Thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của trường cao đẳng cảnh sát nhân dân i (Tóm tắt, trích đoạn)

Xuất phát từ thực trạng trên, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài “Thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I” nhằm đề xuất một số biện ph

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-o0o -

PHÙNG THỊ THÙY DƯƠNG

THÍCH ỨNG TÂM LÝ CỦA SINH VIÊN

NĂM THỨ NHẤT VỚI NỘI QUY CỦA

TRƯỜNG CAO ĐẲNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN I

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Tâm lý học

HÀ NỘI – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-o0o -

PHÙNG THỊ THÙY DƯƠNG

THÍCH ỨNG TÂM LÝ CỦA SINH VIÊN

NĂM THỨ NHẤT VỚI NỘI QUY CỦA

TRƯỜNG CAO ĐẲNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN I

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 60310401

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trương Thị Khánh Hà

HÀ NỘI – 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trương Thị Khánh Hà – Trường Đa ̣i ho ̣c Khoa học

xã hội & Nhân Văn – Đại học Quốc gia Hà Nội Các số liệu , kết quả nêu trong luâ ̣n văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ mô ̣t công trình nào khác

Tác giả luận văn

Phùng Thị Thùy Dương

LỜI CẢM ƠN

Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới PGS.TS Trương Thị Khánh Hà, người đã giúp đỡ em trong suốt thời gian qua Sự hướng dẫn tận tình, chu đáo của cô đã giúp em hoàn thành đề tài này

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành của mình tới các thầy cô giáo

và các bạn sinh viên Trư ờng Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I đã cho em những ý kiến quý báu và tạo điều kiện giúp đỡ em hoàn thành luận văn

Do điều kiện và năng lực của bản thân nên luận văn của em chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, rất mong nhận được sự nhận xét và góp ý của các thầy cô và các ba ̣n để đề tài được hoàn thiện hơn

Tác giả luận văn

Phùng Thị Thùy Dương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng, khách thể nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Giả thuyết khoa học 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÍCH ỨNG TÂM LÝ VỚI NỘI QUY CỦA SINH VIÊN 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu về thích ứng và thích ứng tâm lý 6

1.1.1 Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Các công trình nghiên cứu ở trong nước 10

1.2 Một số khái niệm cơ bản 13

1.2.1 Khái niệm thích ứng 13

1.2.2 Khái niệm thích ứng tâm lý 18

1.2.3 Một số nội quy của Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I 20

1.2.4 Khái niệm sinh viên và một số đặc điểm học tập của sinh viên Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I 21

1.3 Thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I 27

1.4 Biểu hiện thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I 28

1.4.1 Biểu hiện thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy thể hiện ở mặt nhận thức 28

1.4.2 Biểu hiện thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy

thể hiện ở mặt thái độ 29

1.4.3 Biểu hiện thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy thể hiện ở mặt hành động 30

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I 31

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 32

1.5.2 Các yếu tố khách quan 35

Tiểu kết chương 1 38

Chương 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39

2.1 Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu 39

2.1.1 Địa bàn nghiên cứu 39

2.1.2 Khách thể nghiên cứu 43

2.2 Tiến trình nghiên cứu 44

2.3 Phương pháp nghiên cứu 44

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận 44

2.3.2 Phương pháp phỏng vấn sâu 45

2.3.3 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi 45

2.3.4 Phương pháp thống kê toán học và cách đánh giá 48

Tiểu kết chương 2 50

Chương 3 THỰC TRẠNG THÍCH ỨNG TÂM LÝ CỦA SINH VIÊN NĂM THỨ NHẤT VỚI NỘI QUY CỦA TRƯỜNG CAO ĐẲNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN I 51

