Quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý từ thực tiễn trung tâm chữa bệnh – giáo dục lao động xã hội tỉnh long an

Hiện nay, Công tác xã hội với người nghiện ma túy nói chung và đối với ngườinghiện ma túy đang cai nghiện tại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xãhộinói riêng là vấn đề nghiên cứu

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CÙ HOÀNG DŨNG

QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHIỆN MA TUÝ TỪ THỰC TIỄN TRUNG TÂM CHỮA BỆNH – GIÁO DỤC

LAO ĐỘNG XÃ HỘI TỈNH LONG AN

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số: 60 90 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS: HỒ VIỆT HẠNH

HÀ NỘI, 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận vănThạc sĩ

Công tác xã hội về “Quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma túy từ thực tiễn Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An” là hoàn toàn

trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này./

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, lời đầu tiên cho phép tôi được gửi lời cảm ơnchân thành đến Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Cục Bảo trợ xã hội, Họcviện Khoa học Xã hội, Học viện Xã hội Châu Á, cơ sở học viện tại thành phố HồChí Minh, Quí thầy, cô giáo đã nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn, truyền đạt kiếnthức cho tôi trong suốt khóa học Đặc biệt tôi xin chân thànhgửi lời cảm ơn sâu sắcđến PGS.TS Hồ Việt Hạnh đã tận tình hướng dẫn, động viên giúp đỡ tôitrong quátrình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đồng thời, tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Sở Lao động -Thương binh

và Xã hội tỉnh Long An, Lãnh đạo Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xãhội đã nhiệt tình hỗ trợ, chia sẻ, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quátrình thu thập thông tin, cung cấp số liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình và bạn bè, đồng nghiệp đãđộng viên, nhiệt tình hỗ trợ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu

Mặc dù đã có cố gắng, nhưng trong quá trình nghiên cứu không tránh khỏinhững thiếu sót Bản thân rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến quý báu của quýthầy cô giáo đề luận văn được hoàn thiện hơn và giúp tôi có những kinh nghiệmcho các nghiên cứu sau này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÃ HỘIĐỐI VỚI NGƯỜI NGHIỆN MA TÚY 131.1 Lý luận về người nghiện ma túy 131.2 Lý luận về quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma túy 181.3 Các yếu tố tác động đến quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma túy 30Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜINGHIỆN MA TÚY TẠI TRUNG TÂM CHỮA BỆNH-GIÁO DỤC LAO ĐỘNG

XÃ HỘI TỈNH LONG AN … 33 2.1 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý công tác xã hội đối với ngườinghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xã hội 33 2.2 Thực trạng công tác lập kế hoạch quản lý công tác xã hội đối với ngườinghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xã hội 422.3 Thực trạng tổ chức trong quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuýtại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xã hội 452.4 Thực trạng lãnh đạo trong quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuýtại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội Long An … 482.5 Thực trạng hoạt động kiểm tra trong quản lý công tác xã hội đối với ngườingười nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội LongAn 512.6 Đặc điểm của người nghiện ma tuývà công tác xã hội đối với người nghiện matúy tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội 55Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÃHỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHIỆN MA TÚY TỪ THỰC TIỄN TRUNG TÂMCHỮA BỆNH – GIÁO DỤC LAO ĐỘNG XÃ HỘI TỈNH LONG AN 63 3.1 Nhóm giải pháp chung nâng cao hiệu quả quản lý CTXH 633.2 Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả các hoạt động quản lý CTXH đối vớingười nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội LongAn 69KẾT LUẬN 74 DANH MỤC T

I LIỆU THAM KHẢO 75

LĐTBXH Lao động – Thương binh và Xã hội

NVCTXH Nhân viên công tác xã hội

TT CB-GDLĐXH Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý tỉnh Long An 35

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1 Mô tả về bộ máy tổ chức quản lý CTXH với người CNMT 37

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Độ tuổi của người CNMT tại Trung tâm 56

Biểu đồ 2.5 Tình trạng việc làm trước khi vào Trung tâm 58

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Theo Báo cáo kết quả phòng chống ma túy năm 2016 của Bộ Công an, hiệnnay cả nước có 210.751 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý, tăng 10.617 người sovới năm 2015; ngoài nghiện heroin, số người sử dụng ma túy tổng hợp, cỏ mỹ tăngnhanh, đặc biệt ở các tỉnh, thành phố phía Nam như, Thành phố Hồ Chí Minh, ĐồngNai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Long An, Người sử dụng ma túy tổng hợp bị rối loạn tâmthần và một số có hành vi ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự an toàn xã hội

Theo báo cáo công tác cai nghiện ma túy của Bộ Lao động – Thương binh

và Xã hội, cả nước có 132 cơ sở cai nghiện ma túy, trong đó 110 cơ sở công lập và

22 cơ sở ngoài công lập Tổng số người được cai nghiện tại các cơ sở trên là27.918 người; trong đó,cai nghiện bắt buộc là 17.488 người,cai nghiện tự nguyệntại cơ sở công lập là 3.576 người,cai nghiện tự nguyện tại cơ sở tư nhân là 5.300người,quản lý sau cai tâp trung 1.763 người,quản lý tại cơ sở xã hội 2.583người,điều trị thay thế bằng methadone 50.663 người

Long An là tỉnh tiếp giáp với Thành phố Hồ Chí Minh nên tốc độ lan tỏa đôthị ở các vùng giáp ranh (Cần Giuộc, Bến Lức, Đức Hòa) dọc theo các trục Quốc

lộ 1, Quốc lộ 50, đường N2 … diễn ra rất cao tạo điều kiện cho sự phát triển mạnhcác ngành nghề dịch vụ xã hội; đồng thời cũng phát sinh nhiều vấn đề xã hội, nhất

là tình trạng nghiện ma túy Mặt khác, tỉnh cũng có đường biên giới giáp vớiKampuchia dài 137,7 km nên lượng ma túy thâm nhập vào nội địa từ biên giớinước bạn ngày càng đa dạng và phức tạp; cộng với thủ đoạn buôn bán lẻ tinh vi,dẫn tới tình trạng gia tăng số người nghiện mới Vì thế, số lượng người nghiện matúy trong địa bàn tỉnh tương đối nhiều Toàn tỉnh hiện có 2.060 người nghiện matúy có hồ sơ quản lý (nam 2.021 người, nữ 39 người) Đây là số người nghiện matúy có hồ sơ quản lý, trong thực tế con số này còn cao hơn nhiều lần Nghiện ma

tuý ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, trật tự xã hội, là nguyên nhân chủ yếuphát sinh nhiều tội phạm trên địa bàn tỉnh Đây chính là vấn đề mà các ngành chứcnăng tỉnh phải quan tâm giải quyết.

Chính vì vậy, từ năm 2002, tỉnh đã thành lập và đưa vào hoạt động Trungtâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xã hội tại xã Thủy Tây, huyện Thạnh Hóa vớichức năng quản lý, giáo dục, cai nghiện, chữa trị phục hồi người nghiện ma túy và

tổ chức quản lý, dạy nghề giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện ma túy.Hàng năm, Trung tâm đã tổ chức cai nghiện, chữa trị cho trên 300 lượt người

Trong thời gian qua, công tác cai nghiện phục hồi cả nước gặp rất nhiều khókhăn,hiệu quả công tác cai nghiện thấp do các Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dụcLao động xã hội quản lý người nghiện mang tính xử lý hành chính, cưỡng bức, bắtbuộc Cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý phần lớn thuộc lực lượng công an chuyểnngành, quản lý bằng nghiệp vụ ngành công an, ít sử dụng chuyên môn công tác xãhội trong hỗ trợ tâm lý, xã hội nên xảy ra tình trạng người cai nghiện ma túy chốngđối, đập phá tài sản, bỏ trốn tập thể tại nhiều tỉnh như: Long An, Hải Phòng, ĐồngNai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Đồng Tháp, Bình Dương, Tây Ninh… gây bức xúc trong

dư luận xã hội Tổ chức nhân quyền thế giới đã có những phản ảnh về vấn đề bấtcập trong công tác cai nghiện tập trung tại Việt Nam Thực tiễn đòi hỏi phải cóphương pháp tiếp cận mới trong công tác quản lý để duy trì sự tồn tại của 132Trung tâm cai nghiện cả nước: đó là quản lý người nghiện ma túy bằng phươngpháp công tác xã hội

Hiện nay, Công tác xã hội với người nghiện ma túy nói chung và đối với ngườinghiện ma túy đang cai nghiện tại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xãhộinói riêng là vấn đề nghiên cứu dành được nhiều sự quan tâm từ các nhà khoa học và

cơ sở giảng dạy nghiên cứu Bởi vì vấn đề nghiên cứu này có ý nghĩa lý luận và thực tiễntốt, đặc biệt còn mang tính nhân văn sâu sắc Tại Việt Nam người nghiện ma túy là mộtnhững đối tượng thuộc nhóm yếu thế trong xã hội Do vậy, Đảng và Nhà nước có nhữngchủ trương chính sách trợ giúp nhóm xã hội yếu thế này Công tác xã hội đối với ngườinghiện ma túy đã tạo ra bước ngoặc thay đổi trong phương pháp quản lý người nghiện tại

Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xã hội Tuy nhiên vẫn còn một số vấn đềtồn tại còn bàn luận Chính vì vậy việc nghiên cứu quản lý công tác xã hội đối với ngườinghiện ma túy rất cần trong giai đoạn hiện nay.

