SKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ số

SKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ sốSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ sốSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ sốSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ sốSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ sốSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ sốSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ sốSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ sốSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ sốSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ số

MỤC LỤC

Trang

b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp 6

d Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu 17

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Mỗi môn học ở tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển những

cơ sở ban đầu, rất quan trọng của nhân cách con người Việt Nam Trong các môn học

ở tiểu học, môn Toán có vị trí quan trọng

Môn toán không chỉ giúp học sinh lĩnh hội các kiến thức, rèn các kĩ năng tínhtoán mà còn giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, tưởng tượng, óc sáng tạo, thóiquen làm việc khoa học, phát triển ngôn ngữ, tư duy lôgíc, góp phần hình thành cácphẩm chất, nhân cách của người lao động Các kiến thức và kĩ năng trong môn Toánrất cần thiết trong đời sống hàng ngày, là công cụ giúp học sinh học tốt các môn họckhác và để tiếp tục học lên các lớp trên.

Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy việc thực hiện phép tính chiacho số có hai, ba chữ số là một vấn đề mà học sinh đang gặp nhiều khó khăn nhất Khithực hiện phép chia, học sinh còn lúng túng trong việc tìm thương Mặt khác, việchướng dẫn học sinh biết cách thực hiện phép chia cho số có nhiều chữ số cũng là mộtvấn đề mà nhiều giáo viên đang quan tâm, trăn trở Vậy làm thế nào để hướng dẫn các

em hiểu và biết cách thực hiện phép chia một cách nhanh nhất, thành thạo nhất Đóchính là điều mà tôi thường trăn trở, suy nghĩ Vì vậy, tôi quyết định chọn đề tài “Một

số biện pháp giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ số”

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

Mục tiêu:

- Trang bị cho các em những kiến thức cơ sở ban đầu về kĩ năng chia

- Hình thành và rèn luyện kĩ năng thực hành tính như: nắm được kĩ năng đặttính, biết làm các bước tính, ứng dụng thiết thực được trong đời sống

- Giáo dục học sinh ý thức, thái độ học tập đúng đắn

Nhiệm vụ cụ thể:

- Tìm hiểu nguyên nhân học sinh không thực hiện được phép chia, chia chậm

- Ôn tập, củng cố, khắc sâu kiến kiến thức cơ bản về phép nhân, chia Rènluyện các kĩ năng thực hành tính nhẩm, tính viết về phép chia

- Hình thành tác phong học tập và làm việc có suy nghĩ, có kế hoạch, có kiểmtra có tinh thần hợp tác, độc lập và sáng tạo có ý thức vượt khó khăn, cẩn thận, kiêntrì, tự tin.

3 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ số

4 Giới hạn của đề tài

Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4A thực hiện tốt phép chia cho số có nhiềuchữ số, trường Tiểu học Trần Quốc Toản, năm học 2015 – 2016

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp khảo sát, điều tra

- Phương pháp giảng giải

II PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận để thực hiện đề tài

Trong các môn học ở Tiểu học, môn Toán là một môn học khó và mang nặngtính tư duy, trừu tượng Việc dạy môn Toán ở Tiểu học nhằm giúp cho học sinh biết

vận dụng những kiến thức về Toán, được rèn luyện kĩ năng thực hành với những yêucầu cần được thể hiện một cách phong phú Nhờ vào việc học Toán mà học sinh cóđiều kiện phát triển năng lực tư duy, tính tích cực, rèn luyện phương pháp luận vàhình thành những phẩm chất cần thiết của người lao động Học tốt môn Toán, họcsinh sẽ có một nền tảng vững chắc để học các môn khác và học lên các bậc học trên.Ngoài ra, học sinh biết vận dụng những kiến thức đã học vào giải quyết các tìnhhuống, các vấn đề trong cuộc sống.

