Hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng ở phường phúc xá, quận ba đình, TP hà nội

Ý nghĩa và thực tiễn của luận văn - Hệ thống và khái quát về vai trò hoạt động vui chơi giải tr và các chức năng của nó trong xã hội và tác động của nó đối với sự phát triển toàn diện c

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN VĂN THUẤN

HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI GIẢI TRÍ CHO

THIẾU NIÊN, NHI ĐỒNG Ở PHƯỜNG PHÚC XÁ,

QUẬN BA ĐÌNH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành : Văn hóa học

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HÓA HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

GS.TS LÊ HỒNG LÝ

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành

luận văn Thạc sĩ Văn hóa học với đề tài: “Hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá, quận Ba Đình, TP Hà Nội”

Trước tiên, tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn đến toàn thể Quý thầy

cô đã và đang giảng dạy, công tác tại Học viện Khoa học xã hội, đặc biệt là Quý thầy cô của khoa Văn hóa học, những người tận tình chỉ bảo, giúp đỡ và định hướng cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này

Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến GS.TS Lê Hồng Lý, người đã quan

tâm, định hướng và có nhiều những góp ý hữu ích giúp tôi trong quá trình thực hiện luận văn của mình Cảm ơn thầy vì đã cho tôi có được một góc nhìn mới trong lĩnh vực nghiên cứu Văn hóa

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các cơ quan đoàn thể, tổ chức, cá nhân đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập thông tin và các tài liệu liên quan

Cuối cùng, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và cơ quan nơi tôi công tác đã hết sức động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện về tình thần và thời gian để tôi có thể hoàn thành được luận văn này

Xin trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 12 tháng 4 năm 2017

Tác giả luận văn

Trần Văn Thuấn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài luận văn thạc sĩ “Hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá, quận Ba Đình, TP Hà Nội” là

công trình tổng hợp tư liệu và nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực Những ý kiến, nhận định, tư liệu khoa học của các tác giả được ghi chú xuất xứ đầy đủ

Hà Nội, ngày 12 tháng 4 năm 2017

Tác giả luận văn

Trần Văn Tuấn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 7

1.1 Cơ sở lý luận 7

1.2 Khái quát về khu vực cư dân ở phường Phúc Xá 21

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI GIẢI TRÍ CHO THIẾU NIÊN, NHI ĐỒNG TẠI PHƯỜNG PHÚC XÁ HIỆN NAY 27

2.1 Các khu vui chơi giải trí ở phường Phúc Xá 27

2.2 Hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng tại phường Phúc Xá trong thời gian qua 30

Chương 3 MỘT SỐ XU HƯỚNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI GIẢI TRÍ CHO THIẾU NIÊN, NHI ĐỒNG Ở PHƯỜNG PHÖC X HIỆN NA 55

3.1 Xu hướng hoạt động vui chơi giải tr cho thiếu niên, nhi đồng tại phường Phúc Xá 55

3.2 Vấn đề đặt ra đối với hoạt động vui chơi giải trí của thiếu niên, nhi đồng phường Phúc Xá 62

KẾT LUẬN 74

TÀI IỆU THAM HẢO 76

PHỤ LỤC 80

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thiếu niên, nhi đồng là lứa tuổi từ 6 - 15 chiếm một phần khá lớn trong

xã hội, là vốn qu của quốc gia, là chủ nhân tương lai của đất nước Lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng rất hiếu động, rất ham chơi nhưng cũng dễ tiếp thu và nhạy cảm với những cái mới, cái hiện đại Để xứng đáng là chủ nhân tương lai của đất nước, thế hệ thiếu niên, nhi đồng cần phải được, giáo dục, rèn luyện, bồi dưỡng trên mọi lĩnh vực, kể cả trong vui chơi giải tr nhằm phát triển, hoàn thiện nhân cách Có thể nói lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng là giai đoạn chuẩn bị bước sang tuổi trưởng thành cả về thể chất lẫn tinh thần với những đặc điểm tâm, sinh lý khá phức tạp Đây là lứa tuổi có vị tr đặc biệt quan trọng trong sự phát triển tâm lý Ở lứa tuổi này, trẻ có nhu cầu phát triển mạnh cả về tr tuệ lẫn

thể chất, t nh chất “học mà chơi, chơi mà học” là đặc điểm tâm - sinh lý hết sức

quan trọng và đặc trưng cho mọi hoạt động học tập, lao động, vui chơi của các

em Vì vậy, song song với việc đặt những viên gạch đầu tiên cho nền móng của kiến thức văn hóa và khoa học trong tương lai các em cần phải biết đến các hoạt động vui chơi giải tr một cách lý thú, bổ ch và phù hợp với lứa tuổi Để qua đó, các em có thể giảm bớt được sự căng thẳng sau những giờ học trên lớp,

có thể thoải mái vui đùa với bạn bè Đồng thời, qua hoạt động vui chơi giải tr các em có thể rèn luyện để phát triển về thể lực và phẩm chất tốt đẹp của nhân cách như xúc cảm thẩm mỹ, tinh thần tương thân tương ái, t nh kiên trì bền bỉ,

t nh t ch cực, độc lập và tính sáng tạo.v.v

Sự phát triển tr tuệ và thể lực của tuổi thiếu niên, nhi đồng ngoài việc chịu tác động mạnh mẽ của sự biến đổi tâm, sinh lý bên trong, còn chịu ảnh hưởng của môi trường xung quanh như: gia đình, nhà trường và xã hội Các hoạt động nói chung và hoạt động vui chơi giải tr nói riêng muốn phát triển

2

tình cảm, tr tuệ và thể lực cho thiếu nhi thì các hoạt động vui chơi giải tr phải hấp dẫn, hợp lý Điều này có vai trò và ý nghĩa vô cùng lớn lao trong sự hình thành và phát triển bền vững các phẩm chất đạo đức và tr lực nói riêng

và hình thành nhân cách nói chung ở các em

Việt Nam là đất nước đầu tiên ở châu Á tham gia “Công ước quốc tế về Quyền trẻ em”, Quốc hội nước ta cũng đã thông qua “Luật bảo vệ, chăm sóc

và giáo dục trẻ em” từ năm 1991 “Trẻ em hôm nay - Thế giới ngày mai”, đó

là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, sự phồn vinh của mỗi quốc gia trong tương lai

Khu vực phường Phúc Xá, Hà Nội được hình thành muộn, người dân định cư và lập nghiệp đông đúc trong những năm gần đây Thời gian qua, tại khu vực này đã diễn ra một số hoạt động phục vụ nhu cầu của thiếu niên, nhi đồng Tuy nhiên, hoạt động vui chơi giải tr cho thiếu niên, nhi đồng chủ yếu còn mang t nh thụ động, chưa đi vào chiều sâu để đạt hiệu quả giáo dục cao

cho lứa tuổi này Do đó, việc làm rõ tầm quan trọng của “ Sự chơi”, “Sự giải trí” và nhu cầu vui chơi giải tr , thực trạng của hoạt động vui chơi giải tr cho

thiếu niên, nhi đồng là cần thiết để tháo gỡ những khó khăn trong hoạt động vui chơi giải tr cho các em Điều này sẽ góp phần quan trọng trong công tác giáo dục và hình thành nhân cách, hướng cho thiếu niên, nhi đồng phát triển toàn diện cả về tr , lực, là việc làm rất cần thiết hiện nay

Xuất phát từ thực tiễn đó, tác giả mạnh dạn chọn đề tài “Hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá, quận Ba Đình,

TP Hà Nội” làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn hóa học, mong muốn góp

phần nhỏ vào công tác giáo dục, hình thành nhân cách toàn diện cho thiếu niên, nhi đồng tại một khu vực cụ thể của Hà Nội

3

2 Tình hình nghiên cứu

Ở Việt Nam, nghiên cứu về hoạt động vui chơi giải tr đã được quan tâm nhiều hơn trong những năm gần đây Các nhà nghiên cứu về du lịch đã

tìm hiểu các nhân tố trực tiếp tác động đến sự hình thành và phát triển du lịch

và vui chơi giải tr :

- Nguyễn Thị Thu Phượng (2016), “Văn hóa giải tr của công nhân tại

khu công nghiệp Đồng Văn, tỉnh Hà Nam”, Luận văn Thạc sĩ Văn hóa học

Nội dung đề tài đề cập đến phần cơ sở lý luận và thực tiễn đề tài; sau đó là việc mô tả và giới thiệu về công nhân lao động ở khu công nghiệp Đồng Văn

và văn hóa giải tr của họ; cuối cùng tác giả luận văn đã nhận định về văn hóa giải tr của công nhân lao động tại khu công nghiệp Đồng Văn hiện nay và một

số vấn đề đặt ra Trong nội dung bản luận văn này, tác giả luận văn đã phân

t ch khá kỹ những luận điểm về hoạt động giải tr của đối tượng công nhân và đây cũng là nguồn tư liệu tốt để tham khảo trong việc triển khai đề tài

- Tác giả Phạm Duy Đức chủ biên đề tài “Hoạt động giải tr ở đô thị Việt Nam hiện nay (Những vấn đề lý luận và thực tiễn)” Nội dung đề tài là việc tập hợp 09 bài viết của các chuyên gia văn hóa và được chia thành ba nội dung ch nh, đó là: Vai trò của việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc trong các hoạt động vui chơi giải tr đối với việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở đô thị nước ta hiện nay; thực trạng hoạt động vui chơi giải tr ở đô thị trong thời kỳ đổi mới vừa qua; phương hướng và giải pháp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong các hoạt động vui chơi giải tr ở khu vực đô thị thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

- Tác giả Đinh Thị Vân Chi, chủ biên Nhu cầu giải tr của thanh niên (sách tham khảo) với những số liệu điều tra xã hội học tương đối phong phú

về đối tương thanh niên ở một số thành phố lớn trong đó sách đã làm sáng tỏ hai vấn đề đó là:

4

Khía cạnh sinh học: Giải tr là những hoạt động nhằm giải tỏa sự căng

thẳng tr não, giúp nó thư giãn, phục hồi khả năng hoạt động mệt mỏi, để có thể tiếp tục làm việc

Khía cạnh xã hội: Con người giải tr không phải đơn thuần chỉ để giải

tr Mọi hoạt động của con người đều có mục đ ch mang lại cho sự phát triển

về tr tuệ và nhân cách, sự thư thái, sảng khoái và những khoái cảm thẩm mỹ Nội dung ch nh của 3 chương là: chương I cuối sách tập trung trình bày cơ sở

lý luận về nhu cầu vui chơi giải tr ; chương II được dành phân t ch kết quả những nghiên cứu thực tiễn về khuân mẫu giải tr của thanh niên hiện nay và thực trạng đáp ứng của xã hội đối với nhu cầu đó; chương III phân t ch xu hướng biến đổi nhu cầu giải tr của thanh niên trong giai đoạn hiện tại về đề xuất các giải pháp nhằm định hướng và thỏa mãn nhu cầu giải tr ngày càng cao, qua đay cũng là nguồn tài liệu tham khảo cho nội dung triển khai luận văn sau này

- Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết (2000), Trò chơi trẻ em, Nxb Phụ nữ, Hà Nội.; Bạch Văn Quế (2003), Giáo dục bằng Trò chơi, Nxb Thanh niên, Hà Nội; Nguyễn Quang Khải (1999), Những trò chơi của trẻ em nông thôn đồng bằng Bắc bộ trước 1954, Nxb Văn hoá dân tộc, Hà Nội; Liên Hương (2002), Cẩm nang trò chơi, Nxb Trẻ tp HCM

- Tác giả Hà Nhật Thăng (2001), Tổ chức hoạt động vui chơi tiểu học nhằm phát triển tâm lực, trí tuệ và thể lực cho học sinh, Nxb Giáo dục, Hà Nội; và một số các dự án quy hoạch phát triển du lịch (1996), Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam (1995- 2010), Quy hoạch tổng thể phát triển

trung tâm du lịch Hà Nội và phụ cận (1998- 2010), Viện nghiên cứu phát

triển du lịch, Hà N ội Gần đây có một số bài báo và tạp ch đã lên tiếng cảnh báo về những mặt tiêu cực trong các hoạt động vui chơi giải tr như tệ nạn xã hội trong các nhà hàng, vũ trường, điểm dịch vụ Internet công cộng, ở

đã lựa chọn đề tài vui chơi giải tr cho thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá, Hà Nội là đối tượng nghiên cứu của luận văn Thạc sĩ, chuyên ngành Văn hóa học

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích: Khảo sát, đánh giá về hoạt động vui chơi giải trí cho

thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá, Hà Nội; xem xét các vấn đề đặt ra đối với việc vui chơi giải tr cho thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá, Hà Nội hiện nay

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động vui chơi giải tr cho thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá, Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu: Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu về hoạt

động vui chơi giải tr cho thiếu niên, nhi đồng (lứa tuổi từ 06 đến 15 tuổi) ở

phường Phúc Xá, Hà Nội hiện nay

6

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu liên ngành như: Văn hóa học, xã hội học, lịch sử… Đồng thời, sử dụng phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp các nguồn

tư liệu đã có để phục vụ cho công việc triển khai nội dung đề tài

Sử dụng phương pháp khảo sát thực tế tại phường Phúc Xá như: quan sát, điều tra, phỏng vấn, thu thập thông tin phục vụ cho việc triển khai các nội dung trong luận văn Trên cơ sở sử dụng các phương pháp cụ thể, tác giả luận văn sẽ triển khai lấy tư liệu thứ cấp tại 09 tổ dân phố và cơ quan cấp phường, sau đó triển khai việc tổng hợp tư liệu cần thiết cho các nội dung của đề tài luận văn

6 Ý nghĩa và thực tiễn của luận văn

- Hệ thống và khái quát về vai trò hoạt động vui chơi giải tr và các chức năng của nó trong xã hội và tác động của nó đối với sự phát triển toàn diện của thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá hiện nay

- Khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động vui chơi giải tr cho thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá, Hà Nội

- Xem xét những vấn đề đặt ra đối với các hoạt động vui chơi, giải tr tại đây, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả của các hoạt động vui chơi giải tr cho thiếu niên, nhi đồng tại các địa điểm vui chơi giải tr ở phường Phúc Xá

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung luận văn chia thành 03 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và khái quát địa bàn nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng hoạt động vui chơi giải tr cho thiếu niên, nhi

đồng tại phường Phúc Xá hiện nay

Chương 3: Một số xu hướng vấn đề đặt ra đối với hoạt động vui chơi

giải trí cho thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá hiện nay

1.1.1.1 Vui chơi giải trí và hoạt động vui chơi giải trí

Theo từ điển Hán - Việt Từ điển Hán - Việt của Đào Duy Anh giải

th ch “Giải trí là việc làm rỗi, làm cho tr não được khoan khoái, gần nghĩa với giải trí là tiêu khiển, tiêu khiển là giải muộn, khuây sầu Giải tr còn đồng nghĩa với vui chơi cho nên người ta thường nói chung là vui chơi giải trí

Theo từ điển Xã hội học văn hóa, Vui chơi giải trí là một dạng hoạt động của con người, đáp ứng những nhu cầu phát triển của con người về các mặt thể chất, trí tuệ và mỹ học và “Giải trí không chỉ là nhu cầu của từng cá nhân, mà còn là nhu cầu của đời sống cộng đồng” [44, tr.116]

Giải trí là một dạng hoạt động xã hội: Theo quan niệm phổ biến trước đây, giải tr thường được đặt đối lập với lao động, bị đồng nhất với lao động,

bị đồng nhất với tình trạng “ăn không ngồi rồi” và là “nguồn sinh ra mọi tật xấu” (nhàn cư vi bất thiện), nên hầu như không được chấp nhận Nếu như hoạt động sản xuất được bám sát chặt chẽ vì là điều kiện để xã hội tồn tại thì ngược lại, hoạt động vui chơi giải trí (giống như tất cả những gì ngoài lao động hoặc đối lập với lao động) được xác định một cách dễ dãi, thậm chí tùy tiện Nguồn năng lượng dành cho giải tr được coi là năng lượng không hiệu quả bởi nó không sinh ra các sản phẩm vật chất Trên thực tế, giải trí không đối lập và tách rời với lao động Cũng như lao động, giải trí là một bộ phận cấu thành các hoạt động sống của con người [10, tr.33]

8

Vui chơi giải trí là một hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu phát triển thể chất, trí tuệ, tình cảm, tính cộng đồng và tĩnh yêu thương của con người Vui chơi là nhu cầu bẩm sinh của mọi trẻ em vì nó không chỉ thỏa mãn sự ham thích hoạt động mà còn thỏa mãn trí hiếu kỳ, mong được tìm hiểu thế giới xung quanh Hoạt động vui chơi giải tr có liên quan đến quá trình trao đổi chất, làm cho cơ bắp cũng như hệ thần kinh phát triển cân bằng Vui chơi giúp cho trẻ em mở rộng giao tiếp với con người và thế giới tự nhiên, phát triển các cảm xúc trong đó có cảm xúc thẩm mỹ Do đó, vui chơi giúp cho trẻ có khả năng phát triển về nhận thức xã hội, phát triển về trí tuệ và thể lực

Vui chơi còn được coi như là hình thức “lao động” của trẻ em, là hình thức học tập, vì vậy vui chơi còn mang trong đó chức năng văn hóa, chức năng giáo dục “Học mà chơi, chơi mà học’’ đã trở thành phương châm giáo dục đối với lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng

Hoạt động giải trí nằm trong hệ thống các hoạt động của con người và

là hoạt động duy nhất không gắn với nhu cầu sinh học nào Trẻ em ở mọi lứa tuổi đều có một dạng vui chơi mang t nh đặc trưng, phù với trạng thái phát triển về tâm, sinh lý và nhu cầu Điều này đòi hỏi điều kiện cơ sở vật chất, nội dung, hình thức hoạt động vui chơi giải tr cũng phải có sự tương hợp

Mục đ ch của các hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng:

- Rèn luyện phát triển thể lực khỏe mạnh

- Thỏa mãn nhu cầu hiểu biết, khám phá, hưởng thụ và sáng tạo nghệ thuật

- Bồi dưỡng tình cảm thẩm mỹ và tình cảm đạo đức

- Hình thành nhân cách công dân tốt của tương lai

Vậy, mục đ ch vui chơi giải trí của thiếu niên, nhi đồng phải đáp ứng được các yêu cần phát triển về “Đức, trí, thể, mỹ”, vui chơi phải theo phương châm: Sâu sắc, toàn diện, cụ thể sao cho thiết thực, bổ ch, sinh động, hấp dẫn, tránh máy móc miễn cưỡng [35, tr.95]

9

Văn hóa giải trí, một bộ phận của văn hóa đại chúng là một trong những biểu hiện rõ nét nhất của tồn tại văn hóa xã hội của các cộng đồng phát triển hiện đại, về mặt lý luận, loại hình văn hóa này vẫn chưa được quan tâm, nghiên cứu một cách thấu đáo như vị trí vốn có của nó trong nền văn hóa đương đại Như vậy vui chơi giải trí là những hoạt động tạo cho thiếu niên, nhi đồng một đời sống về tinh thần trong sáng, lành mạnh, phấn chấn… giúp cho thiếu niên, nhi đồng phát triển toàn diện, vậy coi văn hóa vui chơi giải trí

là một trong những cấu trúc chỉnh thể của văn hóa cộng đồng

1.1.1.2 Các hình thức hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng

Trong những năm gần đây, công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em như tuyên truyền thực hiện Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Công ước quốc tế quyền trẻ em, tổ chức các diễn đàn, xây dựng các mô hình truyền thông về chăm sóc và giáo dục trẻ em Đặc biệt, thông qua các điểm vui chơi cộng đồng, nhà văn hóa tổ dân phố…, đã tổ chức rất nhiều hoạt động vui chơi giải trí thu hút đông đảo thiếu niên, nhi đồng tham gia

Hoạt động vui chơi giải trí nằm trong hoạt động hệ thống của con người, trong bất kỳ xã hội nào cũng có 4 dạng hoạt động mà con người phải thực hiện:

- Hoạt động lao động sản xuất để bảo đảm sự tồn tại và phát triển của

cá nhân và xã hội Đó là nghĩa vụ xã hội của mỗi người

- Hoạt động thuộc các quan hệ cá nhân trong xã hội như nuôi dạy con cái, chăm sóc gia đình, thăm viếng họ hàng, bạn bè… Đó là nghĩa vụ cá nhân của mỗi người

- Hoạt động thuộc đời sống vật chất của con người như nấu nướng, ăn uống, nghỉ ngơi, vệ sinh cá nhân… Đó là hoạt động thỏa mãn nhu cầu vật chất của mỗi người

- Hoạt động thuộc đời sống tinh thần của cá nhân như thưởng thức nghệ thuật, chơi các trò chơi, sinh hoạt tôn giáo… Đó là hoạt động thỏa mãn nhu cầu tinh thần của mỗi người [12, tr.124]

10

Trong công cuộc đổi mới đất nước, việc chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng, tạo điều kiện cho thiếu niên, nhi đồng tham gia các hoạt động vui chơi giải trí, vừa chơi vừa học thông qua nhiều phong trào, hình thức vận động khác nhau Phong trào "Nói lời hay, làm việc tốt, xứng đáng là con ngoan trò giỏi, đội viên tốt, cháu ngoan Bác Hồ" được phát động nhằm thừa

kế và phát triển các phong trào truyền thống của tổ chức Đoàn, Hội, Đội đã tập trung vào 3 nội dung chính: Dạy các em biết ứng xử có văn hoá trong lời nói, hướng dẫn và khuyến khích các em làm việc tốt trong học tập, trong lao động, động viên các em phấn đấu trở thành cháu ngoan Bác Hồ

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, các hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng hiện nay cũng gặp không t khó khăn Trước hết là nhận thức của một bộ phận cán bộ, phụ trách thiếu niên, nhi đồng còn hạn chế, chưa nhận thức đúng và đầy đủ về quyền tham gia vui chơi của thiếu niên, nhi đồng dẫn đến khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện Việc tham mưu xây dựng các trung tâm, điểm vui chơi cũng như hoạt động cho thiếu niên, nhi đồng tham gia vui chơi còn manh mún, chưa được đầu tư và triển khai một cách đồng bộ có hệ thống Cơ sở vật chất để hoạt động chưa tốt

về chất lượng Mặt khác, các chính sách hiện nay chưa phản ánh đúng các yêu cầu thực tế để thu hút được các nguồn lực cần thiết cũng như đẩy mạnh, xã hội hoá các hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng Bên cạnh đó, thực tiễn công tác thiếu niên, nhi đồng những năm gần đây cũng xuất hiện nhiều vấn đề mới như học sinh học quá nhiều, internet hay bạo lực thiếu niên, nhi đồng Nhiều vấn đề mà các cấp, các ngành cũng như nhiều cơ quan bộ, ngành liên quan khác chưa có sự can thiệp và hỗ trợ kịp thời Các diễn đàn của thiếu niên, nhi đồng về những vấn đề mà các em quan tâm, của xã hội hướng đến các em được hoạt động nhưng chưa nhiều, chưa thực sự đem lại

họ, mặt khác, phụ thuộc vào môi trường xã hội và khuynh hướng tiến bộ xã

hội, như nền dân chủ, các quan hệ xã hội…

Môi trường xã hội cũng ảnh hưởng tới sự phát triển con người, ảnh hưởng tới cơ cấu và chức năng… của cơ thể Nếu con người t tiếp xúc, trao đổi với người xung quanh hoặc sống trong môi trường xã hội quá đơn điệu thì

sẽ nghèo nàn về tâm lý, kém sự linh động Nghiên cứu sự tác động qua lại giữa yếu tố sinh học và yếu tố xã hội trong con người là để thấy được những hạn chế trong các quan niệm cực đoan về cái sinh học, cái xã hội trong con người của một số trường phái triết học “Thực tế cho thấy rằng, những quy luật sinh học chi phối mặt sinh học, còn quá trình con người gia nhập xã hội sẽ quyết định mặt xã hội trong con người Điều này thể hiện rõ nhất ở những đứa trẻ sinh ra từ cùng một trứng Những đứa trẻ này giống nhau về mặt di truyền” Điều đó có nghĩa là, trong quá trình phát triển, chúng có thể mắc một

số bệnh giống nhau, như bệnh về mắt hay nội tiết, tức là ở đây, mặt sinh học đóng vai trò không nhỏ Song, nếu được nuôi dưỡng trong những môi trường

xã hội khác nhau thì những đứa trẻ này cũng có sự phát triển khác nhau

12

Nhân tố xã hội cơ bản có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người là tồn tại xã hội, hoàn cảnh sống mang t nh lịch sử - cụ thể mà cá nhân đó sống Đó có thể là các tập đoàn xã hội, kiểu loại cộng đồng dân tộc, tập thể C.Mác đã nói: Nếu như con người bẩm sinh đã là sinh vật

có t nh xã hội thì do đó con người chỉ có thể phát triển bản t nh của mình trong xã hội và cần phải phán đoán lực lượng bản t nh của anh ta, không phải căn cứ vào lực lượng của cá nhân riêng lẻ mà căn cứ vào lực lượng của toàn

xã hội Do vậy, ở mỗi thời đại khác nhau, như thời Cổ đại, Trung cổ, Cận đại, Hiện đại… có những kiểu loại nhân cách khác nhau Thời Cổ đại, khi nền kinh tế chưa phát triển, của cải còn t, con người phải sống phụ thuộc vào tập thể, nhân cách mỗi người hoà vào nhân cách tập thể Thời Trung cổ, với sự ra đời Kitô giáo, nhân cách chủ yếu hướng về đời sống tinh thần, về những giá trị đạo đức thuần túy, con người sống nhưng luôn chuẩn bị cho đời sống của mình sau khi chết Thời Cận đại, với sự khẳng định giá trị con người, nhân cách đã mang t nh độc lập sáng tạo…[20, tr.9,10]

Từ những vấn đề nêu trên, chúng ta thấy, môi trường, hoạt động hàng ngày có ảnh hưởng không nhỏ tới sự hình thành và phát triển nhân cách, vì vậy, việc tạo ra một môi trường đảm bảo cho nhân cách có sự phát triển hài hòa trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, thiết nghĩ, là điều cần thiết Ngược lại, những nhân cách có đủ đức và tài

sẽ là điều kiện để chúng ta đạt được mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh"

Các yếu tố ảnh hưởng đến nhân cách thiếu niên, nhi đồng

Yếu tố di truyền

Các yếu tố bẩm sinh di truyền đóng vai trò tiền đề tự nhiên, là cơ sở vật chất cho sự hình thành và phát triển nhân cách Các yếu tố bẩm sinh di truyền như đặc điểm hoạt động của hệ thần kinh, cấu tạo của não, cấu tạo và

Yếu tố môi trường

Trong sự hình thành và phát triển nhân cách, môi trường xã hội có tầm quan trọng đặc biệt vì nếu không có xã hội loài người thì những tư chất có

t nh người cũng không thể phát triển được Môi trường là hệ thống các hoàn cảnh bên ngoài, các điều kiện tự nhiên và môi trường xã hội xung quanh cần thiết cho hoạt động sống và phát triển của trẻ nhỏ

Sự hình thành và phát triển nhân cách chỉ có thể được thực hiện trong một môi trường nhất định Môi trường góp phần tạo nên mục đ ch, động cơ, phương tiện và điều kiện cho hoạt động giao lưu của cá nhân, nhờ đó giúp trẻ chiếm lĩnh được các kinh nghiệm để hình thành và phát triển nhân cách của mình Tuy nhiên, t nh chất và mức độ ảnh hưởng của môi trường đối với sự hình thành và phát triển nhân cách còn tùy thuộc vào lập trường, quan điểm, thái độ của cá nhân đối với các ảnh hưởng đó, cũng như tùy thuộc vào xu hướng và năng lực, vào mức độ cá nhân tham gia cải biến môi trường

Yếu tố giáo dục

Giáo dục là sự tác động có mục đ ch, có tổ chức, có kế hoạch nhằm thực hiện có hiệu quả các mục đ ch đã đề ra Giáo dục giữ vai trò chủ đạo đối với sự hình thành và phát triển nhân cách Giáo dục có thể mang lại những tiến bộ mà các nhân tố khác như bẩm sinh- di truyền hoặc môi trường, hoàn cảnh không thể có được

14

Giáo dục không chỉ th ch ứng mà còn có thể đi trước hiện thực và thúc đẩy nó phát triển Giáo dục có giá trị định hướng sự hình thành phát triển nhân cách Giáo dục thúc đẩy sức mạnh bên trong khi trẻ nắm bắt được nhu cầu, động cơ, hứng thú và nó phù hợp với quy luật phát triển bên trong của cá nhân

Bên cạnh đó giáo dục có tầm quan trọng đặc biệt đối với những người

bị khuyết tật, nó có thể bù đắp những thiếu hụt do bệnh tật gây ra cho con người Giáo dục còn có thể uốn nắn những phẩm chất tâm lý xấu và làm cho

nó phát triển theo chiều hướng mong muốn của xã hội

Tuy nhiên không nên tuyệt đối hóa vai trò của giáo dục đối với sự hình thành nhân cách Giáo dục không thể tách rời tự giáo dục, tự rèn luyện, tự hoàn thiện nhân cách ở mỗi cá nhân

Yếu tố hoạt động vui chơi giải trí của cá nhân

Hoạt động là phương thức tồn tại của con người Hoạt động vui chơi giải tr của con người là hoạt động có mục đ ch, mang t nh xã hội, cộng đồng, được thực hiện bằng những thao tác nhất định với những công cụ nhất định Hoạt động vui chơi giải tr của mỗi cá nhân đóng vai trò quyết định trực tiếp đối với sự hình thành và phát triển nhân cách Thông qua hoạt động vui chơi giải tr của bản thân trẻ sẽ lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội và biến nó thành nhân cách của mình Hoạt động vui chơi giải tr giúp k ch th ch hứng thú, niềm say mê sáng tạo và làm nảy sinh những nhu cầu mới, những thuộc tính tâm lý mới… ở mỗi cá nhân mà nhờ đó nhân cách được hình thành và phát triển Sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ phụ thuộc vào hoạt động chơi ở mỗi thời kì, lứa tuổi nhất định Muốn hình thành và phát triển nhân cách thì cha mẹ cần phải cho con tham gia vào các dạng hoạt động khác nhau và

k ch th ch yếu tố hoạt động vui chơi giải tr , nuôi dưỡng tâm hồn của cá nhân Ngay từ khi còn nhỏ, ở mỗi trẻ đã hình thành những nhân cách khác nhau cũng như chịu chi phối bởi hệ thống gia đình, giáo dục, xã hội,….Trong

15

đó gia đình được coi là cái nôi của nhân cách, tác động vào hệ thống phát triển tinh thần và thể chất của trẻ Vì vậy thông qua hoạt động vui chơi giải tr

để giáo dục nhân cách cho trẻ ngay từ nhà là điều rất quan trọng và cần thiết

1.1.1.4 Vai trò của hoạt động vui chơi giải trí đối với thiếu niên, nhi đồng

Thiếu niên, nhi đồng là một nhóm xã hội đặc thù Trong quá trình phát triển, các em luôn có nhu cầu vui chơi giải trí Thông qua quá trình đó các em thực hiện xã hội hoá tiếp nhận các giá trị chung của xã hội Thiếu niên, nhi đồng là độ tuổi hiếu động, ham học hỏi, các em có nhu cầu vui chơi, học tập

và giao lưu kết bạn Bên cạnh gia đình và nhà trường, nhân cách thiếu niên, nhi đồng chịu sự ảnh hưởng lớn của bạn bè và nhiều tương tác xã hội khác Đặc điểm tâm lý của thiếu niên, nhi đồng là thiếu hiểu biết về mọi mặt nhưng lại hay tò mò, th ch khám phá, giàu tưởng tượng ước mơ, hoài bão; thiếu kiên trì, thiếu bền bỉ; giàu xúc cảm, cả tin và dễ chia sẻ thông tin với bạn bè khác

Về mặt năng lực hoạt động thì thiếu niên, nhi đồng có tính hiếu động, thích hoạt động vui chơi giải tr nhưng về đặc điểm nhận thức chủ yếu là cảm tính, nhận thức lý t nh chưa phát triển mạnh, tư duy trừu tượng còn hạn chế Trong mỗi bối cảnh, giai đoạn xã hội, thiếu niên, nhi đồng đều có nhu cầu mạnh mẽ

về hoạt động vui chơi giải tr nhưng những nhu cầu đó thường biến đối và chịu sự tác động của các điều kiện phát triển kinh tế - xã hội cùng thời điểm Những hoạt động vui chơi giải trí hấp dẫn đối với thiếu niên, nhi đồng ngày hôm nay có thể còn hạn chế với các thế hệ trẻ em trước hoặc sau đó Nhu cầu hoạt động vui chơi giải trí của thiếu niên, nhi đồng hiện nay chịu sự tác động của nhiều yếu tố kinh tế - xã hội đan xen

Đối với thiếu niên, nhi đồng, vai trò hoạt động vui chơi giải trí vừa là nhu cầu, vừa là một quyền rất cơ bản của các em Và đây còn là điều kiện rất quan trọng để phát triển trí tuệ, thể chất và hình thành nên những phẩm chất đạo đức, những thói quen ứng xử giao tiếp và nhiều kỹ năng, năng lực khác

16

của các em Qua hoạt động vui chơi giải trí, thể lực các em được rèn luyện, lòng ham hiểu biết và óc sáng tạo được phát huy, lòng nhân ái của các em được vun đắp Ở lứa tuổi này cùng với hoạt động học tập, vui chơi giải trí cũng là một hoạt động chủ đạo góp phần quan trọng hình thành thế giới quan, nhân sinh quan và các thuộc tính nhân cách của các em Thông qua hoạt động vui chơi giải tr các em có cơ hội bộc lộ đầy đủ phẩm chất, năng lực, ý chí của bản thân, đồng thời có cơ hội tự đánh giá và nhận được những tác động qua lại hết sức phong phú từ các cá nhân khác hoặc cộng đồng tham gia vui chơi Các yếu tố này là cơ sở rất quan trọng giúp các em từng bước hình thành các phẩm chất cao đẹp mình vì mọi người, đồng thời phát huy quyền được tham gia hoạt động của thiếu niên, nhi đồng, biết loại bỏ, tránh xa những tác động xấu

Tuy nhiên, do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, hoạt động vui chơi giải trí của thiếu niên,nhi đồng cũng có sự khác nhau

Ở lứa tuổi nhi đồng, hoạt động vui chơi giải trí là nhu cầu tất yếu và chiếm vị tr đáng kể trong cuộc sống của các em Trong thực tế nếu chúng ta hỏi các em làm gì ngoài việc học tập thì các em đều trả lời “Chúng em chơi” Nhu cầu hoạt động vui chơi của các em nhi đồng rất lớn, rất đa dạng Ngoài thời gian học tập là các em chơi, và sự chơi của các em được coi là tập lao động;

Ở lứa tuổi thiếu niên do thời gian dành cho học tập nhiều hơn, hơn nữa các em đã có địa vị mới trong gia đình đã tham gia vào cuộc sống của người lớn, làm một số công việc giúp đỡ bố mẹ nên chỉ còn ít thời gian dành cho hoạt động vui chơi giải trí và hoạt động vui chơi giải tr cũng mang nhiều ảnh hưởng của việc học tập

Trong khi hoạt động vui chơi giải trí ở lứa tuổi nhi đồng thường hay

“Bắt chước” thiếu sự chọn lọc Còn đối với các em ở lứa tuổi thiếu niên trong khi vui chơi cũng có sự bắt chước nhưng bên cạnh đó các em lại có khuynh hướng bắt chước những gì chứng tỏ mình là người lớn, biết chọn lọc những gì

17

hay hơn, th ch hơn và muốn được mọi người và bạn bè xung quanh tín nhiệm, đánh giá tốt về mình Các hoạt động vui chơi giải trí của lứa tuổi thiếu niên cũng có t nh bền vững hơn, các em th ch vui chơi giải trí mang tính chất tập thể nhiều hơn, cố định hơn Trong quá trình vui chơi các em thiếu niên cũng

có khuynh hướng đấu tranh cho danh dự, uy tín của tập thể, yêu cầu phải có thi đua, đánh giá, xếp loại, khen thưởng trong các hoạt động vui chơi giải trí

Hoạt động vui chơi giải trí thực sự là một hoạt động sống động của thiếu niên, nhi đồng Khi các em ham mê vui chơi thì sẽ chơi hết mình mà quên hết mệt mỏi, quên hết thời gian Bởi đối với các em chơi ch nh là sống, là phương thức để phát triển những khả năng tiềm ẩn bên trong cơ thể của mình

Đặc điểm lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng trong giai đoạn hiện nay là phát triển nhanh chóng về cả thể lực và tâm sinh lý So với thiếu niên, nhi đồng cùng lứa tuổi thì ngày nay, các em có độ cao trung bình cao hơn so với trẻ em sống ở đầu thế kỷ 20 Trẻ em dậy thì sớm hơn từ 3 đến 4 năm so với đầu thế

kỷ trước Nhu cầu hoạt động, trong đó có nhu cầu hoạt động vui chơi giải trí

vô cùng đa dạng, phong phú Đặc biệt với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, nhất là Internet, công nghệ phát thanh, truyền hình, sự thâm nhập của các nền văn hoá của thế giới vào nước ta làm cho nhu cầu vui chơi giải trí trở nên hấp dẫn, dễ dàng và hiệu quả hơn đối với thiếu niên, nhi đồng Với những phương tiện vui chơi giải tr ngày càng đa dạng, hấp dẫn, dễ chơi, kết nối nhanh, thiếu niên, nhi đồng ngày càng có điều kiện tiếp thu kiến thức

và trưởng thành nhanh, nhưng cũng dễ là nạn nhân của các trò chơi nguy hiểm, những “Trò chơi đen” đầy rẫy trong xã hội và trên Internet Những yếu

tố tác động quan trọng đến nhu cầu vui chơi giải trí của thiếu niên, nhi đồng như môi trường sống, gia đình, nhóm bạn, tập thể Đoàn, Hội, Đội và cộng đồng có ảnh hưởng lớn đến hoạt động vui chơi giải trí của thiếu niên, nhi đồng

18

Trong những năm qua, gia đình Việt Nam chứng kiến nhiều sự thay đổi lớn cả về quy mô và chức năng, trong đó chức năng giáo dục và tạo điều kiện hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng hạn chế, nhiều ông bố bà mẹ

vì mải mê kiếm tiền mà quên đi trách nhiệm hướng dẫn, giáo dục, đặc biệt là việc xây dựng các giá trị tinh thần cho con cái Họ quan niệm một cách đơn giản rằng chỉ cần cho con nhiều tiền, thoả mãn đầy đủ những nhu cầu vật chất chứ không cần quan tâm đến đời sống tình cảm đạo đức của con cái Chính sự buông lỏng quản lý của gia đình đã dẫn đến sự hư hỏng của rất nhiều trẻ em, tạo khoảng trống để bạn bè, kẻ xấu có điều kiện lôi kéo các em vào con đường tội phạm, nghiện ngập

Đối với khu vực thành phố, các em thiếu niên, nhi đồng phải tốn quá nhiều thời gian vào việc học ở trường, học thêm thiếu điều kiện được vui chơi giải trí trong không gian rộng, gắn với tự nhiên đều giúp các em có thể lấy lại sự cân bằng giữa phát triển trí lực và thể lực; tạo sự tự tin, lối sống hoà đồng với tập thể bè bạn Đối với khu vực nông thôn, trẻ em có nhiều thời gian rỗi, đặc biệt là trẻ em vùng sâu, vùng xa, số trẻ em không được đến trường còn nhiều, các em thiếu các điều kiện về cơ sở vật chất và thiếu các hình thức vui chơi giải trí mới, hiện đại, có t nh định hướng cao

1.1.2 Chức năng hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng

1.1.2.1 Tăng cường sức khỏe

Trong thời thơ ấu thì hoạt động vui chơi giải trí của thiếu niên, nhi đồng là phương thức tập dượt để làm “người lớn”; đến tuổi trưởng thành thì hoạt động vui chơi giải tr là đối trọng lao động, nhằm giải tỏa những căn thẳng về tâm sinh lý để lập lại cân bằng của nội tại Hoạt động vui chơi giải trí còn được coi là phương thức nghỉ ngơi t ch cực, nhằm tái sinh sức lao động ở một cấp cao hơn

19

Hoạt động vui chơi giải trí gắn liền với tăng cường sức khỏe Vào những năm 60 của thế kỷ XX ở các nước phát triển đã rộ lên phong trào tập luyện giữ gìn sức khỏe Các hoạt động khỏe và đẹp đã dần dần được đại chúng hóa và xã hội hóa Theo đà phồn vinh kinh tế, các hoạt động thể dục thẩm mỹ cùng trang thiết bị luyện tập đã dần dần vào từng gia đình thành trào lưu và mốt sinh hoạt Ở Việt Nam những vũ điệu, múa, hát, sinh hoạt tập thể, nhảy cao, đánh đu, đá cầu, thể dục, nhảy dây, lắc vòng…là những môn vừa chơi, vừa rèn luyện sức khỏe được nhiều thiếu niên, nhi đồng yêu thích Cho nên việc rèn luyện kết hợp với hoạt động vui chơi giải trí sẽ tạo ra một hình thức vận động thích hợp, vừa đạt được mục tiêu rèn luyện thân thể, vừa thoải mái vui vẻ Trong hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng tại xã phường thường thấy là: Đá bóng, đá cầu, cầu lông, x ch đu, ô ăn quan, tập xe đạp…

Khi thiếu niên, nhi đồng được tham gia hoạt động vui chơi giải trí thỏa mái sẽ giúp đốt cháy năng lượng, khích thích tinh thần giúp, các em ăn nhiều hơn, ngủ ngon hơn, tinh thần và thể chất được tăng cường, giúp các em khỏe mạnh và phát triển

1.1.2.2 Tăng cường tính giáo dục

Trước hết cần phải phân biệt hoạt động vui chơi giải trí là hoạt động tự giáo dục V như ta quan sát một đứa trẻ chơi trò nặn tượng trên bãi cát, ta thấy nó đắm mình vào hoạt động chơi của nó để cho ra một sản phẩm theo ý của đứa trẻ, đó là cách chơi của đứa trẻ và khi đứa trẻ hoàn thành thì cảm thấy vui vẻ thoải mái, giải tỏa được nhu cầu của mình Nếu không phải hoạt động chơi thì làm sao một đứa bé 5 tuổi lại có thể đứng 2 giờ liền bên cạnh một gốc cây to trong công viên đầy trò chơi hấp dẫn Qua trò chơi cũng có thể giáo dục đứa trẻ biết tập làm người lớn để theo quy ước đã định, trẻ dần sẽ phân biệt giữa nghĩa thực và nghĩa biểu tượng của sự vật

20

Ngoài ra, hoạt động vui chơi giải tr còn là điều kiện để thiếu niên, nhi đồng rèn luyện sự tự tin, mạnh dạn trước đông người, học cách hoạt động chơi tập thể, xử lý các tình huống và ra quyết định Nhiều hoạt động vui chơi giải tr như: đá bóng, cầu lông, bóng bàn… đòi hỏi người chơi phải học tính phản xạ, nhanh nhẹn Các trò chơi như ô ăn quan, cờ vua lại cần đến sự tính toán, khả năng phân t ch, phán đoán, suy nghĩ Các hoạt động như múa, hát,

vẽ, cắm hoa… thì đòi hỏi người chơi có năng khiếu, sáng tạo và thẩm mỹ cao Trong khi đó, những hoạt động vui chơi giải tr như đá bóng, cướp cờ, khéo

co lại rèn luyện cho thiếu niên, nhi đồng tính tập thể, phối hợp nhịp nhàng, đoàn kết, hỗ trợ và bảo vệ lẫn nhau để giành chiến thắng Với những trò chơi này, mọi sự “Chơi trội”, cá nhân chủ nghĩa, ỷ lại, đều không thể tìm được chỗ đứng, thiếu niên, nhi đồng phải tự học cách tham gia trò chơi theo cách của mình sao cho hòa đồng và bắt nhịp được

Hoạt động vui chơi giải tr làm tăng hứng thú cho việc học tập sinh hoạt của mình Nếu như hàng ngày, các em chỉ biết học tập trên lớp thì dễ gây buồn chán, gây ức chế, khiến các em dễ mệt mỏi, cuộc sống hàng ngày thường buồn tẻ, t để lại ấn tượng và khó tạo sự hứng thú Trong khi đó, khi thiếu niên, nhi đồng được tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí sẽ làm cho tinh thần sảng khoái, vui vẻ và đầy hứng thú với cuộc sống hàng ngày Điều này cũng đang được thể hiện rõ rệt ở thiếu niên, nhi đồng

1.1.2.3 Nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho thiếu niên, nhi đồng

Các nhà nghiên cứu về vui chơi giải tr đều cho rằng con người sẽ hài lòng hơn, yêu đời hơn, cảm nhận về cuộc sống thú vị hơn khi tham gia các hoạt động vui chơi giải trí theo ý thích, mối quan hệ trong việc tham gia các hoạt động giải trí, chất lượng cuộc sống tâm lý của con người cũng tốt đẹp hơn Nó chỉ rõ: những người tham gia hoạt động vui chơi giải trí sẽ thấy cuộc sống có ý nghĩa hơn với những người không tham gia hoạt động vui chơi giải

21

trí Thậm chí những người chỉ vừa mới tham gia những hoạt động vui chơi giải tr cũng thấy những tác dụng tích cực, trong khi những người đã từng tham gia nhưng nay không tham gia nữa thì sự hài lòng cũng giảm thiểu đi

Tham gia thường xuyên các hoạt động vui chơi giải trí không chỉ là sự bảo đảm tốt nhất cho sức khỏe mà còn làm cho thiếu niên, nhi đồng thêm yêu đời, yêu cuộc sống, ít bị tổn thương, giảm bệnh tật Xã hội hiện đại với cường

độ lao động, học tập cao và nhịp sống gấp gáp đã làm gia tăng sức ép đối với con người nói chung và thiếu niên, nhi đồng nói riêng, khiến họ quá tải Đó cũng là nguyên nhân làm gia tăng “nhưng căn bệnh của thời hiện đại” như bệnh tim mạch, bệnh mắt, bệnh thần kinh, trầm cảm, tăng động…Không phải ngẫu nhiên mà chính trong xã hội phát triển, bên cạnh những tiện nghi hiện đại, con người lại cảm thấy cô đơn, dễ mắc bệnh hơn Khi ấy, hoạt động vui chơi giải tr là cách “giảm tải”, giải tỏa những căng thẳng để ổn định, thậm chí nâng cao chất lượng cuộc sống tinh thần của con người Chất lượng cuộc sống là không thể thiếu với mỗi cá nhân và cộng đồng, ngay cả những người yếu thế hay khuyết tật nếu tham gia hoạt động vui chơi giải tr cũng cảm thấy yêu đời hơn Họ dễ quên đi mặc cảm và hòa đồng hơn với mọi người, thậm

ch quên đi rằng mình là người khuyết tật [10,tr.65]

1.2 Khái quát về khu vực cư dân ở phường Phúc Xá

1.2.1 Khái quát về phường Phúc Xá

Phúc Xá là phường nằm ở ph a Đông Bắc quận Ba Đình, thành phố Hà Nội; phía Bắc giáp phường Yên Phụ (quận Tây Hồ), ph a Nam giáp phường Phúc Tân (quận Hoàn Kiếm), ph a Tây giáp phường Trúc Bạch, phường Nguyễn Trung Trực (quận Ba Đình) và phường Đồng Xuân (quận Hoàn Kiếm), phiá Đông là dòng sông Hồng Địa bàn phường Phúc Xá nằm ngoài

đê, ở bên bờ phải sông Hồng Chiều dài của phường (chạy dọc theo đê sông Hồng) khoảng hơn 2km, chiều ngang rộng gần 1km, diện tích của phường

22

khoảng 2km2 Diện tích của phường trước đây hay bị thay đổi do có sự biến động của dòng sông Hồng khi lở, khi bồi và từ những năm 80 của thế kỷ XX trở về trước thường xuyên bị lũ lụt đe dọa

Về cư dân, lúc đầu có người dân ở làng An Xá, Cơ Xá Nam ra định cư, bên cạnh đó có một số người quê gốc ở làng Đanh, làng Xuyên của huyện Phú Xuyên, Hà Đông làm nghề kéo xe tay, xe bò và một số người dân ở vùng Thái Bình, Hà Nam lên cùng với một số dân trong phố ra định cư ở vùng đất này Sau những năm 1900, người dân ở Phúc Xá có nhiều biến động Do đây

là nơi làm ăn thuận tiện nên mặc dù dân gốc một số phải ra đi nơi khác do bị

lở đất ở bờ sông, song lại có nhiều người từ nơi khác kéo đến định cư Vào những năm 1990, cư dân ở khu vực này đã sinh sống khá đông đúc với nhiều nghề nghiệp khác nhau, nhưng chủ yếu là các nghề lao động chân tay (lúc này nghề chạm bạc của người dân làng Đồng Sâm, Thái Bình cũng đã hình thành

và phát triển từ thời gian này)

Hiện nay, phường Phúc Xá được chia thành 09 tổ dân phố với 26 cụm dân cư Có 4 tuyến phố chính và một trục đường xuyên tâm chạy qua Dân cư chủ yếu là người lao động và kinh doanh, sản xuất và buôn bán nhỏ Thanh niên trong độ tuổi Đoàn khoảng 4.845 người, chủ yếu thanh niên đang đi học

và đi làm

Địa bàn phường Phúc Xá nằm sát sông Hồng, có địa thế thuận lợi cho việc xếp dỡ, trung chuyển hàng hóa Do đó, bến sông nơi đây thường đông đúc, các thuyền lớn nhỏ ra vào tấp nập Đặc biệt trên địa bàn có chợ đầu mối Long Biên và chợ đầu mối hải sản (tự phát) là nơi tập trung nhiều dân di cư

về đây buôn bán và sinh sống Đồng thời, trên địa bàn còn có khoảng 13 hộ thuyền, bè sống trên sông Hồng Bên cạnh đó, trên địa bàn phường Phúc Xá còn có khoảng trên 100 hộ gia đình quê gốc ở làng nghề chạm bạc Đồng Sâm,

Y Hà Nội…

Kinh tế của người dân phường Phúc Xá khá đa dạng, đủ các thành phần kinh tế gồm: cán bộ nhân viên làm việc trong các cơ quan nhà nước, người buôn bán nhỏ, thợ thủ công, người làm nghề chài lưới… Nhìn chung, ngoài hơn 10 hộ gia đình làm nghề chài lưới thì kinh tế của người dân nơi đây cơ bản đã không còn hộ gia đình nghèo

Đời sống văn hóa vật chất và tinh thần của người dân nơi đây khá phong phú và đa dạng Trên địa bàn phường hiện có một số di t ch đình, chùa

để phục vụ nhu cầu tâm linh, t n ngưỡng của người dân Bên cạnh đó, trên địa bàn phường đã có 09 nhà văn hóa - nơi sinh hoạt văn hóa cho 09 tổ dân phố Các địa điểm này được xây dựng gồm 01 ngôi nhà và không gian sân rộng để cho mọi tầng lớp nhân dân tham gia các hoạt động vui chơi giải tr … Cơ sở vật chất này được UBND phường Phúc Xá đầu tư xây dựng bằng nguồn ngân sách và một phần vốn xã hội hóa, mỗi khu nhà văn hóa được phường dành khoảng 200m2 đất để làm công việc này Trong không gian các nhà văn hóa đều được bố trí bàn ghế, trang thiết bị chiếu sáng cùng một số hình ảnh về các hoạt động của tổ dân phố, phía ngoài sân các nhà văn hóa đã bố tr đặt một số trò chơi như đu quay, bập bênh, cầu trượt Các nhà văn hóa cũng ch nh là nơi sinh hoạt của cộng đồng cư dân trong các tổ dân phố, trong đó, đối tượng thiếu niên, nhi đồng ở đó thường xuyên đến đây để thỏa sức tham gia các trò chơi dân gian và hiện đại, đặc biệt là trong các dịp lễ tết như: 1/6, Rằm tháng Tám, tết cổ truyền của dân tộc…

24

1.2.2 Thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá

Hiện nay, ở phường Phúc Xá có trên 1.025 trẻ em trong độ tuổi thiếu niên, nhi đồng, trong đó số trẻ em có hộ khẩu thường trú khoảng 950 em, số còn lại là con em của các hộ gia đình làm ăn buôn bán nhỏ ở chợ đầu mối Long Biên từ các tỉnh khác về sinh sống Các cháu nhỏ này được đăng ký tạm trú tại các tổ dân phố thuộc phường quản lý Theo Báo cáo thống kê của Ban Chăm sóc sức khỏe phường Phúc Xá năm 2016 cho biết: “Trong số 1.025 cháu thanh thiếu nhi do phường quản lý có khoảng 760 cháu nam và 65 cháu

nữ, các cháu ở độ tuổi từ trên 1 tuổi đến 15 tuổi” [39, tr.5] Số lượng, độ tuổi của thiếu niên, nhi đồng đang sinh sống trên địa bàn phường khá đa dạng, nên nhu cầu cũng có nhiều điểm khác nhau giữa từng độ tuổi Trường hợp độ tuổi

từ 1 đến 5 tuổi thường có nhu cầu chăm sóc và hoạt động vui chơi giải trí, sang độ tuổi từ 6 đến 9 tuổi thì hoạt động vui chơi giải trí mang tính chủ động nhiều hơn và xuất hiện nhu cầu chơi theo nhóm Đến độ tuổi từ 10 đến 15 tuổi, các em chơi theo nhóm cùng sở thích và có nhiều quan hệ xã hội hơn để tập luyện cho quen với môi trường của người trưởng thành Như trên đã trình bày về điều kiện kinh tế của dân cư trên địa bàn phường Phúc Xá, các em thiếu niên, nhi đồng sống trong môi trường điều kiện kinh tế gia đình khác nhau Theo khảo sát thực tế cho thấy, trong số trên 1.000 em, có khoảng 500

em sống trong gia đình có bố mẹ làm trong nhà nước, điều kiện kinh tế với mức thu nhập ổn định; khoảng trên 500 em thiếu niên, nhi đồng là con em gia đình buôn bán nhỏ, chạy chợ hàng ngày nên mức thu nhập tuy có thể khá cao nhưng không ổn định, đặc biệt số 12 em còn lại sinh sống trong các gia đình làm nghề vạn chài trên sông Hồng với mức thu nhập thấp, bấp bênh nên điều kiện môi trường sống gặp nhiều khó khăn và thường xuyên nhận được sự hỗ trợ của chính quyền các cấp và các tổ chức, cá nhân có lòng hảo tâm giúp đỡ vào các dịp lễ, tết

25

Từ những vấn đề nêu trên đã tác động không nhỏ đến vấn đề giáo dục

và chế độ phúc lợi dành cho các em thiếu niên, nhi đồng trên địa bàn phường Phúc Xá hiện nay Khảo sát cho thấy 100% các em đều được đến trường học theo các lớp học, cấp học khác nhau Trên địa bàn phường hiện nay có 08 trường học các cấp, gồm: 04 trường mẫu giáo, 02 trường tiểu học, 01 trường Trung học cơ sở, 01 trường Trung học phổ thông Các trường học này đã đạt chuẩn theo các tiêu ch mà nhà nước đặt ra Tuy nhiên, trong năm 2016, trên địa bàn phường Phúc Xá cũng đã xảy ra tình trạng các em thiếu niên, nhi đồng bỏ học, cụ thể qua khảo sát thực tế cho thấy: 03 em lớp 7 bỏ học, 02 em lớp 9 bỏ học… Đây là vấn đề cần được quan tâm đối với việc chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng trên địa bàn phường Hiện nay, trên 1.000 em thiếu niên, nhi đồng đều được hưởng các chế độ như: thẻ bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, hưởng thụ các sự kiện của tuổi thơ như tết thiếu nhi, trung thu, tết nguyên đán… Các cháu thiếu niên, nhi đồng của phường đều được sử dụng không gian chung của cộng đồng, đó là nhà văn hóa Nhìn chung, đối tượng thiếu niên, nhi đồng trên địa bàn phường Phúc Xá khá đa dạng về độ tuổi, cấp học, giới t nh… các em đang được hưởng các chế độ phúc lợi của xã hội

Tiểu kết chương 1

Hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng là yếu tố nội sinh

để phát triển con người Những thành tựu về khoa học công nghệ của nhân loại đều vận động và phát huy tác dụng qua chính hoạt động của con người Hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng tồn tại trong mọi hoạt động của môi trường xã hội hiện nay Thông qua các hoạt động sinh hoạt vui chơi giải trí hàng ngày của thiếu niên, nhi đồng làm cho con người được nâng cao thể chất, tinh thần, nâng cao về Chân - Thiện - Thể - Mĩ, tạo giá trị tốt đẹp

về văn hóa tinh thần cho mọi thiếu niên, nhi đồng

26

Dựa trên nghiên cứu cơ sở lý thuyết về hoạt động vui chơi giải trí, các loại hình vui chơi giải trí, vai trò và sự hình thành nhân cách của thiếu niên, nhi đồng trong giai đoạn hiện nay,tác giả luận văn giới thiệu những đặc điểm chung nhất về không gian văn hóa – xã hội sinh sống của các thiếu niên, nhi đồng trên địa bàn phường Phúc Xá trên các phương diện hành ch nh, địa lý cư dân, kinh tế và đời sống văn hóa… Đây ch nh là nền tảng cho việc hình thành

cơ sở vật chất và tinh thần cho hoạt động vui chơi giải trí của thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá trong giai đoạn hiện nay

27

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI GIẢI TRÍ

CHO THIẾU NIÊN, NHI ĐỒNG TẠI PHƯỜNG PHÚC XÁ HIỆN NAY

2.1 Các khu vui chơi giải trí ở phường Phúc Xá

Phúc Xá là địa bàn mới được thành lập trong những năm gần đây Do vậy, thành phố Hà Nội và quận Ba Đình đã có những đầu tư thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội và kết quả đã dần đi vào ổn định và liên tục tăng trưởng Cùng với sự phát triển chung của quận Ba Đình, tình hình trẻ em trong độ tuổi thiếu niên, nhi đồng tại phường Phúc Xá được nhìn nhận theo tổng quan sau:

Đến cuối năm 2015, toàn phường có 1.025 trẻ em dưới 16 tuổi (chiếm 6,5% dân số), trong đó có 425 trẻ em gái (chiếm 41,46%) Chủ trương xã hội hóa giáo dục được mở rộng góp phần đa dạng hóa trường lớp, tỷ lệ trẻ em đến trường đúng độ tuổi ngày càng cao Trong năm học 2015-2016, tỷ lệ đạt được ở các bậc học là: nhàtrẻ 23%; mẫu giáo 25% (trong đó mẫu giáo 5 tuổi là 14,3%); tiểu học 26,5%; trung học cơ sở 25,5% [39, tr.7] Cùng với sự phát triển kinh tế, nhiều vấn đề xã hội cũng nảy sinh, trong đó có thực trạng trẻ em lang thang trên đường phố của thành phố Hà Nội là vấn đề nhức nhối của xã hội (song hiện nay trên địa bàn phường không còn trẻ em lang thang) Trong những năm qua hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng đã được quan tâm

2.1.1 Sự hình thành các khu vui chơi giải trí tại phường

Hiện nay, phường Phúc Xá gồm 09 địa điểm vui chơi giải trí đặt theo tên gọi của 09 tổ dân phố (từ tổ dân phố số 01 đến tổ dân phố số 09) Đến nay, các địa điểm vui chơi giải trí chưa được xem là thiết chế của ngành văn hóa, nhưng hầu hết các hoạt động tại đây trong quá trình hình thành và phát triển đều mang t nh văn hóa, nhiều kiểu loại đa dạng và phong phú hình thức hoạt

09 tổ dân phố, sử dụng những nguồn vốn khác nhau: nguồn vốn của Nhà nước hay công ích thuộc phường và các tổ dân phố quản lý

Địa điểm vui chơi giải trí là thành phần thiết yếu của cảnh quan đô thị

và ảnh hưởng đến cơ cấu qui hoạch và bố cục đô thị, nhất là khu đất xây dựng

đô thị có sẵn các điều kiện thiên nhiên ví dụ như trường hợp: Địa điểm vui chơi giải trí ở tổ dân phố số 01 được xây dựng trên không gian của nhà tập thể hợp tác xã nông nghiệp trước đây; Địa điểm vui chơi giải trí ở tổ dân phố số

02 được xây dựng tại khoảng đất trống tại ngã ba đường của tổ dân phố; Địa điểm vui chơi giải trí ở tổ dân phố số 03 được xây dựng tại khu đất trống, trước đây là diện tích hồ nước; Địa điểm vui chơi giải trí ở tổ dân phố số 04 được xây dựng trên cơ sở giải phóng mặt bằng của 05 hộ dân sinh sống trái phép; Địa điểm vui chơi giải trí ở tổ dân phố số 05 được xây dựng tại diện

t ch đất địa điểm bưu điện trước đây của phường; Địa điểm vui chơi giải trí ở

tổ dân phố số 06 được xây dựng trên không gian trụ sở giao dịch của một đơn

vị buôn bán hóa chất trước đây; Địa điểm vui chơi giải trí ở tổ dân phố số 07 được hình thành trên một khu đất trống; Địa điểm vui chơi, giải trí ở tổ dân phố số 08 được xây dựng trên diện t ch đất xã hội hóa của 03 hộ gia đình

29

trong tổ dân phố để làm nơi tổ chức các hoạt động công ích trước năm 1990; Địa điểm vui chơi giải trí ở tổ dân phố số 09 được xây dựng trên mảnh đất trống của quỹ đất công do quận Ba Đình quản lý

Địa điểm vui chơi giải trí không phải là khu đất riêng lẻ, nó là một phần của hệ thống cảnh quan đô thị, là một trong những nền xanh chủ yếu của đô thị Nền này là cơ sở để bố trí nhà ở, nhà máy, xí nghiệp và trụ sở làm việc, công trình phục vụ công cộng của đô thị Ở địa điểm này bao giờ cũng có nơi dành riêng cho các em thiếu niên, nhi đồng để vui chơi giải tr Vì nơi đây là nơi diễn ra các hoạt động nghỉ ngơi của thiếu niên, nhi đồng (vui chơi giải trí hoạt động thể thao và văn hóa - giáo dục) trong môi trường thiên nhiên với những đều kiện tốt để đảm bảo phát triển cơ thể, ý thích sáng tạo, thử nghiệm khoa học nghệ thuật và vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng Địa điểm vui chơi giải trí của thiếu niên, nhi đồng thường có ở đô thị loại I và loại II, còn ở

đô thị loại III, IV, V chỉ là khu vui chơi của thiếu niên, nhi đồng Chức năng của khu vui chơi giải trí dành cho thiếu niên, nhi đồng gồm:

+ Tổ chức các hoạt động mở rộng tri thức văn hóa, k ch th ch lòng ham học + Tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật và vui chơi giải trí

- Khu vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng được chia ra như sau: + Vùng trung tâm: Có các Cung Thiếu nhi, các sân chơi rèn luyện nghi thức đội

+ Khu ngoại vi: Khu thể dục - thể thao, khu vui chơi giải trí, khu tự nhiên học (nơi giao tiếp của các em với loài động vật, thực vật), khu văn hóa - giáo dục, khu nghỉ tĩnh và dạo chơi, khu phục vụ

2.1.2 Nhu cầu hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá

Phúc Xá là một phường có số dân ở mức trung bình của quận Ba Đình, với mức thu nhập trung bình của người dân cũng được xem là thấp nhất so

30

với cả quận, điều kiện kinh tế chưa phát triển, giao thông chưa thuận lợi, đời sống văn hóa tinh thần chưa được nâng cao, nhu cầu vui chơi giải trí ngày một đòi hỏi nhiều hơn nhằm đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người dân trong phường nói chung và thiếu nhi ở đây nói riêng

Việc hoạt động vui chơi giải trí cho các em thiếu niên, nhi đồng ở các địa điểm vui chơi giải trí là biện pháp nhằm đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí cho mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng

Trong những ngày lễ lớn như: Ngày quốc tế thiếu nhi 1/6, các sinh hoạt vui chơi giải tr , chăm sóc cho thiếu niên, nhi đồng đã thu hút hơn 150 lượt trẻ

em đến sinh hoạt Trong đó, có hơn 50 lượt trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, tính chung toàn phường có khoảng 09 địa điểm vui chơi giải trí chủ yếu được hình thành phục vụ hè Các địa điểm này đã thu hút một số lượng lớn các em đến tham gia và sinh hoạt khoảng 1.000 lượt em (tăng hơn 250 lượt em so với

hè năm trước) Có thể nói, hoạt động vui chơi giải tr đã trở thành một nhu cầu cần thiết, nó đã vượt giới hạn của nhu cầu tâm - sinh lý thiếu niên, nhi đồng cũng như của thanh niên, trở thành một biểu hiện của văn hóa

Hoạt động vui chơi giải tr thường được qui định bởi các yếu tố môi trường tự nhiên và xã hội nhất định Khi tham gia vào các cuộc chơi, các cá nhân thường đóng vai trò, vị trí khác nhau, có thể nói, tái hiện thực theo phương pháp riêng của nó khi vui chơi (yếu tố xã hội học) Như vậy, trong hoạt động vui chơi giải tr đã chịu sư tác động, phản ánh của các yếu tố văn hóa xã hội khác nhau

2.2 Hoạt động vui chơi giải trí cho thiếu niên, nhi đồng tại phường Phúc Xá trong thời gian qua

2.2.1 Chủ thể và thời gian hoạt động chơi

* Chủ thể thực hiện: Thực tế tại các nhà văn hóa trên địa bàn phường

Phúc Xá cho thấy, việc đứng ra thực hiện các hoạt động vui chơi giải trí cho

31

các em thiếu niên, nhi đồng đều do các tổ chức đoàn thể trong phường Phúc

Xá thực hiện, tiểu biểu như: Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Người cao tuổi và các câu lạc bộ sinh viên tình nguyện của một số trường Đại học, Cao đẳng ở Hà Nội Ngoài thời gian làm việc của mình, các đoàn thể đã dành thời gian tổ chức cho các em thiếu niên, nhi đồng các hoạt động vui chơi như: hướng dẫn các trò chơi dân gian và hiện đại, tổ chức ngày tết thiếu nhi, rằm trung thu… Theo ông Nguyễn Xuân Khoa, 35 tuổi, Phó Chủ tịch phường

Phúc Xá cho biết: “Hàng năm, lãnh đạo phường đều chỉ đạo và giao cho các đoàn thể như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Chữ thập đỏ… tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí cho các cháu thiếu niên, nhi đồng trên địa bàn 09 tổ dân cư vào những thời gian giải lao” (TLPV ngày 28 tháng 11 năm 2016, tại

UBND phường Phúc Xá)

Trong năm 2016, dưới sự chỉ đạo của lãnh đạo phường Phúc Xá, các tổ chức đoàn thể, tiêu biểu như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ đã tổ chức được một số chương trình như hội diễn văn nghệ, tổ chức đêm trung thu… Đoàn Thanh niên và Hội Chữ thập đỏ đã tổ chức vận động quyên góp kinh ph để tổ chức chương trình đón tết nguyên đán cho các cháu thuộc diện hoàn cảnh khó khăn, khuyết tật… Qua thực tiễn nhận thấy, vai trò của các tổ chức đoàn thể đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn các hoạt động vui chơi giải trí của thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá hiện nay

* Về thời gian hoạt động vui chơi cho các em thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá: Chủ yếu là diễn ra vào cuối các buổi chiều (sau 17h), ngày

thứ 7 và chủ nhật và thời gian các em được nghỉ hè Thời gian chơi của các

em phụ thuộc vào giới t nh, độ tuổi Các em nam th ch chơi những trò chơi mang tính mạo hiểm, gan dạ, dũng cảm và có t nh phiêu lưu, th ch những cảm giác mới lạ, khi mà các em muốn bộc lộ mình trước đám bạn cùng trang lứa, thì chỉ có thông qua cá trò chơi mới biểu hiện, lột tả được phần nào cá tính

