Công tác xã hội đối với người tâm thần từ thực tiễn trung tâm điều dưỡng người tâm thần tỉnh quảng nam

Nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng đồng...66 * Với chính quyền địa phương:...66 Thông qua kết quả nêu trên, chúng ta có thể thấy về phía chính quyền địa phương đã có nhận

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ công tác xã hội với đề tài: “Công tác xã hội đối với người tâm thần từ thực tiễn Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần tỉnh Quảng Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên

cứu trong đề tài luận văn này là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với các đềtài khác

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả luận văn

Ngô Thị Phương Linh

đã giảng dạy đào tạo lớp cao học ngành Công tác xã hội khóa II năm 2015

Cuối cùng tôi xin cảm ơn cơ quan, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã giúp đỡtôi trong thời gian học tập, nghiên cứu

Quảng Nam, tháng 3 năm 2017

Tác giả luận văn

Ngô Thị Phương Linh

MỤC LỤC

1.3.2 Mục đích của Công tác xã hội đối với người tâm thần 18

1.3.4 Các hoạt động Công tác xã hội với người tâm thần 19

1.3.6 Nguyên tắc đạo đức trong thực hành công tác xã hội với người tâm thần 24

1.4 Luật pháp chính sách liên quan đến người tâm thần 26

Khả năng nguồn lực kinh tế có ảnh hưởng đến triển khai thực hiện các chính sách và vận động, kết nối nguồn lực trong CTXH với người tâm thần Địa phương có tiềm lực kinh tế mạnh, chính quyền cũng như các cơ quan, doanh nghiệp, cá nhân dễ dàng quyết định những chính sách an sinh xã hội (ASXH), đầu tư nguồn lực (kinh phí, con người) để thực hiện các chính sách 31

1.5.5 Nhận thức của chính quyền địa phương, cộng đồng 31

2.2.4 Hoạt động kết nối nguồn lực hỗ trợ chăm sóc đời sống vật chất cho người tâm thần .58

Qua phiếu khảo sát về thái độ của NVCTXH khi làm việc, có 37/40 NTT đánh giá NVCTXH có thái độ rất nhiệt tình (chiếm tỷ lệ 92,5 %), 3/40 NTT đánh giá NVCTXH có thái độ nhiệt tình (chiếm tỷ lệ 7,5%) Với kết quả số liệu phản ánh trên bảng tổng hợp cho thấy thái độ và kỹ năng làm việc của NVCTXH có ảnh hưởng nhiều nhất đến hiệu quả của CTXH 63

2.3.2 Năng lực, trình độ của nhân viên công tác xã hội 65

Hiện nay Trung tâm có 04 nhân viên làm CTXH ( trong đó có 02 nhân viên học chuyên ngành CTXH), 01 nhân viên theo học lớp Cao học CTXH Các nhân viên thường xuyên được tập huấn về kiến thức, kỷ năng chăm sóc sức khỏe tâm thần 65

2.3.3 Nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng đồng 66

* Với chính quyền địa phương: 66

Thông qua kết quả nêu trên, chúng ta có thể thấy về phía chính quyền địa phương đã có nhận thức đúng đắn về vai trò, tầm quan trọng của nghề CTXH trong việc định hướng đổi mới hình thức trợ giúp xã hội theo nâng cao năng lực cho cá nhân, gia đình, cộng đồng tự giải quyết vấn đề của họ cũng như công tác phòng ngừa người rối nhiễu tâm trí dẫn đến bị tâm thần 68

* Với cộng đồng : 68

Mặc dù công tác truyền thông trên địa bàn tỉnh được thực hiện thường xuyên thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như báo, đài, tờ rơi, các buổi tập huấn, hội nghị, để người dân trong cộng đồng hiểu biết hơn về bệnh tâm thần, thay đổi nhận thức, hành vi ứng xử với người bị bệnh và gia đình của họ.Tuy nhiên một số người dân lại có thái độ kỳ thị người bị bệnh tâm thần, ngay cả một số người thân có con em bị tâm thần cũng có thái độ đó Thực tế tại Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam, việc kỳ thị, bỏ mặc của gia đình với bệnh nhân là việc không tránh khỏi Họ ít đến thăm nuôi bệnh nhân, thậm chí không đến thăm dù chỉ một lần, bộ phận CTXH nhiều lần vận động sự quan tâm của gia đình nhưng họ không chịu hợp tác Điều đó cũng ảnh hưởng đến công tác trợ giúp người bị bệnh tâm thần Anh Ngọc - một bệnh nhân ổn định bệnh đã 3, 4 năm nay có tâm sự với tôi rằng “Cô nói giúp với Giám đốc đừng cho tôi về nhà nghe, vợ con tôi đã bỏ tôi từ lâu, từ khi đưa tôi vô đây, họ chưa một lần đến thăm, nếu Trung tâm có danh sách đưa tôi về thì tôi ở với ai” 68

Sự quan tâm chỉ đạo từ chính quyền, sự quan tâm của cộng đồng đều là những yếu tố quantrọng, có tác động và ảnh hưởng mạnh đến hiệu quả triển khai hoạt động CTXH với NTT

cụ thể qua phiếu khảo sát yếu tố nhận thức của chính quyền địa phương, cộng đồng có đến 47,5% cho rằng rất ảnh hưởng, 42,5% cho rằng có ảnh hưởng 68

Vì vậy, chúng ta cần phải tranh thủ sự quan tâm chỉ đạo của chính quyền địa phương, sự ủng hộ của người dân cộng đồng nhằm đưa ra quyết định để hỗ trợ cho các hoạt động, chương trình và các chính sách cần thiết để trợ giúp người bị bệnh tâm thần 69 2.3.4 Luật pháp chính sách 69 Hằng năm, nhân kỷ niệm ngày Thương binh liệt sỹ, ngày người cao tuổi, ngày Quốc tế Phụ Nữ 8/3, Trung tâm đã tổ chức thăm hỏi, tặng quà cho các bệnh nhân là bệnh binh, những người cao tuổi, bệnh nhân Nữ và chúc họ tiếp tục sống vui, sống khỏe, có những đóng góp tích cực cho Trung tâm Chú Nguyễn Văn Sơn - bệnh nhân 65 tuổi ánh mắt tràn ngập niềm vui chia sẻ cảm nhận nhân kỷ niệm ngày thành lập ngày người cao tuổi: “ Năm nào Trung tâm cũng tổ chức thăm hỏi tặng quà cho tôi, tôi cảm thấy rất vui Lãnh đạo và nhân viên ở đây luôn quan tâm đến chúng tôi từ miếng ăn, giấc ngủ, tình cảm ấy tôi không bao giờ quên” 71 Qua nghiên cứu các yếu tố trên chúng ta có thể thấy các yếu tố về luật pháp chính sách, trình độ năng lực nhân viên CTXH, nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng động, nguồn lực kinh tế đều có những ảnh hưởng nhất định đến hoạt động CTXH với NTT.Trong đó yếu tố năng lực trình độ của nhân viên CTXH, nhận thức của chính quyền địa phương và cộng đồng, khả năng nguồn lực kinh tế tác động nhiều nhất đến hiệu quả hoạt động của CTXH nói chung và CTXH với NTT nói riêng 713.2 Giải pháp đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ, nhân viên Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam 77 KẾT LUẬN 82PHỤ LỤC

1.3.4 Các hoạt động Công tác xã hội với người tâm thần 19

1.3.4 Các hoạt động Công tác xã hội với người tâm thần 19

1.3.6 Nguyên tắc đạo đức trong thực hành công tác xã hội với người tâm thần 24

1.3.6 Nguyên tắc đạo đức trong thực hành công tác xã hội với người tâm thần 24

1.4 Luật pháp chính sách liên quan đến người tâm thần 26

1.4 Luật pháp chính sách liên quan đến người tâm thần 26

Khả năng nguồn lực kinh tế có ảnh hưởng đến triển khai thực hiện các chính sách và vận động, kết nối nguồn lực trong CTXH với người tâm thần Địa phương có tiềm lực kinh tế mạnh, chính quyền cũng như các cơ quan, doanh nghiệp, cá nhân dễ dàng quyết định những chính sách an sinh xã hội (ASXH), đầu tư nguồn lực (kinh phí, con người) để thực hiện các chính sách 31

Khả năng nguồn lực kinh tế có ảnh hưởng đến triển khai thực hiện các chính sách và vận động, kết nối nguồn lực trong CTXH với người tâm thần Địa phương có tiềm lực kinh tế mạnh, chính quyền cũng như các cơ quan, doanh nghiệp, cá nhân dễ dàng quyết định những chính sách an sinh xã hội (ASXH), đầu tư nguồn lực (kinh phí, con người) để thực hiện các chính sách 31

1.5.5 Nhận thức của chính quyền địa phương, cộng đồng 31

1.5.5 Nhận thức của chính quyền địa phương, cộng đồng 31

2.2.4 Hoạt động kết nối nguồn lực hỗ trợ chăm sóc đời sống vật chất cho người tâm thần .58

2.2.4 Hoạt động kết nối nguồn lực hỗ trợ chăm sóc đời sống vật chất cho người tâm thần .58

Qua phiếu khảo sát về thái độ của NVCTXH khi làm việc, có 37/40 NTT đánh giá NVCTXH có thái độ rất nhiệt tình (chiếm tỷ lệ 92,5 %), 3/40 NTT đánh giá NVCTXH có thái độ nhiệt tình (chiếm tỷ lệ 7,5%) Với kết quả số liệu phản ánh trên bảng tổng hợp cho thấy thái độ và kỹ năng làm việc của NVCTXH có ảnh hưởng nhiều nhất đến hiệu quả của CTXH 63

Qua phiếu khảo sát về thái độ của NVCTXH khi làm việc, có 37/40 NTT đánh giá NVCTXH có thái độ rất nhiệt tình (chiếm tỷ lệ 92,5 %), 3/40 NTT đánh giá NVCTXH có thái độ nhiệt tình (chiếm tỷ lệ 7,5%) Với kết quả số liệu phản ánh trên bảng tổng hợp cho thấy thái độ và kỹ năng làm việc của NVCTXH có ảnh hưởng nhiều nhất đến hiệu quả của CTXH 63

2.3.2 Năng lực, trình độ của nhân viên công tác xã hội 65

2.3.2 Năng lực, trình độ của nhân viên công tác xã hội 65

Hiện nay Trung tâm có 04 nhân viên làm CTXH ( trong đó có 02 nhân viên học chuyên ngành CTXH), 01 nhân viên theo học lớp Cao học CTXH Các nhân viên thường xuyên được tập huấn về kiến thức, kỷ năng chăm sóc sức khỏe tâm thần 65

Hiện nay Trung tâm có 04 nhân viên làm CTXH ( trong đó có 02 nhân viên học chuyên ngành CTXH), 01 nhân viên theo học lớp Cao học CTXH Các nhân viên thường xuyên được tập huấn về kiến thức, kỷ năng chăm sóc sức khỏe tâm thần 65

2.3.3 Nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng đồng 66

2.3.3 Nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng đồng 66

* Với chính quyền địa phương: 66

* Với chính quyền địa phương: 66 Thông qua kết quả nêu trên, chúng ta có thể thấy về phía chính quyền địa phương đã có nhận thức đúng đắn về vai trò, tầm quan trọng của nghề CTXH trong việc định hướng đổi mới hình thức trợ giúp xã hội theo nâng cao năng lực cho cá nhân, gia đình, cộng đồng tự

giải quyết vấn đề của họ cũng như công tác phòng ngừa người rối nhiễu tâm trí dẫn đến bị tâm thần 68 Thông qua kết quả nêu trên, chúng ta có thể thấy về phía chính quyền địa phương đã có nhận thức đúng đắn về vai trò, tầm quan trọng của nghề CTXH trong việc định hướng đổi mới hình thức trợ giúp xã hội theo nâng cao năng lực cho cá nhân, gia đình, cộng đồng tự giải quyết vấn đề của họ cũng như công tác phòng ngừa người rối nhiễu tâm trí dẫn đến bị tâm thần 68

* Với cộng đồng : 68

* Với cộng đồng : 68 Mặc dù công tác truyền thông trên địa bàn tỉnh được thực hiện thường xuyên thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như báo, đài, tờ rơi, các buổi tập huấn, hội nghị, để người dân trong cộng đồng hiểu biết hơn về bệnh tâm thần, thay đổi nhận thức, hành vi ứng xử với người bị bệnh và gia đình của họ.Tuy nhiên một số người dân lại có thái độ kỳ thị người bị bệnh tâm thần, ngay cả một số người thân có con em bị tâm thần cũng có thái