Thực hiện Quyết định 2596/QĐ-TTg ngày 27/12/2013 của Thủ tướng vềviệc phê duyệt Đề án đổi mới công tác cai nghiện ma túy ở Việt nam đến năm2020; Nghị quyết số 98/NQ-CP ngày 26/12/2014 của Chính phủ về tăng cường chỉđạo công tác phòng, chống, kiểm soát và cai nghiện ma túy trong tình hình mới.Những chính sách và biện pháp này đã có tác dụng tích cực đến công tác cainghiện ma túy, góp phần tạo sự chuyển biến nhận thức về cai nghiện ma túy Vớiquan điểm xem nghiện ma túy là một bệnh mãn tính do rối loạn của não bộ, điều trịnghiện ma túy là một quá trình lâu dài bao gồm tổng thể các can thiệp hỗ trợ về y tế,tâm lý, xã hội làm thay đổi nhận thức, hành vi nhằm giảm tác hại của nghiện ma túy

và giảm tình trạng sử dụng ma túy trái phép, đã mở ra hướng mới trong cai nghiện

ma tuý: người nghiện được quản lý, chăm sóc y tế như người bệnh, được cung cấpcác dịch vụ hỗ trợ tâm lý xã hội thông qua hoạt động công tác xã hội chuyênnghiệp, được chuẩn bị đủ điều kiện tái hòa nhập cộng đồng một cách bền vững,giảm tỉ lệ tái nghiện Đây chính là yêu cầu đặt ra của các cấp quản lý, là mục tiêucần phải đạt được của Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xã hội và cũng là

cơ sở để để tôi chọn đề tài “Quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý từ thực tiễn Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An”

làm luận văn thạc sĩ công tác xã hội

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

2.1 Trên thế giới

“Hazelden Betty Foundation” là mô hình hướng đến điều trị nghiện các chấtdạng thuốc phiện, mô hình này giúp các bệnh viện và các trung tâm điều trị nghiện,ngăn chặn tỷ lệ tử vong do sử dụng ma túy quá liều Hazelden Betty Foundation đãgiải quyết được cuộc khủng hoảng các chất dạng thuốc phiện theo những phươngthức khác nhau ở Washington và trong các cộng đồng trên khắp nước Mỹ

Mô hình điều trị Regen, là mô hình điều trị nghiện hiệu quả Úc, được thànhlập năm 1970, trong đó phương châm hoạt động của mô hình này là giảm hại, cungcấp các gói dịch vụ cần thiết, đa dạng, linh hoạt, phù hợp với từng điều kiện củangười nghiện, trong đó có điều trị thay thế bằng Methadone.

Nhóm tác giả Klee H., Hilary Klee L., Lain Mclean và Christian Yavorsky

C (2002), đã đề cập đến vấn đề tái hòa nhập cộng đồng cho người nghiện ma tuý,những rào cản của người cai nghiện ma tuý trong việc xây dựng cuộc sống mới vàtìm kiếm việc làm Trong nghiên cứu này, các tác giả đã đề cập đến rất nhiều khókhăn trong việc hòa nhập cộng đồng của họ [33]

Trong một báo cáo nghiên cứu của nhóm tác giả Bauld L, Hay Gordon,Jennifer McKell and Colin Carroll (2010) đã chỉ ra rằng, hầu hết người nghiện matuý gặp rất nhiều bất lợi và thiệt thòi trong cuộc sống Đa số người nghiện ma tuý

là những người vô gia cư hoặc có vấn đề về nhà ở Nhiều người nghiện ma tuý lànhững người phải đối diện với vấn đề sức khỏe tâm thần, là những đối tượng dễphạm tội Nghiên cứu này cũng chỉ ra những người nghiện nặng như heroin vàcocain thì khả năng lao động thấp hơn những người bình thường cùng độ tuổi [32]

2.2 Nghiên cứu về nghiện ma túy và điều trị nghiện ma túy tại Việt Nam

Quá trình điều trị, phục hồi cho người nghiện ma tuý đòi hỏi sự phối hợpđồng bộ những biện pháp (liệu pháp) khác nhau: Từ y tế (cắt cơn giải độc, phục hồisức khỏe, điều trị các bệnh cơ hội) đến các biện pháp điều trị tổng hợp như giáodục trị liệu, tâm lý trị liệu, lao động trị liệu, …

Các công trình nghiên cứu về vấn đề nghiện ma túy và điều trị nghiện matúy hiện nay ở Việt Nam đã thu hút được nhiều nhà khoa học và các cơ quan chứcnăng quan tâm, bao gồm các hướng nghiên cứu sau:

- Hướng nghiên cứu nhu cầu việc làm cho người nghiện ma túy, các nguyênnhân nghiện ma túy và cơ chế trị liệu cho người nghiện ma túy:

Đề tài cấp Bộ 2001 “Các giải pháp tạo việc làm cho người nghiện ma túy, người mại dâm sau khi được chữa trị phục hồi” do Nguyễn Văn Minh (2002) làm chủ

nhiệm Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng việc làm, đời sống người nghiện ma tuý,

người bán dâm Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng tình trạng tái nghiện của người saunghiện ma túy là do không có việc làm Mặc dù nghị lực của đối tượng là yếu tố quyếtđịnh nhưng sự quan tâm của gia đình là yếu tố quan trọng giúp đối tượng từ bỏ matuý Do vậy, các đề xuất của tác giả hướng tới hoàn thiện hệ thống các giải pháp tạoviệc làm cho đối tượng nhằm giúp họ ổn định cuộc sống, giảm tỷ lệ tái nghiện [26].

Tác giả Trần Nhu và Hồ Bá Thu (2008), đã đề cập đến các nguyên nhân củaviệc nghiện ma túy Tác giả cho rằng việc nghiện ma túy có thể do các xung đột, cácrối nhiễu: Gia đình ly hôn, gia đình có bạo hành, bạo lực… Kết quả nghiên cứu đã đềcập đến các yếu tố bên trong (sinh học, tâm lý cá nhân), yếu tố bên ngoài (tâm lý- xãhội) như hệ thống tác động trực tiếp đến nhu cầu học nghề, nhu cầu việc làm củangười nghiện ma tuý [27]

Đề tài “Tâm lý học giáo dục nhân cách người cai nghiện ma túy từ thực tế thành phố Hồ Chí Minh” do tác giả Phan Xuân Biên và Hồ Bá Thâm đồng chủ

biên, xuất bản năm 2004 là một công trình nghiên cứu về nguyên nhân, đặc điểmtâm lý, công tác giáo dục nhân cách, đạo đức xã hội dành cho những người liênquan đến nghiện ma túy Các tác giả cho rằng, người nghiện là người rối loạn vềtâm lý, không làm chủ được hành vi của mình, từ không làm chủ được bản thân, họhành động chủ yếu theo ham muốn bản năng, dẫn tới lệch chuẩn xã hội, khủnghoảng nhân cách, rối loạn nhân cách và việc cai nghiện, phục hồi nhân cách ngườicai nghiện thành công hay không phụ thuộc vào thái độ, tình thương, trách nhiệmcủa cộng đồng, gia đình, xã hội và bản thân người nghiện Do vậy, công tác điềuchỉnh tâm lý, giáo dục, phục hồi nhân cách cho người sau cai nghiện ma túy vànhững giải pháp giúp người sau cai nghiện ma túy trở về với gia đình, cộng đồngđược thực hiện bằng biện pháp tâm lý [2]

Nghiên cứu của Cục phòng chống tệ nạn xã hội- Bộ Lao động-Thương binh và

Xã hội phối hợp với tổ chức Chemonics (2012), đã đưa ra các số liệu liên quan đến cácvấn đề hạn chế trong đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện matúy, những khó khăn thách thức từ các mô hình trợ giúp hiện tại Nghiên cứu đã đềxuất Chính phủ trong việc hỗ trợ học nghề, việc làm cho người nghiện ma tuý

Nghiên cứu này đi theo hướng nghiên cứu xã hội, không dựa trên lý luận khoa học tâm

lý [4]

- Hướng nghiên cứu đặc điểm nhân cách của người nghiện ma túy và biện pháp

trị liệu cho người nghiện ma túy.

Tác giả Phan Thị Mai Hương (2005) với nghiên cứu “Thanh niên nghiện ma túy nhân cách và hoàn cảnh xã hội” là một cách tiếp cận mới về thanh niên nghiện

ma tuý - từ góc độ của tâm lý học Tác giả đã phân tích, hệ thống hóa những lý luận

về đặc điểm nhân cách, hoàn cảnh xã hội và sự ảnh hưởng của chúng đến hành vicủa người nghiện ma tuý Kết quả nghiên cứu chỉ ra một số đặc điểm nhân cách vàhoàn cảnh xã hội của thanh niên nghiện ma tuý, mối quan hệ giữa các đặc điểm vớihành vi nghiện Trong đó, vai trò gia đình được tác giả tìm hiểu ở khía cạnh môitrường, có ảnh hưởng đến đặc điểm nhân cách và mức độ nghiện của thanh niênnghiện ma túy, cách quản lý của cha mẹ với con [23]

Nghiên cứu: Liệu pháp tâm lý xã hội cho người nghiện ma túy” của Nguyễn

Hữu Khánh Duy, Nguyễn Đình Khuê, Trist Summerfield (2002) đã đề cập đến một

số liệu pháp tâm lý xã hội nhằm can thiệp kịp thời cho thanh niên nghiện ma túy

Đề tài đã hệ thống hóa một số lý luận về tư vấn hướng nghiệp cho thanh niên saucai nghiện, nghiên cứu đã xem vấn đề hướng nghiệp, dạy nghề là con đường cơbản giúp thanh niên nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng hiệu quả Đây là nghiêncứu dưới góc độ tâm lý xã hội của thanh niên nghiện ma túy Tuy nhiên, đề tài chỉmới nêu ra một số liệu pháp tâm lý xã hội mà chưa đi sâu nghiên cứu cơ chế hìnhthành các hiện tượng tâm lý của người nghiện ma tuý [20]