32

hay sự hiếu động của mình Qua phỏng vấn điều tra, các em nam có xu hướng

th ch các trò chơi cảm giác mạnh hơn các em nữ, trường hợp như trò chơi đánh đu, đi xe đạp nhanh, cầu bập bênh… Theo em Nguyễn Văn Bảo Hà, 13 tuổi, tổ dân phố số 02 cho biết:

“Em thường cũng mấy bạn nam cùng ngõ ra sân nhà văn hóa của

tổ dân phố để đá bóng hoặc chơi cầu bập bênh Cả nhóm chúng

em gồm có 12 bạn nam từ 10 tuổi đến 15 tuổi, học ở các lớp khác nhau, song cứ đến sau 5h chiều thì chúng em thường xuyên ra sân nhà văn hóa để vui chơi với nhau Bên cạnh đó, đến mùa hè chúng

em cũng tham gia lớp học võ do Đoàn Thanh niên và một số anh chị là võ sư truyền dạy” (TLPV ngày 25 tháng 11 năm 2016, tại

địa điểm nhà văn hóa tổ dân phố số 02)

Các em nữ vẫn chơi các trò chơi thiên về các môn khoa học xã hội nghĩa là thiên về các trò chơi nhẹ nhàng vui vẻ, không bạo lực Theo em Lê Thị Hòa, 09 tuổi, tổ dân phố số 01 cho biết:

“Vào các buổi chiều hàng ngày, em với lại mấy chị trong khu dân

cư thường xuyên ra sân nhà văn hóa để chơi nhảy dây, đánh chắt, hoặc chơi ô ăn quan Vào mùa hè, chúng em lại được tham gia lớp học học năng khiếu vẽ, lớp học này thật là bổ ích Sân nhà văn hóa từ ngày được sửa lại khang trang, các bạn trong khu dân cư thường xuyên ra đây chơi, có những lúc rất đông vì có cả sự tham gia tập thể dục của người lớn nữa” (TLPV ngày 25 tháng 11 năm

2016, tại địa điểm nhà văn hóa tổ dân phố số 06)

Hiện nay, khoa học kỹ thuật phát triển và nhu cầu về vui chơi giải trí thông qua máy vi t nh đang là phổ biến với các trò chơi đa dạng và hấp dẫn những trò chơi điện tử, đánh banh, bắn sung.v.v Bên cạnh đó, cũng không loại trừ những trò chơi mang t nh bạo lực của người lớn Có thể xem chúng

33

như là một loại hình vui chơi giải trí hiện đại, là những thứ trò chơi mà các bậc phụ huynh học sinh nói riêng và toàn xã hội nói chung đang quan tâm, bức xúc về tình trạng chơi game nhiều Một số em thiếu niên, nhi đồng ở phường Phúc Xá thường xuyên chơi game tại nhà và các quán kinh doanh trên địa bàn phường Theo em Lê Minh Tuấn, 13 tuổi, tổ dân phố số 05 cho biết:

“Cháu rất thích chơi các trò game đấu súng tìm kẻ địch, hàng ngày cháu hay chơi khoảng 1h vào buổi tối, do cả ngày cháu đi học nên không có thời gian chơi À! vào buổi trưa tan học cháu cũng phải rẽ vào quán game khoảng 30 phút xem diễn biến trò mà đang chơi ở tình trạng như thế nào Mấy trò chơi này khá hay, cháu chơi trên máy tính cây của bố thì thoải mái hơn là chơi trên máy tính sách tay của mẹ” (TLPV ngày 25 tháng 11 năm 2016, tại

địa điểm nhà văn hóa tổ dân phố số 05)

Em Đỗ Hồng Sơn, 14 tuổi, tổ dân phố số 06 cho biết:

“Do bị cấm chơi game ở nhà, nên cháu thường tranh thủ lúc tan học để vào quán cày vài trận, cả ngày mà cháu không vào đó thì thấy người khó chịu lắm Chơi game sẽ làm cho tính mình cứng rắn trước sự đe dọa của người khác ý Trước đây cháu hay bị bắt nạt, nhưng cháu phản kháng lại thì đó họ không đụng đến cháu nữa, vì cháu học được cách chống cự từ việc chơi game Tuy nhiên, 1 tuần cháu cũng đến nhà văn hóa khoảng 2 đến 3 lần xem

có trò gì vui không, cháu rất thích đá bóng ở đó” (TLPV ngày 25

tháng 11 năm 2016, tại địa điểm nhà văn hóa tổ dân phố số 05) Thực tế tại 03/6 địa điểm vui chơi giải trí cho thấy sự thiếu vắng các trò chơi dân gian, nếu có chỉ là khi có những đội, đoàn hay những nhóm học sinh vào đó chơi thì mới diễn ra các trò chơi dân gian Đây là một trong những khoảng trống và là điểm yếu ở địa điểm sinh hoạt tập thể dành cho thiếu niên,

34

nhi đồng Các trò chơi như: Trò chơi bịt mắt đoán tên người, ô ăn quan, rồng rắn lên mây… t được tổ chức, trường hợp tại địa điểm vui chơi giải trí ở tổ dân phố số 3 t được tổ chức trong thời gian vừa qua Theo em Nguyễn Thị

Hà My, 10 tuổi, tổ dân phố số 03 cho biết:

“Ở tổ dân phố chỗ nhà cháu ở ít có trò chơi diễn ra cả, có khi cả tuần chỉ có 1 đến 2 buổi tổ chức, còn toàn các bạn nam dùng sân nhà văn hóa để đá bóng với cầu lông Hôm trước có hai anh chị đến hướng dẫn chơi trò bịt mắt đoán tên, trò chơi này vui lắm ý, tụi

em ở trong xóm thích lắm, các anh chị ấy còn bảo để sang tuần tới

sẽ sang dạy chơi trò chơi ô ăn quan nữa ý Chúng em mong muốn các trò chơi dân gian nên thường xuyên được tổ chức cho bọn em tham gia” (TLPV ngày 25 tháng 11 năm 2016, tại địa điểm nhà văn

hóa tổ dân phố số 03)

Một số phụ huynh của các em thì các bậc phụ huynh cho rằng, khi đưa các cháu vào chơi tại khu vui chơi công cộng này thì chúng tôi luôn tự cho các cháu chọn các trò chơi để chơi, đồng thời các phụ huynh gợi ý cho con mình chơi những trò chơi theo ý mình nhằm hướng các em có một khả năng nhận biết và đánh giá trò chơi một cách khoa học và hữu ích

Sự phát triển kinh tế - xã hội của thủ đô Hà Nội nói chung và quận Ba Đình nói riêng đã tạo điều kiện thuận lợi cho thiếu nhi của phường sử dụng các thời gian rỗi vào các hoạt động khác nhau, nhu cầu hưởng thụ văn hóa, được chơi của các em ngày một phong phú đa dạng thông qua những trò chơi, dụng cụ chơi, đồ chơi ngày một phong phú và hấp dẫn Theo báo cáo về tình hình hoạt động chăm sóc trẻ em trên địa bàn quận Ba Đình năm 2015 cho thấy: “56,9% em thiếu nhi sử dụng thời gian rỗi để giúp việc bố mẹ; 50,8% đọc sách, truyện cổ t ch; 50.0% sau đó mới là đi học thêm; 37.0% xem tivi và video; 34.7% tự học; 31.5% chơi tự do; 29.3% chơi điện tử; 31.4% tham gia

35

các câu lạc bộ thiếu nhi; và 15.9% dành thời gian cho việc ngủ; 12.09% các

em hoạt động vui chơi giải trí tại các địa điểm công cộng” [40, tr.13] Theo ông Nguyễn Thị Vinh, 39 tuổi, cán bộ phụ trách dân số và trẻ em quận Ba Đình cho biết:

“Năm 2015 và 06 tháng 2016, tình hình trẻ em trên địa bàn quận

Ba Đình nói chung và phường Phúc Xá nói riêng không có nhiều biến động về số lượng, riêng đối với phường Phúc Xá với tổng số trên 1.000 cháu thiếu niên nhi đồng hiện nay, tôi thấy chính quyền

và các đoàn thể của phường rất chú trọng tới công tác chăm lo sức khỏe và vui chơi giải trí cho các cháu Tuy nhiên, khi thực hiện khảo sát hoạt động của các cháu từ 07 tuổi đến 15 tuổi ở phương Phúc Xá chúng tôi thấy hoạt động của các cháu khá phong phú sau giờ học tập, có cháu thì giúp đỡ bố mẹ việc nhà có cháu thì đi học năng khiếu tại các nhà văn hóa, hoặc tham gia các sinh hoạt vui chơi tại các tụ điểm công cộng…” (TLPV ngày 29 tháng 11 năm

2016, tại Ban Chăm sóc sức khỏe quận Ba Đình)

Các em trong độ tuổi này giúp đỡ được những công việc gia đình rất nhiều, và thông qua các công việc các em hiểu hơn về giá trị đồng tiền, giá trị sức lao động của cha mẹ để có thu nhập nuôi mình ăn học và lớn khôn Chính điều này đã giúp các em tự ý thức, tự hoàn thiện nhân cách cho chính bản thân mình

Lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng là lứa tuổi nhanh nhẹn, hiếu động và có những sáng kiến mới cũng như học tập bắt chước người lớn rất nhanh Các

em có những nhận thức, sở th ch cũng rất khác nhau, nhiều khi do các em tự nghĩ ra hoặc bắt chước một ai đó từ bạn bạn bè, người lớn, người thân hoặc những người xung quanh Những đặc điểm tâm lý của lứa tuổi này là thường

có những sở thích khác biệt Khi hỏi rằng các em th ch đi chơi với những bạn