Xã h i h c, s 3,4 - 1987
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
100
VÀI SUY NGH V V N XÂY D NG L I S NG M I VI T NAM
Chu Kh c
Xây d ng l i s ng m i, xã h i ch ngh a, là v n đ lâu dài, ph c t p và nhi u kháo kh n Các nhà khoa h c vi t nam cùng v i các nghành khác nh kinh t h c, tâm lý xã h i, giáo d c h c, v n hoá… đã ti n hành m t s công trình nghiên c u nh m góp phanà xây d ng t ng b c m t l i s ng
m i phù h p v i nh ng đ c đi m c a dân t c và b n ch t c a ch ngh a xã h i
i m xu t phát c a vi t nam, nh nhi u ng i đã bi t, là t m t n n kinh t ch m phát tri n,
h u qu c a s th ng tr hàng ngàn n m c a ch đ phong ki n, h n tr m n m c a ch đ th c dân, l i
tr i qua m y ch c n m chi n tranh tàn phá n ng n M t khác cu c s ng l i đang đòi h i ph i gi i quy t nhi u v n đ c p bách v kinh t - chính tr - v n Hoá – xã h i Vì v y đ i chi u v i nh ng m c tiêu c a vi c xâu d ng l i s ng m i n c ta thì còn có m t kho ng cách không nh Tuy nhiên, gi đây có nh ng đ ng nét t ng đ i rõ c a l i s ng m i và nh ng ti n đ c n thi t đ tin t ng vào s thành công c a nh ng th p k t i
V ph ng d ên kinh t - xã h i , tuy nhiên c s v t ch t - k thu t còn ch a tho mãn đ c
s phát tri n m nh m c a n n kinh t qu c dân, do nh ng nguyên nhân khách quan và nh ng sai l m khuy t đi m và qu n lý kinh t , qu n lý xã h i,” trong th i kì 1981-1985, n c ta c ng đã hoàn thành hàng m y tr m công trình t ng đ i l n và hàng ngàn công trình v a và nh , trong đó có m t s
c s quan tr ng v đi n, d u khí, xi m ng, c khí, d t, đ ng, thu l i, giao thông….”
V ph ng di n chính tr - xã h i, ng c ng s n vi t nam đã t o đi u ki n thu n l i đ m i
t ng l p nhân dân tham gia vào các ho t đ ng chính tr - xã h i thông qua nhà n c và các đoàn th
qu n chúng Trong m y ch c n m qua, các t ng l p nhân dân, nh t là thanh niên, đã th hi n tính tích
c c chính tr - xa h i b ng vi c tham gia vào công cu c chi n đ u gaình đ c l p th ng nh t b o v t
qu c qu n lý xã hôi theo c ch “ ng lãnh đ o, nhân dân làm ch , nhà n c qu n lý” oàn Thanh
niên C ng s n H Chí Minh là b ph n tiên ti n lôi cu n m i t ng l p thanh niên tham gia các phong trào xây d ng cu c s ng m i Công đoàn đã phát huy vai trò quan tr ng trong vi c đ ng viên cac t p
th lao đ ng thi đua hoàn thành k ho ch nhà n c, góp ph n c i ti n c ch qu n lý kinh t , qu n lý
xí nghi p, gi i quy t nh ng v n đ c th v đi u ki n s n xu t, b o h lao đ ng, nâng cao tay ngh ,
n đ nh và c i thi n đ i s ng công nhân, viên ch c Các t ch c qu n chúng khác nh M t tr n t
qu c, H i Nông dân t p th , H i Liên hi p ph n … c ng tích c c tham gia vào công cu c qu n lý nhà n c và xã h i theo ch c n ng c a đoàn th mình
Trang 2B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
Các đi u ki n chính tr - xã h i nói trên có tác đ ng quan tr ng và là c s ch y u trong vi c xây d ng l i s ng m i
V ph ng di n t t ng và v n hoá xã h i, Vi t nam đã đ t đ c nh ng thành t u đáng k cho vi c giáo d c ki n th c và t t ng H th ng các tr ng ph thông c s và trung h c đ c m
r ng trong toàn qu c H th ng các tr ng ph thông c s và trung h c đ c m r ng trong toàn
qu c a s các vùng trong n c đã ph c p c p I và m t s n i có đi u ki n đã ph c p c p II Trình đ v n hóa c a toàn dân đ c nâng lên rõ r t H th ng các tr ng trung h c và đ i h c đã phát tri n m nh m H th ng các tr ng tuyên hu n, các l p b i d ng, giáo d c t t ng, ch ngh a xã
h i khoa h c và các l p hu n luy n ngày càng đ c m r ng và c ng c i s ng v n hóa đ c đ y
m nh v i m t h th ng ho t đ ng r ng l n bao g m các ph ng ti n thông tin đ i chúng, các th vi n, câu l c b , nhà v n hóa, b o tàng, nhà truy n th ng t Trung ng đ n c s các ngành và các đ a
ph ng, k c nông thông Công tác xu t b n, phát hành sách báo, phim nh đã ph n nào ph c p các khu v c thành th và đ ng b ng Nh ng c s v t ch t v v n hóa – giáo d c này đã phát huy
m nh m hi u qu tuyên truy n xây d ng l i s ng m i, đ y lùi nh ng nhân t tiêu c c trong cu c s ng hàng ngày, đ u tranh v i nh ng nh h ng n ng nè c a v n hóa và l i s ng ch u nh h ng c a ch ngh a phong ki n và ch ngh a th c dân c và m i ó c ng là nh ng đi u ki n quan tr ng đ xây
d ng m t l i s ng m i, lành manh trong khi đ i s ng v t ch t còn ch a cao
V ph ng di n dân c và sinh thái thì Vi t Nam t nhi u n m ph i đ ng đ u v i v n đ gay
g t là t l sinh đ quá cao, trên 2,2% so v i m c trung bình c a th gi i là 1,7% V i trên 60 tri u
ng i, hi n nay Vi t Nam có s dân đ ng hàng th 11 trong h n 150 n c V i đà t ng hàng n m nh
hi n t i, b ng 1,3 tri u ng i thì đ n n m 2000 Vi t Nam s có s dân kho ng 80 tri u i u này d n
đ n nh ng khó kh n l n v đ i s ng nh n, m c, , đi l i, h c hành và nh ng nhu c u khác v v t
ch t và tinh th n, nh b o v s c kh e, ngh ng i, b o v môi tr ng, vi c cung ng các lo i d ch v
đo th v v Vi t Nam đang n l c đ h t l sinh đ trung bình xu ng 1,7% đ ng th i phân b l i dân c lao đ ng gi a các vùng đ đ y m nh khai thác ti m n ng c a đ t n c i h i ng l n th VI
c ng đã ch rõ r ng cu c v n đ ng k ho ch hóa dân s “là m t đi u ki n quan trong đ t ng thu nhâp
qu c dân bình quân đ u ng i, th c hi n các m c tiêu kinh t – xã h i”
Trên đây là nh ng đi u ki n khách quan có m t thu n l i trong hoàn c nh xây d ng l i s ng
m i hi n nay, nh ng còn c n ph i chú ý đ n nh ng đi u ki n ch quan v tâm lý – xã h i, nói lên tình hình chung c a ý th c con ng i, thái đ c a h đ i v i môi tr ng xung quanh tr c ti p là tâm th xã
h i, nhu c u và tình c m xã h i, và nh ng đ nh h ng giá tr quy t đ nh hành vi con ng i Trong khi xây d ng l i s ng m i, ph i gi i quy t hàng lo t nh ng m i quan h có tính quy lu t khách quan h
gi a v t ch t và tinh th n, gi a truy n th ng và tính hi n đ i, gi a tính dân t c và tính qu c t
V n đ quan tr ng hàng đ u là cùng m t lúc ph i gi i quy t tr c h t vi c nâng cao m c s ng
v t ch t và tinh th n cho nhân dân lao đ ng Nói xây d ng l i s ng m i là không chú ý đ n nh ng nhu
Trang 3Xã h i h c, s 3,4 - 1987
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
102
Hai là, gi i quy t m i quan h gi a tính truy n th ng và tính hi n đ i M y ngàn n m l ch s
d ng n c và gi n c đã tinh l c và truy n đ t cho các th h sau nh n đ c tính t t đ p mang b n s c dân t c th hi n trong l i s ng, phong t c, t p quán … c a con ng i Vi t Nam Song dân t c Vi t Nam đã ph i tr i qua nh ng th i k quá dài s ng d i ách phong ki n, th c dân c và m i Nh v y
vi c khai thác nh ng nhân t tích c c trong l i s ng truy n th ng c n, c n ph i duy trì đ u tranh g t b
nh ng y u t phong ki n không còn phù h p v i th i đ i hi n nay ó là nh ng n p ngh , nh ng m u
ng x mà giai c p th ng tr ngày x a quy đ nh đ c ng c ch đ vua quan, rèn luy n con ng i thành nh ng k ph c tùng m quáng, v i hàng lo t các th ch , l nghi ph c t p, t n kém trong c i xin, ma chay d n đ n nh ng th t c mê tín, d đoan, ph n khoa h c Nh ng y u t này hi n còn t n t i dai d ng các vùng nông thôn và ph n nào đô th ng th i ph i đ u tranh quy t li t v i nh ng
bi u hi n c a l i s ng ch u nh h ng c a ch ngh a th c dân m i l y ý th c h t s n ph n đ ng hi n
đ i làm n n t ng L i s ng này đ c du nh p vào mi n Nam theo gót chân c a b n xâm l c M H u
qu c a ch ngh a th c dân m i c a M còn đ l i trong l nh v c này mi n Nam sau khi gi i phóng
1975 là m t đ i quân l u manh, gái đi m, tr m c p, c b c, xì ke, ma túy, da li u, … có t i hàng v n
ng i H n m i n m qua Vi t Nam đã c g ng r t nhi u đ gi i quy t nh ng h u qu n ng n y và
đã đ t đ c nh ng thành tích không nh ã ch a b nh, gi i quy t vi c làm, c i t o hàng ch c gái m i dâm, thi u nhi ph m pháp, ng i nghi n xì ke, ma túy đ a vào các tr ng ph c h i nhân ph m, nông
tr ng s n xu t… ã thu h i trên 35 v n cu n sách, trên 40 ngàn b ng, đ a nh c có n i dung x u, trên
100 ngàn tranh nh và hàng nghìn cu n phim đ i tr y, ph n đ ng Song còn r t nhi u công vi c ph i làm Chính vì th i h i ng l n th VI đã nh n m nh nhi m v : “ch ng nh ng tàn tích v n hóa
Trang 4B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
Ba là, gi i quy t m i quan h gi a tính dân t c và tính qu c t Trong l i s ng, s giao ti p trao đ i h c t p l n nhau là đi u di n ra th ng xuyên, nh t là trong th i đ i hi n nay, khi ph ng ti n giao thông và nh ng ti n b khoa h c - k thu t v truy n tin đã có nh ng thành t u tuy t v i B ng phim nh, vô tuy n, truy n hình, con ng i c a dân t c này có th hi u đ c sinh ho t, phong t c t p quán c a dân t c khác m t x s xa xôi hàng v n d m i u này làm cho l i s ng và v n hóa c a các dân t c ngày càng phong phú đa d ng Tuy nhi n s giao ti p v n hóa và l i s ng các dân t c có
nh ng m t ti n b và có ích, đ ng th i có nh ng m t không phù h p v i giá tr v t ch t và tinh th n do
nh ng nhân t bên trong và do s ti p xúc v i bên ngoài t o thành Trong s giao ti p đó có s l a
ch n nh ng giá tr đáp ng đ c nh ng nhu c u tr c m t, phù h p v i đ c đi m truy n th ng dân t c
đ h i nh p vào kho tàng giá tr dân t c Ng c l i, nh ng y u t t t đ p trong l i s ng c a con ng i
Vi t Nam c ng có th đóng góp vào giá tr chung c a th gi i Trong đi u ki n hi n nay, thanh niên
th ng là l p ng i đi đ u trong vi c ti p thu cái m i t bên ngoài, nh t là v ph ng di n v n hóa
c a l i s ng Do đó ph i phân tích h ng d n cho h th y, trong nh ng y u t v n hóa qu c t , cái gì
là phù h p, cái gì là không phù h p v i b n ch t kinh t - v n hóa, xã h i c a đ t n c Ch ng h n đó
là s quan tâm c th đ n m t n m c, m t đ u tóc c a thanh niên Gi i quy t m i quan h gi a dân
t c và qu c t là m t v n đ không đ n gi n, đòi h i m t s lãnh đ o đúng đ n, s ph i h p c a nhi u ngành, nhi u gi i t o nên d lu n r ng rãi trong xã h i đ u n n n nh ng l ch l c quá tr n ho c nh ng
e dè, nghi ng i luôn có th x y ra trong th c ti n cu c s ng
Trên cái n n c a nh ng đi u ki n khách quan và ch quan trên đây, chúng tôi c g ng áp d ng cách ti p c n liên ngành (kinh t – tâm lý xã h i – s ph m h c – v n hóa – xã h i h c) đ làm n i rõ
nh ng ch báo t ng h p v các m t c b n c a l i s ng
1 Lao đ ng
Nh ng đ c tr ng b i l i s ng xã h i ch ngh a đ c bi u hi n tr c tiên trong tính ch t m i
c a lao đ ng Giá tr c a lao đ ng đ c th c hi n và nh n th y ngày càng đ y đ do xóa b đ c
nh ng chi m h u t nhân v t li u s n xu t và ch đ ng i bóc l t ng i T sau n m 1945 trên
mi n B c Nhà n c Vi t Nam đã ti n hành c i t o xã h i ch ngh a đ i v i công th ng nghi p t b n
t doanh thành th và c i cách ru ng đ t nông thôn, xóa b giai c p lao đ ng đem l i quy n lao
Trang 5Xã h i h c, s 3,4 - 1987
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
104
Tuy nhiên, v n đ không ch d ng l i m t s l ng Khía c nh ch t l ng c a lao đ ng có liên quan ch t ch đ n ba ch báo: s hài lòng, s sáng t o và rèn luy n trong lao đ ng con ng i nh n
th c đ c giá tr lao đ ng trong vi c th a mãn các nhu c u trong đó có nhu c u lao đ ng S hài lòng
đ i v i lao đ ng không ch vì nó t o ra ngu n thu nh p chính đáng mà còn là đi u ki n đ th hi n và phát huy n ng l c th ch t và tinh th n c a con ng i M c đ hài lòng liên quan đ n nh ng đi u ki n lao đ ng, trong đó ph i k đ n m c đ n ng nh c c a lao đ ng, c ng đ lao đ ng, c ng đ lao
đ ng, nh ng đi u ki n v nhi t đ , ánh sáng, ti ng n, đ rung … Tình tr ng không hài lòng v i nh ng
đi u ki n lao đ ng th ng d n đ n thái đ th , ngu n g c c a s tùy ti n, vô trách nhi m, lãn công
và t đó d n đ n các hi n t ng tiêu c c khác K t qu đi u tra xã h i h c 6 nhà máy, xí nghi p t i
Hà N i cu i n m 1984 cho th y ch có 36% công nhân hài lòng v đi u ki n s n xu t, an toàn k thu t, 35,7% hài lòng v đi u ki n nâng cao tay ngh , có 16,5% công nhân cho r ng công vi c đ c giao
ch a khóp v i trình đ tay ngh , 22,5% công nhân th ng xuyên b thay đ i công vi c, 46,8% công nhân cho r ng đ nh m c lao đ ng quá cao
C ng c n chú ý đ n khía c nh tâm lý xã h i trong s hài lòng đ i v i lao đ ng V n đ này tùy thu c vào ng i lãnh đ o t p th lao đ ng và nh ng m i quan h qua l i gi a nh ng ng i lãnh đ o
v i c p d i: ng i lãnh đ o ph i đ c công nhân tín nhi m, có đ o đ c chí công vô t , quan tâm đ n
m i ng i đ làm cho đ n v đoàn k t, thân ái giúp đ nhau cùng gánh vác công vi c chung Trong
cu c đi u tra nói trên ch có ngót 1/3 công nhân hài lòng v s đánh giá c a lãnh đ o đ i v i mình, còn 32,5% ch a hài lòng Cu i cùng m c đ hài lòng đ i v i lao đ ng còn liên quan đ n các y u t kích thích v t ch t và tinh th n đ i v i ng i lao đ ng Kích thích v t ch t đ i v i ng i lao đ ng là t t y u khách quan trong su t th i k xây d ng xã h i ch ngh a C n ph i áp d ng nguyên t c phân ph i theo lao đ ng, g n ch t ti n l ng v i n ng su t lao đ ng Nh ng đ ng th i không đ c sao nhãng vi c giáo d c t t ng, làm cho m i ng i th y rõ trách nhi m, ph n đ u h t s c mình đ xây d ng đ t
n c Trong cu c đi u tra xã h i h c nói trên, m i có 28,1% công nhân hài lòng v i ti n l ng, 25,3%
v i ti n th ng, 19,8% v i khuy n khích tinh th n, 25,9% v i phúc l i c a xí nghi p
Trang 6B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
Ng i lao đ ng trong ch đ m i ph i là ng i có tinh th n sáng t o, có ý th c tìm tòi c i ti n trong lao đ ng Lao đ ng sáng t o có n i dung r t phong phú, bao g m các lo i ho t đ ng trí l c trong quá trình lao đ ng, s t do l a ch n quy trình k thu t c n thi t đ t ng n ng su t, làm ra nhi u c a
c i v i chi phí n ng l ng, nguyên v t li u ít nh t đ đ t ch t l ng hi u qu cao nh t Trong m t
cu c đi u tra xã h i h c qu n I thành ph H Chí Minh, tr l i câu h i: “T mình phát huy sáng
ki n” thì có 23,7% s ng i đ c h i tr l i “th ng xuyên”, 59,4% s ng i tr l i “đôi khi” T t nhi n s xu t hi n sáng ki n trong s n xu t còn ph thu c vào trình đ chuyên môn, h c v n, l a tu i, thâm niên thì s ng i có sáng ki n ch trên d i 10%
Mu n lao đ ng t t, ng i công nhân ph i ra s c rèn luy n nâng cao trình đ v m i m t đ có
th đ m đ ng nh ng nhi m v ngày càng cao, đòi h i k n ng chuyên môn sâu Trong cu c đi u tra nói trên t i thành ph H Chí Minh, khi đ c h i “b n có th rèn luy n tay ngh cho m i ngày đ c
gi i h n không?” thì 71,3% trong t ng s ng i đ c h i tr l i là “th ng xuyên” Hà N i, con s tính theo trình đ ngh nghi p dao đ ng t 42% đ n 59,5% Nh ng s li u trên đây nói lên r ng, m t
m t vi c t ch c giáo d c trong lao đ ng đã đ c các đ n v quan tâm; m t khác ý th c t giáo d c, rèn luy n c a công nhân ngày đ c t ng lên
Hi n nay lao đ ng ch a ph i là ni m vui, song đ t n c chúng ta đang chuy n t s n xu t nh lên s n xu t l n, c n trông mong vào lao đ ng c a m i t ng l p o đ c cao nh t c a ta là có thái đ lao đ ng nhi t tình và đ t hi u qu lao đ ng cao nh t
Chúng ta đang đ ng tr c tình hình khó kh n, nhi u tiêu c c trong lao đ ng, nhi u ng i ch a
có công n vi c làm M t s ng i tr n tránh lao đ ng v t v đ tìm ki m thu nh p phi lao đ ng Trong m t s c s , do t ch c s n xu t kém và chính sách xã h i ch a phù h p, nên lao đ ng trong
ch ng đ ng đ u tiên ch a đ t t i m c xã h i yêu c u
Xây d ng m t l i s ng m i l y lao đ ng làm tiêu chu n đ u tiên là m t công vi c khó kh n,
ph c t p Nh ng kh o sát c a chúng tôi cho th y: hi n nay trong các c s còn nhi u quan tâm ch a đúng đ n v thái đ đ i v i lao đ ng N i lên khá rõ nét là hai chi u h ng đ i l p M t bên th ng
nh t l i ích c a t p th và cá nhân, tích c c lao đ ng, làm vi c sáng t o M t phía khác ng i lao đ ng, tìm cách h ng th t nh ng ngu n phi lao đ ng V n đ quan tr ng b c nh t mà đ i h i VI đ ra là
n m v ng nguyên t c phân ph i theo lao đ ng, đãi ng công b ng v t ch t và tinh th n cho ng i lao
đ ng, k p th i khen th ng nh ng ng i có n ng su t lao đ ng cao, m t khác kiên quy t ng n ch n
nh ng hành đ ng tham ô, lãng phí, ch y l i, ch y theo nh ng h ng th không chính đáng Ngoài ra,
vi c b i d ng k thu t, chuyên môn, v n hóa c ng đem l i t ng b c cho ng i lao đ ng ni m tin
t ng, ph n kh i C i thi n nhà cho lao đ ng, ch m lo đ i s ng nhân dân, hoàn thi n l i nhà tr , b o
h lao đ ng c ng là nh ng chính sách chính sách tích c c đ lao đ ng tr thành thi t y u đ i v i m i con ng i Nh ng c g ng trên đây c a ng và Nhà n c đang góp ph n xây d ng m t l i s ng m i,
đ t lao đ ng lên b c thang cao nh t trong giá tr
Trang 7Xã h i h c, s 3,4 - 1987
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
106
2 Tính tích c c chính tr - xã h i
S tham gia t giác c a nhân dân lao đ ng vào các ho t đ ng chính tr - xã h i là m t đ c tr ng
c a l i s ng m i xã h i ch ngh a Tính tích c c c a chính tr - xã h i th hi n c th con ng i m i
v i s giác ng cao v chính tr , s ng có lý t ng, có tình c m cao đ p, có tri th c và n ng l c hoàn thành m i nhi m v , lao đ ng có k lu t, có k thu t, có n ng su t cao, tôn tr ng pháp lu t, các quy
t c c a đ i s ng công c ng, có lòng yêu n c xã h i ch ngh a n ng nàn, có tinh th n qu c t vô s n chân chính, có ý th c làm ch và tham gia m i m t trong các ho t đ ng xã h i
N i dung c a tính tích c c chính tr - xã h i bao g m vi c thi hành các ngh a v công dân (đ i
v i thanh niên tr c h t là ngh a v đ i v i T Qu c, b o v chính quy n cách m ng), tham gia vi c
qu n lý xã h i thông qua các c quan dân c , các y ban ki m tra công nhân, các t ch c công đoàn, oàn thanh niên, H i liên hi p ph n , M t tr n T qu c … và tham gia vào các phong trào thi đua xã
h i ch ngh a
Hi n nay, T ng Công đoàn lao đ ng Vi t Nam lãnh đ o s l ng công nhân viên ch c chi m 6% t ng s dân, t o ra m t s l ng s n ph m chi m 37,5% t ng s n ph m xã h i, b o đ m 65,15% ngân sách Nhà n c T ng s công nhân viên ch c chi m 16% l c l ng lao đ ng xã h i, trong đó có 60% là công nhân tr S n công nhân chi m t i 46%
oàn thanh niên c ng s n H Chí Minh đã phát huy đ c vai trò tích c c c a mình trong vi c thu hút thanh niên vào các ho t đ ng xã h i Trong m t cu c đi u tra thành ph H Chí Minh v ý
th c đ i v i đoàn qua 4 nhóm: 1- thanh niên sinh ho t t i nhà v n hóa thành ph , 2- thanh niên công nhân, 3-thanh niên nông thôn ngo i thành, 4- thanh niên khu ph làm ngh t do, thì 74% thu c nhóm hai, 71,2% thu c nhóm ba, 64% và 64,2% thu c nhóm m t và b n t ra tha thi t v i oàn và cho r ng
c n giúp đ thanh niên thành ph rèn luy n ti n b
Thi đua xã h i ch ngh a là ph ng pháp h t s c quan tr ng đ nâng cao tính tích c c chính tr
- xã h i c a con ng i m i trên t t c m i l nh v c s n xu t, h c t p, ho t đ ng xã h i … Trong cu c
đi u tra 66 nhà máy t i Hà N i, 68,9% s ng i đ c h i đã tham gia đ u đ n các phong trào thi đua
do ngành phát đ ng, 82,1% công nhân tham gia th ng xuyên nh ng cu c thi do nhà máy t ch c Chính vì có tham gia thi đua nên 94,9% công nhân Nhà máy d ng c s m t, 95,8% công nhân Xí nghi p may Th ng Long, 87,2% công nhân nhà máy k o H i Hà, 84,3% công nhân xí nghi p d t Mùa ông đã th ng xuyên hoàn thành k ho ch
Thanh niên ta đã c ng hi n xu t s c vào th ng l i c a hai cu c chi n tranh b o v T qu c, làm tròn ngh a v qu c t và t ng c ng c ng c an ninh và qu c phòng c a đ t n c Bên c nh nh ng thành tích to l n, tình hình thanh niên ta còn đang đ t ngh a v quân s còn t n t i trong m t b ph n thanh niên, nhi u ng i không mu n ph c v lâu dài trong quân đ i Thanh niên là b đ i xu t ng có tâm tr ng lo l ng v công vi c làm, còn b n kho n, thi u tin t ng vào vi c th c hi n các chính sách Các gia đình còn ch a yên tâm v tình tr ng gian kh , thi u th n c a đ i s ng chi n s M t s ng
Trang 8B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
V n đ này c n thi t ph i nghiên c u k l ng h n đ có m t chính sách thích h p nâng cao tính tích c c chính tr - xã h i c a thanh niên đ i v i ngh a v tham gia b o v T qu c
Nhân dân lao đ ng, đ c bi t là thanh niên, đã có thái đ tích c c ng h cu c đ u tranh ch ng tiêu c c hi n đang tri n khai m nh m trên đ t n c Vi t Nam Trong cu c đi u tra xã h i h c H i
An (Qu ng Nam- à N ng) có 75,6% thanh niên nông dân, 56,3% thanh niên ti u th công nghi p và 55,7% thanh niên công nhân viên ch c tán thành và kiên quy t ch ng tiêu c c, th ng th n đ u tranh
m c dù bi t có th b trù d p
V i nh ng bi u hi n nêu trên, chúng ta có đ y đ c n c đ tin r ng tính tích c c chính tr – xã
h i c a nhân dân lao đ ng Vi t Nam có c s xã h i v ng ch c đ phát tri n
3 i s ng hàng ngày
ây là m t c b n th ba c a l i s ng bao g m toàn b l nh v c sinh ho t sau gi lao đ ng xí nghi p, c quan… Nh ng ho t đ ng này di n ra t i n i c ng trong kho ng 2/3 th i gian c a m t ngày, nh m đ m b o cho ng i lao đ ng ph c h i th l c, th a mãn nh ng nhu c u v đ i s ng nh
n, , h c hành, ch m sóc s c kh e, giao ti p xã h i, ngh ng i và gi i trí, giáo d c con cái… trên, chúng tôi đã đ c p đ n nh ng khó kh n hi n nay trong vi c đ m b o nh ng nhu c u t i thi u v đ i
s ng đây ch đ c p đ n nh ng v n đ xã h i, qu th i gian và vi c t ch c s d ng th i gian r i trong sinh ho t gai đình hàng ngày là nh ng v n đ có nh h ng không nh đ n vi c nâng cao m c
s ng v t ch t và tinh th n c a ng i lao đ ng
D i ch đ xã h i ch ngh a, d ch v xã h i là m t nhi m v h t s c quan tr ng đ i v i đ i
s ng nhân dân, nh t là thành th , và đ i v i vi c hoàn thi n các quan h xã h i nh m xay d ng m t
l i s ng v n minh, h nh phúc Các ngành d ch v xã h i bao g m l ng th c, th c ph m, ch t đ t, s a
ch a đ dùng, may m c, giao thông… có liên quan tr c ti p đ n t ng ng i, t ng đ n v gia đình đô
th i v i ch em công nhân viên ch c thì làm d ch v xã h không còn có ý ngh a l n v gi i phóng
ph n , th c hi n namnwx bình quy n Nh ng vi c mua l ng th c, th c ph m, ch t đ t Hà N i
hi n nay còn t n thi u nhi u th i gian và v t v Th ng nghi p tuy có nhi u c g ng c i ti n ph ng
th c bán hàng thu n ti n, nh ng vì ngu n hàng không rót v k p th i nên có lúc c ng th ng D ch v may m c hi n nay t nhân chi m u th trên th tr ng m c dù giá công cao r t nhi u l n so v i qu c doanh qu n I thành ph H Chí Minh, 98% s ng i đ c h i khen ch t l ng may qu n áo c a t nhân là v a ý, may k , b n ch c, h p th i trang, tr đúng h n, chi u khách, thái đ vui v , hòa nhã
M t s ngành d ch v khác nh gi t là, nhu m, s a ch a xe đ p, xe máy, ti vi, giày dép, đ ng h … thì các c s qu c doanh ch a v n ra làm ch đ c th tr ng và các thành ph l n nh Hà N i, thành
ph H Chí Minh đã ban hành k p th i nh ng quy đ nh m i cho phép phát tri n các ngành d ch v cá
th và gia đình ó là ti n đ quan tr ng đ gi i quy t nh ng khó kh n v d ch v xã h i hi n nay
Trang 9Xã h i h c, s 3,4 - 1987
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
108
D ch v chuyên tr công c ng đóng vai trò to l n trong vi c đ m b o nhu c u đi l i c a nhân dân trong thành ph và các đ a ph ng v i nhau Hà N i hi n có m t tri u xe đ p, chi m 75%
ph ng ti n đi l i hàng ngày, ô tô buýt ch m i đ m b o đ c 10% nhu c u Theo đi u tra t i m t khu
t p th Hà N i thì kho ng cách trung bình t nhà đ n khu làm vi c c a ng i đi xe đ p hi n nay là 5,2km, th i gian trung bình đi h t 34 phút m t l n không k nh ng gi cao đi m b ùn t c các nút giao thông Nói chung t t c các lo i d ch v chuyên tr hành khách hi n nay ch a đáp ng đ c nhu
c u c a nhân dân
C c u và tính ch t s d ng qu th i gian hàng ngày ph n ánh nh ng m t khác nhau c a ho t
đ ng s ng đ ng th i đ c tr ng cho s th a mãn th c t c a các nhu c u c a con ng i M t qu th i gian h p lý ph i đ m b o đ c vi c t o ra c a c i v t ch t và tinh th n, phát tri n cá nhân và các t p đoàn xã h i, ngh ng i và gi i trí Ch ngh a xã h i luôn c g ng t o m i đi u ki n đ m i cá nhân,
m i gia đình s d ng t t th i gian cho nh ng nhu c u chính đáng, phát tri n và h ng th m i giá tr tinh th n
M t cu c đi u tra xã h i h c đ i v i công nhân viên ch c, tri th c khu Th ng ình – Hà
N i cho th y th i gian chênh l ch c a nam so v i n chênh l ch nhau ngót 7 gi m t tu n, th i gian sinh ho t c n thi t chênh l ch nhau ngót 10 gi Còn th i gian r i hàng ngày quá ít i, nam ch a đ n 3
gi , n ch a đ n 3 gi /ngày
Vi c s d ng th i gian r i có ý ngh a nh m t nhân t thúc đ y ti n b xã h i t o thành m t
m t quan tr ng trong l i s ng c a con ng i có v n hóa và đ o đ c Trong m t cu c đi u tra t i thành
ph H Chí Minh, k t qu cho th y đang s d ng th i gian rõi vào các ho t đ ng v n hóa đóng vai trò quan tr ng nh t: 87,1% ng i đ c h i có đi xem phim r p, 73,8% nghe ca nh c các t đi m v n hóa, 62,4% nam thanh niên ch i th thao sân bãi công c ng, 73,9 % đ c sách th vi n, 16,4% tham gia sáng tác và bi u di n nghi p d câu l c b C c u các ho t đ ng giao ti p là 86,7% v i cha m ,
h hàng, 79,4% v i b n bè, 64,6% v i b n tâm tình,73% v i láng gi ng, 48% v i các nhóm s thích nông thôn (t nh Thái Bình), khi đ c h i “làm gì trong th i gian r i”, 70,9% thanh niên tr l i đ c sách, 49,6% đánh c , 40% đàn hát, 33,4% ch i th thao, ch có 8,4% là không có hình th c gi i trí nào