Qua tìm hiểu và phân tích những nghiên cứu, tài liệu trong và ngoài nước cóthể thấy rằng lĩnh vực cai nghiện ma tuý đã nhận được khá nhiều sự quan tâm củacác chuyên gia Tuy nhiên, chưa tìm thấy tác giả nào nghiên cứu về quản lý côngtác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại các cơ sở cai nghiện Thực tế đây là lĩnhvực mới vì các nghiên cứu về cai nghiện ma tuý trước kia chủ yếu tiếp cận theohướng y học, tâm lý học, hướng nghiệp, dạy nghề, Can thiệp hỗ trợ người nghiện

ma tuý ở khía cạnh quản lý công tác xã hội thực sự là mới vì nhìn chung các

nghiên cứu về công tác xã hội tập trung ở các lĩnh vực phổ biến như những vấn đềchung về công tác xã hội hoặc công tác xã hội với trẻ em, người cao tuổi,… Cùngvới sự gia tăng số người nghiện ma tuý trong xã hội và quan điểm của Đảng vàNhà nước thể hiện trong các chính sách mới thì vấn đề cai nghiện càng được quantâm Do đó, đề tài tập trung vào nghiên cứu khía cạnh Quản lý công tác xã hội đốivới người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnhLong An là rất cần thiết và hữu ích.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận về quản lý công tác xã hội đối với ngườinghiện ma tuý; đánh giá thực trạng quản lý công tác xã hội đối với người nghiện

ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An Từ đó,đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý công tác xã hội đối với ngườinghiện ma tuý

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, đề tài đặt ra những nhiệm vụnghiên cứu như sau:

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về người nghiện ma tuý và quản lý côngtác xã hội đối với người nghiện ma tuý

- Đánh giá, phân tích thực trạng quản lý công tác xã hội đối với người nghiện

ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

- Đề ra một số giải pháp, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý côngtác xã hội đối với người nghiện ma tuý

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu tập trung vào các nội dung trong lĩnh vực Quản lý côngtác xã hội đối với người nghiện ma tuý

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu tập trung vào hoạt động quản lý công tác

xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động

xã hội tỉnh Long An

- Phạm vi khách thể: Đề tài nghiên cứu trên 2 nhóm khách thể chính đó là:+ Cán bộ quản lý, lãnh đạo trực tiếp trong Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dụcLao động xã hội tỉnh Long An

+ Nhân viên trong Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnhLong An

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Không gian: tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnhLong An, có so sánh với các Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động kháctrong cả nước

+ Thời gian: từ tháng 2012 đến tháng 3/2017, có so sánh với giai đoạn trướcnăm 2012 để làm rõ một số vấn đề và nhận định, đánh giá tình hình giai đoạn 2017trở đi

4.3 Câu hỏi nghiên cứu

- Vấn đề quản lý công tác xã hội đối với người người nghiện ma tuý tại Trungtâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An hiện nay như thế nào?

- Những hoạt động quản lý công tác xã hội nào đang được triển khai?

- Hiệu quả của những hoạt động quản lý công tác xã hội đó là như thế nào?

- Cán bộ quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâmChữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An đang gặp phải những khókhăn gì trong công việc?

- Những yếu tố nào ảnh hưởng tới hoạt động quản lý công tác xã hội đối vớingười nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnhLong An?

- Cần phải có những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả công việc quản lýcông tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dụcLao động xã hội tỉnh Long An?

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng để phân tích, đánh giácác hoạt động quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâmChữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

Những phát hiện của nghiên cứu này sẽ bổ sung thêm cơ sở lý luận, khoa họccũng như phát triển hệ thống các lý luận, phương pháp trong nghiên cứu về các vấn

đề liên quan như công tác xã hội, quản lý công tác xã hội và một số vấn đề lý luận

về người nghiện ma tuý

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Là phương pháp thu thập thông tin từ các công trình nghiên cứu và các tàiliệu có sẵn của các tác giả trong và ngoài nước Phương pháp này được áp dụngphân tích các tài liệu như:

- Tra cứu các tài liệu về Công ước quốc tế; các chủ trương, chính sách, phápluật của Đảng và Nhà nước về người nghiện ma túy như Luật phòng chống ma túy,Nghị quyết số 98/NQ-CP ngày 26/12/2014 của Chính phủ ban hành về tăng cườngchỉ đạo công tác phòng, chống, kiểm soát và cai nghiện ma túy trong tình hìnhmới; Quyết định số 2596/QĐ-TTg ngày 27/12/2013 của Chính phủ về phê duyệt

Đề án đổi mới công tác cai nghiện ma túy ở Việt Nam đến năm 2020; Nghị định số221/2013/NĐ-CP ngày 30/12/2013 của Chính phủ quy định chế độ áp dụng biệnpháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc; Nghị định số94/2010/NĐ-CP ngày 09/9/2010 của Chính Phủ Quy định về tổ chức cai nghiện

ma túy tại gia đình, cai nghiện ma túy tại cộng đồng; Nghị định 136/2016/NĐ-CPngày 09/9/2016 sửa đổi bổ sung Nghị định số 221/2013/NĐ-CP Thông tư liên tịch148/2014/TTLT-BTC-BLĐTBXH ngày 08/10/2014 của Liên Bộ Tài chính và BộLao động – Thương binh và Xã hội Quy định quản lý và sử dụng kinh phí thựchiện chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc;chế độ đối với người chưa thành niên, người tự nguyện chữa trị, cai nghiện tại

Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục – Lao động xã hội và tổ chức cai nghiện ma túytại gia đình cộng đồng

- Nghiên cứu các tài liệu về báo cáo, thống kê, văn bản của các cơ quan, tổchức có liên quan đến vấn đề người nghiện ma túy và quản lý công tác xã hội vớingười nghiện ma túy

- Nghiên cứu một số công trình của các tác giả trong và ngoài nước về côngtác xã hội với người nghiện ma túy

5.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn sâu là những cuộc đối thoại

giữa nhà nghiên cứu và người cung cấp thông tin nhằm tìm hiểu thực trạng, nhữngmong muốn nguyện vọng, kinh nghiệm và nhận thức của người cung cấp thông tinthông qua chính ngôn ngữ, thái độ của người ấy Trong luận văn này, phương phápphỏng vấn sâu là phương pháp chính nhằm thu thập những thông tin cần thiết, từ

đó đưa ra những khuyến nghị và giải pháp về quản lý công tác xã hội với ngườinghiện ma túy tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục – Lao động xã hội

+ Nghiên cứu sẽ tập trung phỏng vấn 10 cán bộ là lãnh đạo, quản lý ngườinghiện ma túy tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục – Lao động xã hội để đánh giávề:

Các hoạt động quản lý công tác xã hội với người nghiện ma tuý đang đượctriển khai như thế nào?

Những khó khăn nào mà cán bộ quản lý đang phải đối mặt trong việc thựchiện công tác quản lý công tác xã hội với người nghiện ma tuý?

Những yếu tố nào tác động, ảnh hưởng tới hoạt động này và hiệu quả củanhững hoạt động này?

Những đề xuất và giải pháp nào để nâng cao hiệu quả trong công tác quản lýcông tác xã hội với người nghiện ma tuý?

+ Nghiên cứu cũng sẽ phỏng vấn sâu 30 cán bộ, nhân viên Trung tâm Chữabệnh – Giáo dục – Lao động xã hội để tìm hiểu về:

Tác động, hiệu quả của hoạt động quản lý tới công việc của họ

Những bất cập, thuận lợi nào ở khía cạnh quản lý ảnh hưởng tới công việccủa họ Những đề xuất khuyến nghị của họ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý từ đógiúp cho công việc được thực hiện tốt hơn

5.2.3 Phương pháp thảo luận nhóm: Phương pháp thảo luận nhóm là phương

pháp huy động một số người có kiến thức và sự hiểu biết về một lĩnh vực nhấtđịnh Mục đích của phương pháp này là để thu thập thông tin đa dạng từ nhiềuchiều khác nhau Hơn nữa, trong quá trình thảo luận nhóm, các quan điểm tráichiều sẽ được đưa ra trao đổi để đi đến thống nhất Như vậy, người nghiên cứu cóđược những ý kiến sâu sắc và thống nhất về các vấn đề cần quan tâm

Trong đề tài này sẽ thực hiện 2 cuộc thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm 1: Bao gồm từ 7 – 10 cán bộ làm việc trực tiếp với ngườinghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục – Lao động xã hội tỉnh Long

An để đánh giá về hiệu quả của hoạt động quản lý và những mong đợi của họ trongcác hoạt động quản lý

Thảo luận nhóm 2: Bao gồm từ 7 – 10 cán bộ quản lý tại Trung tâm Chữabệnh – Giáo dục Lao động xã hội đánh giá sâu về thực trạng quản lý, những khókhăn họ đang gặp phải và những đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận của luận văn

Kết quả của đề tài sẽ đóng góp một phần vào hệ thống kiến thức về quản lýcông tác xã hội Các kết quả cũng góp phần bổ sung thêm vào hệ thống những giảipháp trong việc nâng cao hiệu quả quản lý công tác xã hội với người nghiện ma tuýtại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội – một khía cạnh còn được ítnhà nghiên cứu, chuyên gia quan tâm

Đề tài còn là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích đóng góp cho những nghiêncứu, phát triển ý tưởng khoa học cho những nhà khoa học, nhà nghiên cứu, chuyêngia và các bạn học viên quan tâm đến lĩnh vực công tác xã hội nói chung và quản

lý công tác xã hội với người nghiện ma túy nói riêng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

- Đối với đội ngũ quản lý: thực tế, công tác xã hội là một hoạt động chưa pháttriển nên công việc trong lĩnh vực này gặp nhiều khó khăn, nhất là hoạt động quản

lý Do đó, với những phát hiện của nghiên cứu sẽ đề ra những giải pháp hữu hiệunhằm nâng cao hiệu quả quản lý công tác xã hội với người nghiện ma tuý

- Đối với nhân viên: hiệu quả của hoạt động quản lý ảnh hưởng trực tiếp tớihiệu quả công việc của nhân viên Do đó, với những đề xuất nâng cao hiệu quảcông tác quản lý sẽ mang lại những lợi ích tích cực cho đội ngũ nhân viên

