Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh SỞ GD&ĐT NAM ĐỊNH TRƯỜNG THPT TRỰC NINH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DỰ THI Tên đề tài: “Một số phương pháp dạy tác phẩm kí đại Việt Nam” chương trình Ngữ văn 12 (Ban bản) Tác giả: Trương Thị Chanh Trình độ chun mơn: Cử nhân Ngữ văn Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THPT Trực Ninh Trực Ninh, năm 01tháng 06 năm 2016 Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1; Tên sáng kiến - Một số phương pháp dạy tác phẩm ký đại Việt Nam (trong chương trình Ngữ văn 12 ban bản) 2; Lĩnh vực áp dụng sáng kiến môn Ngữ văn 3; Thời gian áp dụng sáng kiến học kỳ I năm học 2015 – 2016 4; Tác giả - Họ tên: Trương Thị Chanh - Ngày tháng năm sinh: 05/11/1979 - Hộ thường trú: Trực Đạo – Trực Ninh – Nam Định - Trình độ chun mơn: Cử nhân Ngữ văn - Đơn vị công tác: Trường THPT Trực Ninh - Chức vụ nay: Giáo viên - Điện thoại: 01694865589 5; Đồng tác giả: Không 6; Đơn vị áp dụng sáng kiến - Tên đơn vị: Trường THPT Trực Ninh - Địa chỉ: Thị trấn Cát Thành – Huyện Trực Ninh – Tỉnh Nam Định - Điện thoại: 03503883099 Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh Đề tài: Một số phương pháp việc giảng dạy tác phẩm kí đại Việt Nam (chương trình Ngữ văn 12, ban bản) A; Lý chọn đề tài B; Thực trạng trước chọn đề tài I; Thuận lợi II; Khó khăn C; Nội dung đề tài I; Cơ sở lý luận II; Nội dung phương pháp thực 1; Nội dung 1.1; Khái quát thể kí 1.2; Những đặc điểm kí Hồng Phủ Ngọc Tường 1.3; Những đặc điểm tùy bút (kí) Nguyễn Tuân 2; Một số phương pháp việc giảng dạy tác phẩm kí đại Việt Nam (Chương trình Ngữ văn 12, ban bản) 2.1; Về phương pháp 2.1.1; Dạy học tác phẩm theo đặc trưng thể loại 2.1.2; Rèn luyện phương pháp đọc – hiểu cho học sinh 2.1.3; Sử dụng phương pháp đồ tư 2.2; Giáo án tiết dạy thực nghiệm D; Hiệu sáng kiến đem lại E; Kết luận G; Cam kết không chép vi phạm quyền Tư liệu tham khảo Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh A; LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI - Để đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước giai đoạn mới, ngành giáo dục có bước tiến khả quan cải cách giáo dục, đổi nội dung, phương pháp giảng dạy cấp phù hợp với mục tiêu giáo dục, đào tạo Thông qua hội nghị chuyên đề môn Ngữ văn Sở giáo dục , nhà trường tổ chức hàng năm, trao đổi, rút kinh nghiệm đổi phương pháp dạy học Nghị hội nghị trung ương khóa XI nêu rõ: “Tiếp tục đổi mạnh mẽ phương pháp dạy học theo hướng đại, phát huy tích cực, chủ động, sáng tạo vận dụng kiến thức, kỹ người học, khắc phục lối truyền thụ áp đặt chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo sở để người học tự cập nhật đổi tri thức, kỹ năng, phát triển lực, chuyển từ học chủ yếu lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, ý hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin truyền thông dạy học” Một học khó chương trình Ngữ văn trường phổ thông là: Các văn học thơ ca, truyện ngắn, kịch kí, khn khổ hạn hẹp, sách giáo khoa khơng thể