Công tác xã hội nhóm đối với sinh viên dân tộc thiểu số từ thực tiễn trường cao đẳng sư phạm lào cai tt

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Công tác xã hội nhóm đối với sinh viên dân tộc thiểu số từ thực tiễn trường Cao đẳng sư phạm Lào Cai” để làm đề tài nghiên cứu.. Tình hình

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VŨ THANH THỦY

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM ĐỐI VỚI SINH VIÊN DÂN TỘC THIỂU SỐ TỪ THỰC TIỄN TRƯỜNG

CAO ĐẲNG SƯ PHẠM LÀO CAI

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số: 60.90.01.01

TÓM TĂT LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI, 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN THANH BÌNH

Phản biện 1: PGS.TS NGUYỄN HỒI LOAN

Phản biện 2: TS ĐỖ THỊ VÂN ANH

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Họp tại: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam giờ phút

ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói “Con người là nhân tố chìa khóa” chính vì lẽ đó phát triển con người luôn là một vấn đề được quan tâm hàng đầu của các quốc gia Trong xu thế mở cửa hội nhập hiện nay, việc phát triển về nhân cách, phẩm chất, thành thục các kỹ năng cơ bản của con người là một việc làm hết sức cần thiết

để mỗi người có thể tự khẳng định phong cách của chính mình Đặc biệt là đội ngũ tri thức trẻ, chủ nhân tương lai của đất nước, cần có các định hướng đúng đắn về các giá trị trong cuộc sống Việc nghiên cứu định hướng các giá trị của sinh viên tri thức trẻ có một ý nghĩa quan trọng nhằm tìm hiểu, khơi dậy và phát huy những khả năng tiềm ẩn, giúp sinh viên nắm vững những phẩm chất, những kỹ năng

để đáp ứng nhu cầu của xã hội

Việt Nam đang ngày càng phát triển về tất cả các mặt và trên tất cả các lĩnh vực của đời sống: kinh tế, văn hóa, xã hội… Vì vậy đòi hỏi mỗi cá nhân phải có các kỹ năng, những năng lực để tồn tại và phát triển

Sinh viên là một bộ phận trí thức đặc biệt, là nguồn lao động dồi dào, góp phần không nhỏ trong công cuộc xây dựng và thay đổi diện mạo của đất nước Việc giáo dục và trang bị các kỹ năng là cần đối với sinh viên là thách thức đối với gia đình và nhà trường Mặt khác, tốc độ phát triển công nghệ thông tin như hiện nay đòi hỏi sinh viên phải thành thục các kỹ năng và phương pháp học tập tốt để có khả năng tự học và tự trau dồi kiến thức cho mình Khác với học sinh phổ thông, khi tham gia học ở các trường chuyên nghiệp đòi hỏi sinh viên phải có các kỹ năng và phương pháp học tập tương ứng, chủ động, tích cực để có thể tiếp thu một lượng tri thức lớn Với môi

2

trường học tập mới, sinh viên phải đi sâu và tìm hiểu những môn học, những chuyên ngành khoa học cụ thể, hoạt động này mang tính độc lập và tự chủ và sáng tạo cao Tất cả những yêu cầu này sinh viên phải tự hoàn thiện để tự tin hòa nhập Không chỉ có học tập, sinh viên phải tham gia tích cực vào các hoạt động tập thể và hoạt động xã hội Chất lượng các hoạt động luôn có mối quan hệ chặt chẽ với các kỹ năng cơ bản của mỗi sinh viên

Vì vậy, việc hình thành và phát triển kỹ năng, trọng tâm là kỹ năng giao tiếp của sinh viên DTTS trường CĐSP Lào Cai là một vấn

đề cấp bách hiện nay cả về lý luận và thực tiễn

Là một giảng viên trường CĐSP Lào Cai, được đào tạo cơ bản chuyên ngành Công tác xã hội, tôi nhận định rằng: Nếu tổ chức

có hiệu quả các hoạt động với sự trợ giúp của “Công tác xã hội nhóm”, SV sẽ có nhiều điều kiện, môi trường tốt để phát triển kỹ năng cần thiết đáp ứng mục tiêu đã xác định ở trên

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Công tác xã hội nhóm đối với sinh viên dân tộc thiểu số từ thực tiễn trường Cao đẳng sư phạm Lào Cai” để làm đề tài nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Một số đề tài thạc sỹ, tiến sỹ trong nước nghiên cứu các lĩnh vực liên quan đến kỹ năng công tác XH nhóm của sinh viên:

Luận án tiến sỹ “Kỹ năng công tác xã hội nhóm của SV ngành công tác xã hội” của tác giả Hà Thị Thư (2012) đã tập trung nghiên cứu thực trạng, biểu hiện và các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng công tác xã hội nhóm trong hoạt động thực hành, thực tập của

SV trong quá trình đào tạo Khảo sát, đánh giá kỹ năng công tác XH nhóm của SV ngành công tác XH và các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng kỹ năng đó; đề xuất và tổ chức thực nghiệm làm rõ tính khả thi

3

của một số phương phâp dạy học trong quâ trình đằ tạo, giúp nđng cao kỹ năng công tâc XH nhóm cho SV

Luận văn thạc sỹ của tâc giả Nguyễn Thị Thu Nguyệt (2015)

“Công tâc xê hội nhóm trong việc hỗ trợ sinh viín Trường Đại học Thăng Long cai nghiện Game online” Kết quả nghiín cứu đê phản ânh thực trạng nghiện Game online của sinh viín với tần suất vă mức

độ khâc nhau Hậu quả để lại những tâc động tiíu cực đến hoạt động học tập, quâ trình phât triển nhận thức - tình cảm vă câc mối quan hệ xung quanh của sinh viín Đề tăi đề xuất mô hình của Công tâc xê hội nhóm với vai trò của nhđn viín Công tâc xê hội trong trường học trong việc trợ giúp sinh viín giảm thiểu hănh vi chơi Game online hiện nay một câch thiết thực vă hiệu quả

Hầu hết câc đề tăi tập trung đânh giâ thực trạng, thử nghiệm câc biện phâp tâc động để hình thănh vă phât triển câc kỹ năng công tâc XH nhóm, góp phần cải thiện thực trạng, nđng cao chất lượng giâo dục

Ngoăi ra một số tâc giải khâc nghiín cứu dưới góc độ câc kỹ năng của SV, hoặc HSSV người dđn tộc thiểu số, như:

- Tâc giả Chđu Thúy Kiều với luận văn thạc sỹ (2013): “Kỹ năng giao tiếp của sinh viín sư phạm trường cao đẳng Cần Thơ” đê

đi sđu nghiín cứu thực trạng kỹ năng giao tiếp, trín cơ sở đó đề xuất một số biện phâp như: Hình thănh nhận thức, nhu cầu, động cơ rỉn luyện kỹ năng giao tiếp; Trang bị hệ thống tri thức lý thuyết về giao tiếp; Tổ chức cho SV thực hănh những băi tập; Tổ chức câc hoạt động dạy học tích cực để nđng cao kỹ năng giao tiếp cho SV giúp họ

có điều kiện học tập tốt, có năng lực giao tiếp với cộng đồng vă lăm tốt nhiệm vụ của người giâo viín

Ngoăi ra còn một số đề tăi nghiín cứu khâc như:

4

- Tác giả Thái Doãn Đường với đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh các trường phổ thông dân tộc nội trú trên địa bàn tỉnh Kon Tum”

Như vậy, hầu hết các đề tài tập trung nghiên cứu đánh giá thực trạng kỹ năng của SV, HS, những khó khăn mà các em thường gặp, từ đó đề xuất các giải pháp để giáo dục kỹ năng cần thiết cho sinh viên, quản lý các hoạt động giáo dục các kỹ năng để giúp HS,

SV thích nghi với môi trường học tập, môi trường XH khi các em trưởng thành Các công trình trên đã đề cập đến một số khía cạnh nào

đó về công tác xã hội đến sinh viên dân tộc thiểu số nhưng chưa có

đề tài nào đề cập đến công tác xã hội đối với sinh viên dân tộc thiểu

số ở một tỉnh miền núi vùng cao Đề tài tôi chọn làm vấn đề nghiên cứu này không trùng lặp với bất cứ đề tài nào trước đây

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đánh giá thực trạng kỹ năng của sinh viên dân tộc thiểu số trường CĐSP Lào Cai trong các hoạt động Trên cơ sở đó áp dụng phương pháp công tác xã hội nhóm để hỗ trợ SV phát huy nội lực, giáo dục các kỹ năng cơ bản, đặc biệt là kỹ năng giao tiếp, giúp SV thích ứng với môi trường học tập, rèn luyện trong trường sư phạm và môi trường công tác sau khi ra trường

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, tìm hiểu lý thuyết về phương pháp công tác xã hội nhóm để nâng cao các kỹ năng cho sinh viên và khả năng áp dụng phương pháp công tác xã hội nhóm trong thực tiễn

Thứ hai, tìm hiểu thực trạng kỹ năng của sinh viên dân tộc thiểu số trường CĐSP Lào Cai và nguyên nhân của thực trạng đó

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác xã hội nhóm đối với sinh viên dân tộc thiểu số từ thực tiễn của trường CĐSP Lào Cai

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận

Với đề tài này chúng tôi sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng để phục vụ cho việc nghiên cứu Những vấn đề liên quan đến công tác xã hội nhóm, lý luận về vấn đề nghiên cứu cũng được phân tích theo các tương quan để giúp chúng ta có cơ sở, hiểu sâu hơn về đặc điểm của sinh viên dân tộc thiểu số, để từ đó đưa ra được những biện pháp tác động phù hợp nâng cao các kỹ năng cho sinh viên dân tộc thiểu số đặc biệt là kỹ năng giao tiếp

6

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Phương pháp phân tích tài liệu:

- Đọc, nghiên cứu các tài liệu, sách báo, các đề tài luận văn thạc sỹ, tiến sỹ… về công tác xã hội nhóm, kỹ năng cần thiết đối với sinh viên, đặc điểm tâm sinh lý của sinh viên dân tộc thiểu số… để khái quát những vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài

6 Ý nghĩa và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Nghiên cứu của đề tài làm sáng tỏ các lý thuyết về công tác xã hội nhóm đối SV dân tộc thiểu số Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho các đồng nghiệp, sinh viên, những người làm công tác giáo dục trong việc hỗ trợ các đối tượng HS, SV người dân tộc thiểu số nói chung và giáo dục kỹ năng giao tiếp cho họ nói riêng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài góp phần hỗ trợ sinh viên dân tộc thiểu số các kỹ năng cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường, góp phần cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng đáp ứng nhu cầu

XH

6.3 Ý nghĩa với bản thân

Giúp bản thân hiểu rõ hơn về đồng bào dân tộc thiểu số nói chung, sinh viên dân tộc thiểu số nói riêng Kỹ năng của sinh viên dân tộc thiểu số để có biện pháp giáo dục phù hợp;

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài các phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham

khảo, các phụ lục, nội dung của luận văn gồm các chương sau:

Chương 1 Những vấn đề lý luận về công tác xã hội nhóm đối với sinh viên dân tộc thiểu số

8

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

ĐỐI VỚI SINH VIÊN DÂN TỘC THIỂU SỐ

1.1 Khái niệm công cụ trong nghiên cứu

Xuất phát từ hoạt động thực tế tại Việt Nam, Thạc sỹ Nguyễn Thị Oanh định nghĩa công tác xã hội như sau: “Công tác xã hội là một hoạt động thực tiễn, mang tính tổng hợp cao được thực hiện theo những nguyên tắc và phương pháp nhất định nhằm hỗ trợ cá nhân và nhóm người trong việc giải quyết các vấn đề đời sống của họ Qua đó công tác xã hội theo đuổi mục tiêu vì phúc lợi, hạnh phúc con người

và tiến bộ xã hội CTXH là hoạt động thực tiễn bởi họ luôn làm việc trực tiếp với đối tượng, với nhóm người cụ thể và mang tính tổng hợp cao bởi làm CTXH là phải làm việc với nhiều vấn đề khác nhau như: bạo lực, tệ nạn xã hội, nghèo đói CTXH không giải quyết mọi vấn

đề của con người và xã hội mà chỉ nhằm vào những vấn đề cốt yếu trong cuộc sống hàng ngày của con người, đó là an sinh xã hội hay phúc lợi xã hội, đồng thời hỗ trợ con người giải quyết vấn đề cụ thể của họ, nhằm đem lại sự ổn định, hạnh phúc cho mọi người và phát triển cho cộng đồng, xã hội”.[7]

9

1.1.2 Khái niệm nhóm

Nhóm là một tập hợp người có từ hai người trở lên, giữa họ

có một sự tương tác và ảnh hưởng lẫn nhau trong quá trình thực hiện hoạt động chung nhằm thỏa mãn nhu cầu nào đó của tất cả các thành viên trong nhóm Tất cả các thành viên trong nhóm được điều chỉnh

và tuân theo các quy tắc và thiết chế nhất định [6]

Công tác xã hội nhóm được xem như định hướng, một phương pháp can thiệp của CTXH, trong đó các thành viên chia sẻ những mối quan tâm, giải quyết những vấn đề chung thông qua các cuộc họp nhóm các hoạt động của nhóm nhằm đạt được mục tiêu cụ thể CTXH nhóm không chỉ là biện pháp can thiệp những vấn đề liên quan về tâm lý tình cảm cho các cá nhân mà còn tạo nên môi trường

để họ trao đổi thông tin, phát triển kỹ năng xã hội, thay đổi định hướng giá trị, làm chuyển biến những hành vi không mong muốn

Tóm lại, có thể hiểu CTXH nhóm là một phương pháp trợ giúp các cá nhân thông qua hoạt động nhóm Khi tham gia vào nhóm

đó, các thành viên đều là những người có cùng vấn đề, nhu cầu, mục đích và đặc biệt họ có sự phân chia vai trò và có sự tương tác qua lại với nhau cùng với sự hỗ trợ của các nhân viên xã hội, từ đó các thành viên trong nhóm có thể vượt qua khó khăn và tự vươn lên phát triển

1.1.4 Tiến trình công tác xã hội nhóm

Tiến trình công tác xã hội nhóm gồm 4 bước sau:

10

Bước 1: Thành lập nhóm

Ở bước thành lập nhóm, trước hết phải đánh giá được tình hình, vấn đề, nhu cầu của các cá nhân và đặc biệt cần xác định rõ được môi trường của các cá nhân sẽ tham gia vào nhóm Môi trường của các cá nhân tham gia vào nhóm có thể xác định là nhóm trong các cơ sở BTXH như: nhóm trẻ mồ côi, nhóm người già… từ đó sẽ

có cách thức trợ giúp khác, và với những nhóm bên ngoài sẽ có những cách thức can thiệp nhằm đáp ứng phù hợp với tình hình, vấn

đề và nhu cầu của các cá nhân Một số hoạt động cơ bản bước này là: các thành viên làm quen với nhau, bầu trưởng nhóm, đặt ra các quy tắc của nhóm…

Bước 2 : Khảo sát nhóm

Ở bước 2 nhóm viên bắt đầu có mối quan hệ tương đối tốt và mục tiêu được nhóm viên am hiểu, chấp nhận Nhóm bắt tay vào chương trình một cách hài hòa, có nề nếp và năng xuất Ở bước này công việc quan trọng là các nhóm viên là tiếp tục tìm hiểu về nhau và cùng nhau lên các kế hoạch cho các hoạt động

Bước 3: Thực hiện các hoạt động

Đây là bước chính trong CTXH nhóm, bước tạo ra những thay đổi lớn Vì vậy lúc này là NVCTXH chứng tỏ khả năng chuyên môn của mình NVCTXH quan tâm đến việc chia sẻ thông tin, cảm xúc giữa các thành viên trong nhóm với nhau Đặc điểm của bước này là sự bộc lộ, mong mỏi được phản hồi Trong bước này, các thành viên nhóm trao đổi thông tin về cá nhân, về công việc, tìm hiểu hành vi và ý nghĩ hành vi của nhau, bắt tay vào thực hiện các công việc cũng như lượng giá các công việc đó Nếu hướng đi chưa đúng

sẽ có những điều chỉnh nhất định để đạt được mục tiêu của nhóm

Bước 4: Kết thúc – Giải quyết vấn đề và đạt mục đích

11

Sau khi các thành viên nhóm thực hiện các công việc đã đặt

ra và họ cảm thấy thoải mái khi làm việc với nhau thì tới giai đoạn 4

là giai đoạn kết thúc và các vấn đề của nhóm được giải quyết

1.1.5 Khái niệm “Sinh viên”:

Thuật ngữ “Sinh viên” được bắt nguồn từ một từ gốc latinh:

“Students” với nghĩa là người làm việc, học tập, tìm hiểu, khai thác tri thức

(Từ điển Bách khoa thư – Tiếng Nga)

Hiểu theo nghĩa thông thường thì “ Sinh viên” là những người đang học trong các trường Đại học và trường cao đẳng

1.1.6 Dân tộc

Dân tộc được hiểu theo hai nghĩa:

- Nghĩa hẹp : Dân tộc chỉ một cộng đồng người có mối liên

hệ chặt chẽ và bền vững, có chung sinh hoạt kinh tế, có ngôn ngữ riêng, có những nét đặc thù về văn hoá; xuất hiện sau bộ lạc, bộ tộc;

kế thừa phát triển cao hơn những nhân tố tộc người ở bộ lạc, bộ tộc

và thể hiện thành ý thức tự giác tộc người của dân cư cộng đồng đó

Theo nghĩa này dân tộc là một bộ phận của quốc gia, là dân tộc - tộc người

- Nghĩa rộng: Dân tộc chỉ một cộng đồng người ổn định làm

thành nhân dân một nước, có lãnh thổ quốc gia, nền kinh tế thống nhất, quốc ngữ chung và có ý thức về sự thống nhất của mình, gắn bó với nhau bởi quyền lợi chính trị, kinh tế, truyền thống văn hoá và truyền thống đấu tranh chung trong suốt quá trình lịch sử lâu dài dựng nước và giữ nước

1.1.7 Khái niệm về dân tộc thiểu số

Dân tộc thiểu số (minorité ethnique) là thuật ngữ có nhiều

định nghĩa khác nhau, tùy theo khái niệm của từng bộ môn nghiên