3.1 Thực trạng thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường Cao đẳng Cảnh sát Nhân dân I 51

3.1.1 Sự thích ứng tâm lý của sinh viên với nội quy biểu hiện qua mặt nhận thức 51

3.1.2 Sự thích ứng tâm lý của sinh viên với nội quy biểu hiện qua mặt

thái độ 57

3.1.3 Sự thích ứng tâm lý của sinh viên với nội quy biểu hiện qua mặt hành động 62

3.1.4 Các khó khăn trong việc thích ứng tâm lý với việc chấp hành các nội quy của trường 79

3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy 82

3.2.1 Các yếu tố chủ quan 82

3.2.2 Các yếu tố khách quan 84

3.2.3 Các mặt biểu hiện của thích ứng tâm lý với nội quy của sinh viên 87

Tiểu kết chương 3 89

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

PHỤ LỤC 97

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1: Nhận thức của sinh viên và giảng viên về quan niệm thích ứng tâm lý với nội quy 51 Bảng 3.2: Đánh giá của SV và GV về việc hướng dẫn, phổ biến, tập huấn các quy định, nội quy của Nhà trường 54 Bảng 3.3: Sự hài lòng của sinh viên đối với những yêu cầu phải tuân thủ trong quá trình học tập, rèn luyện 58 Bảng 3.4: Mức độ thực hiện các nội quy của sinh viên 62 Bảng 3.5: Mức độ thực hiện hành động của sinh viên trong việc chấp hành các nội quy học tập, rèn luyện 67 Bảng 3.6: Đánh giá của sinh viên về mức độ thực hiện hành động trong quá trình học tập của sinh viên 70 Bảng 3.7: Đánh giá về các nội dung thích ứng tâm lý của sinh viên và cán

bộ, giảng viên 72 Bảng 3.8: Mức độ thích ứng tâm lý của sinh viên nam và nữ năm thứ nhất với các nội quy 75 Bảng 3.9: Các mặt biểu hiện thích ứng tâm lý của sinh viên với nội quy 77 Bảng 3.10: Các khó khăn trong việc chấp hành các nội quy của sinh viên 79 Bảng 3.11: Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý với nội quy của sinh viên 85 Bảng 3.12 Tương quan giữa các mặt biểu hiện của thích ứng tâm lý với nội quy của sinh viên 87

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Đánh giá của sinh viên và giảng viên về mức độ thích ứng tâm

lý của sinh viên với nội quy 55Biểu đồ 3.2: Các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý của sinh viên với nội quy 82

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI

Sinh viên Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I cũng không nằm ngoài thực trạng trên Việc học tập của các em được thực hiện theo cả quy chế của Bộ giáo dục - đào tạo và của Bộ Công an Ngoài việc học tập kiến thức sinh viên còn phải rèn luyện và thực hiện theo quy chế của nhà trường, theo đúng quy định về điều lệnh Công an nhân dân

Hoạt động chủ đạo của lứa tuổi sinh viên là học tập mang tính chất nghề nghiệp, do đó hoạt động này có vai trò quan trọng, bởi nó vừa trang bị cho học viên những kiến thức chuyên ngành, vừa giúp sinh viên rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng Mặt khác, hoạt động nghề nghiệp của cán bộ Công an là phải thường xuyên hoạt động trong những môi trường xã hội phức tạp, luôn có sự thay đổi, tiếp xúc với nhiều loại đối tượng khác nhau

Để có thể hoàn thành được nhiệm vụ thì ngoài những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất nghề nghiệp thì người cán bộ Công an cần phải có các kỹ năng

để có thể thích ứng với những môi trường công tác mới Nhận thức được tầm quan trọng của thích ứng đối với quá trình công tác của cán bộ Công

an, các cấp lãnh đạo trong ngành đã có sự quan tâm nhất định đối với việc trang bị những kỹ năng thích ứng thích hợp cho sinh viên ngay từ quá trình đào tạo nghề khi còn ngồi trên ghế nhà trường Đó chính là việc từng sinh viên phải thích ứng với những nô ̣i quy trong Nhà trường , về cả ho ̣c tâ ̣p, rèn

2

luyê ̣n, sinh hoa ̣t tâ ̣p thể, ở nội trú Tuy nhiên vì nhiều lý do khách quan và chủ quan nhiều sinh viên khi bắt đầu bước chân vào môi trường học tập mới tại các trường CAND đã chưa kịp thích ứng ngay với điều kiện sinh hoạt cũng như hoạt động học tập, rèn luyện tại nhà trường dẫn đến kết quả học tập chưa cao , bản thân sinh viên có nhiều năng lực chưa được bộc lộ , hạn chế khả năng giao tiếp Có những vấn đề, sinh viên chưa từng gặp phải trong kinh nghiệm trước đây, như những thay đổi của môi trường học tập (phương pháp giảng dạy của giảng viên khác với giáo viên phổ thông, vấn