trích tồn văn văn học mà có chỗ lược bỏ (hoặc tác giả học tác phẩm), phần thích nhiều khơng đầy đủ, điều gây khó khăn cho học sinh tiếp cận văn văn học (hoặc phong cách sáng tác tác giả ấy), thể loại kí nói chung, kí đại nói riêng Trong viết này, xin nêu số ý kiến trao đổi với đồng nghiệp “Một số phương pháp dạy tác phẩm ký đại Việt Nam” chương trình Ngữ văn 12 (ban bản) B; THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI CHỌN ĐỀ TÀI I; Thuận lợi - Trong sách giáo khoa ngữ văn 12 (ban bản), có tác phẩm khóa thuộc thể loại ký, là: “Người lái đị Sơng Đà” tác giả Nguyễn Tuân, “Ai đặt Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh tên cho dòng sơng” tác giả Hồng Phủ Ngọc Tường Thơng thường ta gọi “Người lái đị Sơng Đà” tác giả Nguyễn Tuân tùy bút, “Ai đặt tên cho dịng sơng” tác giả Hồng Phủ Ngọc Tường bút kí Do thể loại kí dùng để chung cho tùy bút bút kí Đây tác phẩm hay chương trình, thể loại em học sinh học lớp 11 “Thượng kinh kí sự” Lê Hữu Trác, đọc thêm “Vũ trung tùy bút” Phạm Đình Hổ Vì tiếp cận với tác phẩm thuộc thể loại này, em học sinh gặp nhiều thuận lợi việc đọc hiểu tác phẩm II; Khó khăn - Thực trạng cho thấy nhu cầu xã hội nay, trào lưu học sinh dự thi vào trường đại học thường chọn môn tự nhiên Tốn, Lý, Hóa, Sinh (như học sinh lớp 12A1,2,3,4 trường THPT Trực Ninh) nên với môn Ngữ văn, em không ý đầu tư học tập, khơng có hứng thú học tập Vì lý thầy cô niềm say mê truyền đạt kiến thức cho học sinh Trong tác phẩm truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ việc truyền đạt tương đối thoải mái thầy có cảm hứng để truyền đạt, thể loại “chất văn” “chất thơ” phong phú, làm cho thầy nhiều làm tốt cơng việc Nhưng riêng tác phẩm văn học viết theo thể loại kí ngược lại Vì lẽ việc giảng dạy ký đòi hỏi người dạy phải bám đặc điểm thể loại kí, tính xác thực Tác phẩm kí thường khơng hư cấu mà tác giả lựa chọn việc, người vốn có giá trị bật sống để phóng bút Nếu thầy thỏa mãn với kiến thức có sẵn văn khó mà giảng hay được, dẫn đến học kí mn thuở khơ khan, học sinh khó tiếp nhận văn Vì thế, nói rằng: Giảng dạy tác phẩm kí khó khăn, vất vả, cơng phu giáo viên - Cả tác phẩm “Người lái đị Sơng Đà” “Ai đặt tên cho dịng sơng” tác phẩm kí dài, sách giáo khoa lược bớt nội dung số đoạn văn, điều lại Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh gây khó cho học sinh tiếp cận văn Thời lượng số tiết dạy khóa cho tác phẩm (4 tiết), số học sinh chưa quen phương pháp học mới, việc tự học, làm việc theo nhóm, thảo luận, thuyết trình, tìm tư liệu nguồn, báo chí, intơnet…, số học sinh cịn thụ động, thiếu nhiệt tình, ỷ lại vào thầy cô… - Từ thuận lợi khó khăn trên, tơi mạnh dạn đưa vài phương pháp việc dạy tác phẩm kí đại Việt Nam chương trình Ngữ văn lớp 12, ban bản, mà cụ thể tác phẩm “Người lái đị Sơng Đà” tác giả Nguyễn Tn, “Ai đặt tên cho dịng sơng” tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường C; NỘI DUNG ĐỀ TÀI I; Cơ sở lý luận Nghị số 40/2000/QH 10, ngày 09 tháng 12 năm 2000 Quốc hội khóa X đổi chương