SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4

SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4SKKN Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 4

I.Phần mở đầu:

1 Lý do chọn đề tài.

Môn lịch sử ở tiểu học nói chung, môn lịch sử ở lớp 4 nói riêng đều nhằmcung cấp cho học sinh thời gian của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước chotới nay Dạy môn lịch sử là bước đầu hình thành cho học sinh các kĩ năng quan sát

sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các nguồn thông tin khácnhau, biết đặt câu hỏi trong quá trình học tập, trình bày kết quả bằng lời nói, hình

vẽ, sơ đồ,… Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống Góp phần bồidưỡng ở học sinh những thái độ và thói quen: ham học hỏi, tìm hiểu để biết cáckiến thức về lịch sử dân tộc Việt Nam, tôn trọng các di tích văn hóa và tìm hiểu vềlịch sử thế giới Việc sử dụng phương pháp dạy học (PPDH) giống như đồ nghề củangười thợ mộc, chúng đều bình đẳng với nhau Việc sử dụng chúng tùy vào mụcđích và khả năng của người dạy học và học, tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể: Đốitượng học sinh, thiết bị dạy học và không khí học tập Trong thực tiễn không mộtgiáo viên có kinh nghiệm nào lại sử dụng đơn điệu một phương pháp trong hoạtđộng dạy học của mình Nghệ thuật dạy học là nghệ thuật phối hợp các PPDHtrong một bài dạy của một giáo viên

Qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi băn khoăn suy nghĩ phải làm gì và thếnào để các em có hứng thú học tập nhất là đối với phân môn lịch sử Chính vì vậytôi nhận thấy cần phải có những biện pháp thiết thực và hữu hiệu để tăng cườngtích cực hóa học tập của học sinh, giúp các em nắm vững kiến thức môn này Hìnhthành nhân cách cho mỗi học sinh hiểu và yêu thương, kính trọng, tôn vinh các anhhùng dân tộc, yếu quý tôn trọng các chiến công hiểm hách hào hùng của ông củaông cha ta, các di tích lịch sử lừng danh thế giới, từ đó tăng lòng yêu quê hương đấtnước, tinh thần xây dựng và ý thức bảo vệ tổ quốc Việt Nam Đó cũng chính là lí

do thúc đẩy tôi nghiên cứu và thực hiện đề tài:

“Biện pháp phát huy tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch Sử lớp 4”.

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

Mục tiêu:

Tìm hiểu nguyên nhân tại sao học sinh không yêu thích môn lịch Sử Họcsinh thường học trước quên sau, hay nhầm giữa các sự kiện hay các mốc thờigian

Tìm ra phương pháp dạy học nhằm khơi dậy lòng tự hào và yêu thích mônhọc Qua đó nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử lớp 4

Nhiệm vụ của đề tài:

Trên cơ sở kết hợp lí thuyết với thực hành, phát huy những mặt mạnh, điềuchỉnh, khắc phục những tồn tại Tìm hiểu thực trạng của việc dạy và học mônLịch sử lớp 4 qua đó tìm ra các giải pháp giúp học sinh học môn Lịch sử tốthơn

3 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong dạy học môn Lịch

Sử lớp 4

4 Giới hạn của đề tài

- Học sinh lớp 4B Trường Tiểu học Lê Lợi năm học 2015-2016

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu

- Phương pháp điều tra giáo dục

- Phương pháp thực nghiệm giáo dục

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

II Phần nội dung.

1.Cơ sở lý luận để thực hiện đề tài

- Mỗi chúng ta sinh ra và lớn lên trên đất nước Việt Nam Mỗi người đềumang trong mình dòng máu Lạc Hồng, chúng ta đều là con một mẹ, sống chungmột mái nhà nước Việt Vậy tại sao con em chúng ta không hiểu biết gì về lịch sử

nước ta Không biết không hiểu sao yêu mến được? Tất cả phải làm sao cho các

em biết – hiểu – yêu mến – tự hào về lịch sử dân tộc Trách nhiệm nặng nề vẻ

vang này là của mỗi giáo viên Người giáo viên là người lãnh sứ mệnh cao cả đó

Là cầu nối để đưa các em đến gần hơn với trang lịch sử hào hùng của ông cha ta.Nhưng làm được điều đó trước hết người giáo viên phải có kiến thức, am hiểu lịch

