Tư tưởng chính trị thời thuộc pháp ở việt nam tt

Tư tưởng chính trị thời thuộc pháp có ảnh hưởng sâu sắc đến các phong trào yêu nước và phong trào cách mạng của nước ta trước khi giành được độc lập, nghiên cứu tư tưởng chính trị thời t

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG VĂN TOÀN

TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ THỜI THUỘC PHÁP

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học:

TS VŨ MẠNH TOÀN

Phản biện 1: PGS.TS NGUYỄN TÀI ĐÔNG

Phản biện 2: PGS.TS NGUYỄN THẾ KIỆT

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học Viện Khoa học Xã hội vào lúc: 13h20’ giờ, ngày 12 Tháng 04 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Thư viên Học viện Khoa học Xã hội

1

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Tư tưởng chính trị thuộc hình thái ý thức xã hội phản ánh thực tiễn chính trị của xã hội Tư tưởng chính trị thể hiện quan điểm,

tư tưởng của các giai cấp về việc giành, giữ, và thực thi quyền lực nhà nước, quyền điều hành và quản lý xã hội nhằm đảm bảo lợi ích giai cấp

Tư tưởng chính trị thời thuộc pháp có ảnh hưởng sâu sắc đến các phong trào yêu nước và phong trào cách mạng của nước ta trước khi giành được độc lập, nghiên cứu tư tưởng chính trị thời thuộc pháp vừa có ý nghĩa về mặt lý luận vừa có ý nghĩa về mặt thực tiễn Những nội dung trong tư tưởng chính trị thời thuộc Pháp là kết quả của thực tiễn đấu tranh giành độc lập chống giặc ngoại xâm của ông cha ta trong nửa sau thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI Tuy những tư tưởng trên còn những hạn chế nhất định những đã mang lại những giá trị trong hoạt động thực tiễn các phong trào yêu nước của dân tộc, hun dậy ngọn lửa đấu tranh giành độc lập cho đất nước; việc nghiên cứu cũng có ý nghĩa trong học tập nghiên cứu những tư tưởng chính trị thời kỳ Pháp thuộc, đó là sự kế thừa và tiếp thu phát triển tư tưởng chính trị của các nhà trí thức của Việt Nam

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề tư tưởng thời

kỳ Pháp thuộc ở nhiều mức độ khác nhau, ở nhiều góc độ khác nhau,

từ văn học, sử học, triết học đến nhà nước pháp luật…công trình này góp phần nghiên cứu về tư tưởng chính trị thời thuộc Pháp trên cơ sở nghiên cứu một số nhà tư tưởng tiêu biểu dưới góc độ tiếp cận của chính trị học

Nhận thức được ý nghĩa của tư tưởng chính trị thời thuộc Pháp trong tiến trình lịch sử tư tưởng chính trị của Việt Nam cũng như đối thực tiễn nghiên cứu chính trị và thực tiễn chính trị hiện nay,

nên tôi chọn đề tài: “Tư tưởng chính trị thời thuộc Pháp ở Việt Nam”

làm luận văn thạc sỹ của mình

2

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về tư tưởng chính trị thời thuộc Pháp ở Việt Nam

đã có nhiều công trình thuộc các lĩnh vực khác nhau nghiên cứu như: Văn học, Lịch sử, Triết học…

Cuốn sách Lịch sử tư tưởng Việt Nam của tập thể tác giả

Nguyễn Tài Thư, Phan Đại Doãn, Nguyễn Đức Sự, Hà Văn Tấn, Hà

Sỹ Thắng thuộc Viện Triết học, Viện Khoa học xã hội biên soạn, đã

đi sâu nghiên cứ lịch sử tư tưởng Việt Nam trong các giai đoạn lịch

sử cụ thể với nội dung là nghiên cứu tổng thể các vấn đề của lịch sử

tư tưởng Việt Nam từ thời nguyên thủy đến đầu thế kỷ XIX Các tác giả khẳng định lịch sử tư tưởng Việt Nam cơ bản là lịch sử tư tưởng triết học và những tư tưởng có quan hệ mật thiết với triết học, những

tư tưởng đó gắn bó với nhau tác động qua lại với nhau với mức độ vận động của xã hội