Dựa trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu về các phương pháp dạy học toán ở tiểuhọc Chuẩn kiến thức kỹ năng mà học sinh cần đạt được sau giờ học toán, những kiếnthức có trong bài học, tham khảo sách hướng dẫn và một số tài liệu bồi dưỡng trongchương trình toán ở tiểu học Thông tư 30/2014 của BGD Quyết định 16/2006 củaBGD-ĐT Bên cạnh đó còn có sự đúc kết kinh nghiệm của bản thân qua thực tế giảngdạy trong thời gian qua

2 Thực trạng

Ở những năm học lớp 2, lớp 3, học sinh đã được học và hình thành bảng nhân,chia từ 2 đến 9 Học sinh đã được học và vận dụng thực hành phép chia cho số có mộtchữ số, nắm được các bước tính Giáo viên cũng rất nhiệt tình trong việc hướng dẫncác em thực hiện phép chia Đến đầu năm lớp 4, các em cũng được ôn lại phép chiacho số có một chữ số Nhưng thực tế cho thấy, học sinh thực hiện phép chia rất khókhăn Nhiều em không thực hiện được phép chia hoặc chia được nhưng rất chậmchiếm rất nhiều thời gian mới chia được

Qua kiểm tra khảo sát, phân loại đầu năm, kết quả như sau:

Vậy những nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên là do:

Về phía học sinh:

- Phương pháp học tập chưa tốt: Một số em không thuộc được bảng nhân, bảngchia, chưa nắm được các thành phần của phép chia; không hiểu được mối quan hệgiữa phép nhân và phép chia Nhiều em khi thực hiện phép chia mà số dư lớn hơn sốchia cũng không biết

- Sự chú ý, óc quan sát, trí tưởng tượng đều phát triển chậm

- Khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ khó khăn, sử dụng ngôn ngữ, thuật ngữtoán học lúng túng, nhiều chỗ lẫn lộn

Học sinh chưa chăm học: Qua quá trình giảng dạy, bản thân nhận thấy rằng các

em không thực hiện được phép chia là những em không chú ý chuyên tâm vào việchọc, không xác định được mục đích của việc học

Khả năng tư duy của các em còn hạn chế: Một số học sinh thuộc bảng nhânnhưng các em thuộc kiểu học vẹt, các em không hiểu gì cả, không hiểu được mốiquan hệ giữa phép nhân và phép chia dẫn đến không ước lượng được thương, thựchiện phép chia khó khăn

Về phía giáo viên:

Trong quá trình dạy học, việc hướng dẫn học sinh tìm cách ước lượng thươngtrong phép chia đôi khi không được chú ý một cách tỉ mỉ, chưa linh hoạt trong việcvận dụng các phương pháp dạy học phù hợp

3 Nội dung và hình thức của giải pháp

a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp

Xây dựng cho học sinh những kiến thức cơ bản về kĩ năng chia, hình thành vàrèn luyện kĩ năng thực hành tính như: nắm được kĩ năng đặt tính, biết thực hiện cácbước tính, ước lượng thương nhanh Giúp học sinh thực hiện phép chia một cách

thành thạo, nhanh, để các em nắm kiến thức ngày càng vững vàng hơn, hăng say tronggiờ học toán nâng cao chất lượng giảng dạy và làm nền tảng vững chắc cho các lớptrên.

b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp

Biện pháp 1: Tìm hiểu nguyên nhân học sinh không thực hiện được phép chia

Trước hết, giáo viên phải kiểm tra, phân loại học sinh Giáo viên cần nắm được:

- Bao nhiêu em đã thực hiện tốt phép chia cho số có một chữ số?

- Bao nhiêu em đã thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ số?

- Bao nhiêu em chưa thực hiện được phép chia? Vì sao?

- Bao nhiêu em thực hiện phép chia còn chậm? Nguyên nhân?