độ đó Thực tế tại Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam, việc kỳ thị, bỏ mặc của gia đình với bệnh nhân là việc không tránh khỏi Họ ít đến thăm nuôi bệnh nhân, thậm chí không đến thăm dù chỉ một lần, bộ phận CTXH nhiều lần vận động sự quan tâm của gia đình nhưng họ không chịu hợp tác Điều đó cũng ảnh hưởng đến công tác trợ giúp người bị bệnh tâm thần Anh Ngọc - một bệnh nhân ổn định bệnh đã 3, 4 năm nay có tâm

sự với tôi rằng “Cô nói giúp với Giám đốc đừng cho tôi về nhà nghe, vợ con tôi đã bỏ tôi

từ lâu, từ khi đưa tôi vô đây, họ chưa một lần đến thăm, nếu Trung tâm có danh sách đưa tôi về thì tôi ở với ai” 68 Mặc dù công tác truyền thông trên địa bàn tỉnh được thực hiện thường xuyên thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như báo, đài, tờ rơi, các buổi tập huấn, hội nghị, để người dân trong cộng đồng hiểu biết hơn về bệnh tâm thần, thay đổi nhận thức, hành vi ứng xử với người bị bệnh và gia đình của họ.Tuy nhiên một số người dân lại có thái độ kỳ thị người bị bệnh tâm thần, ngay cả một số người thân có con em bị tâm thần cũng có thái

độ đó Thực tế tại Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam, việc kỳ thị, bỏ mặc của gia đình với bệnh nhân là việc không tránh khỏi Họ ít đến thăm nuôi bệnh nhân, thậm chí không đến thăm dù chỉ một lần, bộ phận CTXH nhiều lần vận động sự quan tâm của gia đình nhưng họ không chịu hợp tác Điều đó cũng ảnh hưởng đến công tác trợ giúp người bị bệnh tâm thần Anh Ngọc - một bệnh nhân ổn định bệnh đã 3, 4 năm nay có tâm

sự với tôi rằng “Cô nói giúp với Giám đốc đừng cho tôi về nhà nghe, vợ con tôi đã bỏ tôi

từ lâu, từ khi đưa tôi vô đây, họ chưa một lần đến thăm, nếu Trung tâm có danh sách đưa tôi về thì tôi ở với ai” 68

Sự quan tâm chỉ đạo từ chính quyền, sự quan tâm của cộng đồng đều là những yếu tố quantrọng, có tác động và ảnh hưởng mạnh đến hiệu quả triển khai hoạt động CTXH với NTT

cụ thể qua phiếu khảo sát yếu tố nhận thức của chính quyền địa phương, cộng đồng có đến 47,5% cho rằng rất ảnh hưởng, 42,5% cho rằng có ảnh hưởng 68

Sự quan tâm chỉ đạo từ chính quyền, sự quan tâm của cộng đồng đều là những yếu tố quantrọng, có tác động và ảnh hưởng mạnh đến hiệu quả triển khai hoạt động CTXH với NTT

cụ thể qua phiếu khảo sát yếu tố nhận thức của chính quyền địa phương, cộng đồng có đến 47,5% cho rằng rất ảnh hưởng, 42,5% cho rằng có ảnh hưởng 68

Vì vậy, chúng ta cần phải tranh thủ sự quan tâm chỉ đạo của chính quyền địa phương, sự ủng hộ của người dân cộng đồng nhằm đưa ra quyết định để hỗ trợ cho các hoạt động, chương trình và các chính sách cần thiết để trợ giúp người bị bệnh tâm thần 69

Vì vậy, chúng ta cần phải tranh thủ sự quan tâm chỉ đạo của chính quyền địa phương, sự ủng hộ của người dân cộng đồng nhằm đưa ra quyết định để hỗ trợ cho các hoạt động, chương trình và các chính sách cần thiết để trợ giúp người bị bệnh tâm thần 69 2.3.4 Luật pháp chính sách 69 2.3.4 Luật pháp chính sách 69 Hằng năm, nhân kỷ niệm ngày Thương binh liệt sỹ, ngày người cao tuổi, ngày Quốc tế Phụ Nữ 8/3, Trung tâm đã tổ chức thăm hỏi, tặng quà cho các bệnh nhân là bệnh binh, những người cao tuổi, bệnh nhân Nữ và chúc họ tiếp tục sống vui, sống khỏe, có những đóng góp tích cực cho Trung tâm Chú Nguyễn Văn Sơn - bệnh nhân 65 tuổi ánh mắt tràn ngập niềm vui chia sẻ cảm nhận nhân kỷ niệm ngày thành lập ngày người cao tuổi: “ Năm nào Trung tâm cũng tổ chức thăm hỏi tặng quà cho tôi, tôi cảm thấy rất vui Lãnh đạo và nhân viên ở đây luôn quan tâm đến chúng tôi từ miếng ăn, giấc ngủ, tình cảm ấy tôi không bao giờ quên” 71 Hằng năm, nhân kỷ niệm ngày Thương binh liệt sỹ, ngày người cao tuổi, ngày Quốc tế Phụ Nữ 8/3, Trung tâm đã tổ chức thăm hỏi, tặng quà cho các bệnh nhân là bệnh binh, những người cao tuổi, bệnh nhân Nữ và chúc họ tiếp tục sống vui, sống khỏe, có những đóng góp tích cực cho Trung tâm Chú Nguyễn Văn Sơn - bệnh nhân 65 tuổi ánh mắt tràn ngập niềm vui chia sẻ cảm nhận nhân kỷ niệm ngày thành lập ngày người cao tuổi: “ Năm nào Trung tâm cũng tổ chức thăm hỏi tặng quà cho tôi, tôi cảm thấy rất vui Lãnh đạo và nhân viên ở đây luôn quan tâm đến chúng tôi từ miếng ăn, giấc ngủ, tình cảm ấy tôi không bao giờ quên” 71 Qua nghiên cứu các yếu tố trên chúng ta có thể thấy các yếu tố về luật pháp chính sách, trình độ năng lực nhân viên CTXH, nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng động, nguồn lực kinh tế đều có những ảnh hưởng nhất định đến hoạt động CTXH với NTT.Trong đó yếu tố năng lực trình độ của nhân viên CTXH, nhận thức của chính quyền địa phương và cộng đồng, khả năng nguồn lực kinh tế tác động nhiều nhất đến hiệu quả hoạt động của CTXH nói chung và CTXH với NTT nói riêng 71 Qua nghiên cứu các yếu tố trên chúng ta có thể thấy các yếu tố về luật pháp chính sách, trình độ năng lực nhân viên CTXH, nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng động, nguồn lực kinh tế đều có những ảnh hưởng nhất định đến hoạt động CTXH với NTT.Trong đó yếu tố năng lực trình độ của nhân viên CTXH, nhận thức của chính quyền địa phương và cộng đồng, khả năng nguồn lực kinh tế tác động nhiều nhất đến hiệu quả hoạt động của CTXH nói chung và CTXH với NTT nói riêng 71Truyền thông trực tiếp thông qua việc nói chuyện trực tiếp với người bị bệnh tâm thần, thành viên gia đình, người dân, lãnh đạo địa phương Địa điểm truyền thông có thể ở giađình hoặc địa điểm được sắp đặt trước đó Truyền thông trực tiếp với người bị bệnh tâmthần diễn ra tại gia đình thông qua các buổi thăm viếng trong quá trình quản lý ca, tìm hiểu, đưa ra thông tin cần thiết để có thêm kiến thức kỹ năng phòng ngừa bệnh tâm thầncho họ và gia đình của họ.Truyền thông qua loa truyền thanh để phát thanh các nội dungliên quan tới truyền thông cho mọi người dân tại khu dân cư; Phát tờ rơi tuyên truyền kiến thức về bệnh tâm thần và những hậu quả của nó; Tổ chức mô hình tham vấn gia đình như tổ chức các cuộc họp thường kỳ một nhóm lớn gia đình cho các bệnh nhân ngoại trú với các thành viên gia đình theo lịch nhằm để chia sẻ kinh nghiệm, thổ lộ sự hững hụt, khó khăn và tìm sự liên kết giữa các gia đình;Tọa đàm, đối thoại với bác sĩ, chuyên gia tâm lý về nội dung sức khỏe tâm thần trên các chuyên mục truyền hình; Xây dựng những cuốn sổ tay hoặc cẩm nang chăm sóc sức khỏe tâm thần tuyên truyền cho cộng đồng; Truyền thông bằng hình thức sân khấu hóa trong các buổi sinh hoạt, nhân

các ngày đặc biệt, ngày lễ về nội dung liên quan đến sức khỏe tâm thần; Truyền thông qua sinh hoạt cộng đồng dân cư, hội, đoàn thể thông qua thuyết trình, tổ chức thi trả lời các câu hỏi về nội dung liên quan đến sức khỏe tâm thần; Giới thiệu về các đường dây

tư vấn/ tổng đài tư vấn miễn phí cho người dân về sức khỏe tâm thần ở địa phương Cụ

thể là số điện thoại 18001581 của Trung tâm Công tác xã hội Quảng Nam 76

3.2 Giải pháp đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ, nhân viên Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam 77

Trong xét tuyển nhân sự ưu tiên các trình độ đại học y chuyên khoa tâm thần, Phục hồi chức năng, lao động xã hội, công tác xã hội; Tạo điều kiện cho đội ngũ Y, Bác sỹ, điều dưỡng được tham gia học chuyên khoa tâm thần và các nhân viên làm công tác xã hội trong diện đã được đào tạo, có thể làm giảng viên, cộng tác viên cho phường, xã trong tỉnh; Xây dựng hệ thống cấp chứng chỉ hành nghề nhằm quản lý và giám sát chất lượng dịch vụ của cán bộ, nhân viên làm CTXH, nhân viên Y tế; Đề xuất với Trung tâm Phát triển nguồn nhân lực của tỉnh Quảng Nam để mời chuyên gia nước ngoài hỗ trợ kỹ thuật, kinh nghiệm; Tạo điều kiện cho nhân viên công tác xã hội ở các đơn vị cung cấp dịch vụ được tham gia học tập mô hình ở các nước phát triển ( Mỹ, Úc, Pháp, Đức) về vấn đề chăm sóc điều trị phục hồi chức năng cho người tâm thần 78

Ở chương này, tác giả đã đưa ra 4 nhóm giải pháp quan trọng đó là: trước hết là cần phải đẩy mạnh các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức chính quyền địa phương, cộng đồng về chăm sóc sức khỏe tâm thần, từ đó tạo được sự quan tâm chỉ đạo của các cấp lãnh đạo, sự ủng hộ của cộng đồng trong hoạt động CTXH với NTT nói riêng và CTXH nói chung, tiếp theo là công tác đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ, nhân viên Trung tâm điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam nhằm năng lực trách nhiệm trong chăm sóc sức khỏe tâm thần, thay đổi nhận thức, xóa kỳ thị ,từ đó nâng cao đạo đức nghề nghiệp, tinh thần tận tụy với công việc; giải pháp về hoàn thiện hệ thống các chính sách liên quan đến người tâm thần, đây là giải pháp quan trọng quyết định đến hoạt động CTXH cho người tâm thần; cuối cùng là tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam nhằm phục vụ tốt công tác PHCN cho người tâm thần sớm hòa nhập cộng đồng 81

KẾT LUẬN 82

KẾT LUẬN 82

1.3.2 Mục đích của Công tác xã hội đối với người tâm thần 18

1.3.2 Mục đích của Công tác xã hội đối với người tâm thần 18

1.3.4 Các hoạt động Công tác xã hội với người tâm thần 19

1.3.4 Các hoạt động Công tác xã hội với người tâm thần 19

1.3.6 Nguyên tắc đạo đức trong thực hành công tác xã hội với người tâm thần 24

1.3.6 Nguyên tắc đạo đức trong thực hành công tác xã hội với người tâm thần 24

1.4 Luật pháp chính sách liên quan đến người tâm thần 26

1.4 Luật pháp chính sách liên quan đến người tâm thần 26

Khả năng nguồn lực kinh tế có ảnh hưởng đến triển khai thực hiện các chính sách và vận động, kết nối nguồn lực trong CTXH với người tâm thần Địa phương có tiềm lực kinh tế mạnh, chính quyền cũng như các cơ quan, doanh nghiệp, cá nhân dễ dàng quyết định những chính sách an sinh xã hội (ASXH), đầu tư nguồn lực (kinh phí, con người) để thực hiện các chính sách 31 Khả năng nguồn lực kinh tế có ảnh hưởng đến triển khai thực hiện các chính sách và vận động, kết nối nguồn lực trong CTXH với người tâm thần Địa phương có tiềm lực kinh tế mạnh, chính quyền cũng như các cơ quan, doanh nghiệp, cá nhân dễ dàng quyết định

những chính sách an sinh xã hội (ASXH), đầu tư nguồn lực (kinh phí, con người) để thực

hiện các chính sách 31

1.5.5 Nhận thức của chính quyền địa phương, cộng đồng 31

1.5.5 Nhận thức của chính quyền địa phương, cộng đồng 31

2.2.4 Hoạt động kết nối nguồn lực hỗ trợ chăm sóc đời sống vật chất cho người tâm thần .58

2.2.4 Hoạt động kết nối nguồn lực hỗ trợ chăm sóc đời sống vật chất cho người tâm thần .58

Qua phiếu khảo sát về thái độ của NVCTXH khi làm việc, có 37/40 NTT đánh giá NVCTXH có thái độ rất nhiệt tình (chiếm tỷ lệ 92,5 %), 3/40 NTT đánh giá NVCTXH có thái độ nhiệt tình (chiếm tỷ lệ 7,5%) Với kết quả số liệu phản ánh trên bảng tổng hợp cho thấy thái độ và kỹ năng làm việc của NVCTXH có ảnh hưởng nhiều nhất đến hiệu quả của CTXH 63

Qua phiếu khảo sát về thái độ của NVCTXH khi làm việc, có 37/40 NTT đánh giá NVCTXH có thái độ rất nhiệt tình (chiếm tỷ lệ 92,5 %), 3/40 NTT đánh giá NVCTXH có thái độ nhiệt tình (chiếm tỷ lệ 7,5%) Với kết quả số liệu phản ánh trên bảng tổng hợp cho thấy thái độ và kỹ năng làm việc của NVCTXH có ảnh hưởng nhiều nhất đến hiệu quả của CTXH 63

2.3.2 Năng lực, trình độ của nhân viên công tác xã hội 65

2.3.2 Năng lực, trình độ của nhân viên công tác xã hội 65

Hiện nay Trung tâm có 04 nhân viên làm CTXH ( trong đó có 02 nhân viên học chuyên ngành CTXH), 01 nhân viên theo học lớp Cao học CTXH Các nhân viên thường xuyên được tập huấn về kiến thức, kỷ năng chăm sóc sức khỏe tâm thần 65

Hiện nay Trung tâm có 04 nhân viên làm CTXH ( trong đó có 02 nhân viên học chuyên ngành CTXH), 01 nhân viên theo học lớp Cao học CTXH Các nhân viên thường xuyên được tập huấn về kiến thức, kỷ năng chăm sóc sức khỏe tâm thần 65

2.3.3 Nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng đồng 66

2.3.3 Nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng đồng 66

* Với chính quyền địa phương: 66

* Với chính quyền địa phương: 66

Thông qua kết quả nêu trên, chúng ta có thể thấy về phía chính quyền địa phương đã có nhận thức đúng đắn về vai trò, tầm quan trọng của nghề CTXH trong việc định hướng đổi mới hình thức trợ giúp xã hội theo nâng cao năng lực cho cá nhân, gia đình, cộng đồng tự giải quyết vấn đề của họ cũng như công tác phòng ngừa người rối nhiễu tâm trí dẫn đến bị tâm thần 68

Thông qua kết quả nêu trên, chúng ta có thể thấy về phía chính quyền địa phương đã có nhận thức đúng đắn về vai trò, tầm quan trọng của nghề CTXH trong việc định hướng đổi mới hình thức trợ giúp xã hội theo nâng cao năng lực cho cá nhân, gia đình, cộng đồng tự giải quyết vấn đề của họ cũng như công tác phòng ngừa người rối nhiễu tâm trí dẫn đến bị tâm thần 68

* Với cộng đồng : 68

* Với cộng đồng : 68 Mặc dù công tác truyền thông trên địa bàn tỉnh được thực hiện thường xuyên thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như báo, đài, tờ rơi, các buổi tập huấn, hội nghị, để người dân trong cộng đồng hiểu biết hơn về bệnh tâm thần, thay đổi nhận thức, hành vi ứng xử với người bị bệnh và gia đình của họ.Tuy nhiên một số người dân lại có thái độ kỳ thị người bị bệnh tâm thần, ngay cả một số người thân có con em bị tâm thần cũng có thái

độ đó Thực tế tại Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam, việc kỳ thị, bỏ mặc của gia đình với bệnh nhân là việc không tránh khỏi Họ ít đến thăm nuôi bệnh nhân, thậm chí không đến thăm dù chỉ một lần, bộ phận CTXH nhiều lần vận động sự quan tâm của gia đình nhưng họ không chịu hợp tác Điều đó cũng ảnh hưởng đến công tác trợ giúp người bị bệnh tâm thần Anh Ngọc - một bệnh nhân ổn định bệnh đã 3, 4 năm nay có tâm

sự với tôi rằng “Cô nói giúp với Giám đốc đừng cho tôi về nhà nghe, vợ con tôi đã bỏ tôi

từ lâu, từ khi đưa tôi vô đây, họ chưa một lần đến thăm, nếu Trung tâm có danh sách đưa tôi về thì tôi ở với ai” 68 Mặc dù công tác truyền thông trên địa bàn tỉnh được thực hiện thường xuyên thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như báo, đài, tờ rơi, các buổi tập huấn, hội nghị, để người dân trong cộng đồng hiểu biết hơn về bệnh tâm thần, thay đổi nhận thức, hành vi ứng xử với người bị bệnh và gia đình của họ.Tuy nhiên một số người dân lại có thái độ kỳ thị người bị bệnh tâm thần, ngay cả một số người thân có con em bị tâm thần cũng có thái

độ đó Thực tế tại Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam, việc kỳ thị, bỏ mặc của gia đình với bệnh nhân là việc không tránh khỏi Họ ít đến thăm nuôi bệnh nhân, thậm chí không đến thăm dù chỉ một lần, bộ phận CTXH nhiều lần vận động sự quan tâm của gia đình nhưng họ không chịu hợp tác Điều đó cũng ảnh hưởng đến công tác trợ giúp người bị bệnh tâm thần Anh Ngọc - một bệnh nhân ổn định bệnh đã 3, 4 năm nay có tâm

sự với tôi rằng “Cô nói giúp với Giám đốc đừng cho tôi về nhà nghe, vợ con tôi đã bỏ tôi

từ lâu, từ khi đưa tôi vô đây, họ chưa một lần đến thăm, nếu Trung tâm có danh sách đưa tôi về thì tôi ở với ai” 68

Sự quan tâm chỉ đạo từ chính quyền, sự quan tâm của cộng đồng đều là những yếu tố quantrọng, có tác động và ảnh hưởng mạnh đến hiệu quả triển khai hoạt động CTXH với NTT

cụ thể qua phiếu khảo sát yếu tố nhận thức của chính quyền địa phương, cộng đồng có đến 47,5% cho rằng rất ảnh hưởng, 42,5% cho rằng có ảnh hưởng 68

Sự quan tâm chỉ đạo từ chính quyền, sự quan tâm của cộng đồng đều là những yếu tố quantrọng, có tác động và ảnh hưởng mạnh đến hiệu quả triển khai hoạt động CTXH với NTT

cụ thể qua phiếu khảo sát yếu tố nhận thức của chính quyền địa phương, cộng đồng có đến 47,5% cho rằng rất ảnh hưởng, 42,5% cho rằng có ảnh hưởng 68

Vì vậy, chúng ta cần phải tranh thủ sự quan tâm chỉ đạo của chính quyền địa phương, sự ủng hộ của người dân cộng đồng nhằm đưa ra quyết định để hỗ trợ cho các hoạt động, chương trình và các chính sách cần thiết để trợ giúp người bị bệnh tâm thần 69

Vì vậy, chúng ta cần phải tranh thủ sự quan tâm chỉ đạo của chính quyền địa phương, sự ủng hộ của người dân cộng đồng nhằm đưa ra quyết định để hỗ trợ cho các hoạt động, chương trình và các chính sách cần thiết để trợ giúp người bị bệnh tâm thần 69 2.3.4 Luật pháp chính sách 69 2.3.4 Luật pháp chính sách 69 Hằng năm, nhân kỷ niệm ngày Thương binh liệt sỹ, ngày người cao tuổi, ngày Quốc tế Phụ Nữ 8/3, Trung tâm đã tổ chức thăm hỏi, tặng quà cho các bệnh nhân là bệnh binh, những người cao tuổi, bệnh nhân Nữ và chúc họ tiếp tục sống vui, sống khỏe, có những đóng góp tích cực cho Trung tâm Chú Nguyễn Văn Sơn - bệnh nhân 65 tuổi ánh mắt tràn ngập niềm vui chia sẻ cảm nhận nhân kỷ niệm ngày thành lập ngày người cao tuổi: “ Năm nào Trung tâm cũng tổ chức thăm hỏi tặng quà cho tôi, tôi cảm thấy rất vui Lãnh đạo và nhân viên ở đây luôn quan tâm đến chúng tôi từ miếng ăn, giấc ngủ, tình cảm ấy tôi không bao giờ quên” 71 Hằng năm, nhân kỷ niệm ngày Thương binh liệt sỹ, ngày người cao tuổi, ngày Quốc tế Phụ Nữ 8/3, Trung tâm đã tổ chức thăm hỏi, tặng quà cho các bệnh nhân là bệnh binh,

những người cao tuổi, bệnh nhân Nữ và chúc họ tiếp tục sống vui, sống khỏe, có những đóng góp tích cực cho Trung tâm Chú Nguyễn Văn Sơn - bệnh nhân 65 tuổi ánh mắt tràn ngập niềm vui chia sẻ cảm nhận nhân kỷ niệm ngày thành lập ngày người cao tuổi: “ Năm nào Trung tâm cũng tổ chức thăm hỏi tặng quà cho tôi, tôi cảm thấy rất vui Lãnh đạo và nhân viên ở đây luôn quan tâm đến chúng tôi từ miếng ăn, giấc ngủ, tình cảm ấy tôi không bao giờ quên” 71 Qua nghiên cứu các yếu tố trên chúng ta có thể thấy các yếu tố về luật pháp chính sách, trình độ năng lực nhân viên CTXH, nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng động, nguồn lực kinh tế đều có những ảnh hưởng nhất định đến hoạt động CTXH với NTT.Trong đó yếu tố năng lực trình độ của nhân viên CTXH, nhận thức của chính quyền địa phương và cộng đồng, khả năng nguồn lực kinh tế tác động nhiều nhất đến hiệu quả hoạt động của CTXH nói chung và CTXH với NTT nói riêng 71 Qua nghiên cứu các yếu tố trên chúng ta có thể thấy các yếu tố về luật pháp chính sách, trình độ năng lực nhân viên CTXH, nhận thức của chính quyền địa phương và của cộng động, nguồn lực kinh tế đều có những ảnh hưởng nhất định đến hoạt động CTXH với NTT.Trong đó yếu tố năng lực trình độ của nhân viên CTXH, nhận thức của chính quyền địa phương và cộng đồng, khả năng nguồn lực kinh tế tác động nhiều nhất đến hiệu quả hoạt động của CTXH nói chung và CTXH với NTT nói riêng 71Truyền thông trực tiếp thông qua việc nói chuyện trực tiếp với người bị bệnh tâm thần, thành viên gia đình, người dân, lãnh đạo địa phương Địa điểm truyền thông có thể ở giađình hoặc địa điểm được sắp đặt trước đó Truyền thông trực tiếp với người bị bệnh tâmthần diễn ra tại gia đình thông qua các buổi thăm viếng trong quá trình quản lý ca, tìm hiểu, đưa ra thông tin cần thiết để có thêm kiến thức kỹ năng phòng ngừa bệnh tâm thầncho họ và gia đình của họ.Truyền thông qua loa truyền thanh để phát thanh các nội dungliên quan tới truyền thông cho mọi người dân tại khu dân cư; Phát tờ rơi tuyên truyền kiến thức về bệnh tâm thần và những hậu quả của nó; Tổ chức mô hình tham vấn gia đình như tổ chức các cuộc họp thường kỳ một nhóm lớn gia đình cho các bệnh nhân ngoại trú với các thành viên gia đình theo lịch nhằm để chia sẻ kinh nghiệm, thổ lộ sự hững hụt, khó khăn và tìm sự liên kết giữa các gia đình;Tọa đàm, đối thoại với bác sĩ, chuyên gia tâm lý về nội dung sức khỏe tâm thần trên các chuyên mục truyền hình; Xây dựng những cuốn sổ tay hoặc cẩm nang chăm sóc sức khỏe tâm thần tuyên truyền cho cộng đồng; Truyền thông bằng hình thức sân khấu hóa trong các buổi sinh hoạt, nhân các ngày đặc biệt, ngày lễ về nội dung liên quan đến sức khỏe tâm thần; Truyền thông qua sinh hoạt cộng đồng dân cư, hội, đoàn thể thông qua thuyết trình, tổ chức thi trả lời các câu hỏi về nội dung liên quan đến sức khỏe tâm thần; Giới thiệu về các đường dây

tư vấn/ tổng đài tư vấn miễn phí cho người dân về sức khỏe tâm thần ở địa phương Cụ thể là số điện thoại 18001581 của Trung tâm Công tác xã hội Quảng Nam 763.2 Giải pháp đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ, nhân viên Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam 77Trong xét tuyển nhân sự ưu tiên các trình độ đại học y chuyên khoa tâm thần, Phục hồi chức năng, lao động xã hội, công tác xã hội; Tạo điều kiện cho đội ngũ Y, Bác sỹ, điều dưỡng được tham gia học chuyên khoa tâm thần và các nhân viên làm công tác xã hội trong diện đã được đào tạo, có thể làm giảng viên, cộng tác viên cho phường, xã trong tỉnh; Xây dựng hệ thống cấp chứng chỉ hành nghề nhằm quản lý và giám sát chất lượng dịch vụ của cán bộ, nhân viên làm CTXH, nhân viên Y tế; Đề xuất với Trung tâm Phát triển nguồn nhân lực của tỉnh Quảng Nam để mời chuyên gia nước ngoài hỗ trợ kỹ thuật, kinh nghiệm; Tạo điều kiện cho nhân viên công tác xã hội ở các đơn vị cung cấp

dịch vụ được tham gia học tập mô hình ở các nước phát triển ( Mỹ, Úc, Pháp, Đức) về vấn đề chăm sóc điều trị phục hồi chức năng cho người tâm thần 78