Bộ sách Sự phát triển của tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XIX

đến Cách mạng tháng Tám gồm 3 (1973) tập của Trần Văn Giàu đã

bàn sâu về các hình thái ý thức dân chủ tư sản đầu thế kỷ XX và sự bất lực của nó trước thực tiễn xã hội, trước các nhiệm vụ lịch sử Công trình cũng nói về những điều kiện hình thành và phát triển tư tưởng trong giai đoạn lịch sử sau phong trào Cần vương đến chiến tranh thế giới lần thứ nhất, tác giả đã đi sâu phân tích chủ trương đổi mới, học tập nước ngoài nhằm canh tân đất nước và đường lối khai dân trí, chấn dân khí Ngoài ra tác giả cũng đề cập đến nhiều tư tưởng chính trị cũng như những vấn đề chính trị đầu thế kỷ XX Các vấn đề chính trị cơ bản như cầu viện hay tự lực, bạo động hay cải lương, quân chủ và dân chủ, xây dựng nhà nước theo chế độ nào chế độ cộng hòa hay chế độ dân chủ nhằm giành độc lập đưa đất nước phát triển đi lên, nâng tầm dân tộc, thực chất những quan điểm đó là tiếp thu tư tưởng của phương Tây, tác giả cũng chỉ ra rằng trước chiến tranh thế giới lần thứ nhất Việt Nam chưa hình thành giai cấp tư sản, lực lượng tiếp thu những tư tưởng mới về dân chủ tư sản chủ yếu là

3

tầng lớp nho sĩ, có tư tưởng tiến bộ nhưng vẫn mang những đặc tính của con người và tâm hồn Việt Nam

Cuốn sách Tư tưởng Triết học Việt Nam trong bối cảnh du

nhập các tư tưởng chính trị Đông Tây nửa đầu thế kỷ XX là tập hợp

các báo cáo tham gia hội thảo quốc tế do trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn Hà Nội tổ chức năm 2005 Bài viết của các tác giả được biên tập làm ba phần: Tư tưởng triết học Việt Nam đầu thế

kỷ XX; phương pháp tiếp cận; sự du nhập các trào lưu tư tưởng phương Đông vào Việt Nam và ảnh hưởng của nó đến tư tưởng Triết học Việt nam đầu thế kỷ XIX Các tác giả của sách đều cho rằng đầu thế kỷ XIX là một thời kỳ đặc biệt các nhà Nho thời bấy giờ có cơ hội tiếp cận với tư tưởng phương Tây thông qua tân thư, và các tư tưởng triết học, chính trị cơ bản là sự kết hợp giữa tư tưởng truyền thống và tư tưởng dân chủ tư sản tạo ra những trào lưu tư tưởng ở nước ta

Tân thư và xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX do

Đinh Xuân Lâm chủ biên bao gồm 3 chương: Tân thư; sự du nhập tư tưởng, văn minh phương tây và phương Đông Các tác giả đều nhận định rằng sự chuyển biến trong cơ cấu kinh tế xã hội đầu thế kỷ XIX

là nền tảng vật chất cho các luồng tư tưởng mới của phong trào cách mạng

Cuốn sách Góp phần tìm hiểu Nho giáo, Nho sĩ, trí thức Việt

Nam trước năm 1945 của tác giả Chương Thâu đã khái quát lịch sử phát

triển của Nho giáo Việt Nan từ thời Bắc thuộc đến đầu thế kỷ XX và đã đưa ra một số nhận xét về vai trò tư tưởng nho sĩ Việt Nam thời cận đại, khi đất nước bị thực dân xâm lược triều đình thất thủ nhưng các nho sĩ yêu nước có tư tưởng kiên quyết chống giặc cứu nước, chống cả vua quan phản động, đớn hèn, trong đó có cả biện pháp văn hóa, giáo dục tư tưởng duy tân và đấu tranh vũ trang