đề tự học, tự rèn luyện, yêu cầu về kiến thức, kỹ năng giao tiếp- ứng xử nói chung và theo điều lệnh CAND nói riêng…) Nhiều sinh viên không thể bắt kịp bài giảng của giảng viên, nhiều học viên không phân bố được thời gian ngoài giờ lên lớp để kết hợp vừa ôn bài vừa tham gia các hoạt động sinh hoạt tập thể, rèn luyện sức khỏe và thực hiện nhiệm vụ đặc thù của một sinh viên CAND Đặc biệt là những sinh viên xuất thân là học sinh phổ thông (khác với sinh viên xuất thân là lính nghĩa vụ hoặc cán bộ cử đi học) mới vào trường, chưa từng được tiếp xúc với môi trường Công an chuyên nghiệp, chính quy, các em từ mọi miền quê đến thành phố, mới lạ từ nơi ăn chốn ở đến văn hóa giao tiếp, các em phải học cách tự lập, tự quản lý chi tiêu tài chính, những điều mà trước đây các em ít hoặc chưa từng phải lo lắng Bước vào môi trường học tập mới, cũng là nơi mà sinh viên phải tự chịu trách nhiệm trước bản thân và xã hội với tư cách là một nhân cách trưởng thành, điều mà trước đây ít là áp lực đối với các em Việc học tập đi đôi với thực hành, lấy thực hành làm chính đòi hỏi mỗi sinh viên phải luôn

nỗ lực hết mình để có thể hoàn thành nhiệm vụ, nâng cao kỹ năng thực hành nghề nghiệp cho bản thân Do đó sự thích ứng của sinh viên được xem xét từ khía cạnh sinh viên biết cân bằng giữa việc bộc lộ tiềm năng cá nhân với việc đáp ứng các yêu cầu ở trường CAND và các yêu cầu xã hội,

Xuất phát từ thực trạng trên, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài “Thích

ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I” nhằm đề xuất một số biện pháp giúp sinh viên năm

thứ nhất nói chung và sinh viên Trường Cao đẳng CSND I nói riêng thích ứng tốt hơn với môi trường học tập của nhà trường, nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu đào tạo mà nhà trường đã đặt ra

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu mức độ thích ứng của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường Cao đẳng CSND I và các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý của sinh viên, trên cơ sở đó kiến nghị một số biện pháp giúp cho sinh viên năm thứ nhất thích ứng tâm lý tốt hơn với nô ̣i quy c ủa Trường Cao đẳng CSND I

3 Đối tƣợng, khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Biểu hiện và mức độ thích ứng tâm lý với nội quy của sinh viên

3.2 Khách thể nghiên cứu

200 sinh viên năm thứ nhất (khóa HO3S) và 50 giảng viên, cán bộ quản lý của Trường Cao đẳng CSND I

4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thích ứng tâm lý với nội quy của sinh viên

- Khảo sát thực trạng mức độ thích ứng tâm lý của sinh viên với những nô ̣i quy trong hoạt động học tập , rèn luyện, sinh hoa ̣t tâ ̣p thể , quan

hệ ứng xử, điều lệnh nội vụ CAND

- Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng tới sự thích ứng với nội quy của sinh viên Trường Cao đẳng CSND I

- Đề xuất các kiến nghị giúp sinh viên năm thứ nhất thích ứng tốt

hơn với các nô ̣i quy của Trường Cao đẳng CSND I

5 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung nghiên cứu:

Trong quá trình học tập tại Trường Cao đẳng CSND I, có nhiều nội quy khác nhau sinh viên cần phải tuân thủ và chấp hành tốt Trong phạm vi luận văn này,tác giả tập trung nghiên cứu sự thích ứng tâm lý của sinh viên Trường Cao đẳng CSND I về các mặt biểu hiện nhận thức, thái độ, hành vi Tuy nhiên, vì nghiên cứu thái độ khó nên luận văn tập trung nghiên cứu và điều chỉnh hành vi

- Khách thể nghiên cứu:

+ 200 sinh viên năm thứ nhất khóa HO3S

+ 50 cán bộ quản lý, giảng viên Trường Cao đẳng CSND I

6 Giả thuyết khoa học

Sinh viên năm thứ nhất Trường Cao đẳng CSND I đã thích ứng tâm lý tốt với các nô ̣i quy: Rèn luyện học tập, sinh hoạt tập thể, quan hệ giao tiếp ứng

xử, điều lệnh nội vụ CAND tuy nhiên vẫn còn thích ứng không tốt Thích ứng tâm lý của sinh viên với nội quy chịu sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau, trong đó các yếu tố về động cơ, hứng thú và tính tích cực của sinh viên là những yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất tới mức độ thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường Cao đẳng CSND I

5

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng phương pháp nghiên cứu lý luận để thu thập, đọc, tổng hợp nghiên cứu lý luận về thích ứng tâm lý của sinh viên

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Đây là phương pháp chủ yếu của đề tài nhằm tìm hiểu thích ứng tâm

lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường Cao đẳng CSND I

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu

Tiến hành trao đổi với sinh viên của Trường Cao đẳng CSND I, nhằm tìm hiểu sâu thêm những thông tin mà trong bảng hỏi chưa khai thác được

7.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Khi xử lý số liệu, đề tài sử dụng phần mềm SPSS 16.0 với mục đích tìm hiểu một số thông tin như: Tỉ lệ phần trăm, điểm trung bình, mối tương quan giữa các mặt nhận thức, thái độ và hành động, các yếu tố ảnh hưởng …

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có bố cục gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về thích ứng tâm lý với nô ̣i quy của sinh viên

Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng thích ứng tâm lý với nội quy của sinh viên năm thứ nhất Trường Cao đẳng CSND I

6

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÍCH ỨNG TÂM LÝ VỚI NỘI QUY

CỦA SINH VIÊN

1.1 Tổng quan nghiên cứu về thích ứng và thích ứng tâm lý

1.1.1 Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Vấn đề “thích ứng” là một trong những vấn đề được nhiều nhà tâm

lý học quan tâm nghiên cứu Một trong những nhà tâm lý tiên phong trong nghiên cứu này đó chính là Jean Piaget (1896 - 1980) Theo ông, sự thích ứng chính là sự cân bằng và được thực hiện bởi hai cơ chế đó là sự “đồng hóa” và “điều biến” Quan điểm của ông cho rằng, sự thích ứng sinh học là

sự cân bằng giữa đồng hóa môi trường và cơ thể với môi trường, còn sự thích ứng tâm lý – xã hội được ông giải thích là sự thích ứng với một thực

tế riêng biệt khi nó đã đạt tới sự đồng hóa thực tế đó vào những hoàn cảnh mới do thực tế đặt ra [dẫn theo 7, tr 6] Sự thích ứng đòi hỏi sự tác động qua lại giữa chủ thể và khách thể (giữa con người và môi trường), sao cho chủ thể có thể nhập vào khách thể mà vẫn tính đến những đặc điểm của mình Theo cách đó, có thể hiểu: thích ứng tâm lý – xã hội đó là quá trình

cá nhân vừa tiếp nhận những yếu tố từ môi trường, xã hội xung quanh, vừa điều chỉnh bản thân sao cho phù hợp với môi trường đó Và trong quá trình thích ứng của cá nhân thì thích ứng tâm lý - xã hội là chủ yếu

V.I.Alaudie và A.L.Meseracov, trên cơ sở nghiên cứu quá trình hình thành hoạt động học tập của các sinh viên thuộc Khoa Tâm lý học - Đại học tổng hợp Maxcơva đã đi đến kết luận: Việc thích ứng của sinh viên đại học với hoạt động học tập thực chất là khả năng tổ chức quá trình phát triển của người học, tiếp cận được với hệ thống tri thức và kinh nghiệm lịch sử

xã hội Như vậy, thích ứng ở đây được hiểu là khả năng tự tổ chức học tập

7

của người học Năm 1972, D.A.Andreeva đã phân tích khá sâu sắc khái niệm thích ứng Tác giả đã nêu lên sự khác nhau cơ bản giữa thích ứng và thích nghi sinh học, đặc biệt bà đã sử dụng nguyên tắc hoạt động theo quan điểm tâm lý học hiện đại để nghiên cứu vấn đề thích ứng Theo bà, thích ứng là sự thích nghi đặc biệt của cá nhân với điều kiện, hoàn cảnh mới, là

sự thâm nhập vào những điều kiện mới một cách không gượng ép Từ đó tác giả đưa ra định nghĩa về thích ứng: “là một quá trình tạo ra một chế độ hoạt động tối ưu có mục đích của nhân cách, tức là con người vừa thích nghi với điều kiện mới, vừa phải chủ động thâm nhập vào những điều kiện

