Thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế từ thực tiễn bệnh viện xây dựng tt

Trước những yêu cầu cấp thiết về chính sách PTNL của Bệnh viện Xây dựng trong tình hình mới, việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn, phân tích các yếu tố tác động đến chính sách phát

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhân lực là một trong những nguồn nhân tố quan trọng nhất, có vai trò quyết định sự tồn tại và phát triển kinh tế - xã hội của mỗi đất nước Trên thế giới, vấn đề phát triển nhân lực (PTNL) rất được xem trọng và nhiều nước đã đạt được trình độ cao Mỹ và Tây Âu rất coi trọng giáo dục và đào tạo, luôn chú trọng bồi dưỡng nhân tài, thu hút chất xám, coi trọng tầng lớp tri thức Một số nước ở Châu Á- Thái Bình Dương thành công nhanh chóng trong tiến trình công nghiệp hóa hiện đại hóa như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hồng Kong, Singapo đều

là những nước có đội ngũ trí thức lớn, có trình độ tiên tiến

Ở nước ta, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, chú trọng đến phát triển nguồn lực con người, coi con người là nhân tố quyết định, là vấn đề quan trọng hàng đầu trong quá trình tổ chức và hoạt động Vì vậy, PTNL là nhiệm vụ hàng đầu, là khâu đột phá của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nước ta trong giai đoạn hiện nay

Ngành y tế là hoạt động sự nghiệp không tạo ra của cải vật chất trực tiếp, nhưng nó đóng vai trò hàng đầu trong chiến lược phát triển

vì con người, là thước đo của mọi sự tiến bộ xã hội [25, tr 17] Trong những năm qua, mặc dù đã có những thay đổi tích cực trong việc tăng số lượng NLYT nhưng trên thực tế ngành y tế nước ta vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong công tác PTNL Tình trạng thiếu

cả về số lượng và chất lượng NLYT vẫn còn là vấn đề đáng lo ngại Mặt khác, hiện nay hiệu quả triển khai các chính sách liên quan đến PTNL như đào tạo, thu hút và duy trì nguồn NLYT còn hạn chế

do các chính sách thiếu tính nhất quán hoặc thiếu điều kiện kinh phí

để thực thi; Thiếu sự phối hợp liên ngành trong xét chọn đối tượng,

tổ chức thực hiện giám sát đánh giá kết quả triển khai các chính sách phát triển NLYT [14, tr.18]

Qua thời gian công tác tại Bệnh viện Xây dựng, tôi được biết và tìm hiểu về một số hoạt động của Bệnh viện, trong đó tôi rất quan tâm đến công tác phát triển NLYT của ngành y tế nói chung cũng như của Bệnh viện Xây dựng nói riêng Để đảm bảo và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân dân, thực hiện được trọng trách Đảng và Nhà nước giao trong việc chăm sóc sức khỏe nhân dân thì công tác PTNL đóng vai trò vô cùng quan trọng Trong khi đó, thực trạng nhân lực và công tác PTNL tại Bệnh viện Xây dựng cũng bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế Cụ thể là: Công tác PTNL chủ yếu vẫn bị động, mang tính ngắn hạn Bệnh viện chưa có chiến lược PTNL có tầm nhìn dài hạn, đáp ứng yêu cầu của từng lộ trình phát triển Bệnh viện Chất lượng nhân lực chưa đáp ứng nhiệm vụ phát triển Bệnh viện trong giai đoạn hội nhập

Trước những yêu cầu cấp thiết về chính sách PTNL của Bệnh viện Xây dựng trong tình hình mới, việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn, phân tích các yếu tố tác động đến chính sách phát triển NLYT tại Bệnh viện Xây dựng là rất cần thiết Qua đó, đề xuất các giải pháp thực hiện đổi mới, hoàn thiện chính sách PTNL, góp phần thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước giao cũng như của Bệnh viện Chính vì những lý do như trên, tôi đã lựa chọn đề

tài nghiên cứu: “Thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế từ thực tiễn Bệnh viện Xây dựng” để làm luận văn tốt nghiệp cao học

chuyên ngành Chính sách công

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, nhận thức được tầm quan trọng của công tác PTNL nói chung và việc thực hiện chính sách phát triển NLYT

nói riêng, đã có một số công trình nghiên cứu khoa học đề cập các khía cạnh khác nhau của vấn đề quy hoạch của nhà nước về NLYT như:

Hứa Thu Hà (2011), Quản lý Nhà nước về nguồn nhân lực ngành y tế trong giai đoạn hiện nay, Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành

Quản lý nhà nước tại Học viện Hành chính Quốc gia

Lâm Đình Tuấn Hải (2010), Quản lý Nhà nước đối với nguồn nhân lực y tế công từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh,Luận văn

Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý nhà nước tại Học viện Hành chính Quốc gia

Phạm Trương Yến Nhi (2009), Các giải pháp quản lý nhà nước

về phát triển nguồn nhân lực ngành y tế tại Thành phố Cần Thơ,

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý nhà nước tại Học viện Hành chính Quốc gia

Tuy nhiên các nghiên cứu này chủ yếu tập trung về mảng quản

lý nhà nước, chưa có đề tài nào nghiên cứu, đánh giá cũng như có cái nhìn toàn diện về việc thực hiện chính sách phát triển NLYT ở Việt nam và đề ra các giải pháp thích ứng nhất nhằm khắc phục hạn chế khó khăn của việc thực hiện chính sách phát triển NLYT hiện nay và trong tương lai

Trong quá trình triển khai thực hiện chính sách PTNL, Bệnh viện Xây dựng không tránh khỏi những khó khăn, lúng túng nên kết quả chưa được như mong đợi, chẳng hạn, giữa đào tạo và sử dụng nhân lực vẫn còn tình trạng chưa ăn khớp, nơi thừa, nơi thiếu dẫn đến hậu quả chung là lãng phí NNL và sử dụng nhân lực chưa hiệu quả Tại Quyết định số 2992/QĐ-BYT ngày 17/7/2015 của Bộ trưởng Bộ

Y tế phê duyệt kế hoạch PTNL trong hệ thống khám bệnh, chữa bệnh giai đoạn 2015-2020 đã nêu rõ quan điểm: “Nghề y là một nghề đặc

biệt, cần được tuyển chọn, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ đặc biệt”,

“Phát triển NLYT đảm bảo đủ về số lượng, chất lượng, cơ cấu, phân

bố hợp lý theo tuyến, ngành/ lĩnh vực, vùng miền” “gắn với yêu cầu phát triển kinh tế -xã hội và hội nhập quốc tế” [09, tr.1]

Như vậy, vấn đề phát triển NLYT đã và đang được Đảng, Nhà nước ta quan tâm Tuy nhiên, để đánh giá việc thực hiện chính sách phát triển NLYT hiện nay và trong tương lai của Bệnh viện Xây dựng thì chưa có công trình nào Vì vậy, trong luận văn này, tôi đã nghiên cứu phân tích, đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện chính sách PTNL từ thực tiễn Bệnh viện Xây dựng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về chính

sách phát triển NLYT nói chung, đánh giá chính sách phát triển NLYT tại Bệnh viện Xây dựng trong những năm qua nói riêng, luận văn đề xuất các giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách phát triển NLYT tại Bệnh viện Xây dựng tính đến năm 2020

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

Một là, nghiên cứu, phân tích cơ sở lý luận, lý thuyết về chính

sách PTNL và NLYT tại Việt Nam hiện nay

Hai là, vận dụng lý thuyết về chính sách công để phân tích, khảo

sát, đánh giá chính sách PTNL từ thực tiễn Bệnh viện Xây dựng

Ba là, phân tích nhu cầu, định hướng, mục tiêu và đề xuất các

giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách phát triển NLYT từ thực tiễn Bệnh viện Xây dựng phù hợp với điều kiện thực tế trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản

và thực tiễn về chính sách phát triển NLYT tại Bệnh viện Xây dựng

- Đối tượng khảo sát: Tập trung chủ yếu vào đội ngũ cán bộ viên chức y tế của Bệnh viện Xây dựng

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu về chính sách phát triển NLYT của Bệnh viện Xây dựng trong giai đoạn

2012 đến năm 2015; đề xuất những nội dung cơ bản và các giải pháp thực hiện nhằm hoàn thiện chính sách PTNL của Bệnh viện Xây dựng

để thực hiện sứ mệnh và mục tiêu phát triển Bệnh viện đến năm 2020

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: phương pháp tổng hợp, thống kê, khảo sát,

phân tích, đánh giá hệ thống, so sánh dựa trên kết quả thực tế từ đó

dự báo xu hướng phát triển đề ra chính sách trong giai đoạn tới Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