Bên cạnh đó, còn có các công trình nghiên cứu cuộc đời sự nghiệp của các nhà tư tưởng, nhà nho yêu nước của các nhà nho đầu thế kỷ XX Điểm mạnh của các công trình này là tính chất văn bản,

4

tư liệu, nhưng lại thiếu tính hệ thống và đặc biệt là phân tích theo nội dung tư tưởng như là tư tưởng nhân sinh, tư tưởng chính trị, tư tưởng giáo dục còn hạn chế

Có thể kể đến như Tổng tập văn học Việt Nam, tập 21, tuyển

tập thơ văn yêu nước của phái duy tân đầu thế kỷ XX Trong đó có các tác phẩm của các nhà duy tân yêu nước tiêu biểu như; Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Lương Văn Can, Nguyễn Quyền, Hoàng Tăng Bí, Đăng Nguyên Cẩn, Ngô Đức Kế, Trần Quý Cáp chủ yếu

là các bài thơ, phú văn của các tác giả có giới thiệu sơ lược về cuộc đời và sự nghiệp của các tác giả, không phân tích nội dung tư tưởng

Phan Châu Trinh cuộc đời và tác phẩm là cuốn sách nói về

cuộc đời và sự nghiệp của nhà nho yêu nước Phan Châu Trinh Xuất phát từ thực tế, nhận định và đánh giá về tính chất, vị trí, xu hướng của phong trào Đông kinh nghĩa thục còn có sự khác biệt nên Chương Thâu

viết cuốn Đông Kinh Nghĩa Thục và phong trào cải cách đầu thế kỷ XX

Như vậy, có rất nhiều công trình tiếp cận từ góc độ khác nhau như: Văn học, lịch sử, triết học nghiên cứu về quá trình chuyển biến tư tưởng của nho sĩ Việt Nam thời thuộc Pháp Trong những công trình này, các học giả đã đề cập một cách rời rạc về tư tưởng chính trị thời kỳ này Do vậy, việc nghiên cứu một cách có hệ thống về sự xuất hiện, phát triển các trào lưu chính trị thời thuộc Pháp là cần thiết để rút ra những đánh giá về giá trị, hạn chế của các tư tưởng này đối với cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng bảo vệ đất nước trong bối cảnh hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn trình bày một cách hệ thống những tư tưởng chính trị cơ bản thời thuộc Pháp, nhằm rút ra một số đánh giá về tư tưởng

chính trị thời này

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên của luận văn có nhiệm vụ:

+ Khái quát bối cảnh kinh tế, chính trị xã hội thời thuộc Pháp

5

+ Trình bày và phân tích một số tư tưởng chính trị tiêu biểu + Đánh giá những giá trị và một số hạn chế của tư tưởng chính trị thời thuộc Pháp

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Luận văn làm rõ nội dung tư tưởng chính trị thông qua phân tích tư tưởng chính trị của một số nhà tư tưởng tiêu biểu thời thuộc Pháp

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Luận văn nghiên cứu một số tư tưởng chính trị theo xu hướng canh tân và dân chủ tư sản tiêu biểu thời thuộc Pháp ở Việt Nam

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận

Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam

- Phương pháp nghiên cứu

Luận văn dùng các phương pháp như: Logic và Lịch sử; phân tích – tổng hợp; so sánh; quy nạp; diễn dịch; khái quát hóa; phân tích văn bản…

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Về lý luận:

+ Luận văn góp phần làm rõ hơn nội dung của một số tư

tưởng chính trị tiêu biểu thời thuộc Pháp

+ Rút ra những giá trị và một số hạn chế trong tư tưởng chính trị tiêu biểu thời thuộc Pháp

- Về thực tiễn:

Các kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu tham

khảo cho việc nghiên cứu và giảng dạy tư tưởng chính trị thời thuộc

Pháp

6

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,

nội dung của luận văn gồm 3 chương, 7 tiết

Chương 1: Quá trình hình thành và những đặc điểm cơ bản của tư tưởng chính trị Việt Nam thời thuộc Pháp

Chương 2: Một số trào lưu tư tưởng chính trị tiểu biểu thời thuộc Pháp

Chương 3: Một số đánh giá về tư tưởng chính trị Việt Nam thời thuộc Pháp

Pháp thuộc là một giai đoạn trong lịch sử Việt Nam kéo dài

61 năm, bắt đầu từ 1884 khi Pháp ép triều đình Huế chấp nhận sự bảo

hộ của Pháp cho đến 1945 khi Pháp mất quyền cai trị ở Đông Dương Tuy nhiên, nhiều tài liệu khác cho rằng thời kỳ Pháp thuộc cần được tính từ năm 1867 (tức là kéo dài gần 80 năm), khi Nam Kỳ Lục tỉnh bị nhà Nguyễn cắt nhượng cho Pháp, trở thành lãnh thổ đầu tiên Pháp chiếm được trong quá trình Pháp xâm lược Việt Nam

Tháng 9 năm 1945, Pháp đem quân trở lại tấn công Việt Nam

để tái lập chế độ thuộc địa ở đây, nhưng người Việt Nam phản kháng quyết liệt và Pháp đã bị thất bại sau 9 năm chiến tranh Pháp buộc phải công nhận nền độc lập của Việt Nam

Xã hội Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX là một xã hội đầy biến động Từ chỗ là quốc gia phong kiến tự chủ, Việt Nam lúc này trở thành một nước thuộc địa, nửa phong kiến Hai mâu thuẫn cơ bản của

xã hội tồn tại gắn liền với nhau: mâu thuẫn giữa nhân dân Việt Nam, chủ yếu là nông dân, với giai cấp phong kiến; mâu thuẫn giữa toàn dân Việt Nam với chủ nghĩa thực dân Pháp xâm lược, thống trị Mặt khác, sự hiện diện của truyền thống tư tưởng, văn hoá dân tộc, trong

đó nổi bật là tinh thần nhân ái, ý thức độc lập, tự cường và tình cảm

cố kết cộng đồng, giữ vai trò quy định trực tiếp mọi quan hệ xã hội Đồng thời, sự tiếp nhận một cách sáng tạo những tinh hoa văn hoá phương Đông và văn minh phương Tây được xem như một nhân tố cần thiết để phát triển đời sống tư tưởng của dân tộc Vào cuối những năm 20 của thế kỷ trước, với sự thắng lợi và ảnh hưởng của cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười vĩ đại, Nguyễn Ái Quốc nhận thức và lĩnh hội lý luận cách mạng và truyền bá chủ nghĩa Mác

8

– Lênin trên mặt trận đấu tranh chính trị giành độc lập dân tộc và dân chủ xã hội có ý nghĩa đặc biệt to lớn, tạo ra bước nhảy về chất và lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi tới thắng lợi

Như vậy, trong thời kỳ này đất nước ta có những đặc điểm kinh tế chính trị và xã hội hết sức đặc biệt, đất nước nằm dưới sự cai trị của thực dân pháp và bộ máy tay sai Dưới sự bóc lột của chế độ thực dân hà khắc, kinh tế, xã hội có nhiểu biết đổi sâu sắc, với tinh thần yêu nước của nhân dân Việt Nam muốn giành lại độc lập chủ quyền cho đất nước, rất nhiều cuộc khởi nghĩa, phong trào yêu nước đã diễn ra nhưng đều dẫn tới thất bại Đó cũng là những nội dung thể hiện rõ nét tình hình đấu tranh chính trị trong giai đoạn này và qua đó cũng thể hiện

sự bế tắc về đường lối phương pháp cách mạng giành lại độc

lập chủ quyền cho đất nước trong thời kỳ này

1.2 Đặc điểm tư tưởng chính trị Việt Nam thời thuộc Pháp

1.2.1 Xuất hiện các trào lưu chính trị mới

Bối cảnh lịch sử nêu trên chính là nền tảng và nguồn sức sống

để tư tưởng chính trị Việt Nam thời thuộc Pháp xuất hiện và phát triển, sự biến đổi của đời sống hiện thực đã tạo nên sự biến chuyển của tư tưởng chính trị trong suốt nửa đầu thế kỷ vừa qua Sự biến chuyển này diễn ra qua hai giai đoạn nhỏ

