MỘT số vấn đề lý LUẬN và THỰC TIỄN về đổi mới PHƯƠNG THỨC LÃNH đạo của ĐẢNG CỘNG sản VIỆT NAM đối với NHÀ nước và hệ THỐNG CHÍNH TRỊ

Đảng cầm quyền là một trong những vấn đề phức tạp nhất của đời sống chính trị trên phương diện lý luận và thực tiễn. Trong các nền chính trị thế giới, vấn đề giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước là một hoạt động cơ bản của Đảng cầm quyền. Các Đảng cầm quyền ở các nước có nền kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội khác nhau thì phương thức lãnh đạo với nhà nước cũng khác nhau. Tuy nhiên, các phương thức lãnh đạo với nhà nước của Đảng đều phải tuân theo những nguyên tắc chung là lãnh đạo, chi phối, sử dụng quyền lực nhà nước, sử dụng sức mạnh của nhà nước để thực hiện những mục tiêu của đảng và của giai cấp mình một cách có hiệu quả.

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ

Đảng cầm quyền là một trong những vấn đề phức tạp nhất của đờisống chính trị trên phương diện lý luận và thực tiễn Trong các nền chính trịthế giới, vấn đề giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước là một hoạt động

cơ bản của Đảng cầm quyền Các Đảng cầm quyền ở các nước có nền kinh

tế, chính trị, văn hóa - xã hội khác nhau thì phương thức lãnh đạo với nhànước cũng khác nhau Tuy nhiên, các phương thức lãnh đạo với nhà nướccủa Đảng đều phải tuân theo những nguyên tắc chung là lãnh đạo, chi phối,

sử dụng quyền lực nhà nước, sử dụng sức mạnh của nhà nước để thực hiệnnhững mục tiêu của đảng và của giai cấp mình một cách có hiệu quả

Đối với nước ta, sau khi lãnh đạo cuộc cách mạng tháng Tám thànhcông, Đảng Cộng sản Việt Nam trở thành Đảng cầm quyền, lãnh đạo chínhquyền và xã hội Dưới sự lãnh đạo của Đảng, cách mạng nước ta đã giành từthắng lợi này đến thắng lợi khác, từ hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dânchủ nhân dân, giành hoà bình và thống nhất tổ quốc đến những thành tựuquan trọng của hơn 30 năm đổi mới là do Đảng luôn có phương thức lãnhđạo đúng đắn, phù hợp với tình hình cách mạng và điều kiện đất nước Với

vị thế là Đảng cầm quyền, Đảng ta đã tích lũy và làm phong phú hơn không

ít kinh nghiệm về phương thức lãnh đạo đối với nhà nước Song, thực tếphương thức lãnh đạo đối với nhà nước vẫn đang đặt ra không ít vấn đề hếtsức cơ bản cả trên phương diện lý luận và thực tiễn cần tiếp tục nghiên cứu ,tổng kết, đổi mới và phát triển nhằm không ngừng nâng cao vị trí, vai trò vànăng lực lãnh đạo của Đảng ta ngang tầm công cuộc đổi mới, xây dựng chủnghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc

NỘI DUNG

1 Đặc điểm chi phối hoạt động xây dựng và lãnh đạo của đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền

Thứ nhất là, nhiệm vụ chính trị của Đảng thay đổi căn bản

Sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân dưới sự lãnh đạo củaĐảng cộng sản bao gồm hai giai đoạn chủ yếu:

Giai đoạn thứ nhất: Đảng giáo dục, thuyết phục và tổ chức giai cấp

cong nhân và quần chúng nhân dân lao động tiến hành đấu tranh lật đổ chế

độ cũ, giành chính quyền, thiết lập sự thống trị của giai cấp công nhân vànhân dân lao động đối với toàn bộ xã hội

Giai đoạn thứ hai: Giai cấp công nhân và nhân dân lao động đã có

chính quyền của mình và dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản tiến hànhcuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Trước kia, nhiệm vụ là lật đổ chế độ cũ,bây giờ là xây dựng xã hội mới - bao hàm cả nhiệm vụ bảo vệ những thànhquả cách mạng đã đạt được Từ chưa có chính quyền đến có chính quyền làmột bước ngoặt căn bản của cách mạng là một bước phát triển mới về chấttrong thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Có chính quyền,giai cấp công nhân từ địa vị nô lệ, bị trị, cùng với nhân dân lao động lên giữvai trò làm chủ đất nước Nhiệm vụ của Đảng, của giai cấp công nhân vàquần chúng nhân dân lao động thay đổi căn bản so với trước khi chưa giànhđược chính quyền V.I Lênin đã chỉ rõ: Khi đã có chính quyền, Đảng củagiai cấp công nhân đã: “Từ nhiệm vụ chủ yếu là thuyết phục nhân dân vàdùng lực lượng quân sự để tiêu diệt bọn bóc lột, sang nhiệm vụ chủ yếu làquản lý”1 Nhiệm vụ tổ chức xây dựng và quản lý đất nước là một nhiệm vụ

1 V.I.Lênin: Toàn tập, t 39, NXB Tiến bộ, Mat-xcơ-va, 1979, tr 251.

có nội dung đa dạng, phong phú, rộng lớn và tính chất mới mẻ, phức tạp, khácvới nhiệm vụ giành chính quyền Theo V.I Lênin, đây là thời kỳ chủ nghĩa xãhội từ lĩnh vực lý luận chuyển sang lĩnh vực thực tiễn, nhiệm vụ quản lý đãtrở thành nhiệm vụ chủ yếu và trung tâm

Là Đảng cầm quyền, Đảng phải chịu trách nhiệm trước vận mệnh củatoàn dân tộc, về sự phát triển toàn diện của xã hội, về sự giàu mạnh của đấtnước, về tự do, ấm no hạnh phúc của nhân dân Nếu trước đây, nhiệm vụhàng đầu của Đảng là đấu tranh lật đổ chính quyền cũ của giai cấp bóc lột thìhiện nay nhiệm vụ hàng đầu của Đảng là lãnh đạo, xây dựng chính quyềnmới của giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động, phát huy vaitrò của chính quyền trong xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ thànhquả cách mạng

Nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xã hội rất mới mẻ, khó khăn, gian khổ,lâu dài, đặt ra những yêu cầu mới, đồng thời là thách thức mới đối với Đảngcộng sản khi cầm quyền

Thứ hai là, có nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhà nước của dân, do dân

và vì dân là công cụ sắc bén để quản lý và điều hành đất nước

Sự ra đời của Nhà nước xã hội chủ nghĩa là đặc điểm rất quan trọng củaĐảng cộng sản cầm quyền Nhà nước xã hội chủ nghĩa là công cụ sắc bén đểĐảng thực hiện sự lãnh đạo của mình đối với xã hội Thông qua các hoạt độngcủa Nhà nước mà quan điểm, đường lối, chính sách lớn của Đảng được cụ thểhoá, thể chế hoá và tổ chức thực hiện Đồng thời, chính sự lãnh đạo của Đảngđối với Nhà nước là yếu tố quyết định đảm bảo cho Nhà nước thực sự là Nhànước của dân, do dân và vì dân Do đó, tăng cường sự lãnh đạo của Đảngkhông đối lập mà thống nhất với nâng cao quyền lực của Nhà nước đối vớiviệc quản lý và điều hành đất nước Thông qua lãnh đạo hoạt động của Nhà

nước mà Đảng củng cố và phát triển mối quan hệ giữa Đảng với giai cấp côngnhân và nhân dân lao động.

Nhà nước xã hội chủ nghĩa ra đời là một bước ngoặt quan trọng trongquá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng Bước ngoặt đó tạo ra những thuậnlợi rất cơ bản cho việc thực hiện vai trò lãnh đạo của Đảng Đảng lãnh đạo

xã hội được thực hiện chủ yếu bằng việc tổ chức và hoạt động của Nhànước Đảng lãnh đạo Nhà nước là điều kiện cơ bản khẳng định địa vị cầmquyền của Đảng Đội ngũ đảng viên của Đảng được lựa chọn, bố trí vào làmviệc, giữ hầu hết các cương vị chủ chốt trong các cơ quan Nhà nước Đó làviệc làm cần thiết để thực hiện vai trò của Đảng cầm quyền Tuy nhiên, khi cóchức, có quyền nếu cán bộ, đảng viên thiếu tu dưỡng, rèn luyện dễ dẫn đếnquan liêu, hách dịch, xa rời quần chúng, lợi dụng chức quyền tham nhũng,thoái hoá biến chất dẫn đến làm suy yếu Đảng và Nhà nước Những tiêu cựctrên nếu không có biện pháp ngăn chặn, sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêmtrọng khôn lường

Thứ ba là, phương pháp lãnh đạo của Đảng có sự thay đổi khác trước

Cùng với sự thay đổi nhiệm vụ chính trị và sự ra đời của Nhà nước xãhội chủ nghĩa, thì phương pháp lãnh đạo của Đảng cũng có nhiều thay đổi.Nhiều phương pháp lãnh đạo được Đảng sử dụng phổ biến ở giai đoạn đấutranh giành chính quyền về cơ bản không còn thích hợp nữa Sang giai đoạnmới phương pháp lãnh đạo của Đảng cũng có sự thay đổi tương ứng, thíchhợp V.I Lênin đã chỉ rõ: “Khi tình hình đã thay đổi và chúng ta phải giải quyếtnhững nhiệm vụ thuộc loại khác, thì không nên nhìn lại đằng sau và sử dụngnhững phương pháp của ngày hôm qua”2 Khi nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xãhội đã trở thành vấn đề trực tiếp, V.I Lênin cảnh báo những người cộng sảnrằng ai muốn dùng phương pháp trong đấu tranh giành chính quyền để giải

2 V.I Lênin, Toàn tập, tập 44, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1978, tr 398.

quyết những nhiệm vụ tổ chức, xây dựng xã hội mới thì người đó sẽ phá sảnhoàn toàn với tính cách là nhà chính trị, là người xã hội chủ nghĩa.

Khi có chính quyền, Đảng phải biết loại trừ khỏi “cẩm nang” của mìnhnhững phương pháp, hình thức lãnh đạo không phù hợp Có phương pháp,hình thức trước đây là phù hợp, có phương pháp, hình thức trước đây có tínhphổ biến đến nay không còn phổ biến nữa như phương pháp tuyên truyền vậnđộng cá biệt từng người, từng nhà nay vẫn cần, nhưng khi có chính quyền,Đảng phải sử dụng rộng rãi hệ thống thông tin đại chúng để tuyên truyền giáodục, vận động tổ chức quần chúng hành động cách mạng Đồng thời, nhiệm

vụ xây dựng đòi hỏi phải sáng tạo nhiều phương pháp, hình thức mới ngàycàng phong phú như: kết hợp giáo dục chính trị tư tưởng với khuyến khích vậtchất; kết hợp giữa giáo dục với hành chính và cưỡng bức; kết hợp giữa côngtác tư tưởng, công tác tổ chức và các biện pháp kinh tế

Thực tiễn lãnh đạo cách mạng xã hội chủ nghĩa của nhiều Đảng cầmquyền cho thấy cần đề phòng khuynh hướng Đảng bao biện, làm thay côngviệc của Nhà nước hoặc sử dụng các hình thức, phương pháp của Nhà nước,quá chú trong khuyến khích lợi ích vật chất, các biện pháp hành chính,cưỡng bức Cả hai khuynh hướng đó đều dẫn đến những hạn chế không nhỏđối với chất lượng và hiệu quả lãnh đạo của Đảng cầm quyền

* Một số đặc điểm riêng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Đảng ta ra đời, trưởng thành, lãnh đạo chính quyền gắn liền với chiến tranh cách mạng lâu dài

Ở Việt Nam, do điều kiện lịch sử, chính quyền dân chủ nhân dân đãđược thành lập từ cách mạng tháng Tám năm 1945 Từ đó, Đảng ta trở thànhĐảng cầm quyền Nhưng do phải tiến hành cuộc kháng chiến chống Pháp,nên đến năm 1954 nước ta mới tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miềnBắc và suốt từ đó đến năm 1975, Đảng ta lãnh đạo toàn dân tiến hành hai

nhiệm vụ chiến lược: tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc vàchiến tranh giải phóng miền Nam thống nhất đất nước Từ sau đại thắng mùaXuân 1975 Đảng ta mới có điều kiện tập trung lãnh đạo cả nước đi lên chủnghĩa xã hội, nhưng lại bị hai cuộc chiến tranh ở biên giới Tây Nam và phíaBắc chi phối Đầu thập kỷ 80 Đảng ta mới có điều kiện thực sự lãnh đạo đấtnước đi lên chủ nghĩa xã hội Quá trình ra đời và trưởng thành của Đảng tagắn liền với chiến tranh cách mạng lâu dài Đặc điểm này cho thấy: Đảng tađược tôi luyện trong lò lửa chiến tranh cách mạng, Đảng có bản lĩnh chính trịkiên định với mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Đảng có nhiều trithức và kinh nghiệm lãnh đạo chiến tranh; có đội ngũ cán bộ và đảng viên đượcthử thách và rèn luyện trong chiến tranh cách mạng lâu dài đầy thử thách Đảng

hy sinh phấn đấu vì dân, dân một lòng tin Đảng và đi theo Đảng Tuy nhiên,Đảng còn thiếu kiến thức kinh nghiệm lãnh đạo phát triển kinh tế - xã hội; dễmang kinh nghiệm lãnh đạo và tổ chức chiến tranh sang lãnh đạo và quản lýkinh tế - xã hội

Nghị quyết Đại hội lần thứ X của Đảng chỉ rõ: “năng lực lãnh đạo vàsức chiến đấu của Đảng còn nhiều mặt chưa đáp ứng yêu cầu của tình hìnhmới, chưa làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận về chủ nghĩa xã hội và conđường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, về sự lãnh đạo của Đảng và côngtác xây dựng Đảng”3

Đảng ta cầm quyền lãnh đạo xây dựng chủ nghĩa xã hội từ một nền sản xuất nhỏ, bị chiến tranh tàn phá nặng nề, nền kinh tế mất cân đối nghiêm trọng

Nước ta bước vào giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ điểm xuấtphát của nền kinh tế nông nghiệp, lạc hậu, sản xuất nhỏ là phổ biến Mấy

3 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H 2006, tr.

355.

chục năm chiến tranh gian khổ, ác liệt đã làm cho nền kinh tế đó bị kiệt quệ,

bị tàn phá nặng nề và mất cân đối nghiêm trọng Quá độ đi lên chủ nghĩa xãhội nhưng lại rất khó khăn, yếu kém về cơ sở vật chất kỹ thuật của nền sảnxuất công nghiệp

Đảng lãnh đạo nhân dân ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong điềukiện chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu đã tan rã, chủnghĩa đế quốc và các thế lực thù địch bao vây cấm vận tăng cường chốngphá cách mạng Việt Nam Vì vậy, sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩadiễn ra với quy mô rộng lớn, với tính chất gay go, quyết liệt, phức tạp và lâudài, đòi hỏi năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng ta phải kiên cường,bền bỉ, năng động và sáng tạo mới có thể đưa sự nghiệp cách mạng củaĐảng và dân tộc ta đi tới thắng lợi Mọi đường lối, chủ trương, chính sáchlớn của Đảng phải khơi dậy và phát huy được mọi tiềm năng lớn về tàinguyên, lao động và truyền thống vốn có của dân tộc Việt Nam, đồng thờiphải nhanh chóng nắm bắt được xu thế của thời đại, tranh thủ sự giúp đỡ vàhợp tác quốc tế, nắm bắt cơ hội, vượt qua thách thức Đảng mới có thể lãnhđạo cách mạng xã hội chủ nghĩa giành thắng lợi

2 Sự đổi mới, phát triển về phương thức lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và hệ thống chính trị

Phương thức lãnh đạo của Đảng là một bộ phận của khoa học lãnhđạo, một nội dung cơ bản của công tác xây dựng Đảng

Nhìn lại quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng ta hơn 80 năm qua,trong mỗi giai đoạn cách mạng, đặc biệt từ khi Đảng tiến hành công cuộcđổi mới đất nước hiện nay, cùng với việc xây dựng đường lối cách mạng,Đảng không ngừng phát triển hoàn thiện tư duy về phương thức lãnh đạotrên cơ sở vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh, tổng kết thực tiễn cách mạng nước ta và cách mạng thế giới

Tư tưởng về phương thức lãnh đạo của Đảng xuất hiện khá sớm Ngay

từ khi Đảng ra đời, trong các văn kiện xây dựng Đảng, thường được đề cậpdưới góc độ là phương pháp lãnh đạo; tác phong công tác của Đảng ĐếnĐại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII lần đầu tiên thuật ngữ phương thức

lãnh đạo của Đảng được đề cập với ý nghĩa là hệ thống hình thức, phương pháp (cách thức, biện pháp) mà Đảng vận dụng trong từng thời kỳ để tác động vào đối tượng lãnh đạo, nhằm thực hiện nội dung và đạt được mục tiêu lãnh đạo mới chính thức được đưa vào các văn kiện của Đảng Nội dung cơ

bản được xác định trong Cương lĩnh xây dựng đất nước 1991 là: “Đảng lãnhđạo xã hội bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủtrương công tác; bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chứckiểm tra và bằng hành động gương mẫu của đảng viên Đảng giới thiệu nhữngđảng viên ưu tú có đủ phẩm chất vào hoạt động trong các cơ quan lãnh đạochính quyền và các đoàn thể Đảng không làm thay công việc của tổ chứckhác trong hệ thống chính trị Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị, đồng thời làmột bộ phận của hệ thống ấy Đảng liên hệ mật thiết với nhân dân, chịu sựgiám sát của nhân dân, hoạt động trong khuôn khổ hiến pháp và pháp luật”4

Đây là một bước đột phá lý luận rất cơ bản và sáng tạo của Đảng ta vềcông tác xây dựng Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền, thực hiện nềnkinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý củaNhà nước và mở cửa hội nhập quốc tế, là sự khẳng định dứt khoát từ bỏnhững nội dung lạc hậu của phương thức lãnh đạo cũ đã hình thành trongchiến tranh và trong thời kỳ hành chính quan liêu bao cấp của Đảng

Qua hơn 20 năm thực hiện Cương lĩnh với sự lỗ lực phấn đấu của toànĐảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị, đất nước ta đã đạt được những

4 Báo cáo tổng kết 20 năm thực hiện cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (1991-2011) ST, Nxb CTQG, H 2010, Tr 91,92.

thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử, giữ vững môi trường hoà bình, ổn định,

bộ mặt và vị thế của đất nước có nhiều thay đổi Những thành tựu đó khẳngđịnh sự đúng đắn, sáng tạo, giá trị to lớn và sức sống mãnh liệt của Cươnglĩnh năm 1991 (trong đó có nội dung phương thức lãnh đạo của Đảng), đồngthời cho chúng ta thêm những bài học quý giá trong đổi mới phương thứclãnh đạo của Đảng để tiếp tục đưa sự nghiệp cách mạng tiến lên

Thực tế cho thấy, kể từ Cương lĩnh năm 1991 ra đời đến nay, tìnhhình thế giới, trong nước đã có nhiều biến đổi to lớn Nhiều vấn đề mới vềphương thức lãnh đạo của Đảng qua các kỳ Đại hội đã được Đảng bổ sung,phát triển hoặc nhận thức đầy đủ, sâu sắc hơn Đại hội VII của Đảng đã nhấnmạnh việc phải gấp rút “quy định cụ thể mối quan hệ về lối làm việc giữaĐảng với Nhà nuớc và các đoàn thể nhân dân ở các cấp trước nhất là ởTrung ương”5 Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khoá VII củaĐảng cụ thể hoá thêm một bước, xác định rõ hơn những nguyên tắc thựchiện sự lãnh đạo qua đảng viên và qua tổ chức đảng Thực hiện tư tưởng chỉđạo đó, Đại hội VII của Đảng đã chủ trương lập Ban cán sự đảng trong các

cơ quan nhà nước và các tổng công ty nhà nước; lập Đảng đoàn trong Quốchội, các đoàn thể và nhấn mạnh: “Đảng đoàn, Ban Cán sự đảng làm việctheo nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, có chế độ sinh hoạt định

kỳ với nội dung rõ ràng, không lẫn lộn với sinh hoạt của chính quyền”6 Đạihội IX tập trung chú ý vào đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối vớihoạt động của các bộ phận còn lại trong hệ thống chính trị Đại hội X củaĐảng tập trung nêu lên quan niệm về phương thức lãnh đạo của Đảng đốivới hoạt động của Nhà nước: “Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng đuờng lối,

5Đảng Cộng sản Việt Nam; Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới (Đại hội VI, VII, VIII, IX),

Nxb CTQG, H, 2005, tr 301.

6Đảng Cộng sản Việt Nam; Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới (Đại hội VI, VII, VIII, IX),

Nxb CTQG, H, 2005, tr 524.

quan điểm, các nghị quyết; lãnh đạo thể chế hoá, cụ thể hoá thành Hiếnpháp, pháp luật, kế hoạch, các chương trình công tác lớn của Nhà nước; bốtrí đúng cán bộ và thường xuyên kiểm tra việc tổ chức thực hiện”7 Đối vớihoạt động của Mặt trận và đoàn thể nhân dân, trong văn kiện nhấn mạnhviệc tạo điều kiện để mặt trận và các đoàn thể xác định đúng mục tiêu,phương thức hoạt động; đồng thời phát huy tinh thần tự chủ, sáng tạo trongxây dựng, đổi mới tổ chức và hoạt động của mình Đặc biệt trong Nghịquyết số 15 -NQ/TW, được thông qua tại Hội nghị Trung ương 5, khoá X về

Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của hệ thống chính trị đã được Đảng ta đề cập, giải quyết một cách cơ bản, hệ

thống, toàn diện và được Đại hội XI bổ sung hoàn thiện Đánh dấu một bướctrưởng thành hết sức quan trọng trong tư duy của Đảng đối với vấn đề mấuchốt của một Đảng cầm quyền trong điều kiện mới Cụ thể là:

Thứ nhất, Đảng ngày càng nhận thức rõ hơn những vấn đề cơ bản về phương thức lãnh đạo Đảng cho rằng, phương thức lãnh đạo không chỉ bảo

đảm cho sự lãnh đạo của Đảng có hiệu quả trên thực tế mà còn góp phần vàoviệc hoàn thiện đường lối cách mạng, bồi dưỡng rèn luyện đội ngũ cán bộ,đảng viên Đặc biệt trong điều kiện Đảng cầm quyền, phương thức lãnh đạocủa Đảng ảnh hưởng trực tiếp đến sức mạnh của toàn bộ hệ thống chính trị

Phương thức lãnh đạo của Đảng bao gồm phương thức lãnh đạo chungđối với xã hội, phương thức lãnh đạo riêng đối với Nhà nước, hệ thống chính trị,các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng, an ninh, văn hoá - xã hội và xây dựng Đảng

Phương thức lãnh đạo bao giờ cũng được thực hiện trong một hoàncảnh điều kiện cụ thể và luôn có sự thay đổi khi tình hình cách mạng có sựthay đổi để nhằm đạt được mục tiêu mà nội dung lãnh đạo đã đề ra Thực chất

7Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H 2006,

tr 355.

của phương thức lãnh đạo là “dĩ bất biến, ứng vạn biến” (những vấn đề thuộc

về nguyên tắc tính đảng không được thay đổi, còn việc ứng xử hàng ngày đểgiữ vững nguyên tắc tính đảng có thể thiên biến vạn hóa) Phương thức lãnhđạo đúng, đạt hiệu quả lãnh đạo cao sẽ trở thành nghệ thuật lãnh đạo

Phương thức lãnh đạo không bao giờ thoát ly khỏi nội dung lãnh đạo,luôn phụ thuộc vào nội dung lãnh đạo Chính yêu cầu nội dung lãnh đạo đòihỏi phải có phương thức lãnh đạo tương ứng Song phương thức lãnh đạokhông chỉ phụ thuộc hoàn toàn vào nội dung lãnh đạo mà còn phụ thuộcvào: Sự phát triển của hệ thống chính trị, trình độ dân chủ của xã hội (đốitượng lãnh đạo); sự trưởng thành của đội ngũ cán bộ, đảng viên (chủ thểlãnh đạo); bản lĩnh, trình độ, phong cách của người đứng đầu tổ chức đảng

và bối cảnh kinh tế - xã hội thế giới, trong nước cũng như nhận thức chínhtrị của quần chúng nhân dân trong những thời kỳ lịch sử nhất định; sự pháttriển khoa học quản lý và phương tiện kỹ thuật phục vụ hoạt động lãnhđạo…

Phương thức lãnh đạo đúng là phương thức vừa bảo đảm thực hiệnđúng định hướng chính trị, vừa phát huy được tính chủ động, tích cực, tinhthần nhiệt tình, sáng tạo nhân lên sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chínhtrị và của nhân dân nhằm thực hiện đạt hiệu quả cao nhất mục tiêu đề ra

Thứ hai, Đảng bổ sung, phát triển và từng bước cụ thể hoá nội dung phương thức lãnh đạo của Đảng đối với xã hội và hệ thống chính trị

Trên cơ sở khẳng định những nội dung về phương thức lãnh đạo củaĐảng trong cương lĩnh năm 1991, qua 20 năm tìm tòi, thử nghiệm, tổng kếtthực tiễn, Đảng ta đã bổ sung và xác định: “Đảng Cộng sản Việt Nam làĐảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội Đảng lãnh đạo bằng cươnglĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớn; bằng côngtác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra và bằng hành

động gương mẫu của đảng viên Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ

và quản lý đội ngũ cán bộ, giới thiệu những đảng viên và quần chúng ưu tú

có đủ năng lực và phẩm chất vào hoạt động trong các tổ chức của hệ thốngchính trị Đảng lãnh đạo thông qua tổ chức đảng và đảng viên hoạt độngtrong các tổ chức của hệ thống chính trị, tăng cường chế độ trách nhiệm cánhân, nhất là người đứng đầu Đảng thường xuyên nâng cao năng lực cầmquyền và hiệu quả lãnh đạo, đồng thời phát huy mạnh mẽ vai trò, tính chủđộng, sáng tạo và trách nhiệm của các tổ chức khác trong hệ thống chính trị

Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị, đồng thời là một bộ phận của hệ thống ấy.Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân, tôn trọng và phát huy quyền làmchủ của nhân dân, dựa vào nhân dân dể xây dựng Đảng, chịu sự giám sát củanhân dân, hoạt động trong khuôn khổ hiến pháp và phát luật”8

Như vậy, nội dung phương thức lãnh đạo của Đảng đối với xã hội và

hệ thống chính trị hiện nay đã có sự phát triển Đảng lãnh đạo Nhà nước, xãhội không chỉ bằng cương lĩnh, đường lối, chủ trương, chính sách mà cònbằng công tác tổ chức, cán bộ

Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị thông qua tổ chức đảng từ Trungương đến cơ sở Đối với bộ máy Nhà nước và các tổ chức chính trị xã hộitương ứng với từng cấp, có cơ quan lãnh đạo hoặc tổ chức đảng cùng cấp

Bộ máy chính quyền ở mỗi cấp vừa phải thực hiện sự lãnh đạo, chỉ đạo của

tổ chức đảng và chính quyền cấp trên, vừa phải thực hiện sự lãnh đạo của tổchức đảng cùng cấp

Đối với đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị, Đảng không chỉ giớithiệu những đảng viên và quần chúng ưu tú có đủ phẩm chất, năng lực vàohoạt động trong các cơ quan lãnh đạo, chính quyền và các đoàn thể mà Đảng

8Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb CTQG, H.2011,

tr.255.

còn thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ, đồngthời phát huy vai trò, quyền hạn và trách nhiệm của các tổ chức thành viêntrong hệ thống chính trị; thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thểquyết định trong công tác cán bộ, phát huy trách nhiệm của người đứng đầucác tổ chức, các cơ quan đơn vị trong công tác cán bộ

Sự bổ sung trên là một bước phát triển mới rất quan trọng về nhậnthức phương thức lãnh đạo của Đảng trong hơn 20 năm qua Nó vừa bảođảm thực hiện có hiệu quả đường lối của Đảng trong thực tiễn, vừa thực hiệnnhiệm vụ then chốt và giữ vững vấn đề có tính nguyên tắc đối với một Đảngcầm quyền là: giữ vững, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với côngtác tổ chức và cán bộ trong hệ thống chính trị

Trên cơ sở đổi mới nhận thức về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội;phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; phát huy dân chủ,xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa… Đồng thời khắc phục tìnhtrạng Đảng buông lỏng sự lãnh đạo hoặc bao biện làm thay công việc của Nhànước và các đoàn thể xã hội Đảng đã từng bước cụ thể hóa, thể chế hóa cácquan điểm của Cương lĩnh (năm 1991) về phương thức lãnh đạo của Đảng đốivới các thành viên trong hệ thống chính trị và các lĩnh vực của đời sống xã hội

Cụ thể là:

Đối với Quốc hội: Đảng định hướng lãnh đạo về: chương trình xây

dựng luật, pháp lệnh những quan điểm chính trị chỉ đạo trong mỗi dự ánluật, pháp lệnh những vấn đề trọng yếu của mỗi kỳ họp Quốc hội và nhữngvấn đề quan trọng khác mà Đảng đoàn Quốc hội thấy cần có sự chỉ đạo của

Bộ Chính trị Đảng đòi hỏi: Đảng đoàn Quốc hội có trách nhiệm lãnh đạohoạt động của Quốc hội theo đường lối của Đảng Truyền đạt cho các đảngviên là đại biểu Quốc hội những quan điểm chỉ đạo của Trung ương, thuyết