Biện pháp 2: Kiểm tra bảng nhân, bảng chia

Đối với những học sinh không thực hiện được phép chia từ nguyên nhân khôngthuộc bảng nhân, bảng chia thì giáo viên phải kiểm tra Việc học sinh thuộc đượcbảng nhân, bảng chia xem như giáo viên đã thành công một bước trong quá trìnhhướng dẫn học sinh thực hiện phép chia Vì vậy, trong mỗi tiết học toán giáo viênphải thường xuyên kiểm tra bảng nhân, bảng chia Ngoài ra, vào đầu giờ học giáoviên dành 15 phút để các em tự kiểm tra lẫn nhau, tạo điều kiện để các em học thuộcbảng nhân, bảng chia Để các em ứng xử nhanh, giáo viên tổ chức cho các em chơi tròchơi “xì điện” trả lời nhanh, đúng kết quả để các em có kĩ năng nhớ lâu, nhẩm nhanhkhi thực hiện tính

Biện pháp 3 : Ôn lại phép chia cho số có một chữ số

Bất kỳ một dạng toán nào học sinh cũng được đi từ bài dễ đến bài khó Để thựchiện được phép chia cho số có một chữ số, việc đầu tiên học sinh phải nắm được cáckiến thức cơ bản sau:

- Đặt tính

- Thực hiện tính từ trái sang phải

- Mỗi lần chia đều tính theo ba bước: Chia, nhân, trừ nhẩm

- Số dư bao giờ cũng nhỏ hơn số chia

Lần 2: Hạ 8; 8 chia 6 được 1, viết 1

1 nhân 6 bằng 6

8 trừ 6 bằng 2, viết 2

1284 6

08 21 2Lần 3: Hạ 4; được 24; 4 chia 6 được 4, viết 4

4 nhân 6 bằng 24

24 trừ 24 bằng 0, viết 0

1284 6

08 214 24 0Ngoài ra, trong thực tế giảng dạy, khi giáo viên hỏi về phép chia trong bảng thìhọc sinh nêu kết quả rất nhanh

* 15 chia 5 bằng 3 Vậy các số từ 16 đến 19 chia 5 cũng được 3 nhưng sẽ có dư( số dư bằng 1;2;3;4), 20 chia cho 5 mới được 4

16 : 5 = 3 ( dư 1)

17 : 5 = 3 ( dư 2)

18 : 5 = 3 ( dư 3)

19: 5 = 3 ( dư 4)

* 42 chia 7 bằng 6; 35 chia 7 bằng 5 Vậy các số từ 36 đến 41 chia cho 7 đều bằng 5 và có dư

40 : 7 = 5 ( dư 5) 39 : 7 = 5 ( dư 4) 36 : 7 = 5 ( dư 1)

Khi học sinh đã làm thành thạo các bài tập dạng trên, nắm vững các thao tác thực hiện phép chia Giáo viên cho học sinh vận dụng với các bài tập có số bị chia lớn hơn

Gợi ý: Phép tính này có mấy lượt chia?

Mỗi lượt chia thực hiện mấy bước tính?( 3 bước: Chia- nhân- trừ)

Bắt đầu chia từ số nào?

Cho học sinh vận dụng các bài cùng dạng:

55 5 46 2

05 11 06 23

0 0

57 5 968 2 8845 4

07 11(dư 2) 16 434 08 2211(dư 1)

2 08 04

0 05

Thưc hiện phép chia cho số có hai, ba chữ số là sự kế thừa của phép chia cho số

có một chữ số Vì vậy, khi thực hiện phép chia cho số có hai, ba chữ số, giáo viên cầnhướng dẫn học sinh cách thực hiện chia như chia cho số có một chữ số

Ví dụ: 672 : 21 = ?

- Đặt tính

- Tính từ trái sang phải

Lần 1: 67 chia 21 được 3, viết 3

Lần 2: Hạ 2 được 42; 42 chia 21 được 2, viết 2

Ở mỗi lần chia, giáo viên cần hướng dẫn học sinh ước lượng như sau:

Lần 1: 67 : 21 được 3, hướng dẫn học sinh lấy chữ số hàng chục ở số bị chiachia cho chữ số hàng chục ở số chia, lấy 6 : 3 được 3

Lần 2: 42 : 21 được 2, hướng dẫn học sinh lấy chữ số hàng chục ở số bị chiachia cho chữ số hàng chục ở số chia, lấy 4 : 2 được 2

Hay nói cách khác, khi chia cho số có hai chữ số, ở mỗi lần chia, ta che đi mộtchữ ở tận cùng của số bị chia và số chia, rồi ước lượng thương như chia cho số có mộtchữ số

Ví dụ: 8192 : 64 = ?