Thứ nhất, sự chuyển biến từ hệ tư tưởng phong kiến sang tư tưởng canh tân cuối thế kỷ XIX và khởi xướng tư tưởng dân chủ tư sản vào đầu thế kỷ XX

Giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX là giai đoạn lịch sử Việt Nam có những biến đổi hết sức to lớn Thực dân Pháp xâm lược

và biến nước ta thành xã hội thuộc địa, nửa phong kiến Chế độ phong kiến Việt Nam cùng với hệ tư tưởng Nho giáo ngày càng tỏ ra bất lực trước yêu cầu của công cuộc chống ngoại xâm vì nền độc lập dân tộc Trong bối cảnh đó, một số nhà tư tưởng tiêu biểu như Phạm Phú Thứ, Đặng Huy Trứ, Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch,

9

Trần Quý Cáp… đến Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Nguyễn An Ninh, Hồ Chí Minh… đã thực hiện một bước chuyển tư tưởng chính trị có ý nghĩa lịch sử to lớn

Tiếp thu tư tưởng của các nhà canh tân cuối thế kỷ XIX, một

số nhà tư tưởng đầu thế kỷ XX, như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh,… tiếp tục phát triển tư tưởng đó lên trình độ mới, cao hơn về chất Các ông đã từ bỏ dần hệ

tư tưởng phong kiến tiếp thu hệ tư tưởng mới cho dân tộc

Thứ hai, sự chuyển biến từ tư tưởng chính trị theo hướng canh tân và dân chủ tư sản sang tư tưởng chính trị Mác – Lênin

Tư tưởng chính trị cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX là một bước chuyển, là khâu trung gian để chuyển từ hệ tư tưởng phong kiến sang hệ tư tưởng vô sản

Giai đoạn thứ nhất của thời thuộc Pháp, tư tưởng chính trị theo hướng canh tân và dân chủ tư sản tạo là tư tưởng nổi bật Còn ở giai đoạn thứ hai, tư tưởng chính trị Mác - Lênin là ngọn

cờ và cốt lõi của ý thức dân tộc và cách mạng

Về thực chất, các nhà tư tưởng chính trị – xã hội thuộc các nhóm nói trên đều không có một cơ sở chính trị rõ ràng, nhất quán để có thể thuyết phục và phổ biến rộng rãi Các quan điểm

lý luận của họ thường vụn mảnh, hỗn tạp, thiếu tính khoa học, không triệt để và đặc biệt, chúng không phù hợp với nhu cầu thực tiễn cách mạng, với hiện thực của dân tộc Vì vậy, các xu hướng tư tưởng trên dần dần cũng tự đánh mất tiếng nói trong công luận, trong dân chúng

1.2.2 Hình thành các quan điểm chính trị mang tính cách mạng

Tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX được thể hiện qua các nhà tư tưởng tiêu biểu; trong đó, tập trung vào một số nội dung chính, như tư tưởng về tự cường dân tộc, nâng cao dân trí, bồi dưỡng sức dân, truyền bá tư tưởng dân chủ tư sản Mặc

dù có những nội dung mới, cách mạng và tiến bộ, song do điều kiện

10

lịch sử cũng như lập trường và tầm nhìn của các nhà tư tưởng, tư tưởng chính trị Việt Nam giai đoạn này còn có những biểu hiện dao động, mơ hồ, thậm chí có lúc đi đến thoả hiệp