H i An ( Qu ng Nam – à N ng) cu c đi u tra v s d ng th i gian r i đ a t i k t qu đ i v i ba nhóm sau đây: nông dân th ng xuyên đ c sách báo, 62,2% nghe radio, xem ti vi 55,2%, công nhân viên ch c: 52,7% và 48,8%: lao đ ng ti u th công nghi p: 42,5% và 54,9% Nói chung vi c t ch c vui ch i gi i trí trong th i gian r i thành th và các vùng ven n i có thu n l i v c s v t ch t, song các vùng nông thôn và mi n núi xa xôi v n còn nhi u kho ng tr ng c n b khuy t
4 V n hóa tinh th n
ây là m t r t quan tr ng trong l i s ng Trong đ i s ng còn nhi u khó kh n, các cá nhân và gia đình đã có m t s c g ng r t l n đ t c i thi n đ i s ng v n hóa tinh th n tích c c Th i gian r i tuy không nhi u, nh ng m i ng i đã c g ng s d ng có ích M t ph n quan tr ng trong c c u th i
Trang 10B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
M t m t khác c a khía c nh v n hóa là xây d ng n n p giao ti p n i công c ng Giao ti p mang tính v n hóa cao ph i tr thành quy t c hành vi c a m i ng i trong xã h i B v n hóa cùng ban
n p s ng m i trung ng đã ban hành và phát đ ng nhi u phong trào gi gìn tr t t v sinh và tr t t
n i công c ng, áp d ng c bi n pháp giáo d c l n hành chính đ làm cho cái t t, cái đúng trong hành
vi ng x ngày càng chi m u th , lo i b d n nh ng hi n t ng x u, sai trái còn di n ra hàng ngày trên đ ng ph và nh ng n i t p trung đông ng i
Các th t c ma chay, c i xin, mê tín d đoan do xã h i c đ l i còn khá n ng n trên đ t n c
Vi t Nam Song, v i phong trào n p s ng m i do B V n hóa phát đ ng, chúng ta đã b c đ u t o nên
nh ng ho t đ ng m i có tính v n hóa c ng c m i quan h t t đ p gi a ng i v i ng i Vi c c i,
vi c tang đang đi d n vào quy c m i, tránh đ c lãng phí và các th t c phi n hà, đ t yêu c u v n minh, ti n b và khoa h c V l h i thì duy trì nh ng h i có truy n th ng đ p nh H i n Hùng, H i
ng a, H i Ki p B c… và ng n ch n các hành vi mê tín d đoan ho t đ ng d i danh ngh a này
Kh p các đ a ph ng đ u có h i tr ng th , m i khi có ng i già qua đ i thì đ c t p th giúp đ v i l nghi trang tr ng, tránh đ c vi c n u ng t n kém Vi c c i hoàn toàn theo n p s ng m i, t b n p
s ng c đã đ c kh ng đ nh trong nh n th c c a nhi u ng i Trong cu c đi u tra xã h i h c V nh Phú, 72,7% thanh niên cho r ng “ch c n đ ng ký k t hôn y ban r i v gia đình t ch c Còn Hà
N i thì 55,9% cho r ng nên b vi c làm c m i khách, 30% cho r ng nên b chia tr u cau, 40,2 cho
r ng không nên thuê áo c i, 5,9% cho r ng ch c n đ ng ký không liên hoan m n ng t gì h t
V khía c nh th m m c a l i s ng thì nhi u n m nay chúng ta đã c g ng th c hi n Ngh quy t i h i ng C ng S n Vi t Nam l n th IV là đ a cái đ p vào cu c s ng hàng ngày” ó c ng
là m t trong n m n i dung c a phong trào n p s ng m i do B V n hóa đ ra, đ c s h ng ng c a các ngành qu n lý đô th , ki n trúc, xây d ng, v n h c – ngh thu t… Cái đ p đây hi u theo ngh a
h p v ngo i hình ( không bàn t i cái đ p v tinh th n, trong lao đ ng, trong giao ti p… các m t c
b n c a l i s ng) th hi n trên t ng con ng i c th trong t ng gia đình và trong môi tr ng chung
c a toàn xã h i i v i cá nhân nh t là thanh niên, chúng ta h ng d n cho t ng l p tr nh ng tiêu chu n gi n d , kh e m nh và trang nhã Trong hoàn c nh khó kh n, các gia đình v n gi n n p gon gàng, b trí n i th t h p lý Cu c v n đ ng c a phân h i m thu t (H i v n ngh Hà N i) làm thí đi m
100 h có di n tích h p, áp d ng b trí khoa h c và th m m có tác d ng làm t ng thêm di n tích làm