trình giáo dục phổ thơng khẳng định, mục tiêu chương trình đổi giáo dục phổ thông lần “xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thơng mới, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tồn diện hệ trẻ, đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ cơng nghiệp hóa, đại hóa đất nước, phù hợp với thực tiễn truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ phổ thơng nước phát triển khu vực giới” Văn đồng thời yêu cầu “đổi chương trình giáo dục phổ thơng phải qn triệt mục tiêu, yêu cầu nội dung, phương pháp giáo dục bậc học, cấp học quy định luật giáo dục, nhằm khắc phục hạn chế chương trình, sách giáo khoa; tăng cường thực tiễn, kỹ thực hành, lực tự học, coi trọng kiến thức xã hội nhân văn; bổ sung thành tựu khoa học công nghệ đại, phù hợp với khả tiếp thu học sinh Bảo đảm thống kế thừa phát triển chương trình giáo dục” Xét thấy việc đổi nội dung, chương trình sách giáo khoa, phương pháp dạy học, phải thực đông với việc nâng cấp, đổi trang thiết bị dạy học, đánh giá, thi cấp, Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh đổi trang thiết bị dạy học, đánh giá thi cử Đứng trước yêu cầu trên, giáo viên môn Ngữ văn, tơi có suy nghĩ để học phải thực hấp dẫn, học sinh nắm vững học, thỏa mãn nhu cầu tình cảm, tâm hồn, phát triển trí tuệ học sinh, biết cảm thụ hay, đẹp, giá trị tác phẩm văn học Trên sở đó, tơi xin đưa số ý kiến để chia sẻ, bàn bạc, trao đổi việc dạy tác phẩm kí đại Việt Nam chương trình Ngữ văn 12 (ban bản), mà cụ thể tái phẩm; đọc hiểu văn khóa: “Người lái đị Sơng Đà” nhà văn Nguyễn Tuân “Ai đặt tên cho dịng sơng” nhà văn Hồng Phủ Ngọc Tường II; Nội dung phương pháp việc giảng dạy kí đại Việt Nam chương trình Ngữ văn 12 (ban bản) 1; Nội dung 1.1; Khái qt thể kí Kí loại văn xi tự sự, có nguồn gốc từ kí lịch sử, dùng để ghi chép người, vật, phong cảnh…kí bao gồm nhiều thể như: Bút kí, hồi kí, du kí, phóng sự, kí sự, nhật kí, tùy bút… Trong văn học cổ phương Đơng, thể kí vốn có mặt từ thời kỳ tiền Tần sau phân thành nhánh: có kí sử kí truyện Trong thời gian dài kí tiền thân tiểu thuyết, có tên gọi kí dùng cho tiểu thuyết hay câu chuyện có kịch tính Tây du kí, Tây sương kí… Trong văn học Việt Nam, kí có từ lâu đời, phải đến kỉ XVII, đặc biệt từ kỷ XIX, đời sống dân tộc ngày phát triển nâng cao, kỹ nghệ in ấn báo chí phát triển, văn học thâm nhập vào lĩnh vực hoạt động tinh thần khác xã hội nhà văn có ý thức tham gia vào đấu tranh xã hội, kí thực phát triển thể loại phức tạp văn xuôi tự thời trung đại Kí có đặc trưng sau: Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh - Kí viết đời thực tại, viết người thật, việc thật, kí địi hỏi trung thực, xác Người viết kí thường quan tâm, tơn trọng kiện xã hội lịch sử, vấn đề nóng bỏng đặt đời sống Người viết kí miêu tả thực tinh thần sử học Mẫu hình tác giả kí gần gũi với nhà sử học Tác giả kí coi trọng việc thuật lại có ngành, có thời gian, địa điểm, hành động không quên miêu tả khung cảnh gợi không khí - Tác giả kí khéo sử dụng tài liệu đời