Ở chương này, tác giả đã đưa ra 4 nhóm giải pháp quan trọng đó là: trước hết là cần phải đẩy mạnh các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức chính quyền địa phương,cộng đồng về chăm sóc sức khỏe tâm thần, từ đó tạo được sự quan tâm chỉ đạo của các cấp lãnh đạo, sự ủng hộ của cộng đồng trong hoạt động CTXH với NTT nói riêng và CTXH nói chung, tiếp theo là công tác đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ, nhân viênTrung tâm điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam nhằm năng lực trách nhiệm trong chăm sóc sức khỏe tâm thần, thay đổi nhận thức, xóa kỳ thị ,từ đó nâng cao đạo đức nghề nghiệp, tinh thần tận tụy với công việc; giải pháp về hoàn thiện hệ thống các chínhsách liên quan đến người tâm thần, đây là giải pháp quan trọng quyết định đến hoạt động CTXH cho người tâm thần; cuối cùng là tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam nhằm phục vụ tốt công tác PHCN cho người tâm thần sớm hòa nhập cộng đồng 81 KẾT LUẬN 82 KẾT LUẬN 82

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, công tác trợ giúp xã hội cho người khuyết tật nóichung và người tâm thần, rối nhiễu tâm trí nói riêng đã được Đảng, Nhà nước quantâm đúng mức, đáp ứng được phần nào nhu cầu, nguyện vọng trợ giúp của nhómđặc thù này, góp phần thực hiện chính sách an sinh xã hội tại các địa phương Nghịquyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI xác định: “Tạo bước tiến rõ rệt về thựchiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, giảm tỉ lệ hộ nghèo, cảithiện điều kiện chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân” Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày01/6/2012 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI Về một số vấn đề chính

sách xã hội giai đoạn 2012-2020 đã nêu: “Nâng cao hiệu quả công tác trợ giúp xã hội, tiếp tục mở rộng đối tượng thụ hưởng với hình thức hỗ trợ thích hợp; nâng dần mức trợ cấp xã hội thường xuyên phù hợp với khả năng ngân sách nhà nước Xây dựng mức sống tối thiểu phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội làm căn cứ xác định người thuộc diện được hưởng trợ giúp xã hội Tiếp tục hoàn thiện chính sách trợ giúp xã hội Củng cố, nâng cấp hệ thống cơ sở bảo trợ xã hội, phát triển mô hình chăm sóc người có hoàn cảnh đặc biệt tại cộng đồng, khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân vào triển khai các mô hình chăm sóc người cao tuổi, trẻ em mồ côi, người khuyết tật” [1].

Hiện nay do nhiều biến cố xã hội nên người bị bệnh tâm thần, rối nhiễu tâm tríngày một tăng, theo thống kê sơ bộ, toàn tỉnh Quảng Nam có khoảng hơn 8.000người mắc bệnh tâm thần (chiếm tỷ lệ 0,54 % dân số, tính đến tháng 6/2016)[2].Trong đó, hơn 7.800 người sống tại cộng đồng ( Bệnh viện Tâm thần QuảngNam đang điều trị luân phiên 90 người) và 216 người sống tại Trung tâm Điềudưỡng người tâm thần tỉnh Quảng Nam Trong số người tâm thần sống tại cộngđồng có hơn 6.000 người bị tâm thần nặng và biểu hiện dưới các hành vi: đi langthang (32,3%); đập phá (22,94%); đánh người (7,23%); tự đánh bản thân (4,7%);

không mặc quần áo (1,78%); ăn thực phẩm sống, ôi, thiu (1,91%); không có hành vi(14,67%); các hành vi khác (16,28%) [2].

Mặc dù Đảng và Nhà nước ta đã có những chính sách trợ giúp với ngườikhuyết tật tâm thần và gia đình chăm sóc nuôi dưỡng Tuy nhiên, các chính sách trợgiúp chủ yếu là trợ giúp về vật chất với người tâm thần có hoàn cảnh khó khăn,trong khi hiện nay nhu cầu, cần được hỗ trợ người tâm thần không chỉ về mặt vậtchất mà còn cần trợ giúp cả về tinh thần, phục hồi chức năng để giúp họ ổn địnhcuộc sống, hòa nhập cộng đồng góp phần bảo đảm an sinh xã hội

CTXH trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần ở Việt Nam nói chung vàtỉnh Quảng Nam nói riêng đang trong giai đoạn mới phát triển nên đội ngũ cán bộ,nhân viên công tác xã hội còn mỏng, chưa có kinh nghiệm trợ giúp người tâm thần.Thực tế cho thấy tại tỉnh Quảng Nam, công tác tư vấn, trị liệu tâm lý và phục hồichức năng cho người bị tâm thần, rối nhiễu tâm trí tại cộng đồng chưa được triểnkhai thực hiện rộng khắp mà chỉ mới tổ chức thí điểm tại một số xã, phường củahuyện, thành phố như sàng lọc, đánh giá phân loại đối tượng và can thiệp sớm vớibệnh trầm cảm, cung cấp kỹ năng, kiến thức liên quan đến chăm sóc, nuôi dưỡngngười tâm thần cho gia đình và người chăm sóc

Xuất phát từ những lý do trên, gắn với thực tế công tác của bản thân, tôi chọn

đề tài: “Công tác xã hội đối với người tâm thần từ thực tiễn Trung tâm Điều dưỡng

người tâm thần Quảng Nam” làm luận văn thạc sĩ công tác xã hội Luận văn sẽ

nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng công tác xã hội với người tâm thần trên

cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm hiệu quả hoạt động CTXH trong lĩnh vựcchăm sóc sức khỏe tâm thần

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

2.1 Các nghiên cứu nước ngoài

Nghiên cứu về vấn đề sức khỏe tâm thần theo cách tiếp cận Tâm lý – Xã hộicủa Taylor và Brown, các tác giả đã tiếp cận việc can thiệp các vấn đề sức khỏe tâmthần theo khía cạnh tâm lý xã hội để đưa ra những lý giải và phương hướng can

thiệp Đây là cách tiếp cận hiện đại trong mối quan hệ giữa 3 trụ cột là Tâm lý - Thểchất và Xã hội để từ đó đưa ra cách giải quyết toàn diện Với cách tiếp cận này,nguyên nhân dẫn đến vấn đề tâm thần chịu sự tác động rất lớn từ các yếu tố tâm lý

xã hội [25]

Cohen đã đưa ra các phát hiện trong nghiên cứu về các tác nhân gây ra vấn

đề sức khỏe tâm thần - tập trung vào tác nhân căng thẳng và các yếu tố hỗ trợ xãhội Trong đó, tác nhân căng thẳng là nguyên nhân chính gây ra các vấn đề về sứckhỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu… Mặt khác, tác giả cũng đưa ra các dẫn chứngkhoa học để minh chứng người có nhiều mối quan hệ xã hội tích cực sẽ tạo ra các

hỗ trợ xã hội tốt, giảm được các tác nhân căng thẳng, làm giảm đi nhiều nguy cơdẫn đến các vấn đề tâm thần trong cuộc sống [24]

Trong các công trình của những học trò của V.N Miaxishev:

R.A.Zatrepitski,V.K.Miager,B.Đ.Karvaxarxki,Iu.Ia Tupitsin và những ngườikhác đều có một sự thống nhất biện chứng giữa các yếu tố chủ quan và khách quancủa sự xuất hiện và xung đột loạn thần kinh chức năng Sự phân tích theo quanđiểm tâm lý học các mối quan hệ đã bác bỏ quan điểm phân tích tâm lý; quan điểmnày cho rằng những dục vọng bản năng “bị đè nén” là cơ sở của xung đột Tínhchất kéo dài của stress cảm xúc và khả năng dung nạp stress thấp do rối loạn khảnăng phản ứng chung của người bệnh loạn thần kinh chức năng cũng được nhấnmạnh (Gubatrev Iu.M và các tác giả khác, 1976) [22]

Tác giả V.M Bekhterev (1909) cũng cho rằng nhân tố gây ra bệnh loạn thầnkinh chức năng không chỉ là bản thân những hoàn cảnh của cuộc sống, mà còn là sựtiếp nhận và thái độ của người bệnh với cuộc sống những cái đó phù hợp với với cátính và quan điểm sống của mỗi người Tác giả E.Kretschmer (1927) cho rằngnhững rung cảm dễ gây ra những đặc trưng của nhân cách là then chốt và nhận xétrằng tích cách và sự rung cảm then chốt phù hợp với nhau như chìa khóa với ốngkhóa [22]

- Nửa sau thế kỷ 19, tác giả Kraepelin (người Đức) một trong những nhà tâmthần học lớn nhất thế giới Ông đã có công đúc kết những quy luật tiến triển lâmsàng chủ nhiều bệnh tâm thần chủ yếu, đặc biệt đã phân loại các bệnh tâm thầnthành những đơn thể riêng biệt, tạo điều kiện nghiên cứu dễ dàng các bệnh tâm thần

về các mặt bệnh nguyên, bệnh sinh, tiên lượng, điều trị [21]

- Nhà tâm thần học Nga xuất sắc Cocxacop đã phát triển và chứng minh luậnđiểm cho rằng bệnh tâm thần là bệnh của bộ não và của toàn bộ cơ thể Và trên luậnđiểm này, Cocxacop đã giải thích các hiện tượng nghi bệnh, loạn cảm giác bản thểvvv cũng kiên quyết bảo vệ và thực hiện nguyên tắc phân loại bệnh trong tâm thầnhọc, chính ông đã tách ra một bệnh loạn thần do nghiện rượu và về sau được gọi làbệnh loạn thần Cocxacop [21]

2.2 Nghiên cứu trong nước

- Bộ tài liệu về sức khỏe tâm thần của Trường Đại học Lao động- Xã hội(2013) đã cung cấp kiến thức về các lĩnh vực đại cương trong chăm sóc sức khỏetâm thần, công tác xã hội với người tâm thần, quản lý trường hợp với người tâmthần, tham vấn trong chăm sóc sức khỏe tâm thần và Quy trình chăm sóc và phụchồi chức năng cho người tâm thần;

- Một nghiên cứu được triển khai với sự hợp tác chuyên môn giữa Trung tâmnghiên cứu đào tạo và phát triển cộng đồng và Cục Bảo trợ xã hội đã có Báo cáođánh giá thực trạng hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần thuộc quản lý của Bộ Laođộng - Thương binh và Xã hội Mục tiêu chính của nghiên cứu nhằm trả lời câu hỏithực trạng của hệ thống dịch vụ chăm sóc người bệnh tâm thần do Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội quản lý đang đáp ứng đến đâu so với nhu cầu thực tế từ đóđưa ra các kiến nghị mang tầm định hướng hành động cho kế hoạch giai đoạn 2011-

2020 [18]

- Tác giả Hà Thị Thư đã trình bày một cách tổng quát nhất về công tác xã hộivới người khuyết tật, các mô hình hỗ trợ, các phương pháp tiếp cận, các chươngtrình chính sách của nhà nước đối với người khuyết tật, vai trò của nhân viên côngtác xã hội đối với người khuyết tật, các kỹ năng làm việc với người khuyết tật [17]

- Nghiên cứu về Nhu cầu đào tạo công tác xã hội của cán bộ trong lĩnh vựcchăm sóc sức khỏe tâm thần, tác giả Nguyễn Trung Hải đã mô tả về những thựctrạng trong việc chăm sóc sức khỏe tâm thần tại 6 địa bàn là Hà Nội, Hồ Chí Minh,Bến Tre, Đà Nẵng, Phú Thọ, Quảng Ninh Nghiên cứu đã phân tích những khó khăn

mà đội ngũ cán bộ trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần đang phải đối mặt từ

đó đưa ra những kiến thức, kỹ năng, thái độ mà đội ngũ cán bộ làm việc trong lĩnhvực này cần phải có để có thể xử lý những khó khăn đang gặp phải; những giải pháp

và gợi ý những nội dung đào tạo trong lĩnh vực này [8]

- Để hỗ trợ cho đội ngũ cán bộ làm việc với người khuyết tật một cách chuyênnghiệp, Cục Bảo trợ xã hội phối hợp cùng Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ(USAID) và Tổ chức hỗ trợ người khuyết tật xây dựng tài liệu về quản lý trườnghợp với người khuyết tật đề cập tới những quan điểm về cung cấp dịch vụ chongười khuyết tật và các giai đoạn của quản lý trường hợp với người khuyết tật [11]

- Theo tài liệu giáo trình tham vấn cơ bản trong chăm sóc sức khỏe tâm thần,bệnh tâm thần là những bệnh do hoạt động của não bộ bị rối loạn do nhiều nguyênnhân khác nhau gây ra: nhiễm khuẩn, nhiễm độc, sang chấn tâm thần, bệnh cơ thể làm rối loạn chức năng phản ánh thực tại Các quá trình cảm giác, tri giác, tư duy, ýthức bị sai lệch cho nên bệnh nhân tâm thần có những ý nghĩ, cảm xúc, hành vi,tác phong không phù hợp với thực tại, với môi trường xung quanh [13]

- Tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa (chủ biên) cũng đã nghiên cứu và xây dựnggiáo trình đào tạo Công tác xã hội với người khuyết tật ở bậc Đại học và Sau đạihọc với ba nội dung chính Đó là tổng quan về người khuyết tật; Trải nghiệmkhuyết tật; và Các kỹ năng thực hành công tác xã hội [9]

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến công tác xã hội trong chăm sóc sứckhỏe người tâm thần; khái niệm; các đặc điểm, nhu cầu của người tâm thần; quytrình CTXH với người tâm thần; các hoạt động trợ giúp người tâm thần;

Đánh giá thực trạng công tác xã hội với người tâm thần tại Trung tâm Điềudưỡng người tâm thần tỉnh Quảng Nam và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt độngcông tác xã hội với người tâm thần

Đề xuất một số kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác xã hộivới người tâm thần

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác xã hội với người tâm thần

4.2 Phạm vi nghiên cứu

4.2.1 Nội dung nghiên cứu

Nghiên cứu hoạt động công tác xã hội với người tâm thần tại Trung tâm Điều

dưỡng người tâm thần

4.2.2 Khách thể nghiên cứu

- 40 người bệnh đang được chăm sóc tại Trung tâm đã thuyên giảm về bệnh

- 10 nhân viên chăm sóc, nhân viên CTXH

- 5 cán bộ quản lý, chuyên gia CTXH

- 5 thân nhân người bệnh ( cha, mẹ, anh, chị )

4.2.3 Địa bàn nghiên cứu: Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam 4.2.4 Thời gian nghiên cứu: từ năm 2015 đến năm 2017

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Nghiên cứu trên cơ sở duy vật biện chứng: từ những đánh giá về thực trạngcủa công tác xã hội với người tâm thần tại Trung tâm, rút ra những lý luận và đưa rađược những đề xuất về biện pháp nâng cao hiệu quả công tác xã hội với người tâmthần trong tỉnh Quảng Nam.

Nghiên cứu vấn đề lý luận trong hệ thống: nghiên cứu hệ thống những lýthuyết có liên quan trực tiếp đến đề tài, hệ thống các yếu tố có liên quan như côngtác truyền thông, các hoạt động hỗ trợ của công tác xã hội với người tâm thần, hệthống chính sách trợ giúp xã hội với người tâm thần ,

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Phương pháp nghiên cứu, phân tích tài liệu:

Là phương pháp thu thập thông tin từ các công trình nghiên cứu và các tài liệu

có sẵn của các tác giả trong và ngoài nước Số liệu trong các báo cáo của Sở Laođộng - Thương binh và Xã hội và Bệnh viện tâm thần tỉnh Quảng Nam; các văn bảncủa Nhà nước trong lĩnh vực liên quan đến đề tài, sách, báo, tạp chí; thông tin từmạng Internet;

5.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi:

Tiến hành điều tra bằng bảng hỏi với 40 người tâm thần đã thuyên giảm hiệnđang sống tại Trung tâm Với phương pháp này, nhằm mục đích để tìm hiểu, thuthập thông tin chung về thực trạng đời sống của người tâm thần, thực trạng hoạtđộng hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, các hoạt động phục hồi chức năng,truyền thông và kết nối nguồn lực để chăm sóc đời sống vật chất cho người tâmthần

Quan sát về quá trình thay đổi về thể chất, tâm sinh lý, cách ứng xử của họvới người xung quanh;

Quan sát những hoạt động công tác xã hội với người tâm thần

5.2.4 Phương pháp phỏng vấn sâu

Phỏng vấn sâu là những cuộc đối thoại giữa nhà nghiên cứu và người cungcấp thông tin nhằm tìm hiểu thực trạng, những mong muốn nguyện vọng, kinhnghiệm và nhận thức của người cung cấp thông tin thông qua chính ngôn ngữ, thái

độ của người được phỏng vấn

Phỏng vấn sâu lãnh đạo, các chuyên gia CTXH, nhân viên của Trung tâm vàthân nhân của người bệnh Phương pháp phỏng vấn sâu nhằm tìm hiểu thêm vềchính sách của Nhà nước và địa phương hỗ trợ cho người tâm thần, gia đình; bộmáy nhân sự, cơ sở vật chất, các trang thiết bị phục hồi chức năng, công tác chămsóc nuôi dưỡng của cán bộ nhân viên

5.2.5 Phương pháp thống kê toán học

Dùng các phương pháp thống kê toán học để phân tích các số liệu điều tra

Cụ thể nghiên cứu sẽ sử dụng chương trình Excel để xử lý số liệu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Nghiên cứu công tác xã hội với người tâm thần từ thực tiễn Trung tâm Điềudưỡng người tâm thần Quảng Nam Kết quả nghiên cứu của đề tài có ý nghĩa khoahọc quan trọng nguồn tài liệu với các nhà nghiên cứu, nhà khoa học, đồng thời lànguồn cung cấp tài liệu cho các trường đào tạo về công tác xã hội Trong bối cảnhlĩnh vực này còn ít đề tài nghiên cứu vì vậy việc nghiên cứu từ thực tế sẽ giúp chongười học có kiến thức về CTXH trong chăm sóc sức khỏe tâm thần

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Công tác xã hội với người tâm thần là hoạt động cần thiết nhằm trợ giúp họvượt qua khó khăn, giúp họ đánh giá, xác định vấn đề, tìm kiếm tiềm năng, điểmmạnh từ đó nâng cao năng lực tự giải quyết vấn đề Tuy nhiên, trong quá trình tổchức, thực hiện, công tác này gặp rất nhiều khó khăn Với luận văn này tôi mongmuốn sẽ cung cấp những thông tin cụ thể về thực trạng công tác xã hội với ngườitâm thần từ thực tiễn Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần tỉnh Quảng Nam; gợi

mở một số giải pháp để bảo đảm thực hiện hiệu quả công tác xã hội với NTT

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục,nội dung đề tài luận văn gồm 03 chương sau:

Chương 1: Những vấn đề Công tác xã hội với người tâm thần.

Chương 2: Thực trạng Công tác xã hội với người tâm thần từ thực tiễn Trung

tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam

Chương 3: Giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả Công tác xã hội với người

tâm thần từ thực tiễn Trung tâm Điều dưỡng người tâm thần Quảng Nam

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI TÂM THẦN 1.1 Lý luận về người tâm thần

1.1.1 Khái niệm bệnh tâm thần: Là những bệnh do hoạt động của não bộ bị

rối loạn mà gây nên những biến đổi bất thường trong ý nghĩa, cảm xúc, hành vi, tácphong, suy luận, ý thức người bệnh [10]

* Dưới góc độ y học:

Bệnh tâm thần là những bệnh do hoạt động của não bộ bị rối loạn do nhiềunguyên nhân khác nhau gây ra như: nhiễm khuẩn, nhiễm độc, sang chấn tâm lý và tinhthần, bệnh cơ thể… làm rối loạn chức năng phản ánh thực tại Các quá trình cảm giác,tri giác, tư duy, ý thức… bị sai lệch cho nên bệnh nhân tâm thần có những ý nghĩ, cảmxúc, hành vi, tác phong không phù hợp với thực tại, với môi trường xung quanh

* Dưới góc độ xã hội:

Bệnh tâm thần, (rối loạn tâm thần hoặc rối loạn tinh thần) là hình thức tâm

lý hoặc hành vi cá biệt gây ra đau khổ, mất khả năng cư xử phát triển bình thường.Những người rối loạn tâm thần vẫn có những quyền nhất định và việc bắt giữ họ màkhông có căn cứ pháp lý là vi phạm nhân quyền

* Một số loại bệnh tâm thần

Từ trước đến nay, trên thế giới chưa có sự thống nhất trong việc phân loạicác bệnh tâm thần Lý do là có những tác giả theo quan điểm hội chứng luận chorằng không có những đơn thể bệnh tâm thần (nhất là những bệnh gọi là loạn thầnnội sinh), mà chỉ có những hội chứng tâm thần Do đó mỗi nước theo một cáchphân loại riêng, thậm chí có khi mỗi tác giả theo một cách phân loại riêng Trong

những năm gần đây, quan điểm phân bệnh luận chiếm ưu thế trong nhiều nước, nên

Tổ chức Y tế thế giới đã liên hiệp được các bảng loại của các nước vào trong một

bảng phân loại quốc tế chung về các bệnh tâm thần: [21]

Trích bảng phân loại quốc tế và các bệnh tâm thần

- Các bệnh loạn thần: Trí tuệ sa sút tuổi già và trước tuổi già (trong đó có

bệnh Alzheimer và pick, v.v…); các bệnh loạn thần do nhiễm độc rượu; các bệnhloạn thần do nghiện ma tuý; các trạng thái loạn thần thực thể nhất thời (các trạngthái lú lẫn cấp và bán cấp); các trạng thái loạn thần thực thể khác; bệnh tâm thầnphân liệt; các bệnh loạn thần cảm xúc (trong đó chủ yếu là các thể bệnh loạn thầnhưng trầm cảm); các trạng thái hoang tưởng (trong đó có các trạng thái paranoia,paraphrenia, v.v…); các bệnh loạn thần không thực thể (trong đó chủ yếu là bệnhloạn thần phản ứng); các bệnh loạn thần đặc hiệu ở trẻ em (chủ yếu là các trạng thái

tự kỷ thiếu hoà hợp)

- Các rối loạn tâm căn, nhân cách và rối loạn không loạn thần khác

Các rối loạn tâm căn (các bệnh tâm căn, các hội chứng giải thể nhân cách,nghi bệnh, v.v…); các rối loạn nhân cách; các lệch lạc và biến loạn sinh dục; hộichứng nghiện rượu; nghiện ma tuý; lạm dụng chất ma tuý ở một người khôngnghiện; Rối loạn chức năng sinh lý căn nguyên tâm lý (các bệnh cơ thể tâm sinhxương cơ, hô hấp, tim mạch, da, dạ dày, ruột, sinh dục, nội tiết, v.v…); các rối loạnđặc biệt không xếp ở chỗ khác (trong đó có nói lắp, tic chán ăn tâm thần, mất ngủ,đái dầm, v.v…); các trạng thái phản ứng cấp trước một hoàn cảnh cảm xúc mạnh;Các rối loạn sự thích ứng; rối loạn tâm thần đặc biệt không loạn thần sau một tổnthương thực thể ở não; các rối loạn trầm cảm không xếp ở chỗ khác; rối loạn tácphong không xếp ở chỗ khác; rối loạn cảm xúc đặc hiệu cho trẻ em và thiếu niên;Tính không ổn định ở trẻ em; các chậm phát dục đặc hiệu; các nhân tố tâm thần kếthợp vào các bệnh xếp ở chỗ khác nhau; chậm phát triển tâm thần nhẹ; các chậmphát triển tâm thần ở mức độ xác định (trung bình, nặng, trầm trọng); chậm pháttriể;n tâm thần ở mức độ không xác định [21]

* Nguyên nhân bệnh tâm thần

** Các nguyên nhân sinh học

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tâm thần có thể là gen, chấn thương não, unão, mất cân bằng hóa học trong não, nhiễm khuẩn, dùng thuốc, rượu hay ma tuýliều cao hoặc kéo dài, tuổi tác, suy dinh dưỡng, bệnh mãn tính như bệnh tim, suy

giảm chức năng thận và gan, đái tháo đường [10].

** Các nguyên nhân tâm lý cá nhân

Các yếu tố tâm lý cá nhân như thiếu tự tin vào bản thân, suy nghĩ tiêu cực vềmột ai đó có thể là nguyên nhân dẫn đến vấn đề về sức khỏe tâm thần vì họ luôn ởtrong trạng thái lo lắng sợ hãi khi được giao một công việc bất kỳ hoặc tự ra quyếtđịnh về một việc gì đó Nếu không có sự hỗ trợ kịp thời, trạng thái lo lắng căngthẳng kéo dài này dễ dàng đẩy họ vào những rối nhiễu tâm thế và ảnh hưởng tới sứckhỏe tâm trí Trong thời kỳ thơ bé, vì hoàn cảnh gia đình, trẻ em sẽ trãi qua những

sự kiện khác nhau, nhiều trẻ có những trãi nghiệm đau buồn như trẻ trong gia đình

có bạo lực, cha mẹ chết, trẻ bị bỏ rơi, bị đánh đập, thiếu sự quan tâm của người nuôidưỡng Những sự kiện này không chỉ tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất vàtinh thần của trẻ tại giai đoạn đó mà còn ảnh hưởng đến sức khoẻ tâm thần của trẻ ở

các giai đoạn sau này [10].

** Các nguyên nhân xã hội và môi trường

Các yếu tố môi trường và xã hội của mỗi cá nhân được xem như là sự bao bọcđồng thời cũng là những nguyên nhân gây ra các vấn đề về sức khoẻ tâm thần Cuộcsống hiện nay đang có nhiều nguy cơ rình rập từ tự nhiên và xã hội như thiên tai, lũlụt, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, đã tác động trực tiếp tới đời sống kinh tế

và tình cảm, các vấn đề về sức khoẻ tâm thần cũng từ đó nảy sinh Các yếu tố môitrường, xã hội như điều kiện ăn ở, làm việc không tốt , ảnh hưởng của các tệ nạn xãhội, giáo dục không đúng, tác động của sang chấn tâm lý…là các yếu tố căng thẳng

có thể gây ra mất cân bằng hóa chất trong não bộ, dẫn đến các rối loạn tâm thần và

có nguy cơ tiến triển thành bệnh [10].

Ngoài ra còn một số nguyên nhân khác nhau của bệnh tâm thần:

Nguyên nhân thực thể gây tổn hại trực tiếp tế bào não (u não, chấn thương sọnão, cao huyết áp, vữa xơ động mạch não ) hoặc gây rối loạn chuyển hóa hoạt độngnão bộ( bệnh lý nội tiết, tim mạch, chuyển hóa…); những nguyên nhân tâm lý: docác chấn thương tâm lý xuất hiện đột ngột, mãnh liệt hoặc cường độ nhẹ nhưng kéodài; do cấu tạo thể chất bất thường và phát triển tâm thần bệnh lý: các trạng tháinhân cách bệnh, các loại trí tuệ thiểu năng; nguyên nhân nội sinh hoặc tiềm ẩn (do

sự kết hợp phức tạp giữa nhiều yếu tố khác nhau: di truyền, biến đổi chuyển hoá,miễn dịch, cấu tạo thể chất, v.v…) [10]

1.1.2 Khái niệm sức khỏe tâm thần

Sức khỏe tốt không chỉ có sức khỏe thể chất tốt mà cần phải có một tinh thầnkhỏe khoắn Tổ chức Y tế thế giới WHO đưa ra định nghĩa về sức khoẻ tốt là

“trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội chứ không phải chỉ bao gồm tình trạng không có bệnh hay thương tật”.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa về sức khỏe tâm thần là “trạng thái hoàn toàn thoải mái mà ở đó mỗi cá nhân nhận thức rõ và phát huy khả năng của mình, có thể đối phó với những căng thẳng bình thường trong cuộc sống, làm việc hiệu quả, năng suất và có thể đóng góp cho cộng đồng” [10].

* Chăm sóc sức khỏe tâm thần

Chăm sóc sức khỏe tâm thần:là toàn bộ các hoạt động nhằm giúp mọi người

có khả năng ứng phó tốt hơn với những khó khăn trong cuộc sống và công việc,giúp họ đạt được sự thoải mái, cân bằng về mặt tinh thần để có thể hưởng thụ cuộcsống, hòa mình vào môi trường và cá mối quan hệ trang [13]

1.2 Khái niệm, đặc điểm người tâm thần

1.2.1 Khái niệm người tâm thần: Là những người gặp các vấn đề liên quan

đến rối loạn não bộ khiến cho họ bị rối loạn và không thực hiện được các chức năng xãhội như những người khác Các quá trình cảm giác, tri giác, tư duy, ý thức bị sai lệchkhiến người bệnh tâm thần có những ý nghĩ, cảm xúc, hành vi, tác phong không phùhợp với thực tại, với môi trường xung quanh [7]

1.2.2 Đặc điểm người bệnh tâm thần

* Người bệnh tâm thần thường có những đặc điểm sau:

a) Về thực thể: Người bệnh tâm thần thường có các triệu chứng tác động đến

cơ thể và các chức năng của cơ thể như: đau, mệt mỏi và rối loạn giấc ngũ, các thanphiền kỳ lạ như cảm giác có con vật hay vật lạ trong cơ thể mình

b) Về cảm xúc: Người bệnh tâm thần có biểu hiện điển hình là buồn rầu,

chán nản, bi quan, mất hứng thú và động lực trong hoạt động thường ngày, sợ hãi,hằng học, bực bội…

c) Về nhận thức: Người bệnh tâm thần khó suy nghĩ một cách sáng suốt, điển

hình là các hoang tưởng, nghĩ rằng có ai đó đang làm hại mình, theo dõi mình, đầuđộc mình, hoặc tâm trí của mình đang bị điều khiển bởi các lực lượng bên ngoài;cho rằng mình có nhiều khả năng mà người khác không có được; có thể có ý tưởng

tự sát; khó khăn trong việc suy nghĩ một cách rõ ràng và hay quên

d) Về hành vi: Người bệnh tâm thần thường thu rút khỏi các hoạt động

thường ngày, bồn chồn đi đi lại lại, các triệu chứng này liên quan đến việc người đóđang làm gì, có thể hung hăng, đập phá, đánh người và hành vi toan tự sát, các hành

vi kỳ quái, khó hiểu, vệ sinh cá nhân kém, trả lời không liên quan đến câu hỏi, cóthể có hành vi nguy hiểm cho bệnh nhân và mọi người xung quanh

e) Về tri giác: Có triệu chứng xuất hiện từ một trong các giác quan của cơ thể

thường gặp là ảo thanh: người bệnh nghe tiếng nói phát ra từ trong tai của mình vớinội dung có thể là khen, chê, bình phẩm, xúi giục, sai khiến…[6]

1.2.3 Những khó khăn và nhu cầu của người bệnh tâm thần

Khó khăn:

Bên cạnh những người trong xã hội luôn dành tình cảm ấm áp cho người bịbệnh tâm thần, thì vẫn còn một số người trong xã hội có cái nhiều thiếu thiện cảm,định kiến, kỳ thị và phân biệt đối xử với người bị bệnh tâm thần Họ cho rằng người

bị tâm thần do bị “quả báo” “kiếp trước ăn ở bất nhân”, hoặc do thần thánh trừngphạt, ma quỷ ám ảnh, đời cha ăn mặn đời con khát nước….Họ luôn có thái độ trêuchọc, xúm xung quanh bệnh nhân, ném gạch đá, khinh bỉ, không cho chơi cùng,ngồi cùng, họ cho rằng người mắc bệnh tâm thần sẽ là người gây ra nguy hiểm, do

đó phải được cách ly khỏi cộng đồng Không chỉ có xã hội khinh bỉ mà ngay chínhgia đình của người bị bệnh tâm thần cũng tỏ thái độ thờ ơ, bỏ mặc, để cho đói rét,đói khát, để cho đi lang thang Người bị bệnh tâm thần không được các cơ quancông quyền đảm bảo quyền con người, bị xử lý thiếu bình đẳng trong việc tiếp nhậncác dịch vụ y tế, dịch vụ xã hội, mất khả năng tiếp cận việc làm và một chỗ ở antoàn, họ không tự quyết định trong cuộc sống của mình mà thay vào đó là ngườithân quyết định Chính vì sự kỳ thị, định kiến của cộng đồng nên một số người mắcbệnh tâm thần dần chấp nhận những định kiến tiêu cực về bệnh của mình, khôngdám tìm kiếm sự giúp đỡ, không dám đến bệnh viện tâm thần vì sợ không biếtngười khác sẽ nghĩ gì Vì vậy, họ trở nên ghét bỏ cuộc sống và mất đi sự tị tin củabản thân

Nhu cầu của người tâm thần

Theo thuyết động cơ của Maslow, ông chia nhu cầu của con người thành 5bậc từ thấp đến cao [12]

Nhu cầu về sống: Đây là các nhu cầu cần thiết để con người sống và tồn tại

như ăn, uống, tình dục, không khí sạch,…khi các nhu cầu này được thoả mãn, thìcon người có xu hướng tìm kiếm các đáp ứng nhu cầu cao hơn

Nhu cầu về an toàn: Ai cũng muốn được sống trong môi trường trong lành,

ổn định về kinh tế, chính trị, không có bạo lực xảy ra… Nhu cầu an toàn sẽ là độnglực điều khiển hành động của con người

Nhu cầu về xã hội: Con người luôn có nhu cầu giao tiếp với mọi người xung quanh, muốn được yêu thương, được kết bạn, được tham gia vào các nhóm gắn bó

về tình cảm Những nhu cầu này giúp con người có cuộc sống vui vẻ, hạnh phúc,tràn đầy năng lượng để làm việc có hiệu quả hơn

Nhu cầu được tôn trọng: Đây là nhu cầu giúp con người sống bình đẳng, tự

tin vào khả năng, nhu cầu về vị thế, uy tín, tôn trọng phẩm giá, không bị coi thường,định kiến hoặc chối bỏ

Nhu cầu hoàn thiện: Trong cuộc sống ai cũng mong muốn tự khẳng định mình và được xã hội tạo điều kiện để học tập, cống hiến, phấn đấu, vươn lên, hoàn

thiện bản thân

Vì vậy, người tâm thần cũng có nhu cầu như bao người khác trong xã hội

Họ cần được chăm sóc về thể chất và tinh thần để đảm bảo sự sinh tồn Họ có nhucầu được hưởng các chính sách hỗ trợ của nhà nước để đảm bảo điều kiện sống tốithiểu và bình đẳng với các đối tượng yếu thế khác trong xã hội, có nhu cầu đượckhám, điều trị tại các cơ sở y tế, giao lưu văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, thamgia các hoạt động phục hồi chức năng để tạo cơ hội cho họ hòa nhập cộng đồng và

họ cũng có nhu cầu về việc làm để tự khẳng định giá trị bản thân mình

1.3 Lý luận Công tác xã hội đối với người tâm thần

1.3.1 Khái niệm

* Khái niệm công tác xã hội

Có nhiều khái niệm khác nhau về công tác xã hội như :

Công tác xã hội là nghề nghiệp tham gia vào giải quyết vấn đề liên quan tớimối quan hệ của con người và thúc đẩy sự thay đổi xã hội, tăng cường sự traoquyền và giải phóng quyền lực nhằm nâng cao chất lượng sống của con người

Theo Zastrow (1996) : CTXH là hoạt động nghề nghiệp giúp đỡ các cá nhân,nhóm hay cộng đồng để nhằm nâng cao hay khôi phục tiềm năng của họ để giúp họthực hiện chức năng xã hội và tạo ra các điều kiện xã hội phù hợp với các mục tiêu

của họ [16]

Theo như định nghĩa của PGS.TS Bùi Thị Xuân Mai: “CTXH là một nghề,một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồngnâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng xã hội, đồng thời thúcđẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, giađình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội, góp phần đảm bảo

an sinh xã hội” [16]

Khái niệm công tác xã hội đối với người tâm thần

CTXH đối với người tâm thần là một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các người tâm thần, gia đình người tâm thần vượt qua khó khăn, giúp họ giải quyết vấn đề từ đó nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng thông qua các hoạt động hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ về tâm lý, truyền thông, kết nối nguồn lực nhằm giúp người tâm thần có cơ hội hòa nhập cộng đồng

Trong đó nhân viên xã hội là những người được đào tạo các kiến thức, kỹ

năng chuyên môn về Công tác xã hội để giúp đối tượng tăng năng lực trong việcgiải quyết vấn đề của họ Đây có thể coi là quá trình nhân viên xã hội giúp đốitượng phát hiện được những khả năng tiềm tàng, những điểm mạnh và những nguồnlực sẵn có của bản thân (cá nhân, gia đình, cộng đồng) và nối kết với các nguồn lực

xã hội trong việc tự lực giải quyết vấn đề của chính mình.Cụ thể là:

Với bệnh nhân tâm thần và gia đình bệnh nhân tâm thần thì nhân viên CTXH:Nhận biết, phát hiện sớm những người có dấu hiệu, nguy cơ bị rối loạn tâm thầntrong địa bàn mình phụ trách; hỗ trợ khẩn cấp khi người bị bệnh có dấu hiệu tự sáthoặc có hành vi nguy hiểm đến người xung quanh; tư vấn, động viên người có vấn

đề về bệnh tâm thần đi đến cơ sở y tế để khám điều trị kịp thời cũng như hướng dẫnquy trình tuân thủ việc điều trị, chăm sóc về mặt y tế; kết nối người bị bệnh tâmthần và gia đình với các dịch vụ xã hội để giải quyết vấn đề việc làm, vay vốn làmăn; biện hộ cho người bị bệnh tâm thần và gia đình họ có quyền lợi hợp pháp, cóquyền được sống trong môi trường an toàn, có các dịch vụ an sinh thiết yếu để đảmbảo sức khỏe và tinh thần

Với cộng đồng xã hội thì nhân viên công tác xã hội đánh giá nguồn lực cộngđồng, các dịch vụ xã hội hiện có tại cộng đồng hỗ trợ chăm sóc sức khỏe tâm thần;

hỗ trợ xây dựng và triển khai các hoạt động tuyên truyền, vận động nâng cao nhậnthức của cộng đồng về chăm sóc sức khỏe tâm thần, các rối loạn tâm thần và cách

xử trí; huy động các nguồn lực cộng đồng, kết nối các mạng lưới cộng đồng nhằmtriển khai các hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng, phát hiện và can thiệp sớm,

hỗ trợ phục hồi chức năng cho người bị bệnh tâm thần; phối kết hợp với các đơn vị

để tuyên truyền và tập huấn giáo dục để thay đổi nhận thức, nâng cao năng lực

phòng ngừa và chăm sóc người bị bệnh tâm thần cũng như chăm sóc sức khỏe tâmthần của cộng đồng

1.3.2 Mục đích của Công tác xã hội đối với người tâm thần

Công tác xã hội là hướng tới tạo ra “thay đổi” tích cực trong xã hội, nhằmnâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh tâm thần Công tác xã hội thúc đẩy

sự biến đổi xã hội, tăng cường các mối tương tác hài hoà giữa cá nhân, gia đình và

xã hội hướng tới tiến bộ và công bằng xã hội cho NTT Hoạt động CTXH đối NTThướng tới 2 mục đích cơ bản sau:

Một là, nâng cao năng lực cho NTT, gia đình của họ có khả năng đương đầuvới hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống

Hai là, cải thiện môi trường xã hội để NTT, gia đình của họ thực hiện cácchức năng, vai trò của họ có hiệu quả

1.3.3 Chức năng của Công tác xã hội trong chăm sóc người bệnh tâm thần

1.3.3.1 Phòng ngừa mắc bệnh tâm thần

Chức năng phòng ngừa là việc thực hiện các hoạt động nhằm tác động vào cánhân, gia đình, nhóm, cộng đồng và xã hội để tạo ra sự thay đổi về suy nghĩ, nhậnthức, dẫn tới thay đổi về hành động trong giải quyết một vấn đề nào đó Chức năngphòng ngừa còn thể hiện ở việc đưa ra các sáng kiến về các mô hình cung cấp dịch

vụ cho người bệnh tâm thần để hỗ trợ họ có thể tiếp cận tốt nhất các dịch vụ an sinh

xã hội, đảm bảo cuộc sống hài hòa Đồng thời góp phần thay đổi chính sách thiếtthực và hiểu quả Trong CSSKTT chức năng phòng ngừa được thể hiện rõ ở mộtloạt các chương trình phòng ngừa can thiệp sớm với nguy cơ chậm phát triển trí tuệ

ở trẻ em, trầm cảm ở phụ nữ sau khi sinh

1.3.3.2 Chức năng can thiệp

Chức năng can thiệp là việc xây dựng và thực hiện các kế hoạch can thiệp trợgiúp trực tiếp hoặc tác động gián tiếp đến người bị bệnh tâm thần, gia đình của họnhững vấn đề mà họ đang gặp phải Có nhiều phương pháp, mô hình tiếp cận đểNVCTXH triển khai các hoạt động can thiệp một cách hiệu quả, như phương pháp

làm việc với cá nhân, nhóm hoặc cộng đồng hoặc mô hình can thiệp khủng hoảng,quản lý trường hợp hoặc can thiệp tập trung vào giải pháp Chức năng can thiệpnày, thể hiện rõ ở việc cung cấp các hoạt động trị liệu bằng thuốc, trị liệu tâm lý haycác liệu pháp phù hợp khác giúp người bị bệnh tâm thần vượt qua tình trạng tồi tệ.Các hoạt động can thiệp này cũng hướng vào gia đình và cộng đồng, nhằm cải thiện

về tình hình sức khỏe tâm thần của họ

1.3.3.3 Phục hồi chức năng cho người tâm thần

Chức năng phục hồi nhấn mạnh tới việc cung cấp các dịch vụ cho những cánhân, gia đình, cộng đồng sau khi được can thiệp chữa trị nhưng vẫn chưa phục hồihoàn toàn Các chức năng bị suy giảm này có thể liên quan đến sức khỏe, thể chất,tâm sinh lý và các chức năng xã hội Hỗ trợ người có vấn đề về sức khỏe tâm thần(sau khi được chữa trị) có khả năng tham gia vào các hoạt động xã hội, thực hiệnchức năng xã hội vốn có của họ bằng việc tham gia vào các hoạt động nhóm, đoànthể, cộng đồng là một yêu cầu của NVCTXH trong thực hiện chức năng phục hồi

1.3.3.4 Chức năng phát triển

Đây là chức năng nhằm tăng cường các khả năng ứng phó cho cá nhân, giađình, cộng đồng trước các tình huống có thể dẫn đến các vấn đề của họ trong cuộcsống tương lai Trong CTXH với NTT, chức năng này được nhấn mạnh ở các hoạtđộng của chức năng phòng ngừa và can thiệp sớm ở một số loại bệnh Chức năngnày còn đặc biệt nhấn mạnh đến các hoạt động làm việc nhóm và cộng đồng để pháttriển kinh tế địa phương, an ninh, trật tự xã hội, đảm bảo an sinh cho mọi người dântrong xã hội.[10]

1.3.4 Các hoạt động Công tác xã hội với người tâm thần

Với gia đình người bệnh, phát hiện sớm giúp giảm tiêu hào về tiền cho việcchữa trị và không mất nguồn lao động cho việc chăm sóc thành viên của gia đình cóngười bị bệnh tâm thần, đồng thời giúp tránh được các vấn đề liên quan tới kỳ thịlàm ảnh hưởng tới các mối quan hệ xã hội khác

Từ đó, xã hội sẽ giảm các khoản đầu tư cho chăm sóc y tế, hỗ trợ đảm bảo antoàn cho xã hội khỏi sự đe dọa của những tội phạm của những người bệnh tâm thầngây ra Vì vậy, để phát hiện sớm những trường hợp người có khả năng mắc bệnhtâm thần trong cộng đồng, NVCTXH cần tập hợp sự tham gia của các thành viêncộng đồng như: các tình nguyện viên, gia đình, công an, các tổ chức đoàn thể, cán

bộ y tế, nhà trường… để hỗ trợ phát hiện ra những trường hợp cá nhân có dấu hiệubệnh

1.3.4.2.Can thiệp khẩn cấp

Các rối loạn tâm thần biểu hiện ở các mức độ khác nhau, do đó sự can thiệpban đầu với bệnh nhân rất khác nhau Khi người rối loạn tâm thần thường có cácdấu hiệu hành vi có tác động nghiêm trọng đến tính mạng và tài sản của bản thânhay gia đình hay những người sống xung quanh (hành vi tự sát, hoang tưởng, ảogiác, nghiên rượu, kích động, cơn la hét …), NVCTXH phải thực hiện các can thiệpkhẩn cấp như: đánh giá nguy cơ tự sát hoặc gây hại; trấn an và cung cấp thông tin;tham vấn, tư vấn; khuyến khích người bị rối loạn tâm thần tìm kiếm sự trợ giúpchuyên môn thích hợp; khuyến khích người có dấu hiệu bị bệnh tâm thần tự trị liệu

1.3.4.3 Hoạt động chăm sóc tại nhà

Với hoạt động hỗ trợ CSSKTT, NVCTXH cần hướng dẫn và hỗ trợ gia đìnhNTT đi khám bệnh; nhắc nhở NTT và gia đình NTT cách sử dụng thuốc, trị liệuđúng cách; làm việc với gia đình NTT, hướng dẫn và theo dõi cách chăm sóc điềutrị theo đơn của bác sĩ; làm việc với cán bộ y tế tại cơ sở, sắp xếp lịch thăm khám,giám sát các hoạt động chữa trị tại nhà của người bệnh tâm vầ người hỗ trợ; tìmkiếm nguồn lực để có được thuốc và các hỗ trợ trị liệu; tìm kiếm và kết nối với cácchương trình liên quan tới chăm sóc sức khỏe y tế tại địa phương; tổ chức các cuộchọp liên ngành trong đó có các cán hộ y tế để cùng đánh giá sự thay đổi và phòng

ngừa các rối loạn tâm thần nảy sinh liên quan đến sức khỏe y tế của NTT; tạo điềukiện để NTT và gia đình NTT được tham gia vào các buổi sinh hoạt nhóm, câu lạc

bộ dưỡng sinh tại cộng động

Với hỗ trợ tâm lý để thay đổi nhận thức và hỗ trợ về vật chất thì nhân viênCTXH cần tư vấn, tham vấn kịp thời cho NTT và gia đình NTT Việc tư vấn, thamvấn sẽ giúp giải tỏa được các lo lắng, căng thẳng, khắc phục được nguyên nhân dẫnđến tình trạng sức khỏe hiện tại của NBTT và gia đình NTT về những vấn đề họphải đương đầu

1.3.4.4 Kết nối chuyển gửi

Không phải lúc nào nhân viên CTXH cũng có thể trợ giúp thành công người

bị bệnh tâm thần, vì vậy họ phải thực hiện kết nối với các nhà chuyên môn mớiđảm bảo đạo đức nghề nghiệp của nghề CTXH

Trước khi kết nối, nhân viên CTXH phải trả lời những câu hỏi sau để xemmình hiểu biết tới đâu về các nguồn lực, dịch vụ tại cộng đồng:Hiện tại địa phươngđang có những dịch vụ gì giành cho NTT? Cá nhân, tổ chức nào hiện đang cónhững dịch vụ gì giành cho NTT về trị liệu y tế? Những cá nhân, tổ chức nào hiệntại chịu trách nhiệm về giải quyết các vấn đề về chính sách, pháp lý hay đào tạonghề trong địa phương? Năng lực chuyên môn, địa điểm, sự sẵn sàng hỗ trợ, các chiphí cho các gói dịch vụ cung cấp của các cá nhân và cơ sở này như thế nào?

Sau đó đưa ra các giải pháp cho các tình huống sẽ xảy ra, có sự so sánh cácdịch vụ khác nhau của các cơ sở khác nhau từ đó đưa ra gợi ý, cung cấp đầy đủthông tin để người bệnh và gia đình lựa chọn

1.3.4.5.Tập huấn trong công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần

Tập huấn trong CTXH với NTT có ý nghĩa to lớn trong việc phòng ngừa, canthiệp những vấn đề liên quan tới SKTT Thực trạng hiện nay do nhiều người thiếukiến thức về nguyên nhân dẫn đến bệnh tâm thần và có nhận thức sai về NTT dẫnđến kỳ thị, xa lánh NTT, cũng do chưa có hiểu biết về các dấu hiệu, cách phòng,chữa trị bệnh tật, các kỹ năng tự chăm sóc bản thân và chăm sóc NTT, người chămsóc tại gia đình chưa có cách phòng ngừa cho bản thân và cho các thành viên trong

gia đình hiệu quả Tập huấn sẽ cung cấp cho cá nhân, gia đình, người chăm sóc vàcho các nhóm trong cộng đồng các kiến thức liên quan đến CSSKTT để mọi người

có thể chung tay giải quyết và phòng ngừa các nguy cơ dẫn đến các vấn đề bệnhtâm thần trong mỗi cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội nói chung

1.3.4.6 Biện hộ

Biện hộ là hoạt động thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, đặc biệt là vớingười bệnh tâm thần nhằm thúc đẩy công bằng xã hội cho tất cả mọi người Biện

hộ được xác định như quá trình làm việc với NTT hay đại diện cho NTT Biện hộ

là một quá trình hành động tích cực có suy tính để giúp đỡ những người khác nhằm:đảm bảo quyền lợi của NBTT hoặc đại diện họ để bày tỏ quan điểm và ước vọngcủa họ Đảm bảo công bằng và sự tham gia của NTT và gia đình NTT là nguyên tắccần tuân thủ khi thực hiện biện hộ

Có nhiều hình thức biện hộ khác nhau có thể là biện hộ cá nhân, biện hộnhóm, tự biện hộ, biện hộ đồng hành Nhân viên CTXH có thể trang bị kiến thức kỹnăng để NTT tự biện hộ hoặc đại diện cho NTT nói lên nhu cầu cần đáp ứng vềquyền của họ Vận động hành lang các cơ quan và những nhà hoạch định chính sách

để đưa ra các chính sách đảm bảo việc phân bổ tài nguyên một cách hợp lý

1.3.5 Quy trình Công tác xã hội với người tâm thần

thông tin nhằm xác minh lại thông tin đã thu thập được và bổ sung thêm thông tincần thiết khác