sử dân tộc và bản thân người giáo viên đã yêu mến- tự hào thì mới thực sự làm

tròn trách nhiệm vẻ vang đó

-Trong sự nghiệp giáo dục hiện nay, theo tinh thần đổi mới phương pháp dạyhọc, trong đó người giáo viên luôn giữ vai trò tổ chức chỉ đạo, học sinh tích cựcchủ động nắm tri thức, tạo cho học sinh sự tham gia hứng thú và trách nhiệm.Người giáo viên đảm nhận vai trò xây dựng kế hoạch, hướng dẫn hoạt động và hợptác Người học được người dạy theo sát giúp đỡ trong quá trình học nên tích cực tựgiác và thể hiện sự năng động trong hoạt động học tập, kết quả cuối cùng là họcsinh đã tiếp thu được nguồn tri thức mới Bằng sự khám phá của bản thân với sựđịnh hướng, giúp đỡ của giáo viên Tự mình khám phá ra tri thức học sinh sẽ cảmnhận được sự hứng thú say mê và yêu mến môn học

2.Thực trạng

Thuận lợi:

- Lãnh đạo nhà trường luôn chú trọng, quan tâm đến việc giáo dục học sinh

- Hiện nay các nguồn thông tin từ sách báo,truyền hình truyền thanh kháphong phú

- Nội dung sách giáo khoa phù hợp với học sinh

- Gia đình học sinh phần lớn đã có sự quan tâm đế việc học tập và rèn luyện

ở trường, nên sự phối kết hợp giữa giáo viên chủ nhiệm với phụ huynh học sinh

có nhiều thuận lợi Bản thân các em đều có nhận thức, tương đối ngoan, có ýthức trong học tập và rèn luyện, luôn cô gắng vượt lên học tập.

Khó khăn:

- Tập thể lớp 4B với sĩ số là 18 học sinh, trong đó 100% học sinh là con emđồng bào dân tộc, gia đình làm nông nghiệp, một số em hoàn cảnh gia đình cònkhó khăn, có em bố mẹ đi làm xa, ở với ông bà, thiếu sự quan tâm thường xuyêncủa bố mẹ; còn một số phụ huynh chưa thật sự quan tâm đến việc học và giáodục con em mình

- Bên cạnh đó, một số học sinh còn có tính ham chơi, chưa xác định rõ nhiệm

vụ học tập nên chưa tích cực và tự giác học bài

- Chất lượng học sinh chưa thật sự đồng đều, có sự phân rõ giữa ba đối tượng

- Một số học sinh chưa xác định động cơ học tập đúng đắn, chơi các trò chơi

vô bổ của điện tử ảnh hưởng đến việc học tập

Phụ huynh học sinh:

- Một số phụ huynh học sinh khoán trắng cho trường, chưa tạo điều kiện chocon em tham gia các phong trào sợ con em mệt vất vả

Phân tích đánh giá các vấn đề thực trạng mà đề tài đã đặt ra

- Trong những năm học qua, bên cạnh việc đổi mới cách thức đánh giá họcsinh cũng như yêu cầu thay đổi hình thức, phương pháp dạy học phù hợp thìtoàn xã hội cũng rất coi trọng việc dạy học môn lịch sử Bởi qua việc học phân

môn này sẽ góp phần thúc đẩy và khơi dậy trong các em lòng tự tôn và tự hàodân tộc.