sống kết hợp với tư tưởng, cảm thụ, nhận xét, đánh giá Tất nhiên đan xen vào mạch tự có đoạn thể suy tưởng nhận xét chân thực, tường minh nhà văn trước việc thú vị kí ý riêng, suy nghĩ riêng tác giả đan cài với việc tái đối tượng Vì sức hấp dẫn kí khả tái thật cách sinh động tác giả Kí chấp nhận hư cấu, phải dựa vào liên tưởng, tưởng tượng bất ngờ, tài hoa tác giả phản ánh vật, sống Điều làm nên đẹp tác phẩm kí - Nổi bật lên tác phẩm kí chất chủ quan, chất trữ tình sâu đậm tơi tác giả Cho nên sức hấp dẫn kí cịn phụ thuộc vào sức hấp dẫn (thường phong phú, uyên bác, tài hoa, độc đáo…) 1.2; Những đặc điểm kí Hồng Phủ Ngọc Tường - Kí Hồng Phủ Ngọc Tường bộc lộ trí tuệ sắc sảo, uyên bác: Nhà văn hiểu tường tận mà viết Kí Hồng Phủ Ngọc Tường giàu lượng thông tin, đọc tác phẩm ông, người đọc tiếp xúc với kho kiến thức phong phú Nhà văn hiểu sâu sắc văn hóa, triết học, lịch sử, địa lý, âm nhạc, điện ảnh, văn chương nghệ thuật… - Kí Hồng Phủ Ngọc Tường thiên tùy bút Đọc trang kí Hồng Phủ Ngọc Tường cảm nhận thể kí có thay đổi thú vị Thể loại chuyên ghi chép kiện xác thực qua ngịi bút Hồng Phủ Ngọc Tường lại thấm đẫm chất trầm tư, trữ tình như: “Ai đặt tên cho dịng sơng”, “Hoa trái quanh tơi”…chính Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh sản phẩm phong cách kí độc đáo, với trang viết vừa trí tuệ, vừa nặng trĩu trầm tư - Kí Hồng Phủ Ngọc Tường có chất tự do, tản mạn Sự kiện cớ để nhà văn bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ chủ quan Cách tổ chức văn mang tính nghệ thuật cao, văn phong giàu chất thơ, hình ảnh gợi cảm “Ai đặt tên cho dịng sơng?” bút kí mang đậm dấu ấn phong cách Hồng Phủ Ngọc Tường - Xuyên suốt tác phẩm kí Hồng Phủ Ngọc Tường lịng u q hương đất nước, tâm huyết với tinh hoa dân tộc Ông gắn đẹp, gắn nghệ thuật với truyền thống văn hóa dân tộc Những mẩu kí Hoàng Phủ Ngọc Tường, dù viết vùng nào, dù viết năm tháng chiến tranh hay sống đương đại, lấp lánh niềm tự hào nét đẹp quê hương đất nước Viết vùng đất Mũi, nhà văn truyền cho người đọc niềm vui sướng tự hào “món quà tặng biển dành cho đất nước ta” (Rừng nước mặn) Viết Lạng Sơn chữ lóng lánh tài hoa, nhà văn thổi vào người đọc hương thơm nhẹ nhàng quyến rũ hồi “nó thân thiết mơ hồ kỉ niệm” (Rừng hồi) Viết Huế, Hoàng Phủ Ngọc Tường lại đưa người đọc vùng đất cố đô trầm mặc, thơ mộng với khu vườn xanh, thiên nhiên xanh, dịng sơng xanh (Ai đặt tên cho dịng sơng?) 1.3; Những đặc điểm tùy bút (kí) Nguyễn Tuân - “Người lái đị Sơng Đà” mang đặc điểm phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân Nguyễn Tuân người đóng dấu “cái độc tấu” ông lên thể loại tùy bút Ông nhà văn đem đến cho tùy bút phẩm chất nghệ thuật theo cách nói vui vui ông: Tùy bút tùy vào bút mà viết, tùy bút ơng có đặc điểm in đậm cá tính sáng tạo phong cách nghệ thuật ơng Vì vậy, giảng dạy tác phẩm, thầy cô giáo cần lưu ý số đặc điểm sau tùy bút nhà văn: Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh + Tùy bút Nguyễn Tuân có nhiều yếu tố truyện Nguyễn Tuân bén duyên