SKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng Việt

SKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng ViệtSKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng ViệtSKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng ViệtSKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng ViệtSKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng ViệtSKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng ViệtSKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng ViệtSKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng ViệtSKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng ViệtSKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng ViệtSKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng Việt

MỤC NỘI DUNG TRANG

I Phần mở đầu:

1 Lý do chọn đề tài

Để đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đạihoá đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của ngườihọc Chính vì vậy mà Bộ GD và ĐT đã đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống lồngghép vào các môn học ở bậc tiểu học Đây là một chủ trương cần thiết và đúng đắnbởi kỹ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xửphù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các

tình huống của cuộc sống Có thể nói kỹ năng sống chính là nhịp cầu giúp conngười biến kiến thức thành thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh.Người có kỹ năng sống phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thửthách; biết ứng ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp; họ thườngthành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của chínhmình Ngược lại người thiếu kỹ năng sống thường bị vấp váp, dễ bị thất bại trongcuộc sống.

Đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cơ chế thị trường hiệnnay, thế hệ trẻ thường xuyên chịu đan xen giữa những yếu tố tích cực và tiêu cực:một là các em được sự quan tâm chăm sóc quá sức chu đáo của phụ huynh vì sốngtrong gia đình ít con, hoàn cảnh kinh tế ổn định; hai là những em sống trong giađình với nhiều lo toan cho cuộc mưu sinh, phụ huynh bỏ mặc con cái Môi trườnghoàn cảnh khác nhau ấy lại thường cùng mang đến cho các em một thiếu sót lớntrong từng bước trưởng thành, đó là kỹ năng sống Giáo dục kỹ năng sống càng trởnên cấp thiết, giúp các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, giađình, cộng đồng và Tổ quốc; giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước cáctình huống của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè vàmọi người, sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hoà và lành mạnh Bởi vì các emlà những chủ nhân tương lai của đất nước Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hìnhthành những giá trị nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phásong còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôikéo, kích động,…

Ở bậc tiểu học, các môn học vừa cung cấp cho học sinh những kiến thức banđầu về văn hoá,… vừa cung cấp cho học sinh những tri thức sơ đẳng về các chuẩnmực hành vi đạo đức, để từ đó giúp học sinh hình thành kỹ năng sống Chính vì vậyviệc rèn kỹ năng sống ở bậc tiểu học là một nhiệm vụ quan trọng mà người làmcông tác giáo dục cần quan tâm Từ nhiều năm nay, Bộ Giáo dục - Đào tạo chủtrương dạy kỹ năng sống là một trong những tiêu chí đánh giá “Trường học thânthiện - học sinh tích cực.” Trên tinh thần đó, bản thân nhận thấy rằng: chính ở dướimái trường các em học được nhiều điều hay, lẽ phải Và nhà trường trở nên là ngôinhà thân thiện, học sinh tích cực học tập để thành người tài xây dựng đất nước, cókhả năng hội nhập cao, từng bước trở thành công dân toàn cầu Đây cũng là mộtnhiệm vụ quan trọng đối với các thầy cô giáo Với học sinh tiểu học, đây là giaiđoạn đầu tiên hình thành nhân cách cho các em, giúp các em có một kỹ năng sốngtốt cho tương lai sau này

Giáo dục kỹ năng sống đã được lồng ghép vào các môn học ở bậc tiểu học.Tuy nhiên, để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả đòi hỏi nhiều yếu tốchứ không chỉ từ các bài giảng Học để tự tin, tự lập, tự thích ứng với môi trườngthế giới xung quanh Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh hiện nay được đông đảo

phụ huynh và xã hội quan tâm Bởi nhiều ý kiến cho rằng, các trường học đã quánặng về dạy kiến thức, ít quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinhdẫn đến có một số học sinh trong các trường chưa có kĩ năng sống như: ứng xử,giao tiếp còn rụt rè, hành vi, lối sống đạo đức thiếu chuẩn mực dẫn đến nhiều tệ nạnxã hội đáng thương tâm xảy ra.

