phù hợp.Nhiệm vụ xây dựng đòi hỏi phải sáng tạo nhiều phương pháp, hình thức mớingày càng phong phú như: kết hợp giáo dục chính trị tư tưởng với khuyếnkhích vật chất; kết hợp giữa giáo dục với hành chính và cưỡng bức; kết hợpgiữa công tác tư tưởng, công tác tổ chức
* Cùng với những đặc điểm chung của các Đảng cộng sản, với Đảng Cộng sản Việt Nam còn có những đặc điểm riêng:
Trang 9Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, trưởng thành, lãnh đạo chính quyền gắn liền với chiến tranh cách mạng lâu dài
Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, từ đó Đảng ta trở thànhĐảng cầm quyền Nhưng do phải tiến hành cuộc kháng chiến chống Pháp, chonên từ 1954 – 1975 Đảng ta lãnh đạo toàn dân tiến hành hai nhiệm vụ chiếnlược: tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và chiến tranh giảiphóng miền Nam thống nhất đất nước Sau 30/4/1975 Đảng ta mới có điềukiện tập trung lãnh đạo cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội, nhưng lại bị hai cuộcchiến tranh ở biên giới Tây Nam và phía Bắc chi phối Quá trình ra đời vàtrưởng thành của Đảng ta gắn liền với chiến tranh cách mạng lâu dài Đảng tađược tôi luyện trong lò lửa chiến tranh cách mạng, Đảng có bản lĩnh chính trịkiên định với mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có nhiều tri thức vàkinh nghiệm lãnh đạo chiến tranh; có đội ngũ cán bộ và đảng viên được thửthách và rèn luyện trong chiến tranh cách mạng Tuy nhiên, Đảng còn thiếu kiếnthức kinh nghiệm lãnh đạo phát triển kinh tế - xã hội Nghị quyết Đại hội lầnthứ X của Đảng chỉ rõ: “năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng cònnhiều mặt chưa đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, chưa làm sáng tỏ nhiềuvấn đề lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ởnước ta, về sự lãnh đạo của Đảng và công tác xây dựng Đảng”5
Đảng ta cầm quyền lãnh đạo xây dựng chủ nghĩa xã hội từ một nền sản xuất nhỏ, bị chiến tranh tàn phá nặng nề, nền kinh tế mất cân đối nghiêm trọng
Đảng ta lãnh đạo đất nước bước vào giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xãhội từ đặc điểm nền kinh tế nông nghiệp, lạc hậu, sản xuất nhỏ là phổ biến Cơ
sở hạ tầng đất nước bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh Quá độ đi lên chủnghĩa xã hội nhưng lại rất khó khăn, yếu kém về cơ sở vật chất kỹ thuật củanền sản xuất công nghiệp Những năm 1990 của thế kỷ XX chế độ xã hội chủnghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu tan rã, chủ nghĩa đế quốc và các thế lựcthù địch bao vây cấm vận, tăng cường chống phá cách mạng Việt Nam Vì vậy,đòi hỏi năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng ta phải kiên cường, bền
Trang 10bỉ, sáng tạo mới có thể đưa sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc ta đi tớithắng lợi Kinh nghiệm qua hơn 25 năm đổi mới cho thấy, mọi đường lối, chủtrương, chính sách lớn của Đảng phải khơi dậy và phát huy được tiềm năng lớn
về tài nguyên, lao động và truyền thống vốn có của dân tộc Việt Nam, phát huyđược sức mạnh toàn dân tộc, đồng thời phải nhanh chóng nắm bắt được xu thếcủa thời đại, tranh thủ sự giúp đỡ và hợp tác quốc tế, nắm bắt cơ hội, vượt quathách thức Để lãnh đạo cách mạng Việt Nam giành thắng lợi, phát triển đấtnước theo đúng định hướng xã hội chủ nghĩa
2.2 Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị
Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về sứ mệnh lịch sử của giai cấp
công nhân đã chỉ ra rằng giai cấp vô sản hiện đại là người có sứ mệnh lịch sử
đào huyệt chôn chủ nghĩa tư bản và xây dựng một xã hội mới tốt đẹp hơn chế độ xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa Để thực hiện thành công sứ
-mệnh lịch sử của mình, giai cấp vô sản phải tiến hành đấu tranh bằng cuộc
cách mạng vô sản chống lại giai cấp tư sản Đó là một cuộc cách mạng xã hội
sâu sắc nhất, toàn diện nhất, triệt để trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xãhội Cuộc cách mạng đó trải qua hai giai đoạn chủ yếu là “lật đổ sự thống trịcủa giai cấp tư sản, giai cấp vô sản giành lấy chính quyền”6 và cải tạo xã hội
cũ, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và cộng sản chủ nghĩa trên phạm vitoàn thế giới Cuộc đấu tranh đó muốn đi đến thắng lợi cuối cùng, giai cấp vôsản phải có Đảng lãnh đạo Như vậy, giành được chính quyền mới chỉ là bướcđầu trong quá trình thực hiện sứ mệnh của giai cấp công nhân Sau khi giànhđược chính quyền, giai cấp công nhân và các tầng lớp nhân dân lao động phảitiếp tục xây dựng chính quyền và sử dụng chính quyền đó để xây dựng chủnghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Chính yêu cầu thực hiện sứ mệnh củagiai cấp công nhân đã quy định tính tất yếu khách quan Đảng phải lãnh đạo hệthống chính trị Mặt khác, khi giành được chính quyền, giai cấp công nhân vànhân dân lao động bước lên vũ đài chính trị của giai cấp cầm quyền đã làmcho địa vị của giai cấp công nhân và nhân dân lao động tăng lên và làm cho
Trang 11vai trò lãnh đạo của Đảng cũng tăng lên Do đó, Đảng không phải là một tổchức quyền lực đứng trên mọi tổ chức của hệ thống chính trị mà Đảng là một
bộ phận của hệ thống chính trị, nhưng Đảng là lực lượng lãnh đạo hệ thống
ấy Vì vậy, vai trò lãnh đạo duy nhất của Đảng ta đối với cách mạng ViệtNam là quy luật, đồng thời là vấn đề có tính nguyên tắc hiện nay
Trong hệ thống chính trị nước ta, Đảng Cộng sản Việt Nam là đảngcầm quyền Đó là sự lựa chọn của dân tộc ta, là một tất yếu lịch sử, tất yếukhách quan Sự lãnh đạo ấy vừa có cơ sở đạo lý, vừa có cơ sở pháp lý
Khi trở thành một Đảng duy nhất cầm quyền, sự lãnh đạo của Đảngđược thực hiện trong mối quan hệ khá phức tạp và nhạy cảm với cơ chế thựchiện quyền lực Nhà nước pháp quyền và trong các điều kiện xây dựng, pháthuy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Sự tồn tại và hoạt động của Nhà nước, màbiểu hiện tập trung nhất là bộ máy nhà nước, đòi hỏi phải phân định sự lãnhđạo của Đảng đối với vai trò quản lý, điều hành của Nhà nước
Trong tổ chức của hệ thống chính trị, Đảng vừa là lực lượng lãnh đạocủa toàn hệ thống, vừa là thành viên trong hệ thống chính trị Điều đó cũngđòi hỏi phải xác định rõ vai trò lãnh đạo của Đảng, tư cách thành viên củaĐảng và khả năng độc lập của mỗi thành viên thuộc hệ thống chính trị trongcác quan hệ chính trị và sinh hoạt dân chủ
Vị trí cầm quyền của Đảng thể hiện quyền hạn, trách nhiệm chung củaĐảng và trách nhiệm của các tổ chức đảng trong việc quyết định các vấn đềcủa đất nước, các vấn đề trong từng lĩnh vực cụ thể, từ chính trị, kinh tế đếnvăn hóa, xã hội ở các cấp các ngành và trong các mối quan hệ với Nhà nước,Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân và toàn thể xã hội
Trong thực tiễn, vai trò và sự lãnh đạo của Đảng luôn luôn được xácđịnh trong từng mối quan hệ với từng thiết chế, tổ chức cụ thể trong hệ thốngchính trị Vai trò cầm quyền và sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước khácvới sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị -
xã hội Sự mơ hồ, thiếu cụ thể nào đó đều có ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống
Trang 12chính trị của đất nước, hoặc là Đảng sẽ bao biện, làm thay tất cả, hình thứchóa Nhà nước và hệ thống chính trị, hoặc là hạ thấp vai trò lãnh đạo củaĐảng, làm cho địa vị cầm quyền của Đảng chỉ nằm trên danh nghĩa.
Sự lãnh đạo của Đảng biểu hiện tập trung nhất là sự lãnh đạo về chínhtrị và tư tưởng, nhằm mục tiêu tạo ra một khuôn khổ chính trị để Nhà nước,Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân thực hiện đúngnhiệm vụ, thẩm quyền, chức năng và vai trò của mình theo quy định của phápluật, theo điều lệ, mục đích, tôn chỉ của mỗi tổ chức
Nội dung lãnh đạo của Đảng được thể hiện trong cương lĩnh chính trị,đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, bảo đảm tính định hướng chínhtrị cho sự phát triển đầt nước, tạo cơ sở cho tổ chức và hoạt động của toàn bộ
hệ thống chính trị và toàn bộ xã hội vì mục đích của Đảng là “xây dựng nướcViệt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, xã hội công bằng, văn minh, khôngcòn người bóc lột người, thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội và cuối cùng
là chủ nghĩa cộng sản”7
Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị hiện nay đặt trongđiều hiện mới, đó là xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa củadân, do dân, vì dân, phát huy mạnh mẽ nền dân chủ trong cơ chế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế Do vậy, để thựchiện tốt vai trò lãnh đạo của Đảng trong hệ thống chính trị, Đảng phải tiếp tục
tự đổi mới, tự chỉnh đốn Đảng, không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo vàsức chiến đấu của các tổ chức đảng, đồng thời phải tiếp tục đổi mới phươngthức lãnh đạo và hiệu lực lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị
2.3 Nội dung lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị
Vị trí cầm quyền của Đảng thể hiện quyền hạn trách nhiệm chung củaĐảng và trách nhiệm của các tổ chức đảng trong việc quyết định các vấn đềcủa đất nước, các vấn đề trong từng lĩnh vực cụ thể, từ chính trị, kinh tế đếnvăn hóa, xã hội ở các cấp, các ngành, trong các mối quan hệ với Nhà nước.Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân và toàn thể xã hội
Trang 13Sự lãnh đạo của Đảng biểu hiện tập trung nhất lãnh đạo về chính trị và
tư tưởng, nhằm mục tiêu tạo ra một khuôn khổ chính trị để Nhà nước, Mặttrận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân thực hiện đúng nhiệm
vụ, thẩm quyền, chức năng và vai trò của mình theo quy định của pháp luật,theo điều lệ, mục đích, tôn chỉ của mỗi tổ chức
Nội dung lãnh đạo của Đảng được thể hiện trong cương lĩnh chính trị,đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, bảo đảm tính định hướng chínhtrị cho sự phát triển đất nước, tạo cơ sở cho tổ chức và hoạt động của toàn bộ
hệ thống chính trị và toàn bộ xã hội định hướng tới mục tiêu: dân giàu, nướcmạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh
3 Nội dung phương thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền đối với hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay
2.1 Khái niệm phương thức lãnh đạo của Đảng
Phương thức lãnh đạo của Đảng là một trong những vấn đề luôn được
Đảng ta coi trọng trong nhận thức lý luận cũng như trong hoạt động thực tiễn
Là Đảng cầm quyền, vị trí đó có tính lịch sử khách quan và được Hiến phápghi nhận, Đảng phải xác định mục tiêu chung và những mục tiêu cụ thể củacách mạng nước ta, vạch ra được đường lối chính trị, các chủ trương lớn Từ
đó, toàn bộ hoạt động của Đảng là phải biến mục tiêu, đường lối, chủ trương
đó thành hiện thực Đó chính là nội dung cốt lõi sự lãnh đạo của Đảng đối vớiNhà nước và toàn xã hội Nhưng để nội dung lãnh đạo của Đảng được thựchiện, đòi hỏi Đảng phải xác lập và thực hiện cơ chế thể hiện mối liên hệ giữaĐảng (chủ thể lãnh đạo) với các bộ phận khác của hệ thống chính trị, với xãhội (khách thể lãnh đạo) Đó chính là vấn đề phương thức lãnh đạo của Đảng
Nghị quyết số 15 -NQ/TW, được thông qua tại Hội nghị Trung ương 5,
khoá X về Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt
động của hệ thống chính trị đã chỉ rõ: “Phương thức lãnh đạo của Đảng đối
với hoạt động của hệ thống chính trị là cách thức, phương pháp Đảng tácđộng lên hoạt động của hệ thống đó nhằm đạt mục tiêu đề ra Trong điều kiện