đó để xây dựng một chế độ hoạt động mới, phù hợp và đáp ứng những yêu cầu của điều kiện mới [dẫn theo 16 Tr 13]

Theo kết quả nghiên cứu “Đối phó với stress và thích ứng tâm lý ở sinh viên quốc tế” của tác giả Sapranaviciute Laura (2012) cho thấy: Sinh viên quốc tế khắp thế giới đều phải đối mặt với stress do sự khác biệt về môi trường học tập, bối cảnh văn hóa, rào cản ngôn ngữ và các khó khăn cho việc thích ứng khác Có rất ít bằng chứng giải thích các chiến lược ứng phó với stress được các sinh viên đó sử dụng là gì và chúng có liên hệ như thế nào đối với sự thích ứng tâm lý Vì vậy mục đích của nghiên cứu này là nhằm đánh giá mối quan hệ giữa sự thích ứng tâm lý và các chiến lược đối phó với stress của sinh viên quốc tế và sinh viên trong nước Nghiên cứu tuyển chọn 356 sinh viên: 258 trong nước và 98 quốc tế Các chiến lược ứng phó với stress được đo bằng bộ câu hỏi “Coping Orientation of Problem Experience” Thang Tự đánh giá mức độ trầm cảm của Zung được

sử dụng để đo các triệu chứng trầm cảm Những stress liên quan đến sức khỏe được đo bởi một thang đo riêng bởi những tác giả của nghiên cứu này Nghiên cứu đã chứng minh được rằng trong những tình huống stress, các sinh viên quốc tế có cách ứng phó khác với các sinh viên trong nước

8

Hơn nữa, chiến lược ứng phó với stress được sử dụng bởi các sinh viên quốc tế và trong nước là khác nhau trong mối quan hệ với kết quả sức khỏe [27, pp 335-343]

Theo tác giả Brisset Camille (2010) trong nghiên cứu “Thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên quốc tế tại Pháp – nghiên cứu trường hợp sinh viên Việt Nam” cho rằng: Việc chuyển từ môi trường học tập này đến một môi trường học tập khác và tái định cư tại một quốc gia mới để học tập đang diễn ra ngày càng phổ biến Song song với việc làm đa dạng bản sắc văn hóa và tri thức thì điều này cũng cho thấy nhiều khó khăn và thách thức Với số lượng ngày càng tăng của sinh viên quốc tế tại Pháp, sự hiểu biết về các yếu tố tâm lý giúp cho sự thích nghi dễ dàng hơn đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết Nghiên cứu này nhằm mục đích xem xét các yếu tố tạo thuận lợi hoặc cản trở sự thích nghi của sinh viên Việt tại Pháp Hai mẫu sinh viên được đưa ra so sánh: 112 sinh viên Việt tại Pháp và 101 sinh viên Pháp, tất cả các sinh viên đều lần đầu tiên bước vào môi trường đại học Các biến như trạng thái lo âu, gắn bó mật thiết, căng thẳng tâm lý,

sự hài lòng với sự hỗ trợ xã hội, và (trong số các mẫu Việt) tính gắn kết cộng đồng đã được xem xét Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng: sự gắn kết cộng đồng và trạng thái lo lắng được tạo ra bởi căng thẳng tâm lý có liên quan đến quá trình thích ứng cho cả hai mẫu Sự đồng nhất lãnh thổ cũng

có liên quan đến sự thích ứng của mẫu sinh viên Việt Mặc dù các giả thuyết khác cũng được xem xét, nhưng nhìn chung, các vấn đề về sự gắn kết (attachment) đối với sinh viên Việt có ý nghĩa lớn hơn so với các sinh viên Pháp [23, pp.413 - 426.]

Theo nghiên cứu của V.Tinto (1996) cho rằng: khi vào một trường đại học, sinh viên năm thứ nhất phải đối mặt với những thách thức cá nhân bao gồm sự thiết lập các mối quan hệ mới, phát triển các kỹ năng xã hội

Năm 1992, trong tác phẩm "Sự thích nghi của con người", Richard E Tremblay (nhà TLH người Canada) đã phát biểu rằng: thích nghi tâm lý - xã hội là sự tìm kiếm sự cân bằng giữa các xung năng, những ham muốn của bản thân với những đòi hỏi, mong đợi từ môi trường bên ngoài Theo ông, khi xem xét sự thích nghi ở con người cần xem xét sự thích nghi bên ngoài và thích nghi bên trong của bản thân Ông cũng đã chỉ ra hai nhóm yếu tố ảnh hưởng đến quá trình thích nghi ở mỗi cá nhân: 1 Nhóm thứ nhất bao gồm các yếu tố thuộc về cá nhân như đặc điểm di truyền, lịch sử phát triển của cá nhân, việc cá nhân được tự do lựa chọn hay không khi thực hiện hành vi, cách ứng xử của mình; 2 Nhóm thứ hai là những yếu tố của môi trường sống của cá nhân như điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội [dẫn theo 16, tr.14 - 15]

Như vậy, có thể thấy các tác giả nghiên cứu thích ứng của sinh viên với các hướng: thích ứng tâm lý, xã hội và thích ứng trong học tập Các nghiên cứu cho thấy những khía cạnh đời sống tâm lý của sinh viên khi

10

chuyển sang một môi trường văn hóa mới (từ học sinh Trung học phổ thông lên Sinh viên đại học) với những chuẩn mực mới và việc không thích ứng với nó sẽ dẫn đến những hậu quả tiêu cực trong đời sống và hoạt động của sinh viên như học tập, việc ứng phó với stress, việc hòa nhập cộng đồng Môi trường văn hóa xã hội luôn luôn thay đổi, phát triển qua từng thời kỳ và ngày càng mang tính chất giao thoa giữa các nền văn hóa khác nhau Vì vậy, nghiên cứu thích ứng tâm lý – xã hội trong sinh viên quốc tế

có vai trò quan trọng trong bối cảnh hòa nhập quốc tế hiện nay, hơn nữa vấn đề nghiên cứu này luôn là một đề tài mở đối với các nhà nghiên cứu

1.1.2 Các công trình nghiên cứu ở trong nước

Tác giả Lê Thị Hương (1998) với đề tài: “Nghiên cứu sự thích ứng với hoạt động học tập ở sinh viên năm thứ nhất trường Cao đẳng Sư phạm Thanh Hóa” đã cho thấy sinh viên thích ứng với các mối quan hệ mới nhanh hơn là sự thích ứng với hoạt động học tập [11]

Năm 1983, Hoàng Trần Doãn với luận văn Thạc sỹ: “Sự thích ứng với hoạt động học tập của sinh viên khoa văn và toán trường Đại học Sư phạm Hà Nội I” Tác giả đã đưa ra kết luận rằng: Thích ứng học tập là một quá trình thích nghi đặc biệt của cá nhân đối với điều kiện mới, là sự thâm nhập của cá nhân vào điều kiện mới một cách thuần thục và chính trong quá trình đó, con người không thụ động mà được bộc lộ trong quá trình hoạt động có đối tượng như một chủ thể động [dẫn theo 16, tr 15]

Trong 2 năm học 2002 – 2003 và 2003 – 2004 nhằm mục đích định hướng cho hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của sinh viên tại trường

ĐH sư phạm Hà Nội, tác giả Nguyễn Xuân Thức đã tiến hành nghiên cứu

“Sự thích ứng với hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của sinh viên ĐH

sư phạm Hà Nội” trên ba mặt: Nhận thức về các nội dung rèn luyện nghiệp

vụ sư phạm, thái độ đối với việc rèn luyện nghiệp vụ sư phạm và hành vi rèn

11

luyện nghiệp vụ sư phạm Kết quả nghiên cứu đưa tác giả đến kết luận rằng: Nhìn chung tất cả các sinh viên đều thích ứng với hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm nhưng mức độ thích ứng không cao, chỉ ở mức trung bình và khá; hơn nữa sự thích ứng của sinh viên là không đồng đều trên các mặt được nghiên cứu Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra hai nhóm nguyên nhân chủ quan và khách quan cản trở sự thích ứng với hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của sinh viên [15, tr.46 – 50]

Năm 2003, Trung tâm nghiên cứu về Phụ nữ đã tiến hành nghiên cứu

đề tài “Nghiên cứu sự thích ứng của sinh viên năm thứ nhất Đại học quốc gia Hà Nội với môi trường Đại học” do Trần Thị Minh Đức là Chủ nhiệm

đề tài v…v Năm 2006, Vũ Mộng Đóa với luận văn Thạc sỹ “Sự thích ứng với hoạt động học tập của sinh viên khoa công tác xã hội và phát triển cộng đồng trường Đại học Đà Lạt” Tác giả đã nêu lên một số vấn đề: Mức độ thích ứng học tập có sự khác biệt giữa các năm học, khác biệt theo nơi sinh sống của các em trước khi vào đại học và có các yếu tố ảnh hưởng đến sự thích ứng học tập: Sự thích ứng học tập bị tác động với thái độ học tập của sinh viên, sự thích ứng còn bị tác động bởi cách dạy của giáo viên và sự thích ứng còn bị tác động bởi sự tìm hiểu thông tin về ngành học mà mình đang học Vì thế các em chưa có một tâm thế sẵn sàng để đón nhận nó [16]

Năm 2009, Đỗ Thị Thanh Mai với luận án tiến sĩ về “Mức độ thích ứng với hoạt động học tập của sinh viên hệ Cao đẳng Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội” Tác giả đã cho rằng: Sinh viên hệ cao đẳng thích ứng không giống nhau với hoạt động thực hành các môn học tại trường Đa số sinh viên năm thứ ba hệ cao đẳng thực hành môn học tại trường Trước khi tốt nghiệp, số sinh viên thích ứng với hoạt động thực hành của sinh viên chịu sự chi phối bởi các yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan Nâng cao nhận thức và thái độ đối với hoạt động thực hành môn học của sinh viên sẽ

12

nâng cao được kỹ năng thực hành môn học và kết quả học tập của sinh viên Năm 2009, Luận án tiến sĩ của tác giả Đặng Thị Lan về “Mức độ thích ứng với hoạt động học tập một số môn học chung và môn đọc hiểu tiếng nước ngoài của SV Trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN” Tác giả

đã đưa ra một số kết luận như sau: Mức độ thích ứng với hoạt động học tập một số môn học chung và môn đọc hiểu tiếng nước ngoài của sinh viên trong trường còn thấp, so với mức độ thích ứng với hoạt động học tập một

số môn học chung thì mức độ thích ứng hoạt động học tập môn học hiểu tiếng nước ngoài còn thấp hơn Có nhiều yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến mức độ thích ứng với hoạt động học tập của sinh viên [dẫn theo 16, tr 16 - 17]

Luận án Tiến sĩ của Đỗ Mạnh Tôn năm 1996 về sự thích ứng đối với học tập và rèn luyện của học viên các trường sĩ quan quân đội cho kết quả nghiên cứu như sau: Sự thích ứng đối với hoạt động học tập và rèn luyện của học viên sĩ quan phụ thuộc vào động cơ học tập, xu hướng nghề nghiệp quân sự rõ ràng, ổn định, nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục, đào tạo Tác giả đã tiến hành thực nghiệm hoàn thiện kỹ năng nghe, ghi bài giảng của học viên để nâng cao khả năng thích ứng cho họ [14]

Trong nghiên cứu “Những khó khăn của sinh viên thiệt thòi trong thời gian học tập tại Đại học Huế” của tác giả Trần Thị Tú Anh (2010) đã cho thấy sinh viên phải đứng trước rất nhiều khó khăn về tài chính, thích ứng, học tập Tác giả cho rằng: Thích ứng với mối quan hệ thầy cô, bạn bè, thích ứng với điều kiện và phương pháp học tập là một trong những khó khăn mà sinh viên gặp phải [1]

Lĩnh vực thích ứng lao động, thích ứng nghề cũng được một số nhà tâm

lý quan tâm Một số tác giả như Đào Thị Oanh, Trần Trọng Thủy tiến hành nghiên cứu về mặt lý luận nhằm phục vụ nghiên cứu, học tập của giảng viên,

13

sinh viên, học viên cao học có chuyên ngành liên quan Còn tác giả Lê Hương lại đề cập trên thực tiễn vấn đề rất mang tính thời sự của nền kinh tế thị trường non trẻ nước ta, đó là mối liên hệ giữa thái độ đối với công việc và năng lực thích ứng, cạnh tranh của người lao động hiện nay [2]

Như vậy, có thể thấy vấn đề thích ứng đã được quan tâm nghiên cứu

ở nước ta Trong đó, các công trình nghiên cứu đã được tiến hành, các tác giả vừa tập trung vào làm rõ vấn đề thích ứng về mặt lí luận, vừa cố gắng tìm hiểu thực trạng vấn đề trên những mẫu nghiên cứu cụ thể, chỉ ra đặc trưng và những yếu tố ảnh hưởng đến sự thích ứng Đặc biệt, cần ghi nhận

sự nỗ lực của một số tác giả trong việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu của mình vào hoạt động thực tiễn thông qua các thực nghiệm tác động đến khách thể nghiên cứu nhằm tăng cường hiệu quả của quá trình thích ứng

Có thể thấy phần lớn các nghiên cứu tập trung chủ yếu vào sự thích ứng trong học tập, được thể hiện ở nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên những công trình nghiên cứu về sự thích ứng tâm lý với nội quy thì chưa có, do đó những nghiên cứu về thích ứng là những cơ sở tiền đề quan trọng để tác giả tham khảo và xây dựng các tiêu chí thích ứng của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường Cao đẳng CSND I

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Khái niệm thích ứng

Thích ứng là một vấn đề đang được quan tâm nghiên cứu ngày càng nhiều trong tâm lý học hiện đại Một khái niệm thường được dùng chung với thích ứng là thích nghi Thuật ngữ “Thích ứng” hay “thích nghi” theo tiếng pháp là adapter, tiếng La tinh là adaptare được dùng với nghĩa gốc là

“làm cho phù hợp” Ban đầu, thế kỷ XV, khái niệm “thích nghi” được dùng phổ biến trong ngành sinh vật học để chỉ quá trình liên tục biến thiên về cấu trúc và chức năng của cơ thể sinh vật để duy trì sự cân bằng trước

14

những tác động của môi trường xung quanh “Thích ứng” là khái niệm của tâm lý học dùng để chỉ quá trình mỗi cá nhân với tư cách là chủ thể hoạt động thâm nhập vào điều kiện mới một cách thành thục Đó là quá trình con người chủ động, tích cực thu nhận những tri thức mới, những kỹ năng mới, kỹ xảo mới để hoạt động có hiệu quả

Năm 1979, A.E Golomstooc đã định nghĩa:“Sự thích nghi nghề nghiệp được thể hiện ở chỗ con người lĩnh hội và thực hiện lao động nghề nghiệp có hiệu quả Đồng thời thể hiện tính chất thỏa mãn với công việc của mình” Tác giả này cũng cho rằng: Sự thích ứng là tổng hòa những đặc điểm cá thể bền vững, có nguồn gốc tự nhiên của nhân cách, đảm bảo cho lao động của con người được thổi phồng một cách quá mức, còn cơ sở xã hội thì hầu như không

có ý nghĩa gì cả Tác giả đã xem thích ứng là một quá trình nhận thức và điều này dựa trên nguyên tắc của lý thuyết hoạt động, sự phù hợp giữa đặc điểm tâm sinh lý của con người với yêu cầu nghề nghiệp được hình thành, và đó chính là thể hiện sự thích nghi nghề nghiệp [13]

Thích ứng là quá trình cá nhân thông qua những hoạt động tích cực

để lĩnh hội các điều kiện mới hay hoàn cảnh mới qua đó đạt được các mục đích, yêu cầu đề ra và tự trưởng thành về tâm lý A.Maslow coi thích ứng là

sự thể hiện được những cái vốn có của cá nhân trong những điều kiện sống nhất định Sự không thích ứng chính là sự không được tự thể hiện, sẽ tạo ra xung đột và ảnh hưởng tới sự phát triển nhân cách Tiền đề để tạo ra sự thích ứng là một hệ thống nhu cầu của nhân cách, được sắp xếp theo thứ bậc mà cao nhất là nhu cầu tự thể hiện - một nhu cầu bẩm sinh nhưng có tính chất nhân văn, chỉ xuất hiện khi các nhu cầu bậc thấp được thoả mãn Mặc dù không phủ nhận vai trò của cái vô thức, bản năng (của phân tâm học) hay quá trình học tập (của chủ nghĩa hành vi), nhưng Maslow có quan niệm khác về yếu tố quy định sự thích ứng Theo ông, nhu cầu “tự thể