Vậy làm thế nào để chúng ta giáo dục kỹ năng sống cho học sinh? Tôi nghĩ

có nhiều phương pháp, nhiều cách thức để thực hiện việc này nhưng việc giáo dụcvà rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh được thể hiện rõ nét nhất trong môn TiếngViệt Môn Tiếng Việt ở Tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển ở học sinhkỹ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết), thể hiện ưu thế của Tiếng Việt làkỹ năng giao tiếp, sau đó là kỹ năng nhận thức, ra quyết định, hợp tác, ứng xử, …

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, tôi quyết định lựa chọn và nghiên cứu

đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học Trưng Vương” để góp một phần nhỏ vào việc thực

hiện nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường và thựchiện mục tiêu giáo dục con người phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ trên cơ sởtiếp thu được các kỹ năng sống đầy đủ

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

- Giúp học sinh có kỹ năng sống trong học tập và trong cuộc sống như mạnhdạn, tự tin và trở thành những con người có văn hóa phù hợp với thời đại mới;

- Nâng cao giá trị kỹ năng sống cho học sinh, nâng cao giá trị văn hóa nhàtrường;

- Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh;

- Tăng cường được sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội, tạo môitrường thuận lợi để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

Nhiệm vụ

- Nghiên cứu cơ sở lí luận có liên quan đến đề tài;

- Tìm hiểu thực trạng và nguyên nhân dẫn đến học sinh thiếu kỹ năng sống;

- Phân tích, đánh giá thực trạng mà đề tài đã đặt ra;

- Đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học Trưng Vương;

- Rút ra bài học kinh nghiệm trong công tác giáo dục kỹ năng sống

3 Đối tượng nghiên cứu

- Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua mônTiếng Việt để giáo dục học sinh có những thái độ, phẩm chất, kỹ năng sống phùhợp.

4 Giới hạn của đề tài

- Tập trung nghiên cứu đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống củahọc sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng Việt” tại trường Tiểu học Trưng Vương, ở lớp5A, năm học 2015 – 2016

5 Phương pháp nghiên cứu

a) Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu;

- Phương pháp khái quát hoá các nhận định độc lập

b) Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra;

- Phương pháp quan sát;

- Phương pháp thực hành luyện tập;

- Phương pháp khảo nghiệm, thử nghiệm

II Phần nội dung

1 Cơ sở lý luận

Thực hiện Quyết định số 2994/QĐ-BGD và ĐT ngày 20 tháng 7 năm 2010của Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai giáo dục kỹ năng sống trong một số mônhọc và hoạt động giáo dục ở các cấp học; Thực hiện Chỉ thị của Bộ trưởng Bộ Giáodục và Đào tạo về nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2015-2016; Dựa trên cơ sởnhững định hướng của đợt tập huấn tăng cường giáo dục kỹ năng sống trong cácmôn học của Bộ cho các cấp học trong hệ thống giáo dục phổ thông Giáo dục chongười học những kỹ năng cơ bản, cần thiết, hướng tới hình thành những thói quentốt giúp người học thành công, đảm bảo vừa phù hợp với thực tiễn và thuần phongmỹ tục Việt Nam vừa hội nhập quốc tế trong giai đoạn công nghiệp hoá đất nước.Giáo dục KNS là giáo dục cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, xây dựngnhững hành vi lành mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu cực trên cơ sởgiúp HS có thái độ, kiến thức, kỹ năng, giá trị cá nhân thích hợp với thực tế xã hội.Mục tiêu cơ bản của giáo dục KNS là làm thay đổi hành vi của HS, chuyển từ thóiquen thụ động, có thể gây rủi ro, dẫn đến hậu quả tiêu cực thành những hành vimang tính xây dựng tích cực và có hiệu quả để nâng cao chất lượng cuộc sống cánhân, rèn luyện kỹ năng ứng xử thân thiện trong mọi tình huống; có thói quen và kỹnăng làm việc theo nhóm, kỹ năng hoạt động xã hội; Giáo dục cho học sinh thóiquen rèn luyện sức khoẻ, ý thức bảo vệ bản thân, phòng ngừa tai nạn giao thông,đuối nước và các tệ nạn xã hội

Kỹ năng sống có thể hình thành tự nhiên, học được từ những trải nghiệm củacuộc sống và do giáo dục mà có Không phải đợi đến lúc được học kỹ năng sống

một con người mới có những kỹ năng sống đầu tiên Chính cuộc đời, những trảinghiệm, va vấp, thành công và thất bại giúp con người có được bài học quý giá vềkỹ năng sống Tuy nhiên, nếu được dạy dỗ từ sớm, con người sẽ rút ngắn thời gianhọc hỏi qua trải nghiệm, sẽ thành công hơn Kỹ năng sống cần cho suốt cả cuộc đờivà luôn luôn được bổ sung, nâng cấp để phù hợp với sự thay đổi của cuộc sống biếnđộng Người trưởng thành cũng vẫn cần học kỹ năng sống Ở lứa tuổi lớp 5, họcsinh có những nhận biết nhất định về thế giới xung quanh, biết đánh giá nhận xét sựviệc xảy ra quanh mình Các em đã có sự phát triển về trí tuệ, tâm hồn, các emthích quan sát mọi vật xung quanh Khả năng tư duy cụ thể nhiều hơn khả năngkhái quát hoá, về tình cảm các em rất nhạy cảm với vẻ đẹp của thiên nhiên đấtnước Các em dễ xúc động và bắt đầu biết mơ ước có trí tưởng tượng phong phú.Thích nghi lại các vấn đề mà mình đã quan sát được và có thể có khả năng ứng xửphù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước cáctình huống của cuộc sống Ở một số môn học, các hoạt động ngoại khóa, giáo dụckĩ năng sống đã được đề cập đến Tuy nhiên, do nội dung, phương pháp, cách thứctruyền tải chưa phù hợp với tâm sinh lí của đối tượng nên hiệu quả lồng ghép cònchưa cao