+ Phương pháp phân tích: Được sử dụng nhiều trong luận văn như việc phân tích thực trạng, các yếu tố môi trường bên trong và bên ngoài, phân tích SWOT tác động đến cơ hội và thách thức của chính sách PTNL

+ Phương pháp thống kê: Sử dụng nhiều các số liệu thống kê trong đề tài làm nổi bật đối tượng nghiên cứu sự cần thiết và tính thực tiễn cao của đề tài nghiên cứu này

+ Phương pháp thu thập thông tin: Được sử dụng để thu thập và khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên cứu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

- Ý nghĩa lý luận: Đề tài luận văn vận dụng và bổ sung lý thuyết khoa học chính sách công về nhân lực và chính sách PTNL nói chung, chính sách phát triển NLYT nói riêng

- Ý nghĩa thực tiễn: chỉ ra những hạn chế, những khó khăn trong việc hoạch định và thực hiện chính sách, đồng thời kết quả nghiên cứu giúp Lãnh đạo Bệnh viện có cái nhìn bao quát và thực tiễn hơn

về tình hình PTNL của Bệnh viện Giúp cho Bộ Xây dựng, Bộ Y tế, các Sở, Ban, Ngành liên quan, các nhà hoạch định chính sách có cơ

sở khoa học và thực tiễn để vận dụng, điều chỉnh chính sách và tổ chức thực hiện chính sách phát triển NLYT nói chung và tại Bệnh viện Xây dựng nói riêng một cách hiệu quả hơn

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, danh mục bảng biểu, phụ lục, luận văn bao gồm 03 chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách phát triển NLYT Chương 2 Thực trạng thực hiện chính sách phát triển NLYT tại Bệnh viện Xây dựng

Chương 3 Định hướng và giải pháp tăng cường thực hiện chính sách phát triển NLYT từ thực tiễn Bệnh viện Xây dựng

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC Y TẾ

1.1 Nhân lực y tế, chính sách phát triển nhân lực y tế: Khái niệm, đặc điểm

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm nhân lực y tế

- Khái niệm Nhân lực

Tùy theo góc độ tiếp cận, nhưng nói đến nhân lực đều đề cập các đặc trưng chung là:

- Số lượng nhân lực: được biểu hiện thông qua các chỉ tiêu về quy mô và tốc độ tăng trưởng nhân lực

- Chất lượng nhân lực: là yếu tố tổng hợp của nhiều yếu tố như trí tuệ, trình độ, sự hiểu biết, đạo đức, kỹ năng, sức khỏe, năng lực thẩm mỹ, của người lao động

- Cơ cấu nhân lực: cơ cấu về trình độ đào tạo, dân tộc, giới tính, độ tuổi,

- Khái niệm Nhân lực y tế

Nhân lực y tế (NLYT) được Tổ chức Y tế thế giới định nghĩa

“Cán bộ y tế/NLYT là những người tham gia vào các hoạt động với mục đích chính là tăng cường sức khỏe cộng đồng” [36]

Trong khuôn khổ luận văn này, NLYT được hiểu là: Tất cả cán

bộ, nhân viên y tế (gồm: Bác sĩ, Điều dưỡng viên, Hộ sinh, Kỹ thuật viên, Dược sĩ) - là những người thuộc biên chế và hợp đồng đang làm việc trong hệ thống y tế công lập trực tiếp tham gia vào quá trình khám, điều trị và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân và cán bộ y tế làm công tác quản lý hành chính trong hệ thống y tế công lập

- Đặc điểm của NLYT

Đối tượng phục vụ của nghề y là con người

Được đào tạo nghiêm túc với thời gian dài hơn các ngành khác Làm việc trong môi trường căng thẳng gấp nhiều lần so với ngành nghề khác

Là loại lao động đặc thù, gắn với trách nhiệm cao trước sức khoẻ của con người và tính mạng của người bệnh

Là lao động cực nhọc căng thẳng

Chịu sức ép lớn từ phía dư luận

- Sự cần thiết của phát triển nhân lực y tế

+ Vai trò của nhân lực trong phát triển

Chính sách y tế chăm sóc sức khỏe nhân dân có vị trí hàng đầu trong hệ thống các chính sách kinh tế- xã hội của đất nước

Hoạt động y tế góp phần quyết định cải tạo giống nòi thông qua việc giảm tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng, tỷ lệ trẻ khuyết tật, bại liệt, thiếu cân,