- Đối với người nghiện ma tuý: Nghiên cứu này không nghiên cứu trực tiếptrên người nghiện ma tuý Tuy nhiên, về bản chất, các hoạt động quản lý công tác

xã hội có tác động gián tiếp tới người nghiện ma tuý; nếu quản lý tốt thì nhân viênlàm việc tốt, dẫn đến hiệu quả công việc cao Người cai nghiện ma tuý sẽ đượchưởng nhiều dịch vụ có chất lượng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và danh mục cácbiểu, bảng, luận văn gồm 3 chương sau đây:

- Chương 1: Những vấn đề lý luận về quản lý công tác xã hội đối với ngườinghiện ma tuý

- Chương 2: Thực trạng quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuýtại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

- Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý công tác xã hội đối vớingười nghiện ma tuý từ thực tiễn Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xãhội tỉnh Long An

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÃ HỘI

ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHIỆN MA TUÝ

1.1 Lý luận về người nghiện ma túy

1.1.1 Một số khái niệm

- Khái niệm nghiện ma túy:

Theo tổ chức y tế thế giới (WHO) thì “Nghiện ma tuý là tình trạng lệ thuộc

về mặt tâm thần hoặc thể chất, hoặc cả hai” [21]

Về mặt thể chất, nếu quen dùng ma túy mà lại ngưng, không sử dụng tiếp,

sẽ bị các rối loạn mà từ chuyên môn y dược gọi là “hội chứng cai” gây cơn vật vã

dữ dội như bị tiêu chảy, ói mửa, đau nhức cơ xương, tim đập hỗ loạn…

Về mặt tinh thần: NNMT luôn có tâm lý ham muốn không kiềm chế được,phải sử dụng ma túy, thậm chí gây tội ác, cướp của, giết người để có tiền mua matúy Không những thế, người nghiện thường tăng liều, thay đổi chất gây nghiện,thay đổi phương cách sử dụng để tăng cảm giác khoái cảm

Theo một định nghĩa được chấp nhận rộng rãi do Viện Nghiên cứu Quốc gia

Hoa Kỳ về lạm dụng ma túy (NIDA) thì: Nghiện ma túy là một căn bệnh của não bộ có bản chất mãn tính và tái diễn được biểu hiện bằng hành vi bắt buộc phải tìm kiếm và sử dụng chất ma túy đó, bất chấp những hậu quả của việc sử dụng [19].

Tuy vậy trong phạm vi nghiên cứu này, tôi tán thành quan niệm của Phan ThịMai Hương: Nghiện ma túy là hiện tượng phụ thuộc cả về thể xác và tinh thần vào

ma túy do sử dụng thường xuyên với liều lượng ngày càng tăng, dẫn đến mất khảnăng kiểm soát bản thân ở người nghiện ma túy, có hại cho cá nhân và xã hội [23].

Có 2 khái niệm liên quan cần phân biệt: sử dụng ma túy và lạm dụng matúy Sử dụng ma túy là việc dùng các chất ma túy với mục đích chữa bệnh, theo chỉđịnh của bác sĩ, với liều lượng nhất định, trong thời gian nhất định, không gâynguy hiểm cho người sử dụng Còn lạm dụng ma túy là sử dụng nhiều lần, với mụcđích tiêu khiển, có hại cho sức khỏe Lạm dụng ma túy thành thói quen dẫn đếnnghiện ma túy

- Khái niệm người nghiện ma túy:

Theo tổ chức y tế thế giới (WHO): “Người nghiện ma túy là người sử dụngchất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần dưới các hình thức khác nhau nhưhút, hít, tiêm chích và bị lệ thuộc vào các chất này” [17]

Theo Luật phòng, chống ma túy 23/2000/QH 10: Người nghiện ma túy làngười sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và lệ thuộc vàochất này [28, tr.1]

Qua nghiên cứu tổng hợp, có thể đưa ra khái niệm như sau: Người nghiện ma túy là người sử dụng một hoặc nhiều loại ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và lệ thuộc vào các chất này.

Hiện nay, ở Việt Nam việc xác định tình trạng nghiện được pháp luật quyđịnh:

- Về thẩm quyền xác định tình trạng nghiện: Người có thẩm quyền xác địnhtình trạng nghiện ma túy là bác sỹ, y sĩ, được cấp chứng nhận hoặc chứng chỉ tậphuấn về chẩn đoán, điều trị cắt cơn nghiện ma túy do các cơ quan, tổ chức được Bộ

Y tế giao tổ chức tập huấn và cấp chứng chỉ, đang làm việc tại: Các cơ sở y tế quân

y, y tế quân dân y; các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh của ngành công an; phòng y tếcủa cơ sở cai nghiện bắt buộc; phòng y tế của các cơ sở có chức năng tiếp nhận,quản lý người nghiện ma túy không có nơi cư trú ổn định, trong thời gian lập hồ sơ

để Tòa án nhân dân xem xét quyết định đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc; trạm y

tế xã, phường, thị trấn; phòng khám đa khoa khu vực; bệnh viện cấp huyện trở lên

và bệnh viện thuộc các bộ, ngành khác [12, tr.2]

- Phương pháp chẩn đoán nghiện: thực hiện theo Quyết định của Bộ Y tế;theo đó người nghiện ma tuý là người có từ ba triệu chứng sau đây trở lên trong 12tháng vừa qua:

+ Sự thèm muốn mãnh liệt hoặc cảm giác bắt buộc sử dụng ma tuý

+ Khó khăn trong việc kiểm soát hành vi sử dụng như khởi đầu, chấm dứthoặc mức độ sử dụng

+ Có hội chứng cai khi ngừng hoặc giảm sử dụng ma tuý

+ Có hiện tượng tăng dung nạp (tăng liều)

+ Ngày càng thờ ơ với các thú vui, sở thích khác

+ Tiếp tục sử dụng ma tuý dù biết rõ về các hậu quả có hại [6, tr.7]

Việc xác định tình trạng nghiện còn là cơ sở để xử lý hành chính bằng biệnpháp giáo dục tại xã phường hoặc đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

- Khái niệm người nghiện ma tuý đang cai nghiện:

Cai nghiện ma túy là biện pháp tổng hợp và lâu dài gồm các tác động củanhiều biện pháp can thiệp của y khoa, giáo dục, tâm lý, xã hội, đạo đức, phápluật… giúp các người nghiện ma túy cắt các hội chứng cai, phục hồi sức khỏe, họctập, tái hòa nhập cộng đồng

Qua kinh nghiệm tích lũy được của bản thân, có thể đưa ra khái niệm như

sau: “Người nghiện ma túy đang cai nghiện là người đang được điều trị cắt cơn, tư vấn, giáo dục, học nghề, lao động tại cơ sở cai nghiện hoặc tại gia đình và cộng đồng”.

“Điều trị nghiện” và “cai nghiện” là hai cụm từ được dùng thường xuyêntrong các văn bản quy phạm pháp luật hiện nay, có văn bản xem đây là hai từ đồngnghĩa Qua nghiên cứu tác giả thấy rằng hai khái niệm này khác nhau:

- Cai nghiện: có mục tiêu là giúp người nghiện từ bỏ chất gây nghiện Cainghiện có thời gian cụ thể cai nghiện bắt buộc từ 1 đến 2 năm; cai nghiện tựnguyện, cai tại gia đình và cộng đồng 6 tháng

- Điều trị nghiện: mục tiêu có thể là giảm hại, quá trình dùng thuốc lâu dài,không quy định thời gian (điều trị thay thế bằng methadone thì người nghiện dùngchất gây nghiện lâu dài)

1.1.2 Các dạng nghiện ma túy và các mức độ nghiện ma túy

1.1.2.1 Các dạng nghiện ma túy

- Nghiện ma tuý nhóm ức chế thần kinh: tác động chủ yếu khi sử dụng làbuồn ngủ, an thần, yên dịu, giảm nhịp tim, giảm hô hấp như các chất dạng thuốcphiện, cần sa

- Nghiện ma tuý nhóm kích thích thần kinh: làm tăng sinh lực, phấn khích,nói nhiều hơn, tăng hoạt động của cơ thể, tăng nhịp tim, hô hấp như các chất nhómAmphetamin

- Nghiện ma tuý nhóm gây ảo giác: làm thay đổi nhận thức đến mức độ cóthể nhìn thấy, nghe thấy, cảm giác thấy những sự việc không có thật (ảo thính, ảothị) Nó làm thay đổi cảm nhận của người sử dụng về hiện tại và môi trường xungquanh họ như ma túy đá, cần sa liều cao

Các chất gây nghiện có nhiều tác động lên hệ thần kinh trung ương nên khóliệt kê chính xác nó vào nhóm nào hoàn toàn Ví dụ sử dụng cần sa liều thấp có tácdụng an thần nhưng sử dụng liều cao lại có tác dụng gây ảo giác Vì vậy việc phânnhóm như trên chỉ là tương đối

1.1.2.2 Các mức độ nghiện ma tuý

Khi mới nghiện, người nghiện có cảm xúc cô đơn, trống vắng và mặc cảmtội lỗi, cảm giác lo sợ là mình bị ghét bỏ, từ đó có thể dẫn đến những hành vi như:tiếp tục sử dụng ma túy để tìm quên; che giấu, sống tách biệt với thế giới riêng,ngại giao tiếp, lừa dối và phản kháng, bỏ nhà đi, tiếp tục sử dụng ma túy

Khi nghiện lâu, người nghiện có mặc cảm thua sút anh em, bạn bè, nghĩmình bị ghét bỏ, là thành phần xấu của xã hội Người nghiện luôn mong muốnđược làm người bình thường, muốn nói chuyện và giao tiếp với người khác

1.1.3 Đặc điểm tâm, sinh lý và nhu cầu của người nghiện ma túy

1.1.3.1 Một số đặc điểm tâm, sinh lý của người cai nghiện ma túy

- Về thể chất: thể trạng, sức khỏe không tốt thường mắc nhiều bệnh như:viêm gan B, C, lao, rối loạn tâm thần, trầm cảm… do đó họ khó làm được nhữngcông việc nặng