+ Để thực hiện được phép chia trên ta làm thế nào? (đặt tính)

+ Thực hiện tính từ đâu sang đâu? (từ trái sang phải)

Lần 1: Lấy mấy chia mấy? ( Lấy 81 chia cho 64)

Ta ước lượng thế nào? (Lấy 8 : 6)

Vây 81 chia 64 được mấy? (được 1)

Lần 2: Lấy mấy chia mấy? (179 chia 64)

Ta ước lượng thế nào?( Lấy 17 : 6)

Vậy 179 chia 64 được mấy? (được 2)

128

51

Lần 3: Lấy mấy chia mấy? (Lấy 512 chia 64)

Ta ước lượng thế nào? (Lấy 51 : 6)

Vậy 512 chia 64 được mấy? (được 8)

128 512 512 0

Lần 2: Hạ 4 được 324; 324 chia 162 được 2,

Ở mỗi lần chia, giáo viên cần hướng dẫn học sinh ước lượng như sau:

Lần 1: 194 : 162 được 1, hướng dẫn học sinh lấy chữ số hàng trăm ở số bị chiachia cho chữ số hàng trăm ở số chia, lấy 1 : 1 được 1

Lần 2: 324 : 162 được 2, hướng dẫn học sinh lấy chữ số hàng trăm ở số bị chiachia cho chữ số hàng trăm ở số chia, lấy 3 : 1 được 3 Nhưng vì 162 x 3 = 468, mà468>324 nên lấy 3 : 1 được 2

Hay nói cách khác, khi chia cho số có ba chữ số, ở mỗi lần chia, ta che đi haichữ ở tận cùng của số bị chia và số chia, rồi ước lượng thương giống như chia cho số

có một chữ số

Đối với những học sinh chưa biết cách ước lượng thương nhanh thì giáo viênphải hướng dẫn một cách tỉ mỉ Việc rèn kĩ năng ước lượng thương là cả một quá

trình Thực tế của vấn đề này là tìm cách nhẩm nhanh thương của phép chia Để làmđược việc này, ta thường cho học sinh làm tròn số bị chia và số chia để dự đoán chữ

số ấy Sau đó nhân lại để thử Nếu tích vượt quá số bị chia thì phải rút bớt chữ số đã

dự đoán ở thương, nếu tích còn kém số bị chia quá nhiều thì phải tăng chữ số ấy lên.Như vây, muốn ước lượng cho tốt, học sinh không những thuộc bảng nhân, chia vàbiết nhân nhẩm, trừ nhẩm nhanh mà còn phải biết cách làm tròn số thông qua một sốtrường hợp sau:

a) Trường hợp 1: Số chia tận cùng là 1,2 hoặc 3

Ví dụ 2: Ước lượng thương 568 : 72 = ?

Ta cùng che đi một chữ số tận cùng của số bị chia và số chia

Ở số bị chia ta che đi 8

Ở số chia ta che đi 2

Vì 56 : 7 được 8, nên ta ước thương là 8

Thử: 72 x 8 = 576 > 568 Vậy thương ước lượng 8 hơi thừa ta giảm xuống 7 vàthử lại: 72 x 7 = 504, 568 – 504 = 64<72 Do đó: 568 : 72 được 7

Từ các ví dụ trên, ta nhận thấy: Nếu số chia tận cùng là 1,2 hoặc 3 thì ta làmtròn giảm, tức là bớt đi 1, 2 hoặc 3 đơn vị ở số chia Trong thực hành, ta chỉ việc chebớt một chữ số tận cùng ở số bị chia và số chia.

Thử lại: 17 x 4 = 68<86 và 86 – 68 = 18, vì số dư bao giờ cũng nhỏ hơn số chianên thương ước lượng hơi thiếu do đó ta phải tăng thương đó (4) lên thành 5 rồi thửlại: 17 x 5 = 85, 86 – 85 = 1<17.