- Giúp các em biết yêu các truyền thống dựng nước và giữ nước của ông chata.Từ đó xây dựng cho các em lòng yêu nước và ý thức giữ nước

- Trong những năm học qua, với mục tiêu là tìm hiểu nguyên nhân vì sao họcsinh chưa đam mê môn Lịch sử và tìm ra hướng giải quyết cho vấn đề này Họchỏi được những cái hay cũng như thay đổi nhìn nhận khách quan sát thực hơnnên tôi đã mạnh dạn đưa ra những thay đổi về cách thức và biện pháp như trong

đề tài

3 Nội dung và hình thức của giải pháp:

a Mục tiêu của giải pháp

- Dạy học môn lịch sử lớp 4 cũng như việc tiếp thu một cách tích cực củahọc sinh khi học môn lịch sử là một nhiệm vụ có vai trò quan trọng trong việcgiúp các em hoàn thành tốt môn học, nắm được các nội dung bài học phân môn,yêu thích môn học Từ đó nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử lớp 4

b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp

*Phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong kĩ năng đọc và phân tích tư liệu:

Phân môn lịch sử lớp 4 được chia làm 8 giai đoạn, gồm 33 bài, trong đó có

27 bài kiến thức mới, 5 bài ôn tập và 1 bài tổng kết Ngoài việc dạy học theochương trình môn lịch sử tôi đã lồng ghép những kiến thức đã học vào các mônhọc để từ đó các em ghi nhớ kiến thức cũ và tích hợp nội dung mới giúp các emghi nhớ một cách có hệ thống Học sinh muốn tiếp thu tri thức mới cần có sựhướng dẫn của giáo viên bằng một hệ thống câu hỏi phù hợp Giáo viên tổ chứccác hoạt động dạy học nhằm chuyển giao ý đồ sư phạm của thầy thành nhiệm vụhọc tập của trò Hướng cho kiến thức lịch sử đến với các em bằng nhiều kênhthông tin khác nhau để học sinh am hiểu và nắm bắt kiến thức một cách vữngchắc hơn chứ không phải là những bài giảng nhàm chán thiếu hấp dẫn

Phương pháp dạy và học bây giờ là hạn chế tối đa việc học thuộc lòng Đểhọc sinh dễ hiểu, dễ nắm được những sự kiện, thời gian lịch sử, cần rèn cho họcsinh kĩ năng đọc và phân tích tư liệu.

Ví dụ: Các kênh chữ nhỏ trong bài, giáo viên yêu cầu học sinh đọc thầm,phân tích, giúp các em hiểu những thông tin do kênh chữ nhỏ cung cấp sau khi

đi vào tìm hiểu những sự kiện qua kênh chữ lớn Giáo viên dựa vào các câu hỏitrong sách giáo khoa ở giữa và cuối bài chuẩn bị hệ thống câu hỏi phù hợp, vừasức giúp các em phát huy khả năng nói

Ví dụ ở bài: “ Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (năm 938)”.

Các em muốn biết nguyên nhân nào có trận Bạch Đằng, thì các em phải đọcthầm kênh chữ nhỏ và nắm được thông tin ở đầu bài…

Hoặc bài: “ Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân”.

Để biết được tình hình nước ta sau khi Ngô Quyền mất, các em đọc thầmkênh chữ nhỏ nắm chắc nội dung kênh chữ sau đó trả lời câu hỏi:

Sau khi Ngô Quyền mất tình hình nước ta như thế nào? (Sau khi Ngô Quyềnmất triều đình lục đục, tranh nhau ngai vàng…)

Hay bài: “ Khởi nghĩa Hai Bà Trưng( năm 40)” Giúp học sinh ghi nhớ

nguyên nhân Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa Giáo viên đọc cho học sinh nghemột số câu thơ:

“ Giận thay Tô Định bạo tàn

Nay ta dấy nghĩa diệt loài sói lang!

Một xin rửa sạch nước thù

Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng

Ba kẻo oan ức lòng chồng

Bốn xin vẻn vẹn sở công lệnh này”

Và bài: “ Thành thị ở thế kỉ XVI – XVII”.

Để các em mô tả đúng ba thành thị lớn của nước ta thế kỉ XVI – XVII Tôiđưa ra bài tập như sau:

Lớn bằng thành thị ở một số nước châu Á

Những ngày chợ phiên, dân các vùng lân cận ghánh hàng hóa đến đông không thể tưởng tượng được

Buôn bán nhiều mặt hàng như áo,

tơ lụa,…

Phố Hiến

Có nhiều dân nước ngoài như Trung Quốc, Hà Lan, Anh, Pháp.

Có hơn 2000 nóc nhà của người nước khác đến ở.