Qua thực tế giảng dạy ở lớp 5 Trường TH Trưng Vương, bản thân tôi thấy kỹnăng sống của đa số học sinh chưa cao, phần lớn các em có nhận xét, đánh giá vềsự việc nhưng chưa có thái độ và cách ứng xử, cách xưng hô chuẩn mực Học sinhcòn rụt rè chưa mạnh dạn thể hiện kỹ năng của bản thân Các em còn ngại nói, ngạiđứng dậy trả lời, khả năng tự học, tự tìm tòi còn hạn chế Chính vì vậy mà việc rènkỹ năng sống cho học sinh là vấn đề cần quan tâm Để nâng cao kỹ năng sống chohọc sinh tiểu học, với cương vị là người giáo viên chủ nhiệm, bản thân hết sức bănkhoăn và trăn trở, luôn đặt trong đầu câu hỏi: Làm thế nào để nâng cao kỹ năngsống cho học sinh? Làm thế nào để học sinh biết cách vận dụng kỹ năng sống vàotrong cuộc sống hằng ngày? Với mong muốn góp phần vào việc giáo dục kỹ năng

sống cho học sinh ngày càng tốt hơn nên bản thân chọn đề tài: “ Một số biện pháp

giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua môn Tiếng Việt ở trường Tiểu

học Trưng Vương” Vấn đề mà chắc hẳn không chỉ riêng bản thân mà rất nhiều

đồng nghiệp khác quan tâm suy nghĩ là làm sao học sinh của mình có những kỹnăng sống tốt, trở thành những con người tốt, có ích cho xã hội Đây cũng là mộtvấn đề mà phụ huynh và xã hội hết sức quan tâm

2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu

Được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo; Ban giám hiệu nhàtrường; sự giúp đỡ của đồng nghiệp và cha mẹ học sinh;

Là người trực tiếp giảng dạy và có kinh nghiệm chủ nhiệm khối lớp 5 nhiềunăm liền Tôi luôn tận tụy với nghề, thích học hỏi, tìm tòi sáng tạo;

Đội ngũ cán sự lớp là những thành viên khá tích cực, ham hoạt động;

Bên cạnh đó, đại đa số học sinh chăm ngoan, hiếu học Các em gắn bó, xemlớp học là ngôi nhà thứ hai của mình nên có thái độ tích cực và hợp tác Có kỹ năngvận dụng kiến thức học được vào thực tế cuộc sống;

Được sự quan tâm giúp đỡ của hội cha mẹ học sinh lớp 5A và hầu hết cácphụ huynh cũng đã nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của giáo dục, đặc biệtlà giáo dục ở bậc Tiểu học – bậc học nền tảng cho quá trình học của con em mình.Họ đã có ý thức tự giác, thái độ tích cực trong việc giáo dục con em mình và kếthợp với nhà trường để giáo dục học sinh

Bên cạnh những thuận lợi thì việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh còn cónhững khó khăn như sau:

Các em học sinh tiểu học còn nhỏ dại, đặc điểm tâm lí, nhận thức, ngôn ngữcủa các em chưa đạt tới đỉnh Kỹ năng sống còn hạn chế, chưa có khả năng tự lậpcho bản thân, chưa biết cách phòng vệ trước những tệ nạn xã hội Các em chưa cócác kỹ năng cần thiết cho cuộc sống của mình Một số em nhà ở xa trường học nênviệc thực hiện nội quy trường, lớp của các em còn hạn chế Một số học sinh thiếuthốn tình cảm (như chỉ ở với mẹ hoặc bố, hay ở với ông bà, cha mẹ làm ăn xa) nêncác em không được quan tâm, giáo dục toàn diện như các bạn cùng trang lứa, có

em còn có những biểu hiện mặc cảm tự ti, không dám hòa mình trong mọi hoạtđộng chung của lớp Đa số các em còn hiếu động, suy nghĩ chưa sâu sắc Học sinhchưa có động cơ tự học tập, thiếu hứng thú, chưa thấy lợi ích của việc học, chưa cóthói quen và kỹ năng lao động trí óc

Về phía các bậc cha mẹ các em luôn nóng vội trong việc dạy con; họ chỉ chútrọng đến việc con mình về nhà mà chưa biết đọc, viết chữ, hoặc chưa biết làm toánthì lo lắng một cách thái quá Đồng thời lại chiều chuộng con cái khiến trẻ không

có kỹ năng tự phục vụ, chỉ chú ý đến khâu dạy, không chú ý đến con mình ăn, uốngnhư thế nào, trẻ có biết sử dụng những đồ dùng, vật dụng trong ăn uống haykhông? Và vì sao chúng ta cần những đồ dùng, vật dụng đó? Những đồ dùng đó đểlàm gì?

Về phía giáo viên, thực tế, lâu nay GV chỉ tập trung dạy kiến thức văn hóamà chưa có thói quen dạy thêm kỹ năng sống cho HS nên khi thực hiện dạy lồngghép còn có phần lúng túng Ở một số bài, thời gian giảng dạy trong 1 tiết là 35phút nhiều khi không đủ Vì thế, khi dạy lồng ghép kỹ năng sống vào môn học thì

GV phải chọn những phương pháp lồng ghép thích hợp để tránh “cháy” giáo án vànặng thêm nội dung cho bài học

Một số phụ huynh học sinh vì lí do điều kiện kinh tế còn khó khăn, bươnchải cuộc sống đi làm xa như đi làm ở Malaixia, Đài Loan, Thành phố Hồ ChíMinh… nên chưa quan tâm đến việc học và kĩ năng sống của con em ở nhà cũngnhư ở trường, việc giáo dục con cái của họ là “Trăm sự nhờ thầy”

Do bố mẹ của các em đều làm nghề nông nên thu nhập của người dân chưacao dẫn đến đời sống kinh tế còn thấp và mặt bằng dân trí còn thấp nên nhận thứccủa phụ huynh còn hạn chế Sự quan tâm giáo dục đạo đức, hành vi ứng xử cho con

em chưa đến nơi đến chốn, chưa đúng mức, nhiều phụ huynh còn quan niệm việcgiảng dạy và giáo dục học sinh là của giáo viên và nhà trường đảm nhiệm Việcnày đồng nghĩa với việc khoán trắng trọng trách cho người giáo viên

Bên cạnh những thuận lợi và khó khăn thì việc giáo dục kỹ năng sống chohọc sinh còn có những thành công như: Sau những tiết học Tiếng Việt, tôi thấy họcsinh trong lớp có hứng thú, tích cực học tập Tôi đã đạt được kết quả khả quan Cáckĩ năng sống cần thiết được hình thành: Học sinh biết vâng lời và yêu quý thầy côgiáo, luôn tự hoàn thành các nhiệm vụ học tập, nề nếp tốt, lao động vệ sinh trườnglớp sạch sẽ, chấp hành tốt mọi nội quy của trường của lớp đề ra, không còn đốitượng học sinh cá biệt, tập thể học sinh biết thương yêu đoàn kết và giúp đỡ lẫnnhau cùng tiến bộ đặc biệt các em tự tin, mạnh dạn trong giao tiếp, mạnh dạn traođổi ý kiến, chia sẻ và hợp tác trong mọi công việc chung của lớp Chính vì thể lớptôi là một lớp luôn dẫn đầu trong khối về mọi hoạt động, phong trào

Tiết học đa dạng, phong phú về hình thức tổ chức, nội dung luôn mới mẻ vàcập nhật những vấn đề mà lứa tuổi các em quan tâm nên bản thân các em rất thíchthú và tích cực, hứng thú học tập

Các nguyên nhân, các yếu tố tác động

* Về phía giáo viên:

Trong thực tế hiện nay, việc nhận thức tầm quan trọng, cần thiết rèn kĩ năngsống cho học sinh ở một số giáo viên còn hạn chế Mặc dù GV đã được tiếp cận vềnội dung lồng ghép giáo dục kĩ năng sống của Bộ Giáo dục và mỗi giáo viên đềuđược tập huấn về cách dạy và rèn kĩ năng sống cho học sinh nhưng nhận thức củanhiều giáo viên còn mơ hồ, chưa rõ, chưa đầy đủ rèn kĩ năng sống cho học sinhtrong mỗi tiết học là gì? Vì nhận thức chưa đủ, chưa rõ nên không thể tìm ra đượcbiện pháp, hình thức tổ chức hữu hiệu để rèn kỹ năng sống cho học sinh Hoặc nếu

có xem giáo trình của BGD đã ban hành thì các kỹ năng sống trong các môn họcnói chung và môn Tiếng Việt nói riêng giáo viên còn gặp rất nhiều khó khăn trongviệc tổ chức các hoạt động học tập, sử dụng phương pháp và hình thức dạy họcthích hợp để giáo dục các kĩ năng đó

Trong quá trình giáo dục học sinh, giáo viên chưa thường xuyên chú ý phânloại các đối tượng, chưa thật gần gũi, thân thiện với học sinh, chưa quan tâm nhiềuđến điều kiện gia đình của từng học sinh

- Việc rèn kỹ năng sống qua việc tích hợp vào các môn học nói chung vàmôn Tiếng Việt nói riêng còn hạn chế, thời gian ít

- Các hoạt động ngoại khoá như văn nghệ, thể dục, thể thao, hoạt động Độichưa được chú trọng đúng mức để nhằm phát huy tính hiệu quả của nó trong việc

nâng cao giá trị giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.

- Giáo viên khuyến khích động viên khen thưởng học sinh còn ít, việc đổimới phương pháp dạy học của giáo viên chưa nhiều, chưa phát huy được tinh thầntự tìm tòi sang tạo trong học tập cho học sinh

* Về phía học sinh

- Trong lớp học ít nhiều vẫn còn có hiện tượng học sinh cãi nhau, chửi nhau,chưa lễ phép, gây mất đoàn kết trong tập thể lớp… Một số em còn khá rụt rè chưaquen với cách học cũng như chưa mạnh dạn bày tỏ ý kiến với cô giáo và các bạn.Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trả lời trống không, không tròn câu và ítnói lời cảm ơn, xin lỗi với cô, bạn bè… Nhiều em đến trường tỏ ra nói nhiều vì ởnhà các em không có người trò chuyện, chia sẻ

- Đa số học sinh chưa có nhận thức đúng về ý thức tự giác, tích cực trong họctập, chưa có ước mơ hoài bảo, kỹ năng diễn đạt trình bài trước đám đông, kỹ nănghợp tác, kỹ năng ra quyết định cho bản thân,… còn hạn chế, một số học sinh ứng

xử với nhau chưa thật sự có văn hóa…

- Bên cạnh đó các trò chơi vô bổ như điện tử cũng như những phim ảnhkhông lành mạnh đã trực tiếp tác động làm ảnh hưởng không ít đến việc học tậpcũng như kĩ năng sống của các em

* Về phía các bậc cha mẹ học sinh

Công tác tuyên truyền các bậc cha mẹ thực hiện dạy các em các kỹ năngsống cơ bản chưa nhiều Hơn nữa cha mẹ học sinh còn mải đi làm lo kinh tế giađình chưa dành nhiều thời gian quan tâm đến con em mình mà tất cả việc học tậpcủa con em là do các cô giáo và nhà trường

Chính việc thiếu hụt nghiêm trọng các kỹ năng sống do sự hạn chế của giáodục gia đình và nhà trường, sự phức tạp của xã hội và cuộc sống xung quanh họcsinh là nguyên nhân trực tiếp khiến học sinh gặp khó khăn trong ứng xử với tìnhhuống thực của cuộc sống

Kỹ năng sống là những kĩ năng tâm lý – xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồntại và thích ứng trong cuộc sống, giúp cho cá nhân vững vàng trước cuộc sống cónhiều thách thức nhưng cũng nhiều cơ hội trong thực tại… Kĩ năng sống đơn giảnlà tất cả điều cần thiết chúng ta phải biết để có được khả năng thích ứng với nhữngthay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống

Giáo dục kỹ năng sống là giáo dục cách sống tích cực trong xã hội hiện đại,xây dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu cựctrên cơ sở giúp HS có thái độ, kiến thức, kỹ năng, giá trị cá nhân thích hợp với thựctế xã hội Mục tiêu cơ bản của giáo dục kỹ năng sống là làm thay đổi hành vi củahọc sinh, chuyển từ thói quen thụ động, có thể gây rủi ro, dẫn đến hậu quả tiêu cựcthành những hành vi mang tính xây dựng tích cực và có hiệu quả để nâng cao chấtlượng cuộc sống cá nhân và góp phần phát triển xã hội bền vững

Kỹ năng sống là cái có sau những trải nghiệm thực tế nên việc lồng ghép này

sẽ không dừng lại ở mức giảng dạy lý thuyết mà sẽ cụ thể hóa thành từng trườnghợp, hoàn cảnh và yêu cầu học sinh xử lý

Thực trạng việc rèn kỹ năng sống cho học sinh ở trường Tiểu học: Học tậpkhông chỉ dừng lại ở việc nhận thức các tri thức khoa học thuần túy mà còn đượchiểu là mọi tri thức về thế giới trong đó có cả những mối quan hệ, cách thức ứng xửvới môi trường xung quanh Kỹ năng sống là một trong những vấn đề quan trọngđối với mỗi cá nhân trong quá trình tồn tại và phát triển Chương trình học hiện nayđang gặp phải nhiều chỉ trích do quá nặng nề về kiến thức trong khi những tri thứcvận dụng cho đời sống hàng ngày bị thiếu vắng Hơn nữa, người học đang chịunhiều áp lực về học tập khiến cho không còn nhiều thời gian cho các hoạt độngngoại khóa, hoạt động xã hội Điều này dẫn đến sự “xung đột” giữa nhận thức, tháiđộ và hành vi với những vấn đề xảy ra trong cuộc sống