Vậy 86 : 17 được 5

Ví dụ 2: Có thể ước lượng thương 530 : 58 như sau:

Che bớt hai chữ số tận cùng của số chia, nhưng vì 8 khá gần 10 nên ta tăng chữ

số 5 lên thành 6

Che bớt một chữ số tận cùng của số bị chia

Ta có: 53 : 6 được 8 Vậy ta ước lượng thương là 8 Thử lại: 58 x 8 = 464, 530– 464 = 66>58 Vậy thương ước lượng là 8 hơi thiếu ta tăng lên là 9 rồi thử lại: 58 x

9 = 522, 530 – 522 = 8<58

Vậy 530 : 58 được 9

Nếu số chia tận cùng là 7,8 hoặc 9 thì ta làm tròn tăng, tức là thêm 3,2 hoặc 1đơn vị vào số chia Trong thực hành, ta chỉ che bớt chữ số tận cùng đó đi và thêm 1vào chữ số liền trước và che bớt chữ số tận cùng của số bị chia

Để việc làm tròn số đơn giản, ta chỉ hướng dẫn học sinh làm tròn tăng hoặc làmtròn giảm đối với số chia Số bị chia luôn làm tròn giảm là che bớt chữ số tận cùng

Trong thực tế giảng dạy, trong một lớp có nhiều đối tượng học sinh Nhiều emước lượng thương rất nhanh nhưng cũng có một số em ước lượng rất chậm Đối vớicác em còn chậm thì giáo viên có thể cho các em làm tính vào nháp hoặc viết bằngbút chì, nếu sai thì tẩy đi rồi điều chỉnh lại

Biện pháp 5: Luyện tập, thực hành

Sau khi học sinh đã nắm được cách ước lượng thương, giáo viên cần tiếp tụccho các em luyện tập thêm vào các buổi học thứ hai Trong quá trình hướng dẫn họcsinh, giáo viên phải kiên trì, đi từng dạng bài tập Với mỗi dạng, giáo viên hướng dẫn

thật kĩ Sau khi làm thành thạo thì cho học sinh áp dụng làm nhiều bài tập với từngdạng đó Khi đã nắm vững kĩ năng, thao tác từng bước tính thì hướng dẫn học sinhthực hiện bước tính trừ nhẩm để phép tính được trình bày ở dạng ngắn gọn hơn.

Sau mỗi bài toán, khi tìm được kết quả phép tính, giáo viên nên tập cho họcsinh thử lại kết quả: Lấy thương nhân số chia, cộng số dư( nếu có), nếu cho kết quảbằng số bị chia thì phép chia đó đúng

Ngoài ra, việc tổ chức “ Trò chơi” trong quá trình học tập cũng chiếm một vị

trí hết sức quan trọng trong việc củng cố các lượt chia, cách viết đúng Vào đầu giờhọc, tôi thường tổ chức cho học sinh chơi trò chơi “Ai nhanh, ai đúng” Em nàonhanh, đúng sẽ có thưởng

B 83120 : 92 = 903 (dư 40).

C 83120 : 92 = 903 (dư 44)

Qua các trò chơi cho thấy học sinh rất hứng thú mỗi khi giáo viên tổ chức xen

kẻ trong các tiết học nhất là trò chơi mang tính toán học như trên

c Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp

Các biện pháp này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Biện pháp này làm tiền

đề, hỗ trợ cho biện pháp kia Khi học sinh thuộc được bảng nhân, chia, nắm vữngđược cách ước lượng thương trong ba trường hợp trên thì học sinh sẽ thực hiện đượcphép chia một cách thành thạo, nhanh

d Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu

Qua các biện pháp nêu trên đã giúp các em học sinh thực hiện phép chia chậm

và không biết cách thực hiện phép chia của lớp có sự tiến bộ một cách rõ rệt, đưa chấtlượng học tập của các em nâng dần Cụ thể đầu năm học có nhiều em có nguy cơ lưuban, rất yếu toán, kĩ năng tính toán rất chậm, không thuộc bảng nhân, bảng chia Đếncuối năm học các em đã cơ bản thực hiện phép chia cho số có nhiều chữ số một cáchthành thạo và quan trọng hơn là biết cách thử lại khi thực hiện xong một phép chia

Kết quả thực hiện phép chia của lớp 4A, năm học 2015 – 2016 như sau: