Dưới ngọn cờ của Đảng, quân và dân ta đã anh dũng đấu tranh kết thúc toàn thắng cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, làm nên thiên anh hùng ca vĩ đại nhất trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, đưa Tổ quốc ta bước vào kỷ nguyên độc lập tự do và chủ nghĩa xã hội. Thắng lợi của tổng tiến công và nổi dậy mùa xân năm 1975 là một mốc son lịch sử đánh dấu cuộc kháng chiến chống mỹ cứu nước lâu dài, đầy gian khổ hy sinh của nhân dân ta đã toàn thắng. Thắng lợi đó đã đánh dấu một bước trưởng thành của Đảng cộng sản Việt Nam trong lãnh đạo chỉ đạo chiến tranh giải phóng dân tộc
Trang 1BÀI HỌC KINH NGHIỆM “XÂY DỰNG HẬU PHƯƠNG- CĂN CỨ ĐỊA VỮNG MẠNH ” ĐƯỢC TỔNG KẾT QUA HAI CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP VÀ CHỐNG MỸ- GIÁ TRỊ LỊCH SỬ VÀ HIỆN THỰC Dưới ngọn cờ của Đảng, quân và dân ta đã anh dũng đấu tranh kết thúc toàn thắng cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, làm nên thiên anh hùng ca vĩ đại nhất trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, đưa Tổ quốc ta bước vào kỷ nguyên độc lập tự do và chủ nghĩa xã hội Thắng lợi của tổng tiến công và nổi dậy mùa xân năm 1975
là một mốc son lịch sử đánh dấu cuộc kháng chiến chống mỹ cứu nước lâu dài, đầy gian khổ hy sinh của nhân dân ta đã toàn thắng Thắng lợi đó
đã đánh dấu một bước trưởng thành của Đảng cộng sản Việt Nam trong lãnh đạo chỉ đạo chiến tranh giải phóng dân tộc Thắng lợi của sự nghiệp chống mỹ cứu nước của nhân dân ta là thành quả vĩ đại nhất trong sự nghiệp giải phóng dân tộc đưa nước ta sang một kỷ nguyên mới hoà bình thống nhất cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội
Trong hai cuộc trường chinh của dân tộc ta chống xâm lược dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản Việt Nam Đảng ta đã đúc rút ra nhiều bài học kinh nghiệm trong đó có bài học vừa kháng chiến vừa kiến quốc, vừa chiến đấu vừa xây dựng căn cứ địa Bài học đó chẳng những có giá trị trong lịch sử
mà còn có giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc việt nam xã hội chủ nghĩa, trong sự nghiệp đẩy nhanh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Vừa kháng chiến vừa kiến quốc vừa chiến đấu vừa xây dựng thực chất là nói về vai trò to lớn của hậu phương, nhân tố thường xuyên quyết định thắng lợi của cuộc chiến tranh bởi nước ta là một nước nhỏ bé, trải qua hàng ngàn năm bắc thuộc, kinh tế thuần nông là chủ yếu lại phải đối đầu với tên đế quốc có tiềm lực quân sự mạnh hơn ta rất nhiều lần để có sức mạnh về mọi mặt để chiến thắng mọi kẻ thù thì phải vừa kháng chiến vừa kiến quốc
Trang 2vừa chiến đấu vừa xây dựng căn cứ địa vững mạnh là một yêu cầu khách quan
Nhận thức đầy đủ vấn đề trên trong quá trình chỉ đạo thực hiện cuộc chiến tranh Đảng ta đã chủ trương đúng đắn, vận dụng chủ nghĩa Mác- Lênin vào cách mạng Việt Nam khi bàn về vấn đề hậu phương và căn cứ địa Lên nin chỉ rằng: “ Muốn tiến hành chiến tranh một cách thực sự phải có một hậu phương được tổ chức vững chắc một quân đội giỏi nhất những người trung thành nhất với sự nghiệp cách mạng cũng sẽ lập tức bị kẻ thù tiêu diệt, nếu
họ không được vũ trang tiếp tế lương thực và huấn luyện một cách đầy đủ”1
hoặc “trong chiến tranh ai có nhiều lực lượng hậu bị hơn, ai có nhiều nguồn lực lượng,ai kiên trì đi sâu vào quần chúng nhân dân hơn, thì người đó thu được nhiều thắng lợi”2 Nắm vững thực tiễn của đất nước Hồ chí Minh đã nhận thấy thực tiển của Việt Nam một dân tộc vừa thoát khỏi hơn 80 năm
đô hộ của thực dân pháp và phát xít nhật đất nước ta xuất phát từ một nền nông nghiệp lạc hậu, cơ sở vật chất nghèo nàn lạc hậu Vì vậy khi đất nước giành được độc lập Khi đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống pháp Hồ Chí Minh đã chủ trương kháng chiến đi đôi với kiến quốc, kháng chiến có thắng lợi thì kiến quốc mới thành công, kiến quốc có thành công thì kháng chiến mới thắng lợi Nhưng khi nói đến kiến thiết nước nhà người yêu cầu phải có con người vừa có đức vừa có tài và phải thật sự yêu nướcvì tổ quốc thân yêu, tuy nước ta chưa có nhân tài nhiều lắm nhưng khéo lựa chọn khéo phân phối, khéo dùng thì người tài ngày càng phát triển , Người đã phát động phong trào thi đua ái quốc coi đây là cuộc phấn đấu trường kỳ về mọi mặt của mọi nguời dân Việt Nam để tiêu diệt giặc ngoại xâm, giặc dốt, giặc đói đẩy mạnh sản xuất đẩy mạnh chiến đấu Mà muôn thực hiện được nhiệm vụ
đó thì phải có “chổ đứng chân” trong cuộc chiến tranh nhân thì một những
1 Lênin to n t àn t ập tập37 Nxb, tiến bộ, M 1977 tr479
2 Lênin to n t àn t ập tập39 Nxb, tiến bộ, M 1977 tr271
Trang 3yếu tố quyết định là giải quyết “chổ đứng chân” để phát huy tiềm lực phục
vụ cho cuộc chiến lâu dài do đó đảng và chủ tịch Hồ Chí Minh nhận định: “ căn cứ địa cách mạng là những vùng giải phóng phục vụ trong vòng vây của địch, cách mạng dựa vào đó để tích luỹ và phát triển lực lượng của mình về mọi mặt, tạo thành những trận địa vững chắc về chính trị, kinh tế, quân sự, văn hoá lấy đó là nơi xuất phát để mở rộng dần ra, cuối cùng tiến lên đánh bại kẻ thù lớn mạnh, giải phóng hoàn toàn đất nước- căn cứ địa cách mạng là chổ đứng chân của cách mạng, đồng thời là chổ dựa để xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang, đẩy mạnh đấu tranh vũ trang cách mạng Trên ý nghĩa đó, nó là hậu phương của chiến tranh cách mạng”3 Trên thực tiễn cuộc kháng chiến chống thực dân pháp và đế quốc mỹ đòi hỏi chúng ta vừa kháng chiến vừa kiến quốc vừa chiến đấu vừa xây dựng lực lượng, trên cơ sở thực
tế của chiến trường thì thực dân pháp gấp bội phần có 50 triệu dân là nước đế quốc có nhiều thuộc địa lớn thứ 2 trên thế giới lúc bấy giờ Có đội quân xâm lược nhà nghề lão luyện, dày dặn kinh nghiệm trong việc đánh chiếm thuộc địa, chúng có trang bị vũ khí tối tân còn ta chưa sản xuất được một tấc thép nào Chúng được đế quốc Anh lúc đầu, sau đó là đế quốc Mỹ giúp đỡ và có khả năng huy động một số nhân vật lực lớn của các nước thuộc địa Chính vì vậy, để tiến hành cuộc kháng chiến chống Pháp giành thắng lợi đòi hỏi Đảng
ta phải đánh giá đúng so sánh lực lượng ta và địch, khả năng ta và địch để có chủ chương, đường lối kháng chiến đúng đắn nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp đánh bại kẻ thù xâm lược Trên cơ sở đánh giá khả năng của ta và địch, Đảng ta đã đề ra chủ trương vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, vừa chiến đấu, vừa xây dựng lực lượng Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng khẳng định: “Trong chiến tranh giải phóng trường kỳ, vấn đề xây dựng căn cứ địa là một vấn đề chiến lược quan trọng ngang hàng vưói vấn đề
Trang 4xây dựng lực lượng vũ trang, khong tách rời với vấn đề xây dựng lực lượng
vũ trang là không xây dựng căn cứ địa tức là không tích cực bồi dưỡng phát triển lực lượng của nhân dân, tức là không tích cực bồi dưỡng nguồn nhân lực, vật lực cần thiết cho việc xây dựng và phát triển quân đội”1 Đảng ta cũng khẳng định: “ Một hậu phương vững mạnh là một hậu phương có tiềm lực kinh tế và quốc phòng hùng hậu, có một nguồn lực dữ trữ dồi dào để cung cấp lương thực, súng đạn sức người sức của đầy đủ cho tuyền tuyến”5
“Chúng ta hãy đẩy mạnh thi đua Ái quốc và động viên, đi đôi với bồi dưỡng sức lao động, phát huy sáng chế, phát minh, triệt để thực hiện tinh giản tiết kiệm để đáp ứng lại đòi hỏi cấp bách của kháng chiến và để theo kịp trào lưu thế giới đang dâng cao, chúng ta hãy luôn luôn thấy rõ nhiệm vụ nặng nề mà không ngừng một phát cố gắng”2
Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, mặc dù tình hình thế giới và trong nước có nhiều thay đổi, chúng ta không bị bao vây như thời kỳ đầu kháng chiến chống Pháp và chúng ta đã có miền Bắc xã họi chủ nghĩa nhưng so sánh lực lượng giữa ta và địch, Đảng ta tiếp tục thực hiện chủ trương vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, vừa chiến đấu vừa xây dựng căn cứ địa - hậu phương của cuộc kháng chiến Đảng ta chủ trương: “Xây dựng miền Bắc vững mạnh không chỉ nhằm xây dựng đời sống tự do, hạnh phúc cho nhân dân miền Bắc, mà chủ yếu nhằm xây dựng thực lực cách mạng cho cả nước, làm hậu phương vững chắc cho cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, tạo điều kiện để có thể chi viện lực lượng ngày càng lớn cho miền Nam và cùng miền Nam hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc Xây dựng miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội là “xây dựng căn cứ địa cách mạng cho cả nước”3
1,2 ĐCSVN, Văn kiện Đảng, To n t àn t ập, tập 12, Nxb CTQG, H 2001, tr 345.
2
3 ĐCSVN, Văn kiện Đảng, To n t àn t ập, Nxb Chính trị quốc gia, H 2002, tr 95.
Trang 5Như vậy, chủ trương vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, vừa chiến đấu vừa xây dựng lực lượng của Đảng là một chủ trương đúng đắn được xuất phát trên
cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, từ thực tiễn so sánh lực lượng giữa ta và địch Đây chính là cơ sở để Đảng ta chỉ đạo thực hiện chống thực dân Pháp và
đế quốc Mỹ giành thắng lợi
Sau Cách mạng Tháng 8 / 1945 thành công, Việt Nam trở thành một quốc gia độc lập, nhưng nước Việt Nam mới đã phải đương đầu với những thách thức cực kỳ to lớn: Nạn đói, kinh tế kiệt quệ, thù trong giặc ngoài thi nhau chống phá, thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta Để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, ta phải vừa kháng chiến, vừa kiến quốc Kháng chiến để đảm bảo thành quả cách mạng, giữ vững nền độc lập, tự do vừa giành được Muốn kháng chiến thắng lợi phải xây dựng căn cứ địa - hậu phương vững mạnh Trong hoàn cảnh ta phải tiến hành một cuộc kháng chiến không cân sức với địch thì điều đó hơn bao giờ hết phải kiến quốc, xây dựng chế độ mới về mọi mặt, thực sự đưa lại quyền lợi cho nhân dân, là phát huy thành quả của cách mạng đồng thời cũng là tạo dựng căn cứ địa - hậu phương làm cơ sở để giành thắng lợi cho kháng chiến Vừa kháng chiến, vừa kiến quốc là con đường đấu tranh giữ vững chính quyền từng bước xây dựng chế độ dân chủ nhân dân, tạo nên sức mạnh để vượt qua mọi thách thức lớn đánh bại mọi âm mưu và hành động xâm lược của đế quốc và tay sai Nó phải ánh quy luật của cách mạng Việt Nam sau Cách mạng Tháng Tám là xây dựng chế độ mới phải gắn liền với bảo vệ chế
độ mới và ngược lại, bảo vệ chế độ mới phải trên cơ sở xây dựng chế độ mới Nội dung xây dựng chế độ mới không phải sau này mới được đề ra mà những nội dung đó đã được Đảng đề ra trong chương trình cứu nước của Việt Minh công bố cuối năm 1941 Chương trình đó là một hệ thống các chính
Trang 6sách mà tinh thần cốt lõi đó là nhằm thực hiện hai mong ước lớn của toàn thể nhân dân ta:
Một là, làm cho dân tộc Việt Nam được hoàn toàn độc lập.
Hai là, làm cho dân tộc Việt Nam được sung sướng tự do.
Chương trình đó được đúc kết lại thành mười chính sách lớn của Việt Minh được đem thực hiện ở khu giải phóng Việt Bắc và được Đại hội Quốc dân Tân trào thông qua ngày 16 tháng 8 năm 1945 trở thành chính sách cơ bản của chính quyền nhân dân sau khi Cách mạng thành công
Vấn đề chính quyền là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng xoá bỏ tận gốc chính quyền thực dân phong kiến, thiết lập lại chính quyền cách mạng trên cả nước là vấn đề cơ bản nhất, cấp bách nhất điều hành đất nước theo đường lối của cách mạng Sau khi đã thiết lập được chính quyền cách mạng (Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hoà) ta đã khẩn trương tạo thế lập hiến, lập pháp cho Nhà nước Việt Nam độc lập
Ngày 16 - 1 - 1946 cuộc bầu cử Quốc hội theo chế độ phổ thông đầu phiếu được tiến hành cho cả nước, ngay ở Sài Gòn và một số tỉnh lỵ miền Nam lúc đó đang bị thực dân Pháp chiếm đóng nhưng cuộc bầu cử vẫn thu được nhiều thắng lợi to lớn Quốc hội khoá I ở nước ta đã giành được thắng lợi cùng với Đảng và Chính phủ đưa nước ta vượt qua mọi khó khăn gay gắt bước đầu Trong vòng 9 tháng, Quốc hội đã lập ra Chính phủ liên hiệp kháng chiến, thông qua Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà và thành lập Chính phủ kháng chiến mới việc thành lập Uỷ ban nhân dân hai cấp tỉnh và xã thông qua việc bầu cử cũng được tiến hành ở khắp cả địa phương, tất cả đã được khẳng định Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà là Nhà nước của dân do dân và vì dân là Nhà nước dân chủ đầu tiên trong lịch sử dân tộc ta
Trang 7Khi bước vào cuộc kháng chiến toàn quốc ta đã có chính quyền hợp pháp, hợp pháp trong cả nước ở tất cả các cấp ta kháng chiến với tư cách là một quốc gia độc lập có chính quyền, có quân đội, đồng thời kiến thiết nước nhà dưới sự quản lý điều hành tập trung, thống nhất của Chính phủ từ Trung ương đến cơ sở Chính quyền đó ngày càng lớn mạnh được nhân dân tín nhiệm không chỉ ở vùng tự do, căn cứ và hậu phương kháng chiến mà cả ở những vùng địch còn tạm chiếm Uy tín của Nhà nước Việt Nam độc lập, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà đã có vị thế trên trường quốc tế ngày càng tăng, vị thế của cuộc kháng chiến Việt Nam của cách mạng Việt Nam được khẳng định mạnh mẽ
Đi đôi với giữ vững quyền lãnh đạo của Đảng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng đặc biệt quan tâm đến công tác xây dựng lực lượng chính trị và chính sức mạnh chính trị này là nhân tố cực kỳ quan trọng quyết định thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa Sau khi giành chính quyền Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vạch rõ: Nước lấy dân làm gốc Trong cuộc kháng chiến, kiến quốc lực lượng chính là ở nơi dân công tác tuyên truyền, giáo dục vận động quần chúng càng được đẩy mạnh và mở rộng ở tất cả các giới, các ngành, các địa phương, lấy sức mạnh quần chúng làm hậu thuẫn cho Chính quyền Nhà nước, làm cơ sở để xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân và triển khai cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện và trường kỳ