Thứ nhất, về mục đích cách mạng

Các nhà tư tưởng đều thống nhất mục đích là cứu nước, cứu dân, giành độc lập dân tộc Cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, vấn đề giành độc lập dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu của dân tộc ta Vì vậy, có thể nói, tuy bằng nhiều con đường cứu nước khác nhau, song các nhà

tư tưởng đều hướng đến độc lập dân tộc

Như vậy, về nhận thức về mục tiêu cách mạng của các nhà tư tưởng đều hướng tới việc giành chính quyền, giành lại độc lập dân tộc

Thứ hai, về phương pháp cách mạng

Đối với vấn đề phương pháp các mạng, các nhà tư tưởng đề

ra hai phương pháp: cách mạng bạo động và đấu tranh ôn hòa, các tư tưởng về phương pháp cách mạng cũng có những nhận thức khác nhau với những đại biểu tiêu biểu

Một là, với trường phái ủng hộ cách mạng bạo động tiêu biểu

là Phan Bội Châu, với về vấn đề phương pháp cách mạng thì ông cho rằng, thực dân Pháp là kẻ thù không đội trời chung với dân tộc ta; chúng không cho dân tộc ta phát triển kinh tế, mở mang văn hóa, giáo dục, đàn áp dã man mọi sự phản kháng, kể cả phản kháng hòa bình nhất Cho nên không thể sử dụng con đường hòa bình để giành độc lập dân tộc, mà chỉ có sự lựa chọn duy nhất là phương pháp bạo động

Hai là, về việc ủng hộ phương pháp cách mạng bất bạo động

hay đấu tranh ôn hòa cũng có những đại diện tiêu biểu, trường phái ủng hộ đấu tranh ôn hòa cũng mà được thể hiện rõ nét qua tư tưởng của Nguyễn An Ninh và Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, tuy nhiên những tư tưởng đó cũng có những dao động nhất định về phương pháp cách mạng là ôn hòa hay bạo đông như Nguyễn An Ninh, mặc dù theo phái đấu tranh ôn hòa, nhưng cũng nhận thấy vai

11

trò của cách mạng bạo động Ông viết: “Một dân tộc không biết cầm súng là một dân tộc không thể lánh nổi ách nô lệ”[94, tr.377]

Thứ ba, vấn đề vị trí và vai trò của nhân dân

Trong vấn đề vai trò của nhân dân, tác giả muốn nhấn mạnh đến vấn đề vai trò của nhân dân trong việc giành quyền lực nhà nước, giành lại độc lập tự do cho đất nước trong khi đất nước đang trong bối cảnh bị ngoại xâm

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Các nhà tư tưởng thời thuộc Pháp tuy đã nhìn thấy sức mạnh của nhân dân nhưng lại đưa ra pháp cách mạng chưa phù hợp, chỉ muốn nâng cao sức mạnh của đất nước bằng cách nâng cao dân trí, nhằm phát triển kinh tế xã hội, đổi mới, điều này là rất cần nhưng chưa đủ trong vấn đề giành lại độc lập dân tộc, phải nâng cao sức mạnh, tộng hợp sức mạnh của nhân dân và cần sự dụng sức mạnh đó vào bạo lực cách mạng nhằm giành lại độc lập dân tộc Nằm trong quy luật chung của hình thái ý thức xã hội, tư tưởng chính trị thời thuộc Pháp chịu sự quy định của những điều kiện vật chất xã hội có tính lịch sử – cụ thể, tính tất yếu, tính khách quan của xã hội Việt Nam ở nửa đầu thế kỷ XX Nền kinh tế thuộc địa, thực dân và nửa phong kiến là cơ sở để tạo ra những biến động xã hội về mọi mặt, đồng thời sự tác động của biến chuyển chính trị của đất nước đã trở thành nhân tố trực tiếp tạo ra sự phát triển của tư tưởng chính trị đương thời, nói chung đó là sự phản ánh tất yếu của thực tiễn chính

trị Việt Nam lúc bấy giờ