- Về hành vi: người nghiện luôn có thái độ lảng tránh, tự cô lập; thiếu kiênnhẫn Họ có thái độ tiêu cực, sử dụng các thủ đoạn, mánh khóe kể cả hành vi phiđạo đức và vi phạm pháp luật

- Về đặc điểm nhân cách: phần lớn người nghiện có sự biển đổi về nhâncách do lệ thuộc vào ma túy Khi người nghiện có đủ ma túy để dùng thì họ cảmthấy thoải mái, sảng khoái Khi không có nó thì họ thường cau có, bực bội hoặc côđộc, u sầu

- Đặc biệt do tính lệ thuộc ma túy nên người nghiện tìm đủ mọi cách để đảmbảo có được liều quen dùng Vì vậy, họ có thể nói dối, lấy cắp của gia đình, của xãhội, cướp giật… miễn làm sao họ có được ma túy

- Về mặt tâm lý: NNMT thường có những đặc điểm như bức xúc về mặttâm lý muốn sử dụng lại chất gây nghiện Khi cắt cơn nghiện, người nghiện khókiểm soát được suy nghĩ và hành vi của mình nên dễ dàng gây ra những tổn thươngcho người khác Tuy nhiên, khi tỉnh táo, người nghiện nhận thức được tác hại củaviệc lạm dụng chất gây nghiện và đôi khi cũng mong muốn cai nghiện để giúp íchcho bản thân, gia đình và xã hội Để giúp người nghiện chiến thắng được chính bảnthân mình, vượt qua sự cám dỗ chết người của chất gây nghiện, gia đình, cộngđồng, xã hội và những nhà chuyên môn cần tích cực trợ giúp

- Về mặt kinh tế: Ða số người nghiện sống phụ thuộc vào người khác do họkhó tìm việc làm Do cần tiền nên họ tìm mọi cách để có tiền thậm chí trộm cắp,cướp giật

- Về quan hệ xã hội: Mối quan hệ xã hội giữa NNMTvới gia đình, ngườithân bị sụp đổ Người thân vừa thương, vừa giận, không đành bỏ mặc hoàn toànnhưng không muốn chứa chấp Do đó quan hệ chủ yếu của NNMT là với bạn bè

- Về sinh lý: Biểu hiện của hội chứng cai (khi thiếu thuốc) và những rối

loạn về hệ thần kinh, hệ hô hấp, hệ tuần hoàn, hệ tiêu hóa, hệ sinh dục…

1.1.3.2 Nhu cầu đối với người nghiện ma túy:

- Nhu cầu về sinh lý, sinh tồn; đó là những nhu cầu vì sự sống của conngười NNMT cũng là con người bình thường nên có đầy đủ những nhu cầu này,ngoài ra họ còn rất cần có những nhu cầu vật chất thiết yếu cho sức khỏe của họ

- Khi các nhu cầu về thể lý được đảm bảo thì họ cần nhu cầu được an toàn:

an toàn về thông tin, an toàn về cuộc sống, an toàn về thể trạng, an toàn trong quátrình cai nghiện, v.v

- Khi NNMT cảm thấy tương đối an toàn và yêu tâm, họ sẽ hướng đếnnhu cầu yêu mến; đó là việc cho và nhận sự yêu thương, quý mến và cảm nhậnrằng mình có mối liên hệ với những người xung quanh như: Những người thântrong gia đình, hàng xóm láng giềng, cộng đồng và những người chăm sóc, cainghiện, v.v

- Khi ba bậc nhu cầu nêu trên tương đối được đảm bảo thì nhu cầu được quýtrọng sẽ rất quan trọng với họ Điều này bao hàm cả nhu cầu họ quý trọng ngườikhác và muốn được người khác quý trọng Khi các nhu cầu này được thỏa mãn,NNMT trở nên tự tin hơn vào những giá trị mà họ đã xác định

- Khi các nhu cầu trên được thỏa mãn, thì đó chính là lúc nhu cầu được tựkhẳng định của NNMT xuất hiện Trong quá trình cai nghiện, xác định nhu cầu này

sẽ giúp cho NNMT nhìn thấy rõ bản thân họ hơn và từ đó cũng có những quyếtđịnh đúng đắn

1.2 Lý luận về quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý

1.2.1 Khái niệm về quản lý công tác xã hội và các khái niệm liên quan

- Công tác xã hội:

Hội đồng đào tạo CTXH Mỹ định nghĩa: CTXH là một nghề nhằm tăngcường các chức năng xã hội của cá nhân, hay nhóm người bằng những hoạt độngcan thiệp mối quan hệ xã hội để thiết lập sự tương tác giữa con người và môitrường Hoạt động này bao gồm 3 nhóm: Phục hồi năng lực đã bị hạn chế, cungcấp nguồn lực cá nhân, xã hội và phòng ngừa sự suy giảm chức năng xã hội Nhưvậy, CTXH nhằm trợ giúp cá nhân, gia đình, cộng đồng điều chỉnh mối quan hệ

với môi trường xã hội, qua đó giúp họ thực hiện chức năng đúng với vai trò đảmnhiệm trong xã hội

Như vậy ta có thể hiểu một cách chung nhất theo như định nghĩa của

PGS.TS Bùi Thị Xuân Mai: “CTXH là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp

nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhucầu và tăng cường chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội vềchính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải

quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội, góp phần đảm bảo an sinh xã hội [24]

Mặc dù có cách tiếp cận khác nhau về CTXH, song cùng tồn tại một sốđiểmchung:

+ CTXH là một khoa học, một hoạt động chuyên môn bao gồm hệ thốngkiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ và những quy định chuẩn mực đạo đức nghề nghiệpkhi thực hành nghề này

+ Đối tượng tác động của CTXH là cá nhân, nhóm và cộng đồng, đặc biệt lànhóm người yếu thế trong xã hội như: trẻ em, phụ nữ, người khuyết tật, ngườinghiện ma túy, những người gặp khó khăn trong việc hòa nhập xã hội và chứcnăng xã hội bị suy giảm

+ Hướng trọng tâm của CTXH là tác động tới con người như một tổng thể;tác động tới con người trong môi trường xã hội của họ CTXH tác động tới mốiquan hệ tương tác qua lại giữa nhóm đối tượng và môi trường xã hội CTXH trợgiúp con người không chỉ qua việc can thiệp vấn đề của cá nhân, gia đình mà còncòn can thiệp các vấn đề của cộng đồng

+ Mục đích của CTXH là hướng tới trợ giúp cá nhân, gia đình và cộng đồngphục hồi hay nâng cao năng lực để tăng cường chức năng xã hội, tạo ra những thayđổi về vai trò, vị trí của cá nhân, gia đình, cộng đồng Từ đó giúp họ hòa nhập xãhội Một mặt, CTXH giúp cá nhân tăng cường năng lực để hòa nhập xã hội, mặtkhác CTXH thúc đẩy xã hội để cá nhân, gia đình tiếp cận được với chính sách,nguồn lực xã hội nhằm đáp ứng nhu cầu

+ Vấn đề mà cá nhân, gia đình hay cộng đồng gặp phải và cần tới sự canthiệp của CTXH là những vấn đề có thể xuất phát từ yếu tố chủ quan cá nhân như

sự hạn chế về thể chất, khiếm khuyết về sức khỏe, tâm thần, thiếu việc làm, nghèođói, quan hệ xã hội suy giảm Vấn đề của họ cũng có thể nảy sinh từ phía kháchquan đó là cộng đồng, môi trường xung quanh không cung cấp hay không tạo điềukiện để cá nhân, gia đình được tiếp cận nguồn lực nhằm giải quyết vấn đề nảy sinhtrong cuộc sống

+ Những trợ giúp của NVCTXH được thực hiện bằng các phương phápchuyên môn như CTXH cá nhân, CTXH nhóm hay CTXH với cộng đồng cùng vớicác kỹ năng như: giao tiếp, tham vấn, vãng gia, đánh giá vấn đề, biện hộ, can thiệpkhủng hoảng, kết nối, truyền thông,…

CTXH với người CNMT: là hoạt động nhằm trợ giúp người đang cai nghiện

ma tuý đánh giá, xác định vấn đề, tìm kiếm tiềm năng, điểm mạnh, từ đó nâng cao

năng lực để họ cai nghiện thành công.

- Nhiệm vụ CTXH đối với người nghiện ma túy:

+Hỗ trợ tâm lý - xã hội, bao gồm các hoạt động:

Lắng nghe và trò chuyện với NNMT Khi họ được lắng nghe, chia sẻ, họ sẽ

kể được những tâm tư của mình, từ đó họ có thể thoát ra khỏi sự cô đơn, khépmình Tham vấn tâm lý cho NNMT, NVCTXH cùng người nghiện ma túy phântích các vấn đề mà họ gặp phải, hỗ trợ họ giải quyết các vấn đề tâm lý đó

+ Hỗ trợ việc làm:

Để hỗ trợ việc làm cho người CNMT, NVCTXH cần xác định các nguồnlực và những thế mạnh, nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống, pháttriển các kế hoạch để giải quyết vấn đề, ủng hộ các nỗ lực của NNMT để tạo ranhững thay đổi trong cuộc sống của họ

+ Truyền thông nâng cao nhận thức

Truyền thông trực tiếp: tổ chức các buổi sinh hoạt câu lạc bộ, các hoạtđộng văn hóa, văn nghệ về chủ đề CNMT

Truyền thông gián tiếp: thông qua phương tiện đài phát thanh truyền hình,

sách, báo, tạp trí, tờ rơi, Internet, mạng xã hội,…

Các nội dung truyền thông: truyền thông các chủ trương, chính sách, phápluật của Đảng và Nhà nước Truyền thông về vai trò, trách nhiệm của NNMT đốivới gia đình, cộng đồng và xã hội; dự phòng tái nghiện, các yếu tố ảnh hưởng đếnviệc tái nghiện…