NLYT phát triển giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, dẫn đến tăng cường sức khỏe cho cộng đồng và góp phần xóa đói, giảm nghèo

+ Nhu cầu phát triển của xã hội

Do quá trình toàn cầu hóa và nhu cầu NNL trong nước phát triển

+ Từ thực tế ngành y tế

NLYT hiện nay thiếu cả về chất lượng và số lượng; phân bố NLYT không đồng đều Tình trạng NLYT vừa thiếu vừa thừa Trong khi đó, nhu cầu nhân lực ngành y tế ngày càng tăng do dân số tăng, nhu cầu chăm sóc sức khỏe nói chung, khám chữa bệnh nói riêng của người dân đang ngày càng cao

1.1.2 Khái niệm về phát triển nhân lực y tế, chính sách phát triển nhân lực y tế

- Khái niệm về phát triển nhân lực y tế

Phát triển NLYT theo nghĩa rộng là tổng thể các hình thức, phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm tạo ra sự thay đổi tích cực về số lượng, chất lượng và cơ cấu NLYT, được biểu hiện ở việc hoàn thiện và nâng cao kiến thức, kỹ năng, nhận thức của NLYT, nhằm đáp ứng đòi hỏi về nguồn NLYT cho sự phát triển trong từng giai đoạn phát triển [36]

- Khái niệm chính sách phát triển nhân lực y tế

“Chính sách công là tập hợp các quyết định chính trị có liên quan của Đảng và Nhà nước nhằm lựa chọn mục tiêu cụ thể và giải pháp, công cụ thực hiện giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu tổng thể đã xác định” [24, số 2] Chính sách PTNL là một chính sách công, do đó khái niệm về chính sách PTNL được hiểu là một tập

hợp các quyết định chính trị có liên quan của Nhà nước về PTNL nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể, giải pháp và công cụ chính sách

để giải quyết vấn đề PTNL theo mục tiêu tổng thể của Đảng và Nhà nước đã xác định

1.2 Nội dung chính sách phát triển nhân lực y tế hiện nay

- Chính sách Phát triển số lượng nhân lực y tế

Số lượng NLYT là nói đến lực lượng các cán bộ, nhân viên y tế thuộc biên chế và hợp đồng đang làm trong hệ thống y tế công lập, các cơ sở đào tạo và nghiên cứu y, dược và tất cả những người đang tham gia vào các hoạt động quản lý và cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân

- Chính sách nâng cao chất lượng nhân lực y tế

Chất lượng NLYT thể hiện ở trình độ chuyên môn, năng lực làm việc, ứng xử có trách nhiệm với các nhiệm vụ được giao Đáp ứng được yêu cầu này và khơi dậy sức sáng tạo của NLYT

Chất lượng nhân lực còn phản ánh qua công tác đào tạo bồi dưỡng thường xuyên như: đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ, chuyên khoa,

- Hình thành cơ cấu nhân lực y tế hợp lý

+ Cơ cấu theo chuyên môn: Phân chia NNL theo cấp đào tạo, là tổng thể về tỷ trọng NLYT của từng chuyên khoa

+ Cơ cấu theo độ tuổi: Cơ cấu theo từng nhóm tuổi

+ Cơ cấu theo giới tính: Đảm bảo tỷ lệ thích hợp giữa nam và nữ

- Chính sách đãi ngộ đối với nhân lực y tế

+ Bằng công tác tiền lương

+ Bằng hưởng chế độ ưu đãi nghề nghiệp

+ Bằng công tác khen thưởng

+ Bằng sự thăng tiến

+ Bằng đào tạo nghề nghiệp

1.3 Sự cần thiết của việc thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế

Thứ nhất, là bước thực hiện hóa chính sách vào hiện thực đời sống Thứ hai, Giúp bổ sung, hoàn thiện chính sách phát triển NLYT Thứ ba, tạo được nguồn NLYT có chất lượng cao, nâng cao chất

lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân

Thứ tư, là cơ sở của việc phân tích, đánh giá chính sách đầy đủ,

có sức thuyết phục

Thứ năm, biết được chính sách có phù hợp hay không phù hợp,

vào cuộc sống hay không vào cuộc sống

Thứ sáu, Đảm bảo giải quyết được các vấn đề về nhân lực đang

đặt ra đồng thời để đạt được các mục tiêu trong tương lai

1.4 Các bước thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế

1.4.1 Xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế

Một là, kế hoạch tổ chức điều hành

Hai là, kế hoạch cung cấp các nguồn vật lực

Ba là, kế hoạch thời gian triển khai, kiểm tra, đôn đốc thực hiện chính sách Bốn là, dự kiến nội quy, quy chế về tổ chức điều hành, về trách

nhiệm, nhiệm vụ, quyền hành của cá nhân, tổ chức

Năm là, kế hoạch và điều chỉnh kế hoạch thực thi chính sách do

lãnh đạo có thẩm quyền các cấp thông qua

1.4.2 Phổ biến, tuyên truyền chính sách phát triển nhân lực y tế

Một là, giúp cho các đối tượng chính sách và mọi người dân

tham gia hiểu về chính sách (nội dung, tính đúng đắn, )

Hai là, giúp cho cán bộ, viên chức ngành y tế có trách nhiệm tổ

chức thực thi nhận thức đầy đủ tính chất quy mô, tầm quan trọng của chính sách để họ tích cực tìm kiếm các giải pháp thực hiện

1.4.3 Phân công, phối hợp thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế

Chính phủ là cơ quan tổ chức, phân công chức năng, nhiệm vụ cho các bộ ngành trong việc tổ chức thực hiện chính sách PTNL nói chung và chính sách phát triển NLYT nói riêng Bộ Y tế là cơ quan

có trách nhiệm tham mưu các nội dung cơ bản của chính sách cho Chính phủ và trực tiếp xây dựng các đề án phát triển NLYT qua các giai đoạn phát triển Tuy nhiên, cần có sự phồi hợp với các bộ, ngành khác và tất cả Sở y tế các Tỉnh, thành phố trực thuộc

1.4.4 Duy trì thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế

Cụ thể hóa nội dung triển khai bằng các văn bản mang tính pháp

lý – quy định rành mạch, hợp lý trách nhiệm, quyền hạn của các chủ thể thực hiện; tránh tình trạng lẫn lộn quyền hạn, trách nhiệm, nghĩa

vụ của các chủ thể thực hiện

1.4.5 Điều chỉnh chính sách phát triển nhân lực y tế

Là việc thay đổi một số nội dung của chính sách mà không làm thay đổi mục tiêu chính sách đã lựa chọn ban đầu và với những mức độ phù hợp không làm thay đổi tính chất, phạm vi của chính sách

1.4.6 Theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế

Hoạt động này nhằm phát hiện ra những tác động tiêu cực để kịp thời xử lý, giải quyết, phòng ngừa sự việc đó lặp lại; đồng thời có cơ chế phù hợp nhằm khuyến khích, nhân rộng mặt tích cực của chính sách

1.4.7 Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế

Đây là quá trình xem xét, kết luận về chỉ đạo điều hành và chấp hành chính sách của các chủ thể và các đối tượng thực thi chính sách phát triển NLYT

1.5 Các công cụ tổ chức thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế

- Công cụ tuyên truyền: Giúp cho mọi người hiểu rõ về chính

sách, về tính đúng đắn của chính sách để họ tự giác thực hiện

- Công cụ kinh tế: là các phương pháp tác động vào đối tượng

chính sách thông qua các lợi ích kinh tế

- Công cụ dựa vào hành chính - tổ chức: Là các phương pháp

tác động dựa vào các mối quan hệ tổ chức của hệ thống quản lý, tức

Thứ hai, môi trường thực thi chính sách

Thứ ba, mối quan hệ giữa các đối tượng thực thi chính sách Thứ tư, tiềm lực của các nhóm đối tượng chính sách

Thứ năm, đặc tính của đối tượng chính sách

1.6.2 Yếu tố chủ quan

Thứ nhất, việc thực hiện đúng, đầy đủ các bước trong quá trình

tổ chức thực hiện chính sách

Thứ hai, năng lực thực thi chính sách của cán bộ, công chức,

viên chức trong bộ máy quản lý nhà nước

Thứ ba, điều kiện vật chất cần cho quá trình thực hiện chính sách Thứ tư, sự đồng tình ủng hộ của người dân

1.7 Các chủ thể tham gia thực hiện chính sách phát triển nhân lực y tế

Chủ thể ban hành chính sách là Nhà nước, cụ thể là các cơ quan

có thẩm quyền trong bộ máy Nhà nước như: Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Bộ Nội vụ, Bộ Y tế, Bộ Kế hoạch

và đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động –