1.3.5.2 Xây dựng kế hoạch can thiệp

Lập kế hoạch là việc xây dựng chương trình hành động để thỏa mãn nhưngnhu cầu của người bị bệnh tâm thần Cụ thể là việc xác định những thay đổi màngười bị bệnh tâm thần muốn đạt được, xác định các nguồn lực tài nguyên cá nhângia đình và cộng đồng mà người bị bệnh tâm thần có thể sử dụng, xác định nhữngviệc phải làm để đạt mục tiêu đó và cách thức thực hiện những hoạt động đó Cầnphải dựa vào hồ sơ bệnh án của mỗi người bệnh tâm thần mà chúng ta xây dựngmục tiêu một cách cụ thể, rõ ràng ví dụ như với người tâm thần vô gia cư, đi langthang ngoài đường nhiều lần thì lập kế hoạch với mục tiêu cụ thể là đưa vào các cơ

sở bảo trợ xã hội, phân công người thực hiện trong các hoạt động( nhân viên côngtác xã hội sẽ làm gì, thân nhân của người bệnh phải làm gì, các cơ quan cung cấpdịch vụ phải làm gì ) và thời gian thực hiện hoạt động phải phù hợp với các thànhviên và đảm bảo quyền lợi cho người bị bệnh tâm thần

1.3.5.3.Triển khai kế hoạch can thiệp

Sau khi có kế hoạch can thiệp nhân viên CTXH thực hiện kỹ năng khai tháckết nối điều phối các nguồn lực để đạt các mục tiêu đề ra Bên cạnh việc khai tháccác tiềm năng từ người bệnh, gia đình thì cần phải phối hợp với các nhà cung cấpdịch vụ ( các tổ chức từ thiện, các cơ sở sản xuất của địa phương, các tổ chức chínhphủ hay phi chính phủ) để thực hiện cung cấp dịch vụ cần thiết theo đúng kế hoạch

đề ra Mặt khác nhân viên CTXH trực tiếp hướng dẫn các kỹ năng cần thiết để họ tựgiải quyết các vấn đề của mình Ngoài ra, nhân viên CTXH phải tiến hành tìm hiểuthêm các nguồn lực từ cộng đồng như: về nhân lực ( các tổ chức người khuyết tậtsẵn có tại địa phương như hội gia đình người khuyết tật, công tác viên, ban điềuhành phục hồi chức năng của xã, phường? Năng lực hoạt động của cơ sở y tế xã/phường, vai trò của chính quyền địa phương), về vật lực ( tại địa phương có cơ sở,nhà cửa, vật liệu gì có thể dùng cho hoạt động phục hồi chức năng cho bệnh nhântâm thần )

1.3.5.4.Giám sát, rà soát:

Trong bước này, nhân viên CTXH cần tổ chức các hoạt động giám sát và ràsoát các công việc đang được triển khai Phối hợp với ekip của mình theo dõi quansát từng người bệnh về tác dụng phụ của thuốc, các hành vi sinh hoạt, các hành vibất thường để kịp thời xử trí

Giám sát về chất lượng cung cấp dịch vụ đã có sự thỏa mãn hoặc chưa thỏamãn với người bị bệnh tâm thần và gia đình họ Khi nhận thấy có việc cung cấpdịch vụ có vấn đề, nhân viên CTXH sẽ rà soát lại trình tự của công việc cung cấpdịch vụ phát hiện ra nguyên nhân điểm hạn chế để kịp thời điều chỉnh kế hoạch canthiệp ( có thể là vấn đề thời gian, người cung cấp dịch vụ, nguồn lực vật chất)

1.3.5.5 Lượng giá và kết thúc:

Đây là lúc nhân viên CTXH đánh giá lại toàn bộ tình trạng của người bị bệnhtâm thần, xem các vấn đề đã được giải quyết chưa, có yếu tố khác nào nảy sinhkhông Đánh giá các triệu chứng tâm thần ( có/ không việc hoang tưởng, ảo giác,ngoại hình quần áo giầy dép có tươm tất hay không, dễ dàng tiếp túc với ngườixung quanh hay không ), đánh giá năng lực tâm lý xã hội, lao động nghềnghiệp Nếu không có vấn đề gì xảy ra có nghĩa là bệnh tật đã ổn định, thì nhânviên CTXH sẽ kết thúc sự trợ giúp tại đây

1.3.6 Nguyên tắc đạo đức trong thực hành công tác xã hội với người tâm thần

Trên cơ sở nền tảng triết lý và giá trị, nguyên tắc nghề nghiệp của ngànhCTXH có nhiều nguyên tắc khác nhau, tuy nhiên trong quá trình làm việc củaCTXH với NTT cần bảo đảm một số nguyên tắc cơ bản sau: [13]

Nguyên tắc tôn trọng chấp nhận NTT: Chấp nhận được xem là một nguyên

tắc cơ bản của CTXH Điều này được thể hiện ở phong cách đối xử với thân chủnhư với nhân cách độc lập kể cả đó là những người bệnh tâm thần; họ có giá trịriêng, có cách nhìn nhận riêng và có khả năng thay đổi Khi làm việc với nhà thamvấn, NTT có những hành vi suy nghĩ mà người bình thường không chấp nhận thậmchí còn lên án những hành vi suy nghĩ đó nhưng nhà tham vấn cần phải chấp nhận

tất cả các biểu hiện tiêu cực đó, chấp nhận không có nghĩa là đồng tình với điều mà

họ làm, cách họ suy nghĩ Cần nhìn nhận rằng, những hành vi suy nghĩ tiêu cực đó

là hậu quả của một nguyên nhân nhất định chứ không phải do chính họ gây ra.Nhiệm vụ của nhà tham vấn phải giúp họ tháo gỡ những rào cản xã hội để họ thayđổi hành vi, suy nghĩ đó phù hợp với thực tiễn Nhà tham vấn phải có lòng tin ở họ,phải thân thiện với họ trong suy nghĩ và hành động Sự chấp nhận của NVXH sẽ tạolòng tin ở NTT thúc đẩy sự hợp tác, chia sẻ, trên cơ sở đó hình thành mối quan hệtương tác trong quá trình hỗ trợ

Không phán xét thân chủ: Đây là nguyên tắc thể hiện ở việc không chỉ trích

hành vi, suy nghĩ của họ dù cho những điều mà họ làm không đúng, cách họ suynghĩ hoặc cảm nhận là không hợp lý.Nguyên tắc này có mối quan hệ với nguyên tắctrên Nhà tham vấn cần chân thành và không lên án họ khi họ mắc sai lầm Khi đếnvới nhà tham vấn, họ mong muốn được thông cảm lắng nghe, thấu hiểu cụ thể nhưtrong những trường hợp người bị bệnh tâm thần có biểu hiện giống như người lườibiếng, bướng bỉnh, khó bảo, vô kỷ luật thì nhân viên CTXH không nên mắng nhiếchay giảng dạy đạo đức cho họ mà cư xử nhỏ nhặn, bình tỉnh, ân cần

Giành quyền tự quyết cho NTT: nhà tham vấn không quyết định thay người

bệnh tâm thần và gia đình của họ mà để họ tự đưa ra quyết định, có sự lựa chọncách giải quyết vấn đề của riêng họ trên cơ sở những thông tin, kết quả trao đổi vớinhà tham vấn Nhà tham vấn chỉ đóng vai trò là người xúc tác và giúp thân chủ đưa

ra các giải pháp và lựa chọn hướng đi phù hợp Nhà tham vấn cần phải có niềm tinvào khả năng tự giải quyết của thân chủ, cần kiên trì với sự tiến bộ của họ có nhưvậy mới tránh được việc làm thay, làm hộ mà nhà tham vấn thiếu kinh nghiệmthường hay mắc phải Việc thân chủ tự đưa ra quyết định còn có tác dụng giúp họ

có trách nhiệm với lựa chọn của mình cũng như sự tham gia tích cực vào giải quyếtvấn đề [13]

Đảm bảo tính bí mật cho người tâm thần: Đây là một trong những nguyên

tắc quan trọng trong khi làm việc với NTT và gia đình của họ Mọi thông tin màNTT và gia đình của họ chia sẻ với nhà tham vấn cần được đảm bảo kín đáo Nhà

tham vấn không được tiết lộ những thông tin liên quan với người khác khi chưa có ýkiến chấp thuận của họ hoặc gia đình họ Tuy nhiên trong một số trường hợp đặcbiệt khi tính mạng của họ bị đe dọa, nhà tham vấn có thể trao đổi với cơ quan chứcnăng hay cá nhân có liên quan để có thể hỗ trợ kịp thời cho thân chủ [13].

1.4 Luật pháp chính sách liên quan đến người tâm thần

Việt Nam không có chính sách riêng về chăm sóc sức khỏe tâm thần, mà một sốnội dung chính sách được đề cập đến trong các chương trình, quyết định khác nhau củaThủ tướng chính phủ phê duyệt Một số chính sách hiện hành của Việt Nam có liênquan đến chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu tập trung vào hai lĩnh vực y tế và xã hội

do Bộ Y tế và Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội chỉ đạo triển khai thực hiện[10]

Bộ Luật tố tụng hình sự năm 2003; Pháp lệnh Giám định tư pháp năm 2004quy định về việc thành lập tổ chức giám định pháp y tâm thần; Luật Dược năm

2005 quy định về quản lý thuốc gây nghiện, thuốc hướng tâm thần và tiền chất làmthuốc, trong đó bao gồm thân chủ là NBTT; Luật Bảo hiểm y tế năm 2005 quy địnhbảo hiểm bắt buộc với các thân chủ bảo trợ xã hội được hưởng trợ cấp hàng tháng

Luật người khuyết tật năm 2010 quy định người có vấn đề tâm thần,, người

có khuyết tật thần kinh là nhóm thân chủ khuyết tật Đây là cơ sở để người có vấn

đề tâm thần được hưởng một số chính sách hỗ trợ của Nhà nước

Quyết định số 32/2010/QĐ-TTg ngày 25/3/2010 của Thủ tướng Chính phủphê duyệt Đề án phát triển nghề công tác xã hội giai đoạn 2010 - 2020 Đề án làmột bước tiến lớn với nhiệm vụ trọng tâm là phát triển công tác xã hội trở thànhmột nghề ở Việt Nam Nâng cao nhận thức của toàn xã hội về nghề CTXH; xâydựng đội ngũ cán bộ, viên chức nhân viên và công tác viên CTXH đủ về số lượng,đạt yêu cầu về chất lượng gắn với phát triển hệ thống cơ sở cung cấp dịch vụ côngtác xã hội tại các cấp, góp phần xây dựng hệ thống an sinh xã hội tiên tiến

- Thông tư 08/ 2010/TT-BNV ngày 25 tháng 8 năm 2010 của Bộ Nội vụ banhành chức danh, mã số ngạch viên chức CTXH Thông tư đã tạo được hành langpháp lý thuận lợi cho việc tuyển dụng cũng như chế độ cho đối tượng làm nghềCTXH

- Quyết định số 1215/QĐ-TTg ngày 22/7/2011 của Thủ tướng Chính phủ vềphê duyệt Đề án trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người tâm thần, ngườirối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng giai đoạn 2011- 2020

- Nghị định 136/2013/NĐ-CP ngày 21 tháng 10 năm 2013, Nghị định củaChính phủ về quy định chính sách trợ giúp xã hội với đối tượng bảo trợ xã hội Nghị định số 28/2012/NĐ-CP của Chính phủ, ngày 10 tháng 04 năm 2012

Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật người khuyết tật

Quyết định 1364/ QĐ-LĐTBXH ngày 02 tháng 10 năm 2012 của Bộ trưởng

Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phê duyệt Quy hoạch mạng lưới cơ sở bảotrợ xã hội chăm sóc và phục hồi chức năng cho người tâm thần, người rối nhiễu tâmtrí dựa vào cộng đồng giai đoạn 2011-2020

Thông tư liên tịch số 115/2012/TTLT- BTC-BLĐTBXH ngày 18 tháng 07năm 2012 của Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về Quy địnhquản lý và sử dụng kinh phí thực hiện đề án trợ giúp xã hội và phục hồi chức năngcho người tâm thần, rối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng giai đoạn 2011-2020

Như vậy có thể thấy tuy chưa có luật riêng cho chăm sóc sức khỏe tâm thần,nhưng Nhà nước cũng đã kịp thời ban hành các thông tư, nghị định liên quan đếnchăm sóc sức khỏe tâm thần Trong các chính sách và các luật của các lĩnh vực liênquan như y tế, xã hội đã chứng tỏ mối quan tâm của Chính phủ Việt Nam trongchăm sóc sức khỏe tâm thần với mọi công dân Đồng thời các thông tư, nghị địnhcũng đã chỉ ra những cách tiếp cận mới với việc phòng ngừa, can thiệp và phục hồichức năng (PHCN) trong chăm sóc sức khỏe tâm thần, đó là nhận thức về sự vàocuộc của toàn xã hội và đặc biệt lĩnh vực CTXH Tuy nhiên các chính sách xã hội

và phục hồi chức năng cho người tâm thần, người rối nhiễu tâm trí còn có những bấtcập nhất định [5]:

- Một là, chưa có tiêu chí lựa chọn người tâm thần, người rối nhiễu tâm tríphục hồi chức năng luân phiên tại các cơ sở bảo trợ xã hội kết hợp với phục hồichức năng tại cộng đồng theo một quy trình liên thông