+ Kết nối dịch vụ: NVCTXH là người có những thông tin về các dịch vụ,

chính sách có thể giới thiệu, hỗ trợ chăm sóc đời sống vật chất, tinh thần, đáp ứngnhững nhu cầu cho NNMT

- Quản trị:

Theo James H.Donnelly, JR, James L.Gibson và John M.Ivancevich tronggiáo trình "Quản trị học căn bản" cho rằng: "Quản trị là một quá trình do một haynhiều người thực hiện, nhằm phối hợp các hoạt động của những người khác để đạtđược những kết quả mà một người hành động riêng rẽ không thể nào đạt được" Stoner và Robbins lại cho rằng: Quản trị là một tiến trình bao gồm việc: quảntrị, tổ chức, quản lý con người (lãnh đạo) và kiểm tra các hoạt động trong một đơn

vị, một cách có hệ thống, nhằm hoàn thành mục tiêu của tổ chức đó

Stein cho rằng định nghĩa quản trị được chấp nhận hiện nay là quan niệm coi

"quản trị là một tiến trình xác định và đạt tới những mục tiêu của một tổ chứcthông qua một hệ thống phối hợp và hợp tác các nỗ lực"

Tóm lại: Quản trị là một phương pháp, một quá trình do một hay nhiều ngườithực hiện, nhằm phối hợp các hoạt động của nhiều người để tiến tới hoàn thành mụctiêu tổ chức Tiến tình này bao gồm việc hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra

Trên thực tế có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm Quản lý và Quản trị.

Có quan điểm cho rằng quản lý rộng hơn và bao trùm quản trị Tuy nhiên, cũng cóquan điểm cho rằng quản trị là công việc ai cũng phải làm mà quản lý chỉ tập trungvào các nhà lãnh đạo, nên quản trị mang tính phổ quát hơn Một quan điểm trung lậpkhác cho rằng về bản chất Quản lý và Quản trị là như nhau Tiếp cận theo hướngnày, quản lý và quản trị được hiểu trong luận văn này là có ý nghĩa tương đương

- Quản lý CTXH:

Theo Kidneigh: "Quản lý CTXH là một tiến trình chuyển đổi chính sách xãhội thành các dịch vụ xã hội… trong một tiến trình hai chiều: (1) chuyển đổi chínhsách thành các dịch vụ xã hội cụ thể và (2) dùng kinh nghiệm để khuyến nghị sửađổi điều chỉnh chính sách"

Vậy quản lý CTXH có thể hiểu là một tiến trình hành động liên tục của nhânviên xã hội trong việc sử dụng các kiến thức, kỹ năng quản lý để chuyển đổi cácchính sách xã hội thành các dịch vụ xã hội Nó bao gồm hoạt động của nhữngngười lãnh đạo và tất cả những nhân viên để hoàn thành mục tiêu chung của tổchức Tiến trình căn bản bao gồm các yếu tố: hoạch định, tổ chức, lãnh đạo vàkiểm tra

1.2.2 Mục đích quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma túy

- Quản lý CTXH nhằm nâng cao trách nhiệm của nhân viên xã hội đối với NNMT: mục đích của quản lý CTXH đối với NNMT là phát huy tinh thần trách

nhiệm, thái độ làm việc tự giác, nhiệt tình của đội ngũ nhân viên để cung cấp dịch vụtốt nhất cho NNMT Đồng thời, nâng cao năng lực của nhà quản lý công tác xã hội

- Quản lý CTXH đối với NNMT nhằm nâng cao trách nhiệm của tổ chức với NNMT: mỗi cá nhân làm việc trong một nhóm, một tổ chức nhất định Họ cần được

hướng dẫn, tạo điều kiện, nhận được giúp đỡ của người lãnh đạo và tổ chức của họ.Tóm lại, mục đích của quản lý CTXH nhằm:

- Gắn trách nhiệm của cá nhân với tổ chức và ngược lại trong các hoạt độngCNMT

- Làm cho các bên tham gia vào các hoạt động CNMT thực hiện đúng chứctrách, nhiệm vụ của mình, sử dụng các nguồn lực một cách hiệu quả

- Đảm bảo công khai, minh bạch và rõ ràng thông qua các hoạt động quản lýCTXH

1.2.3 Tầm quan trọng của quản lý công tác xã hội đối với người nghiện

ma túy

- Quản lý CTXH là công cụ giúp cho nhân viên xã hội thực hiện chức năngCNMT một cách hiệu quả nhất Đòi hỏi các nhà quản lý CTXH cần hướng tới việclập kế hoạch, lãnh đạo, xác định mục đích, hướng đi một cách cụ thể, rõ ràng

- Quản lý CTXH giúp định hướng rõ ràng hơn các chính sách, tiêu chuẩnnghề nghiệp cho NVCTXH Vai trò của các nhà quản lý CTXH là rà soát, đánh giánhu cầu, xem xét năng lực, tiêu chuẩn đội ngũ nhân viên, đánh giá các nguồn lựchiện có, sắp xếp bộ máy nhân sự, quản lý, giám sát và lãnh đạo hoạt động một cáchhiệu quả, từ đó cung cấp dịch vụ có chất lượng

- Quản lý CTXH là công cụ để thực thi các nguyên tắc, quy trình quản lýtrường hợp, làm việc nhóm và tổ chức cộng đồng một cách hiệu quả Khi vận dụngtốt các phương pháp này, NNMT sẽ được cung cấp dịch vụ tốt Trong thực hànhnghề nghiệp, NVCTXH thực hiện vai trò này dưới nhiều hình thức: tác viên pháttriển cộng đồng, nhà giáo dục, nhà trị liệu, người biện hộ… thúc đẩy sự phát triểncủa cộng đồng, nhóm và cá nhân trong các hoạt động CNMT

- Quản lý CTXH giúp ngăn ngừa các sai lệch, góp phần làm trong sạch tổchức và gìn giữ đạo đức nghề nghiệp của NVCTXH Mục đích của quản lý CTXHchính là nâng cao trách nhiệm trong việc thực hiện quy trình CNMT

1.2.4 Các hoạt động quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma túy

Vào giữa thập niên 1950, hai giáo sư của trường ULCA là Harold Koontz

và Cyril O’Donnell đề nghị một tiến trình bao gồm các chức năng quản lý, tổ chức,định biên, lãnh đạo và kiểm soát làm cơ sở cho các sách nói về quản lý trong thế kỷnày Các nhà lý luận và thực hành quản lý tiếp tục nghiên cứu, phát triển và thống

nhất ở bốn hoạt động quản lý cơ bản là: hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra

1.2.4.1 Hoạch định công tác xã hộiđối với người nghiện ma túy

Hoạch định CTXH đối với NNMT là việc xác định các mục tiêu, nguồn lực

và xây dựng giải pháp đạt được các mục tiêu trong công tác CNMT

- Chức năng của hoạch định:

+ Định hướng mọi hoạt động của tổ chức trong việc CNMT nhằm đảm bảohiệu quả công tác cai nghiện;

+ Đảm bảo tính chủ động trong hoạt động;

+ Lựa chọn phương án tốt nhất để hoàn thành nhiệm vụ;

+ Huy động, sử dụng hiệu quả những nguồn lực để thực hiện các quyết địnhquản lý;

+ Xử lý có hiệu quả đối với những yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả công tác cainghiện;

- Nguyên tắc hoạch định:

+ Đảm bảo tính khoa học;

+ Không chồng chéo, mâu thuẫn, bỏ sót nhiệm vụ;

+ Các hoạt động đảm bảo tính kế thừa;

+ Thực hiện đúng quyền hạn, quyền lợi và trách nhiệm của cán bộ và thựchiện chuyên môn hóa trong việc thực hiện quy trình CNMT;

+ Phát huy tính năng động và tự chủ của các bộ phận chuyên môn nhằm đảmbảo tính hiệu quả trong việc;

+ Năng động, linh hoạt và tận dụng thời cơ

+ Tập trung vào những hoạt động ưu tiên

- Nội dung hoạch định:

Nội dung của hoạch định đều có các thành phần cơ bản sau: mục tiêu; biệnpháp đạt được mục tiêu trong công tác CNMT; nguồn lực thực hiện; nhân lực vàthời gian thực hiện các hoạt động

Nội dung của mỗi phần đều được xác định trong một thể thống nhất và có liênquan chặt chẽ với nhau Mục tiêu được xác định phù hợp với khả năng thực hiện,

nguồn lực con người, cơ sở vật chất, kinh phí Các giải pháp phải hướng đến mụctiêu đã xác định và phù hợp với trình độ, năng lực của người thực hiện

1.2.4.2 Tổ chức công tác xã hội đối với người nghiện ma túy

- Khái niệm tổ chức

Tổ chức là một trong những hoạt động của quản lý, liên quan đến việc thànhlập các khâu (phòng chuyên môn) để đảm nhận những hoạt động cần thiết, xác lập

các mối quan hệ, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm giữa các bộ phận đó Nói

một cách tổng quát thì tổ chức là một hoạt động bao gồm việc thiết lập bộ máy, tổchức nhân sự và tổ chức công việc

- Mục tiêu của tổ chức trong quản lý CTXH đối với NNMT:

Tạo môi trường thuận lợi cho cá nhân, mỗi bộ phận phát huy khả năng, đónggóp tốt nhất vào việc hoàn thành mục tiêu chung

- Nguyên tắc của tổ chức trong việc CNMT:

+ Thống nhất chỉ huy: Mỗi thành viên trong tổ chức chỉ chịu trách nhiệm thựchiện nhiệm vụ và báo cáo người quản lý trực tiếp

+ Gắn với mục tiêu: Mục tiêu là cơ sở để tổ chức bộ máy Bộ máy phải phùhợp với mục tiêu