Mặc dù ở một số môn học, các hoạt động ngoại khóa, giáo dục kỹ năng sốngđã được đề cập đến Tuy nhiên, do nội dung, phương pháp, cách thức truyền tảichưa phù hợp với tâm sinh lí của đối tượng nên hiệu quả lồng ghép còn chưa cao

Trong những năm gần đây, toàn ngành đã chú trọng đến công tác đổi mới nộidung, phương pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nhưng vẫn chưa đáp ứngđược nhu cầu phát triển mà xã hội đặt ra Một số giáo viên còn chú trọng vào việctrang bị kiến thức cho học sinh mà xem nhẹ việc rèn luyện kỹ năng ứng xử, kỹnăng thực hành cho học sinh Còn một số quan điểm lệch lạc chỉ nên tập trung vàoviệc học các môn học chính thức trong chương trình mà xem nhẹ công tác giáo dụccho các em ý thức công dân, tinh thần đoàn kết và các kỹ năng sống thông qua cáchoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Điều này đã dẫn đến tình trạng kỹ năng sốngcủa học sinh chưa cao Chỉ một số học sinh có hành vi, thói quen, kỹ năng tốt Cònphần lớn các em có nhận xét, đánh giá về sự việc nhưng chưa có thái độ và cáchứng xử, cách xưng hô chuẩn mực, thể hiện thái độ, tình cảm trong quá trình giaotiếp với thầy cô giáo còn rụt rè, với bạn bè trong lớp chưa tình cảm tự tin, cũng cókhi một số học sinh do học được cách nói năng của người lớn trong gia đình chưađúng mực nên nói năng chưa khiêm nhường Học sinh thể hiện kỹ năng sống cònđại khái, chưa mạnh dạn thể hiện kỹ năng của bản thân Các em còn ngại nói, ngạiviết, khả năng tự học, tự tìm tòi còn nhiều hạn chế, nhút nhát

Ngoài ra, đội ngũ giáo viên cũng chưa được đào tạo cơ bản để dạy về kỹnăng sống trong từng môn học, từng bài giảng Thêm vào đó, chính các em họcsinh cũng chưa có nhận thức đầy đủ và ý thức trau dồi kỹ năng sống, chưa tích cựcchủ động tham gia các họat động trải nghiệm để tạo lập, rèn luyện kỹ năng sống

Để các em bộc lộ được những kỹ năng của bản thân, bản thân tổ chức chocác em tham gia các buổi sinh hoạt ngoại khoá như: “Đố vui để học”, “Trò chơi

học tập” nhằm phát huy tính tích cực học tập của các học sinh Qua đó học sinh cóđiều kiện học mà vui, vui mà học giảm bớt đi sự căng thẳng.

Như vậy, việc rèn kỹ năng sống thông qua các môn học, hoạt động ngoài giờlên lớp nói chung và môn Tiếng Việt nói riêng là một trong những nội dung quantrọng góp phần tích cực vào việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho họcsinh Và cần được tổ chức một cách thường xuyên, hiệu quả

Từ cơ sở và thực tiễn trong quá trình nghiên cứu tôi đã tìm ra một số biệnpháp giúp giáo viên rèn kỹ năng sống cho học sinh tiểu học có tính khả thi sau

3 Nội dung và hình thức của giải pháp:

a Mục tiêu của giải pháp

Đối với tâm sinh lý trẻ em bậc tiểu học thì có nhiều kỹ năng quan trọng màtrẻ cần phải biết trước khi tập trung vào học văn hoá Thực tế kết quả của nhiềunghiên cứu đều cho thấy các kỹ năng quan trọng nhất trẻ phải học vào thời gian đầucủa năm học chính là những kỹ năng sống như: sự hợp tác, tự kiểm soát, tính tự tin,tự lập, tò mò, khả năng thấu hiểu và giao tiếp Việc xác định được các kỹ năng cơbản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâmđể dạy trẻ

Nghiên cứu kỹ nội dung, chương trình môn Tiếng Việt lớp 5 nói riêng đểnắm chắc kiến thức và kỹ năng của môn học, cũng như kỹ năng sống mà HS cầnđược học và tiếp cận Từ đó, tuỳ từng bài cụ thể, nội dung cụ thể để lựa chọn nộidung, phương pháp, hình thức và các kĩ thuật dạy học tích cực thích hợp các hoạtđộng học tập và giáo dục lồng ghép kỹ năng sống cho HS, giúp các em có thể thựchành kỹ năng sau khi tiếp cận