Là nơi buôn bán tấp nập.

Hội An

Là dân địa phương và các nhà buôn Nhật Bản.

Phố cảng đẹp và lớn nhất Đàng Trong

Thương nhân

thường lui tới buôn bán.

Tôi tiến hành theo các bước sau:

- Bước 1 : Yêu cầu học sinh đọc kênh chữ SGK hoàn thành bảng thống kê ( như trên)

- Bước 2 : Yêu cầu mỗi nhóm mô tả về một thành thị

- Bước 3 : Nhận xét, tuyên dương nhóm mô tả đúng.

Cách học này các em mô tả đúng về thành thị và ghi nhớ kiến thức đã học

*Phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong kĩ năng quan sát và kể lại, trình bày lại diễn biến cuộc kháng chiến qua bản đồ, lược đồ,…

Qua 3 bài đầu của môn Lịch sử - Địa lí đã hướng dẫn cho cho các em kĩ năngquan sát, chỉ, mô tả, kể những sự kiện lịch sử trên bản đồ, lươc đồ Vì vậy, một

số bài có bản đồ, lược đồ, giáo viên cần sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, dễ cho họcsinh quan sát Phóng to để hấp dẫn, thu hút sự chú ý, giúp các em có ấn tượngsâu sắc và không bị lãng quên khi học xong

Giáo viên chuẩn bị một hệ thống câu hỏi phù hợp, vừa sức, giúp các em pháthuy kĩ năng nói, khả năng diễn đạt khi kể hoặc trình bày, diễn biến theo bản đồhoặc lược đồ

Ví dụ bài: “ Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ nhất ( năm 981)” Để học sinh trình bày được diễn biến cuộc kháng chiến, tôi xây

dựng câu hỏi như sau:

1 Quân Tống xâm lược nước ta vào thời gian nào?

2 Chúng tiến quân vào nước ta theo mấy đường, là những đường nào?

3 Lê Hoàn chia quân thành mấy cánh và đóng quân ở những đâu để đánhgiặc?

4 Kể lại trận đánh lớn giữa quân ta và quân Tống?

5 Kết quả của cuộc kháng chiến như thế nào?

Hình 2: Lược đồ khu vực cuộc kháng chiến chống quân Tống ( năm 981).

- Bước 3: Gọi một số em trình bày toàn bộ diễn biến cuộc kháng chiến

- Bước 4: Nhận xét, tuyên dương nhóm trình bày đúng

Biện pháp này giúp các em hứng thú trong học tập, ghi nhận các mốc thờigian, sự kiện lịch sử chính xác và nhớ lâu

Hoặc bài: “ Chiến thắng Chi Lăng”.

Giúp học sinh trình bày tóm tắt được diễn biến trân Chi Lăng, tôi xây dựngnội dung như sau: Hãy sắp xếp các câu sau theo thứ tự thích hợp về diễn biếntrận Chi Lăng

a Kị binh ta nghênh chiến rồi giả vờ thua để nhử quân kị binh của địch vàoải

b Liễu Thăng bị chết, quân bộ theo sau cũng bị phục binh của ta tấn công

c Đạo quân của địch do Liễu Thăng cầm đầu đến cửa ải Chi Lăng

d Khi quân địch vào ải, từ hai bên sườn núi quân ta bắn tên và phóng lao vào

kẻ thù

e Hàng vạn quân Minh bị chết, số còn lại rút chạy

Tôi tiến hành theo các bước sau:

- Bước 1: Yêu cầu học sinh đọc kênh chữ SGK quan sát lược đồ, thảo luậnnhóm đôi, sắp xếp các câu trên theo thứ tự thích hợp diễn biến trận Chi Lăng

Hình 1: Lược đồ trận Chi Lăng.

- Bước 2: Yêu cầu trình bày các ý theo thứ tự diễn biến trận Chi Lăng ( dựavào nội dung các câu): 1 em nêu câu hỏi, 1 em trả lời, nhóm khác nhận xét

- Bước 3: Gọi 1 số em trình bày tóm tắt lại diễn biến cuộc khánh chiến

- Bước 4: Nhận xét, tuyên dương nhóm trình bày đúng

Vừa trình bày vừa chỉ lược đồ, giúp các em hứng thú trong học tập

* Phát huy tính tích cực hóa của học sinh trong kĩ năng quan sát và phân tích qua tranh ảnh( làm bài tập trắc nghiệm) Để hiểu và nhớ thời gian lịch sử,

sự kiện và nhân vật lịch sử.

Các bài lịch sử lớp 4 đa số bài nào cũng có kênh hình minh họa giúp họcsinh hình dung rõ hơn các sự kiện lịch sử của từng giai đoạn lịch sử Giáo viênnắm vững kiến thức lịch sử để qua các hình ảnh giới thiệu cho học sinh Các embằng cặp mắt quan sát, óc phân tích của mình, các em sẽ mô tả, trình bày, nêunội dung tranh, làm bài tâp,… Từ đó giúp các em ghi nhớ sâu sắc những hìnhảnh của lịch sử để lại

Ví dụ bài: “Trịnh – Nguyễn phân tranh” Các em quan sát lược đồ để biết

được địa phận Bắc Triều – Nam Triều và Đàng Trong, Đàng ngoài, sông Gianh

là nơi chia cắt đất nước ( thế kỉ XVI )

Lược đồ địa phận Bắc triều – Nam triều và Đàng Trong, Đàng Ngoài.

Bài : “ Quang Trung đại phá quân Thanh ( năm 1789 )” Yêu cầu dựa

vào lược hình 1 hãy kể lại trận Ngọc Hồi, Đống Đa

Hay bài: “ Khởi nghĩa Hai Bà Trưng ( năm 40 )” Các em quan sát lược đồ

hình 1 và nêu nội dung tranh ( Vẽ cảnh Hai Bà Trưng cưỡi voi ra trận )

Khi dạy bài: “ Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo( năm 938)” Sau khi học xong bài này, nhớ đến Ngô Quyền là nhớ ngay chiến thắng

Bạch Đằng vang dội 938

Hình 1: Trận Bạch Đằng năm 938 ( tranh trưng bày bảo tàng lịch sử ).

Ví dụ: Khi dạy bài: “ Ôn tập” : Để ôn lại kiến thức đã học giúp các em nhớ

lâu sự kiện lịch sử và nhân vật lịch sử, cho học sinh làm bài sau:

Nối mỗi sự kiện ở cột A với tên 1 nhận vật lịch sử ở cột B sao cho đúng:

a Chiến thắng Bạch Đằng (năm 938) 1 Đinh Bộ Lĩnh

b Dẹp loạn 12 sứ quân thống nhất

d Xây dựng phòng tuyến trên sông

Tôi tến hành theo các bước sau:

- Bước 1: Yêu cầu học sinh nhớ lại kiến thức đã học, thảo luận nhóm đôi, nốimỗi sự kiện ở cột A với tên một nhân vật lịch sử ở cột B

- Bước 2: Yêu cầu các nhóm trình bày từng ý, nhóm khác nhận xét

- Bước 3: Nhận xét, tuyên dương chung

Với cách làm này giúp học sinh nhớ lâu những sự kiện lịch sử nối liền vớinhững nhân vật lịch sử tiêu biểu

* Phát huy tính tích cực hóa của học sinh qua các hình thức tự học tập và đánh giá.

Muốn học sinh nhớ lâu và không bị sai lệch thời gian, nhân vật, sự kiện lịch

sử thì giáo viên phải tổ chức nhiều hình thức học tập, các hình thức vừa mangtính khoa học, mềm dẻo, vừa mang tính thực tế sâu sắc Phối hợp các hình thứckhác nhau để gây hứng thú cho học sinh trong giờ học Phát huy tính độc lậpsuy nghĩ, sáng tạo, mạnh dạn trình bày ý kiến riêng hăng hái và biết bảo vệ ýkiến của mình đồng thời biết lắng nghe ý kiến của người khác, chia sẻ, hợp táccông việc với bạn

Ví dụ bài: “ Nước ta cuối thời Trần”.

Câu hỏi giữa bài: Tình hình nước ta cuối thời Trần như thế nào?