+ Hiệu quả: tổ chức bộ máy phải dựa trên nguyên tắc tiết kiệm chi phí nhưngvẫn mang lại hiệu quả công việc Do vậy, tổ chức cần đảm bảo tính khoa học;chuyên môn hóa; đáp ứng yêu cầu công việc, như: tầm quản lý, áp dụng tiến bộkhoa học - công nghệ trong quản lý; đồng thời phải phù hợp với hoàn cảnh thực tếđối với việc CNMT

+ Cân đối: tổ chức bộ máy phải bảo đảm cân đối giữa quyền lợi, quyền hạn

và trách nhiệm, cân đối về công việc giữa các bộ phận, tránh sự chồng chéo, bỏsót; tạo ra hoạt động nhịp nhàng, ổn định

+ Linh hoạt: bộ máy phải linh hoạt để đối phó kịp thời với sự thay đổi của môitrường Nhà quản lý cũng phải linh hoạt, có những quyết định đáp ứng sự thay đổi

- Các đặc trưng cơ bản của tổ chức

+ Mục tiêu của tổ chức: rõ ràng, cụ thể; thách thức; phù hợp với điều kiện cụ

thể và yêu cầu của xã hội

+ Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức trong việc CNMT:

Chức năng của tổ chức được hiểu là những phương diện hoạt động chủ yếucủa tổ chức Ví dụ: chức năng phòng ngừa; chức năng can thiệp; chức năng phụchồi và phát triển

Chức năng của tổ chức được cụ thể hóa thành nhiệm vụ, quyền hạn

- Quyền lực của tổ chức trong CNMT

Quyền lực của tổ chức được xem xét trên hai phương diện là thẩm quyềncủa tổ chức và các điều kiện đảm bảo cho các quyết định của tổ chức (bao gồm cảcủa các cá nhân có thẩm quyền trong tổ chức đó) được thực thi Thẩm quyền của tổchức trong lĩnh vực CNMT là tập trung và cai nghiện cho NNMT trong một thờigian nhất định

1.2.4.3 Lãnh đạo công tác xã hội đối với người nghiện ma túy

- Khái niệm

Lãnh đạo là một quá trình tác động đến con người, là tiến trình thúc đẩyngười khác nhằm hoàn thành các mục tiêu Lãnh đạo được giải thích trên hai khíacạnh: địa vị và năng lực Về địa vị, nhà lãnh đạo là người đứng đầu Về năng lực, làkhả năng gây ảnh hưởng tới những người khác để họ đi theo và thực hiện chủtrương, kế hoạch do nhà lãnh đạo vạch ra

- Vai trò của nhà lãnh đạo quản lý CTXH đối với NNMT

Vai trò lãnh đạo của nhà quản lý CTXH với NNMT liên quan đến việc thựchiện các công việc, các hoạt động Có thể liệt kê các công việc mà nhà lãnh đạoCTXH thường phải làm như: hoạch định; xử lý thông tin và ra các quyết định; sắpxếp tổ chức và nhân sự; điều hành, phối hợp các hoạt động; theo dõi, kiểm tra, đônđốc; đánh giá…và tham gia các cuộc họp, hội nghị … Như vậy, những nhà lãnh đạoCTXH thường đảm đương nhiều vai trò khác nhau và tham gia nhiều hoạt động

- Một số kiểu phong cách của người lãnh đạo

Tác động, ảnh hưởng của người lãnh đạo đưa đến sự thay đổi, hành độngcủa nhân viên Thông thường người ta chia phong cách của người lãnh đạo thành 3kiểu: chỉ huy, dân chủ và kiểu tự do (hay thả lỏng) Lý thuyết về lãnh đạo có thểtập hợp thành 3 nhóm chính: lý thuyết về cá tính, lý thuyết hành vi và lý thuyết tìnhhuống

+ Kiểu quyết đoán - chỉ huy

Người lãnh đạo sử dụng quyền lực cá nhân tác động đến việc thực hiện vaitrò, chức năng của nhân viên dưới quyền thông qua quyền uy của người lãnh đạo.Kiểu phong cách này thể hiện hành vi đặt trọng tâm vào người lãnh đạo, mọi quyềnlực tập trung vào nhà lãnh đạo; nhân viên có bổn phận phục tùng, thực hiện mệnhlệnh của người lãnh đạo và thường mang tính quyết đoán, chuyên quyền, liên quantới lý thuyết về cá tính

+ Kiểu dân chủ

Kiểu lãnh đạo dân chủ là hành vi đặt trọng tâm vào cả 2 phía người lãnh đạo

và nhân viên để thực hiện công việc Mọi thành viên trong tổ chức đều được thamgia dân chủ vào quá trình quản lý Phong cách lãnh đạo này quan tâm đến các mốiquan hệ trong tổ chức và đến đối tượng được trợ giúp, dựa vào mục đích chung đểgiải quyết vấn đề, nó liên quan đến lý thuyết hệ thống và lý thuyết tình huống Nhưvậy, các hoạt động CNMT sẽ được đưa ra trao đổi bàn bạc dân chủ giữa lãnh đạo

và nhân viên để đưa ra những phương án mang lại lợi ích tốt nhất cho NNMT

+ Kiểu thả lõng (hay tự do - buông lõng)

Kiểu lãnh đạo thả lõng là hành vi đặt trọng tâm vào nhân viên trong các hoạtđộng Với kiểu lãnh đạo này, trong nhiều lĩnh vực quyền hành và trách nhiệmkhông được rõ ràng; có sự nhập nhằng về vai trò; thường xuyên xảy ra tình trạnglõng lẻo trong quản lý Kiểu lãnh đạo này thường mạnh ai nấy làm, làm cho cáchoạt động CNMT ít được định hướng, khiến cho các hoạt động không hiệu quả + Một số đức tính trong hoạt động lãnh đạo:

Kiên nhẫn

Những nhà lãnh đạo có năng lực là người chín chắn, vạch ra kế hoạch vàđưa ra quyết định phù hợp, biết cách tổ chức hoàn thành các kế hoạch và quyếtđịnh Mỗi đề nghị không được chấp thuận hoặc sau mỗi thất bại, nhà lãnh đạo biếtkiên nhẫn thay đổi tư duy, suy nghĩ và cách tiếp cận mới để đưa ra các kế hoạch,quyết định đúng đắn và phù hợp Với các hoạt động CNMT, đây là một đức tính rấtquan trọng, do đôi lúc NNMT bị loạn thần, không kiểm soát được hành vi, việckiên nhẫn sẽ giúp thực hiện các công việc hiệu quả hơn

Quản lý thời gian

Những nhà lãnh đạo giỏi luôn quý thời gian không những của mình mà còncủa người khác Trong lĩnh vực quản lý CTXH đối với NNMT, áp lực và sự căngthẳng khá nhiều Nếu biết cách kiểm soát và quản lý thời gian tốt sẽ giảm đượcnhiều áp lực và tăng hiệu quả công việc

Lắng nghe

Những nhà lãnh đạo có tài, thường sẵn sàng lắng nghe người khác Nhữngnhà lãnh đạo hiệu quả trong lĩnh vực CNMT, thường sẵn sàng nhượng bộ khi họnhận ra họ sai lầm hoặc có thông tin không đầy đủ Khi có những bất đồng vớinhân viên, họ sẵn sàng thỏa hiệp vì lợi ích của mỗi người và lợi ích chung; duy trìmối quan hệ tốt đẹp là sự quan tâm hàng đầu CTXH trong lĩnh vực CNMT cònkhá mới mẻ, nên quá trình triển khai các hoạt động cũng cần có sự trao đổi và lắngnghe từ các bên để mang lại hiệu quả cao nhất

Nhẹ nhàng, khéo léo

Các nhà lãnh đạo trong lĩnh vực CNMT cần để nhân viên tự do trong khuônkhổ pháp luật Nhà lãnh đạo cố gắng tạo cơ hội cho nhân viên; họ làm việc cùngvới nhân viên hơn là ra lệnh Việc CNMT nhiều khó khăn do đối tượng khôngkiểm soát được hành vi, nên rất cần thiết phải sử dụng sự mềm dẽo và khéo léotrong quản lý

Sáng tạo

Sáng tạo đòi hỏi suy nghĩ và hành động với một cách độc đáo Các nhà lãnhđạo phải dùng thời gian để dự tính và vạch ra những phương án mới, cải tiến nâng

cao chất lượng các dịch vụ Các cơ sở cai nghiện đối mặt với nhiều áp lực như: họcviên bạo động, bỏ trốn, thẩm lậu ma túy,… nên cần sự sáng tạo, linh hoạt trong cáchoạt động

1.2.4.4 Kiểm tra công tác xã hội đối với người nghiện ma túy

Theo Robert J.Mockler, trong tác phẩm "The Management Contrl Process"(Tiến trình kiểm tra quản trị) đã định nghĩa: "Kiểm tra quản trị là một nỗ lực có hệthống nhằm thiết lập những tiêu chuẩn, những hệ thống phản hồi thông tin, nhằm

so sánh những thành tựu thực hiện với định mức đã đề ra và để đảm bảo nhữngnguồn lực đã và đang được sử dụng có hiệu quả nhất, để đạt mục tiêu của đơn vị"

- Mục đích kiểm tra trong quản lý CTXH với NNMT

Bảo đảm kết quả đạt được phù hợp với mục tiêu của tổ chức; bảo đảm cácnguồn lực được sử dụng hữu hiệu; đề ra những biện pháp chính xác hơn; xác định

và dự đoán những chiều hướng chính và những thay đổi cần thiết; phát hiện kịpthời những vấn đề để sửa sai; chỉ dẫn một cách liên tục để cải tiến công việc nhằmtiết kiệm thời gian, công sức để tăng chất lượng và hiệu quả công việc Nắm vữngcác mục đích kiểm tra này sẽ giúp nhà quản lý triển khai các hoạt động giám sátchất lượng dịch vụ CNMT hiệu quả

- Các nguyên tắc kiểm tra trong quản lý CTXH với NNMT:

Tất cả các nhà quản trị đều mong muốn có một cơ chế kiểm tra thích hợp vàhữu hiệu để giúp các hoạt động diễn ra theo đúng kế hoạch và hoàn thành mục tiêu

Vì mỗi tổ chức đều có những mục tiêu hoạt động, những công việc và những conngười cụ thể, cho nên các biện pháp và công cụ kiểm tra phải được xây dựng theonhững yêu cầu riêng Trong tác phẩm "Các vấn đề cốt yếu của quản lý" của giáo sưKoontz và O'Donnell, Đại học California đã liệt kê các nguyên tắc mà các nhàquản trị nên tuân theo để xây dựng cơ chế kiểm tra, đó là:

+ Cơ chế kiểm tra phải được thiết kế căn cứ trên kế hoạch hoạt động của tổchức và theo cấp bậc của đối tượng kiểm tra

+ Công việc kiểm tra phải được thiết kế theo đặc điểm cá nhân của nhà quảntrị, thông tin và cách diễn đạt phải được nhà quản trị thông hiểu

+ Kiểm tra phải được thực hiện tại những điểm trọng yếu

+ Việc kiểm tra phải bảo đảm tính khách quan

+ Hệ thống kiểm tra phải phù hợp với bầu không khí của tổ chức

+ Việc kiểm tra phải tiết kiệm, phải tương xứng với chi phí của nó và phảiđưa đến hành động điều chỉnh

- Các hình thức kiểm tra

+ Kiểm tra lường trước: Kiểm tra lường trước là kiểm tra được tiến hànhtrước khi hoạt động diễn ra, là việc tiên liệu các vấn đề có thể phát sinh để tìm cáchngăn ngừa trước Các nhà quản lý hiện đại rất chú trọng đến loại hình kiểm tra này

và luôn cần hệ thống kiểm tra lường trước để nắm chắc những vấn đề nảy sinh

+ Kiểm tra đồng thời: Kiểm tra đồng thời là loại kiểm tra được tiến hànhtrong khi hoạt động đang diễn ra Hình thức kiểm tra đồng thời thông dụng nhất làgiám sát trực tiếp Khi xem xét trực tiếp các hoạt động của nhân viên, có thể đánhgiá việc làm của họ, đồng thời điều chỉnh ngay các sai sót của nhân viên đó

+ Kiểm tra phản hồi: Kiểm tra phản hồi là loại kiểm tra được thực hiện saukhi hoạt động xảy ra, có hai ưu điểm:

Thứ nhất, nó cung cấp cho nhà quản lý những thông tin cần thiết để lập kếhoạch hữu hiệu trong giai đoạn hoạch định của quá trình quản trị Nếu kiểm traphản hồi chỉ ra rằng không có nhiều sai lệch giữa kết quả thực hiện và mục tiêu cầnđạt được thì điều này chứng tỏ công tác hoạch định hữu hiệu Ngược lại, phát hiện

có nhiều sai lệch sẽ giúp nhà quản lý rút kinh nghiệm để đưa ra những kế hoạchmới tốt hơn

Thứ hai, kiểm tra phản hồi có thể giúp thúc đẩy nhân viên làm việc tốt hơn

Nó cung cấp cho mọi người những thông tin cần phải làm để nâng cao chất lượngcác hoạt động trong tương lai

1.3 Các yếu tố tác động đến quản lý công tác xã hội đối với người nghiện

ma túy

1.3.1 Chính sách, pháp luật liên quan đếncai nghiện ma túy

Cơ chế chính sách là điều kiện để hoạt động quản lý CTXH với NNMT đạtđược hiệu quả Có cơ chế chính sách thông thoáng, rõ ràng thì triển khai các hoạtđộng quản lý sẽ được thông suốt Hoạt động hoạch định và kiểm tra cần có chínhsách định hướng rõ ràng thì triển khai tốt Tổ chức nhân sự nếu có chính sách mởcũng tạo điều kiện để nhà quản lý hoàn thành tốt công việc của mình Ngược lại,nếu các chính sách không đầy đủ hoặc còn có những bất cập thì nhà quản lý CTXH

bị hạn chế hiệu quả công việc

1.3.2 Tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội trên địa bàn tỉnh Long An

Lãnh đạo tỉnh cũng rất quan tâm đến công tác phòng, chống ma túy Tuynhiên, Long An là tỉnh không cân đối được ngân sách, nguồn kinh phí dành chocông tác CNMT rất hạn chế Các hoạt động sinh hoạt văn hóa lành mạnh rất ít.Tình hình tội phạm, tệ nạn xã hội diễn biến phức tạp Số người nghiện ma túy ngàycàng tăng, nhất là nghiện ma túy tổng hợp Bên cạnh đó tỉnh Long An đang tậptrung xây dựng ấp, khu phố văn hóa, xã văn hóa, xây dựng huyện điểm điển hình

về văn hóa, xây dựng xã nông thôn mới Để đạt các tiêu chí của phong trào, các địaphương vận dụng pháp luật đưa người vào cơ sở cai nghiện nhằm mục đích làmtrong sạch địa bàn, làm cho số người CNMT bắt buộc tăng nhanh, ảnh hưởng đếnhoạt động quản lý CTXH với NNMT

1.3.3 Năng lực, điều kiện của tổ chức thực hiện công tác cai nghiên ma túy

- Năng lực nhà quản lý, nhân viên

Nhà quản lý là chủ thể, đối tượng nghiên cứu chính trong Đề tài này, do đóyếu tố năng lực của bản thân nhà quản lý sẽ là yếu tố cốt lõi ảnh hưởng trực tiếp tớihiệu quả quản lý CTXH đối với NNMT Nhà quản lý cần phải thực hiện các hoạtđộng như hoạch định, lãnh đạo, tổ chức và kiểm tra Để có thể vận hành tốt, cungcấp những dịch vụ tốt nhất cho NNMT, nhà quản lý CTXH phải nắm được những

kỹ năng và kiến thức quản lý:

+ Về phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, người làm công tác CNMT phải cócái tâm nhân hậu, tấm lòng bao dung, đồng cam cộng khổ xem NNMT như anh,

em ruột thịt thì mới có thể giúp họ vượt qua

+ Về kiến thức, trong lĩnh vực CNMT liên quan đến các hoạt động CTXH.

Do vậy, yêu cầu nhà quản lý cần nắm vững những kiến thức về NNMT và CTXH.Nhà quản lý trong lĩnh vực này cần nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn ởnhiều khía cạnh: Chuyên môn quản lý, Chuyên môn CTXH, Chuyên môn vềNNMT Ngược lại, nếu năng lực nhà quản lý chưa đảm bảo sẽ rất khó khăn trongviệc triển khai các hoạt động

+ Về tính chuyên nghiệp, CNMT là việc hết sức khó khăn, vất vả, đòi hỏingười cán bộ phải có chuyên môn, chuyên nghiệp Nếu không sẽ không mang lạikết quả

- Nguồn kinh phí:

Kinh phí là một yếu tố rất quan trọng và thiết thực Các hoạt động CTXHnếu không có kinh phí thực hiện những hoạt động cụ thể thì hiệu quả công việc nóichung và hiệu quả quản lý nói riêng sẽ không cao Nguồn kinh phí dành cho việcCNMT được trích từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương Ngoài ra, còn

có sự hỗ trợ kinh phí từ cộng đồng và gia đình NNMT, từ thành quả lao động củaNNMT Khi nguồn kinh phí còn hạn hẹp thì nhà quản lý CTXH với NNMT sẽ luônphải xoay sở và gặp nhiều khó khăn trong công việc

- Yếu tố thuộc về cơ sở vật chất trang thiết bị:

Cơ sở vật chất, trang thiết bị đầy đủ sẽ giúp cho quá trình CNMT đạt hiệuquả cao Các cơ sở CNMT có điều kiện nâng cao các dịch vụ chăm sóc đối tượng

1.3.4 Đặc điểm của nghề

Mặc dù nghề nào cũng có những khó khăn nhất định tuy nhiên làm việctrong lĩnh vực CNMT được đánh giá là lĩnh vực khó và chịu rất nhiều áp lực nhất.Nhiều NNMT có tiền án, tiền sự; một số bị nhiễm HIV, viêm gan B, C, lao Đốitượng nghiện ma túy tổng hợp thường bị loạn thần, luôn tỏa ra manh động, chốngđối, rất khó quản lý, chữa trị, giáo dục Áp lực có thể đến từ khối lượng công việc,kinh phí hạn hẹp, kiến thức kỹ năng làm việc còn hạn chế, do đặc thù CTXH là mộtnghề mới ở Việt Nam Yếu tố nghề còn ảnh hưởng nhiều tới khía cạnh quản lý

CTXH do trong thời điểm hiện tại biên chế không được tăng Trong khi NNMTngày càng tăng.

Kết luận chương 1

Chương 1 mô tả về những nội dung tổng quát của Đề tài như tính cấp thiết,mục tiêu, phương pháp triển khai nghiên cứu, phân tích một số vấn đề lý luận vềNNMT và các hoạt động quản lý CTXH với NNMT để làm cơ sở cho việc triểnkhai nghiên cứu ở chương 2 Vấn đề quản lý CTXH với NNMT hầu như chưa đượcnghiên cứu Đây là vấn đề quan trọng vì hoạt động này tác động nhiều tới hiệu quảcông tác CNMT Để có thể làm sáng tỏ các vấn đề này, từ đó đưa ra giải phápnhằm nâng cao hiệu quả của quản lý CTXH, Đề tài tập trung phân tích phần thựctrạng với 4 hoạt động quản lý công tác xã hội chính là hoạch định, tổ chức, lãnhđạo và kiểm tra Ngoài ra, các yếu tố tác động tới hiệu quả của hoạt động quản lýCTXH đối với NNMT cũng được phân tích chi tiết, để trên cơ sở đó phát hiện ranhững khó khăn và vướng mắc của các hoạt động này, nhằm đưa ra giải pháp nângcao hiệu quả quản lý CTXH đối với NNMT