Công tác đào tạo cán bộ được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đặc biệt quan tâm “kháng chiến, kiến quốc cần có nhân tài, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi nhân dân ta phát hiện người có tài, có đức, đồng thời Đảng và Chính phủ đặt lên hàng đầu nhiệm vụ phải gấp rút đào tạo, bồi dưỡng cán bộ để đáp ứng kịp thời yêu cầu của đất nước về mặt chính trị, quân sự, kinh tế, ngoại giao, văn hoá, giáo dục v.v Chính sách cán bộ đúng đắn và nghiêm minh của
Trang 8Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh là một trong những nhân tố thành công trong việc xây dựng và phát triển lực lượng cách mạng, lực lượng kháng chiến Xây dựng, phát triển nền kinh tế dân chủ nhân dân, kinh tế kháng chiến
là một nội dung cốt lõi của công cuộc xây dựng chế độ mới Nước Việt Nam vốn là nghèo nàn lạc hậu lại bị thực dân Pháp Nhật vơ vét của cải bị chiến tranh thiên tai tàn phá nặng nề Nạn đói năm 1945 đã cướp đi sinh mệnh của hơn hai triệu người Sản xuất nông nghiệp tiêu điều, sản xuất nông nghiệp đình đốn Ngoại thương bế tắc, kho bạc Nhà nước trống rỗng Song việc quan trọng nhất, cấp bách nhất lúc bấy giờ ở miền Bắc là phải nhanh chóng khắc phục hậu quả của nạn đói Chủ tịch Hồ Chí Minh, thay mặt Đảng và Chính phủ đã chủ trương mở ngay một chiến dịch tăng gia sản xuất cứu đói Người kêu gọi toàn dân, toàn quân từ nông thôn đến thành thị, thực hiện khẩu hiệu:
“tấc đất, tấc vàng”, “tăng gia sản xuất ngay, tăng gia sản xuất nữa” Người còn kêu gọi đồng bào “nhường cơm sẻ áo, đùm bọc lẫn nhau” và đích thân đề nghị cứ 10 ngày nhịn ăn một bữa và Người đã thực hiện trước, để giành gạo giúp người nghèo Với những biện pháp thích thực, vừa mang ý nghĩa kinh tế
- xã hội, vừa thấm nhần tinh thần cách mạng, nhân đạo ấy, nh ân dân ta đã thắng được giặc lụt và giặc đói
Sau khi đã khắc phục được nạn đói, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra nhiều biện pháp đẩy mạnh sản xuất tự cấp, tự túc, từng bước xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ Ưu tiên hàng đầu là sản xuất nông nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu về lương thực, thực phẩm cho bộ đội và cho nhân dân Mặt trận nông nghiệp ngay từ đầu đã gắn liền với chính sách ruộng đất của Đảng, việc giảm
tô, giảm tức đã được thực hiện Việc cải cách rộng đất được đẩy mạnh Trong báo cáo của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tình hình trước mắt và nhiệm vụ cải cách ruộng đất, Người đã nêu rõ ý nghĩa của việc cải cách ruộng đất: “Khẩu hiện của ta là tất cả cho tiền tuyến, tất cả cho đánh thắng, kháng chiến đòi hỏi
Trang 9huy động hết sức người, sức của ngày một nhiều hơn nông dân đã cung cấp sức người, sức của cho kháng chiến Phải giải phóng nông dân khỏi ách phong kiến, phải bồi dưỡng cho nông dân thì mới động viên đầy đủ lực lượng lớn đó, dốc vào kháng chiến để giành thắng lợi”4
Về công nghiệp, sau khi giành chính quyền, ta đã thành lập các xưởng quân giới ở các địa phương, lúc đầu là sản phẩm vũ khí thô sơ, để phục vụ vũ trang toàn dân Về sau trong quá trình chuẩn bị kháng chiến toàn quốc, hàng vạn tấm máy móc, nguyên liệu, vật liệu từ thành thị đã được chuyển lên chiến khu Các cơ sở công nghiệp quốc phòng quy mô lớn đã ra đời và đi vào sản xuất, đảm bảo được một phần vũ khí, đạn dược cơ bản cho chiến trường Từ sức sáng tạo của kỹ sư và công nhân Việt Nam, ta đã tiến lên sản xuất được một số loại vũ khí có hoả lực mạnh, có tầm bắn xa, có sức phá hoại, sát thương lớn Cùng với công nghiệp quốc phòng, các cơ sở công nghiệp sẵn có trong vùng căn cứ kháng chiến như khai thác than, khoáng sản cũng được phục hồi; đồng thời ta xây dựng được một số cơ sở công nghiệp mới phục vụ cho cả quốc phòng và dân sinh như sản xuất thuốc chữa bệnh, cơ khí, v.v phát triển một số xí nghiệp nhẹ quy mô nhỏ, một số xưởng tiểu công nghiệp và thủ công nghiệp đáp ứng yêu cầu của nhân dân và bộ đội trong vùng tự do như vải, đường muối, giấy, dầu ăn, nông cụ
Từ năm 1948, theo sáng kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, phong trào thi dua Ái quốc được phát động mạnh mẽ, sôi nổi trong cả nước, đã trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy mọi mặt hoạt động kháng chiến Nội dung thi đua là hướng mọi năng lực, mọi cố gắng của nhân dân, bộ đội, ở tiền tuyến cũng như ở hậu phương vào mục đích đẩy cuộc kháng chiến chuyển sang giai đoạn mới Ở khắp các Mặt trận và trong vùng sau lưng địch, việc thi đua giết giặc lập công, phá tề từ gian được đẩy mạnh Ở căn cứ - hậu phương, các mặt
4 ĐCSVN, Văn kiện Đảng, To n t àn t ập, Nxb Chính trị quốc gia, H 2001, tập 14, tr 377
Trang 10sản xuất và bảo vệ sản xuất đã có bước chuyển biến toàn diện Nhân dân vùng căn cứ đã góp sức người, sức của ngày càng nhiều cho kháng chiến
Xoá bỏ nền văn hoá ngu dân, văn hoá xâm lược, thống trị của thực dân Pháp, xây dựng một nền giáo dục dân tộc dân chủ nhân dân, một nền văn hoá dân tộc, khoa học, đại chúng là một chính sách lớn của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà “Nạn dốt” là một đối tượng phải kiên quyết xoá bỏ cùng với “nạn đói” và “nạn ngoại xâm” Ngay trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ Lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vạch rõ: “Một dân tộc dốt là một dân tộc tộc yếu” Trong quá trình kháng chiến chúng ta đã đẩy mạnh phong trào học tập sôi nổi Chương trình học tập, giảng dạy được cải tiến cho phù hợp, đáp ứng yêu cầu giáo dục của một nước độc lập và phù hợp với hoàn cảnh kháng chiến Thành tựu lớn nhất là chỉ trong một thời gian ngắn ta đã xoá mù chữ cho hàng triệu người và việc học tập, giảng dạy từ tiểu học đến đại học đều tiến hành bằng tiếng mẹ đẻ Phương châm học tập mới là “thiết thực và kịp thời phục vụ kháng chiến, phục vụ nhân dân, phục vụ sản xuất”, và “vừa làm vừa học, học ngay trong sản xuất, trong công tác”
Để thực hiện phương châm kháng chiến toàn diện, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra khẩu hiệu: “Kháng chiến văn hoá và văn hoá kháng chiến”, xây dựng một nền văn hoá mang tính chất “dân tộc khoa học, đại chúng”
Xây dựng chế độ mới trong kháng chiến là xây dựng nền móng cho đất nước trong tương lai, đồng thời là xây dựng hậu phương vững mạnh cho kháng chiến, một nhân tố thường xuyên quyết định thắng lợi của chiến tranh Quan điểm của Đảng ta về xây dựng Đảng căn cứ địa, xây dựng hậu phương kháng chiến, là xuất phát từ điều kiện thực tế của nước ta, kế thừa truyền thống dân tộc, từ kinh nghiệm thực tiễn và thắng lợi vừa giành được trong Cách mạng Tháng Tám, thông qua khởi nghĩa vũ trang