Ngoài ra, trong khi giảng dạy kiến thức và giáo dục lồng ghép kỹ năng sống,cần có sự khuyến khích kịp thời khi HS có tiến bộ (dù chỉ là một tiến bộ rất nhỏ) đểkhích lệ học sinh tham gia các hoạt động một cách tích cực và có đủ tự tin thể hiệnkhả năng của mình trước lớp

b Nội dung và cách thực hiện giải pháp

Môn Tiếng Việt có nhiều thuận lợi hơn cả vì bản thân nội dung bài học buộchọc sinh phải vận dụng rất nhiều kỹ năng như: thu thập, xử lí thông tin; hợp tác;xác định giá trị; thể hiện sự cảm thông; tư duy sáng tạo, tư duy phê phán; giải quyếtvấn đề Để hình thành những kiến thức và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinhqua môn Tiếng Việt, người giáo viên cần phải vận dụng nhiều phương pháp dạyphát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh như: thực hành giao tiếp, tròchơi học tập, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp tổ chức hoạtđộng nhóm, phương pháp hỏi đáp,…Thông qua các hoạt động học tập, được pháthuy trải nghiệm, rèn kỹ năng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân, đóng vai,…học sinh cóđược cơ hội rèn luyện, thực hành nhiều kỹ năng sống cần thiết

Để áp dụng một số biện, giải pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5thông qua môn Tiếng Việt ở trường TH Trưng Vương có hiệu quả, tôi đi sâu vào 4nội dung chính sau đây:

-Tìm hiểu nội dung giáo dục kỹ năng sống và địa chỉ trong chương trình sáchgiáo khoa môn Tiếng Việt lớp 5;

- Xác định nội dung giáo dục kỹ năng sống cho HS trong môn Tiếng Việtlớp 5;

- Xây dựng góc Tiếng Việt;

- Giáo viên tuyên truyền các bậc cha mẹ thực hiện dạy các em các kỹ năngsống cơ bản;

Tìm hiểu nội dung giáo dục kỹ năng sống và địa chỉ trong chương trình sách giáo khoa môn Tiếng việt lớp 5.

cáo thống kê

- Thu thập, xử lí thông tin

- Hợp tác

- Thuyết trình kết quả tự tin

- Xác định giá trị

giấy

- Thể hiện sự thông cảm

- Xác định giá trị

Kể chuyện

Tiếng vĩ cầm ở Mỹ

Lai

- Thể hiện sự thông cảm

- Phản hồi / lắng nghe tích cực

cáo thống kê

- Tìm kiếm và xử lí thông tin

- Hợp tác

- Thuyết trình kết quả tự tin

- Thể hiện sự tự tin

- Lắng nghe tích cực

- Hợp tác

Tập làm văn

Luyện tập thuyếttrình, tranh luận(Tiếp theo)

- Thể hiện sự tự tin

- Lắng nghe tích cực

11 Tập làm văn Luyện tập làm đơn

- Ra quyết định / giải quyết vấn đề

- Tư duy phê phán

- Tư duy phê phán

- Ra quyết định / giải quyết vấn đề

- Hợp tác làm việc nhóm, hoànthành biên bản vụ việc

18

(Tiết 1)Lập bảng thống kê

- Thu thập, xử lí thông tin

- Kỹ năng hợp tác làm việc nhóm,hoàn thành bảng thống kê

Tập đọc

Ôn tập giữa HKI(Tiết 2)

Lập bảng thống kê

- Thu thập, xử lí thông tin

- Kỹ năng hợp tác làm việc nhóm,hoàn thành bảng thống kê

- Thể hiện sự tự tin

- Đảm nhận trách nhiệm

21

- Tư duy sáng tạo

Tập làm văn

Lập chương trìnhhoạt động

- Hợp tác

- Thể hiện sự tự tin

- Đảm nhận trách nhiệm

- Hợp tác

- Thể hiện sự tự tin

hoạt động - Đảm nhận trách nhiệm.

Tập viết đoạn đốithoại; phân vai đọc,diễn màn kịch

- Thể hiện sự tự tin

- Kỹ năng hợp tác

Tập viết đoạn đốithoại; phân vai đọc,diễn màn kịch

- Thể hiện sự tự tin

- Kỹ năng hợp tác

29

- Tự nhận thức

- Giao tiếp, ứng xử phù hợp

- Kiểm soát cảm xúc

- Ra quyết định

- Tự nhận thức

- Giao tiếp, ứng xử phù hợp

- Tư duy sáng tạo

- Lắng nghe, phản hồi tích cực

- Kỹ năng tự nhận thức

- Giao tiếp, ứng xử phù hợp giớitính

- Ra quyết định

Tập làm văn Tập viết đoạn đối

thoại; phân vai đọc,diễn màn kịch

- Thể hiện sự tự tin

- Kỹ năng hợp tác có hiệu quả đểhoàn chỉnh màn kịch

- Tư duy sáng tạo

35

Tập đọc

Ôn tập cuối HKII(Tiết 3)

Lập bảng thống kê

- Thu thập, xử lí thông tin: Lậpbảng thống kê

- Ra quyết định

Tập làm văn Ôn tập cuối học kì II

(Tiết 4)Viết biên bản cuộchọp

- Ra quyết định

- Xử lí thông tin

Xác định nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong môn Tiếng Việt lớp 5.

* Kỹ năng thể hiện sự tự tin:

Tự tin là có niềm tin vào bản thân, tự hài lòng với bản thân, tin rằng mình cóthể trở thành người có ích và tích cực, có niềm tin về tương lai, cảm thấy có nghịlực để hoàn thành nhiệm vụ;

Kỹ năng thể hiện sự tự tin giúp các nhân giao tiếp hiệu quả hơn, mạnh dạnbày tỏ suy nghĩ và ý kiến của mình, quyết đoán trong việc đưa ra quyết định và giảiquyết vấn đề, đồng thời cũng giúp người đó có suy nghĩ tích cực và lạc quan trongcuộc sống;

Kỹ năng thể hiện sự tự tin là yếu tố cần thiết trong giao tiếp, thương lượng,

ra quyết định, đảm nhận trách nhiệm

Ví dụ: Khi dạy Tập làm văn các bài: “Luyện tập thuyết trình, tranh luận”,

“Lập chương trình hoạt động”, “Tập viết đoạn đối thoại; phân vai đọc, diễn mànkịch”… người giáo viên cần tổ chức cho các em đóng vai, đối thoại, tự bộc lộ Sauvài lời khuyến khích đầu tiên, tổ chức cho các em đứng đóng vai, nêu những lí lẽ,dẫn chứng, bày tỏ ý kiến,… Lúc đầu các em có thể rất ái ngại không tự tin khiđóng vai, bày tỏ ý kiến trước lớp nhưng nếu được giáo viên nhập cuộc và kịp thờinhắc nhở các em những điều cần chú ý trong khi giao tiếp, cộng thêm một môitrường hòa đồng thân thiện các em thực hiện rất tốt, không còn những cái nhìn áingại Thay vào đó là thái độ bình tĩnh, tự tin cùng những câu nói rõ ràng, diễn đạt

gãy gọn và linh hoạt hơn trong khi tham gia đóng vai, đối thoại với cácthuyết trình viên

*Kỹ năng thể hiện sự cảm thông:

Thể hiện sự cảm thông là khả năng có thể hình dung và đặt mình trong hoàncảnh của người khác, giúp chúng ta hiểu và chấp nhận người khác vốn là nhữngngười rất khác mình, qua đó chúng ta có thể hiểu rõ cảm xúc và tình cảm của ngườikhác và cảm thông với hoàn cảnh hoặc nhu cầu của họ

Ví dụ: Khi dạy bài “ Những con sếu bằng giấy” Tôi yêu cầu HS trả lời câu

hỏi + Các bạn nhỏ đã làm gì để giúp đỡ Xa-xa-cô?

Tôi yêu cầu HS trả lời câu hỏi Khuyến khích nhiều em phát biểu theo cáchkhác nhau Chẳng hạn: (Các bạn nhỏ trên khắp thế giới đã gấp những con sếu bằnggiấy gửi tới cho Xa-xa-cô Khi Xa-xa-cô chết các bạn đã quên góp tiền xây tượngđài tưởng nhớ những nạn bị bom nguyên tử sát hại.)

+ Em đã làm được việc gì để tỏ lòng cảm thông, chia sẻ, giúp đỡ nhữngngười nạn nhân bị bom nguyên tử sát hại? Tôi khuyến khích nhiều em phát biểutheo các cách hiểu của các em Chẳng hạn: Chúng tôi gét chiến tranh Tôi sẽ cùngmọi người đấu tranh xoá bỏ vũ khí hạt nhân Quên góp tiền, sách vở, quần áo đểủng hộ những nạn bị bom nguyên tử sát hại )

Ví dụ: Khi kể chuyện bài “ Tiếng vĩ cầm ở Mĩ Lai ” Tôi yêu cầu HS trả lời

câu hỏi:

+ Em đã làm được việc gì để tỏ lòng cảm thông, chia sẻ, giúp đỡ những nạnnhân của vụ thảm sát Mỹ Lai, đồng cảm với hành động dũng cảm của những ngườilính Mỹ có lương tâm? Học sinh tự nói về sự thông cảm, chia sẻ và giúp đỡ người