với truyện trước, sau gặp gỡ với tùy bút Vì truyện ngắn ơng xen chất tùy bút tùy bút lại pha chất truyện ngắn Tùy bút ông thường phát huy sức mạnh trí tưởng tượng, liên tưởng, so sánh để dựng cảnh, dựng truyện, có mơ tả tâm lý, khắc họa tính cách nhân vật chừng mực định + Tùy bút Nguyễn Tuân đậm chất kí Ghi chép thật thơng tin thời sự, xác, nét riêng tùy bút Nguyễn Tuân Cũng quan niệm đi, sống viết, xê dịch nên tùy bút ơng pha chút du kí, kí hay phóng điều tra Chính nét riêng khiến tùy bút ơng có lượng thơng tin đáng tin cậy có nhiều giá trị tư liệu + Tùy bút Nguyễn Tn giàu tính trữ tình Những trang tùy bút Nguyễn Tuân giàu tính cảm xúc, lắng thấm cảm nghĩ ông, thông qua “tôi” chủ quan ông mà phản ánh thực sống + Tùy bút Nguyễn Tuân nghĩa tự phép tắc Tùy bút tác phẩm tự có kết cấu lỏng lẻo, không buông tuồng dễ dãi Ở tùy bút Nguyễn Tuân, mạch văn theo dòng suy nghĩ mà tràn chảy miên man từ truyện tạt sang truyện Nhà văn theo hứng bút, nhởn nhơ theo trí nhớ bơng lơng, theo lực cảm thụ đẹp tài hoa nghệ sĩ mà liên tưởng so sánh, tạo bước nhảy vọt bất ngờ ý tứ, hình ảnh, khơng chệch vẻ đẹp độc đáo nghệ thuật + Tùy bút Nguyễn Tuân có phẩm chất văn chương qua tìm tịi sáng tạo cách diễn ý, tả cảnh, đặt câu, dùng từ Văn tùy bút Nguyễn Tuân kho tu từ đầy ắp thú vị ví von, ẩn dụ, hốn dụ, tượng trưng Nhà văn tả cảnh theo thay đổi cảm giác tinh tế “Bờ sông hoang dại bờ tiền sử…hồn nhiên nỗi niềm cổ tích thuở xưa” (Người lái đị Sơng Đà) Câu văn tùy bút Nguyễn Tuân có kiến trúc đa dạng, giàu nhạc tính 10 Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh ngày hơm Nhóm 3,4 thảo luận, đại - Sơng Hương lịng thành phố diện trả lời Huế GV nhận xét, bổ sung + Sông Hương “vui tươi hẳn lên” GV diễn giảng: Khi rời “uốn cánh cung nhẹ…” khỏi Sơng “dịng sông mềm hẳn Hương chếch hướng tiếng khơng nói tình bắc Do đặc điểm địa yêu” lý (hầu hết sông + Sơng Hương “điệu slow tình chảy hướng đơng đổ cảm dành riêng cho Huế”-> lưu biển)-> Sông Hương phải tốc sơng Hương chảy chậm, chuyển dịng sang hướng tác giả lí giải đặc điểm địa lí, đơng quay lại qua so sánh với dịng sơng góc thành phố giới=>sơng Hương chảy chậm Huế Đó đặc điểm địa lý q u thành phố mình, tự nhiên dịng sơng muốn ngắm nhìn nhiều kinh thành trước phải chia xa + Sông Hương gắn liền với âm nhạc cổ điển Huế, tác giả gọi Sông Hương “người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya” + Sông Hương “người tình dịu dàng chung thủy”, trước rời khỏi thành phố, cịn quay trở lại ngắm nhìn thành phố lần nữa, nhà văn hình dung sơng Hương nàng Kiều quay lại tìm Kim 52 Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh Trọng đêm tình tự để nói lời trước xa Gv hướng dẫn học sinh tiểu Tiết kết Hãy lập sơ đồ tóm lược lại vẻ đẹp đặc trưng, độc đáo Hương giang hành trình từ thượng lưu -> rời thành phố Bản đồ tư * Tiểu kết Bản trường ca rừng già Cơ gái di gan phóng khống Người mẹ phù sa vùng văn hóa xứ sở Sơng Hương Ngoại vi thành phố 53 Người gái đẹp nằm ngủ mơ Người gái đẹp bừng tỉnh sau giấc ngủ dài Vẻ- Điệu đẹp trầm “slow” mặc lí tìnhnhư cảmtriết dành cổriêng thi cho Huế - Người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya - Người tình dịu dàng chung thủy Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh Sơng Hương lịng thành phố → Hoàng Phủ Ngọc Tường tiếp cận miêu tả dịng sơng từ nhiều khơng gian, thời gian khác Ở góc độ nhà văn thể cảm nghĩ sâu sắc mẻ sông biểu tượng Huế => Tình cảm yêu mến, gắn bó thiết tha, niềm tự hào thái độ trân trọng nhà văn vẻ đẹp dịng sơng q hương - Giáo viên gợi mở: Trong Phát vấn b Dịng sơng lịch sử lịch sử đời thường, đời thi ca Sông Hương lên - Sông Hương mối quan hệ với vẻ đẹp đáng với lịch sử dân tộc đời trân trọng? Vì sao? + Trong lịch sử sông Hương mang HS thảo luận, trả lời giáo vẻ đẹp hùng ca ghi viên nhận xét, bổ sung dấu bao chiến công oanh liệt Sông Hương nhân dân tộc-> Dịng sơng biên thùy chứng lịch sử, trải qua thời Hùng Vương – kỉ XV- khởi nghĩa dòng viên châu nước Đại Việt dân tộc Việt Nam Thế kỉ XVIII gắn với chiến công 54 Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh Giáo viên diễn giảng: anh hùng Nguyễn Huệ Thế kỉ Điều làm nên vẻ đẹp đáng XIX với khởi nghĩa Thế trân trọng đáng mến kỉ XX với cách mạng tháng => sơng nghe lời có mặt kháng chiến kêu gọi Tổ quốc “nó chống Mĩ ác liệt biết cách tự hiến đời + Trong sống đời thường làm chiến công “nhưng Sông Hương mang vẻ đẹp giản dị khi” trở sống bình người gái dịu dàng, thường Sơng Hương tự thủy chung với tà áo tím Huế nguyện “làm người dịu dàng, thấp thoáng ẩn tự gái dịu dàng đất nhiên… nước”… GV nêu vấn đề: Vì sơng Hương lại trở thành dịng sơng thi ca, nguồn cảm hứng bất tận cho người nghệ sĩ? - Vì vẻ đẹp độc đáo đa dạng Học sinh thảo luận, giáo sơng Hương sơng viên nhận xét khơng tự lặp lại nên ln có vẻ đẹp -> khởi nguồn cảm hứng cho người nghệ sĩ Từ câu hò Đập Đá GV chuyển ý: Có nhà đến thơ Tản Đà, Cao Bá Quát, Bà thơ từ Hà Nội đến đây, tóc huyện Thanh Quan, Tố Hữu bạc trắng, lặng ngắm dòng => Nhà văn chọn cách trả lời sông, ném mẩu thuốc cho câu hỏi thật ấn tượng, đậm xuống chân cầu hỏi với trời chất trữ tình “Tơi thích 55 Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh với đất câu hỏi thật huyền thoại kể rằng, yêu quý bâng khuâng: sông xinh đẹp quê hương - Ai đặt tên cho dịng nhân dân hai bờ sơng Hương sơng? nấu nước trăm lồi hoa đổ Em lí giải điều này? xuống dịng sơng để nước thơm tho mãi “Mượn huyền thoại giải thích cho câu hỏi “Ai đặt tên cho dịng sơng?” phải nhà văn muốn khằng định hai phẩm chất cao quý sông Hương hai vẻ đẹp cịn với thời gian sơng này: Cái đẹp vĩnh danh thơm muôn thuở Hoạt động 5: Tổng kết III Tổng kết GV Qua kí nêu giá Nội dung: Bài kí nói chung trị nội dung? đoạn văn nói riêng kết tinh tổng hòa đẹp đẽ tình u say đắm dịng sơng với q hương xứ sở tài bút giàu trí tuệ, am hiểu sâu rộng văn hóa, lịch sử, địa lí văn chương sức liên tưởng, tưởng tượng phong phú độc đáo GV Về phương diện nghệ Nghệ thuật thuật yếu tố - Bố cục phóng khống, khả 56 Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh làm nên vẻ đẹp sức hấp liên tưởng phong phú dẫn kí? - Một cách viết tài hoa uyên bác Học sinh thảo luận, trả lời - Ngơn ngữ giàu có sinh động – Văn phong vừa giàu chất triết lí vừa giàu chất thơ - Các biện pháp nghệ thuật: ẩn dụ, so sánh, nhân hóa, liên tưởng bất ngờ thú vị III Luyện tập Câu hỏi: Qua tìm hiểu đoạn trích “Ai đặt tên cho dịng sơng?” em rút học việc phân tích tác phẩm kí? HS trả lời: + Dựa thực khác quan tơn trọng thật tác phẩm kí văn học lại thể nhiều cảm nghĩ chủ quan người viết với đối tượng phản ánh + Cách nhìn cách thể hiện, cách cảm nhận đối tượng khuynh hướng cảm nghĩ tác giả + Tiếp cận đọc hiểu bút kí cần ý: Xác định đối tượng phản ánh - phân tích cảm nhận phong phú, độc đáo tác giả đối tượng đồng thời khám phá giọng điệu trữ tình tài hoa người viết IV Hướng dẫn học sinh tự học - Tìm đọc trọn vẹn tác phẩm - Sưu tầm câu thơ, thơ, ca khúc viết sông Hương V Tài liệu tham khảo SGK, SGV, Thiết kế giảng Ngữ văn 12 tập 1- NXB GD – Nguyễn Văn Đường chủ biên Bồi dưỡng Ngữ văn 12 NXB Đại học sư phạm – Đỗ Kim Hảo 57 Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh Chuyên đề dạy học Ngữ văn 12 Ai đặt tên cho dịng sơng? NXB Giáo dục Lê Thị Hường chủ biên VI Rút kinh nghiệm - Các em có chuẩn bị Sưu tầm nhiều tranh ảnh Sông Hương, Huế - Lớp 12 A1 hoạt động nhóm khơng tích cực - Giáo viên rút kinh nghiệm phương pháp dạy đọc hiểu kí theo đặc trưng thể loại D Hiệu sáng kiến đem lại Trên thực tế áp dụng sáng kiến để giảng dạy hai lớp 12, 12A1, 12D trường THPT Trực Ninh có kết sau: Đối với học sinh Khi đối chiếu kết đánh giá kiến thức, kĩ qua kiểm tra lớp 12 A1(sử dụng phương pháp ) 12D (dạy học truyền thống), nhận thấy rõ hiệu giải pháp Lớp 12A1 có kết cao hơn, nhiều em viết khoa học cảm xúc hơn, tư nhanh nhẹn có tính tự học cao Đây giải pháp rèn luyện kĩ năng, phát triển lực người học * Về kết kiểm tra Kết kiểm tra sau dạy thực nghiệm Đề kiểm tra 90’ I Phần 1: Chọn đáp án Câu 1: Trong lời đánh giá sau đây, lời nói nhà văn Hồng Phủ Ngọc Tường A Một ngòi bút đậm chất sử thi lãng mạn B Một nhà nghệ sĩ ngôn từ C Một ngòi bút tiểu thuyết đậm chất sử thi D Một tơi hào hoa lịng gắn bó với cảnh sắc, người xứ Huế Câu 2: Theo Hồng Phủ Ngọc Tường đặc điểm sơng Hương là: 58 Người viết: Trương Thị Chanh Giáo viên: Trường THPT Trực Ninh A Chảy qua nhiều vùng đất nước B “Con sông dùng dằng sông không chảy” C Con sơng thuộc thành phố D Dịng sơng “độc bắc lưu” Câu 3: Nhắc đến “cái nhìn thắm thiết tình người tác giả Từ Hồng Phủ Ngọc Tường muốn đề cập đến thơ nào? A Quê mẹ B Tiếng hát sông Hương C Từ D Trên dòng Hương Giang Câu 4: Viết đoạn văn ngắn khoảng 5->7 câu dịng sơng q hương em II Phần Tự luận Nguyễn Tuân Hồng Phủ Ngọc Tường hai nhà văn có phong cách nghệ thuật độc đáo đặc biệt sở trường thể tùy bút, bút kí Qua hai đoạn trích “Người lái đị sơng Đà”(Nguyễn Tn) “Ai đặt tên cho dịng sơng?”(Hồng Phủ Ngọc Tường) Anh(chị) so sánh giống khác phong cách nghệ thuật hai nhà văn Kết kiểm tra Lớp Sĩ số Điểm -10 Điểm 7-8 Điểm – Điểm