Định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường đại học thủ đô hà nội tt

Với mong muốn góp một phần nhỏ vào công tác xây dựng định hướng giá trị cho sinh viên nhà trường, chúng tôi chọn vấn đề “Định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

DƯƠNG THỊ THU TRANG

ĐỊNH HƯỚNG GIÁ TRỊ NGHỀ DẠY HỌC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

Chuyên ngành : Tâm lý học

Mã số : 60 31 04 01

HÀ NỘI - 2017

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Hữu Toàn

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Thị Hoa

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Thị Huệ

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học Xã hội vào lúc:

15 giờ 30, ngày 24 tháng 4 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Học viện khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Định hướng giá trị luôn có ảnh hưởng đến sự phát triển nguồn lực người của mỗi quốc gia, dân tộc Định hướng giá trị sẽ quy định

xu hướng phát triển nhân cách và từ đó chỉ đạo toàn bộ hoạt động của con người

Định hướng giá trị nghề là cơ sở bên trong của hành vi, điều chỉnh và thúc đẩy hoạt động nghề, quyết định sự lựa chọn nghề của cá nhân Việc định hướng giá trị các ngành, nghề trong xã hội ảnh hưởng đến mỗi cá nhân tham gia vào ngành nghề đó trong việc phấn đấu rèn luyện để đạt được thang giá trị của nghề nghiệp mà mình lựa chọn

Hình thành, phát triển định hướng giá trị nghề cho sinh viên là nhiệm vụ quan trọng, quyết định chất lượng đào tạo của các nhà trường Do đó việc định hướng giá trị nghề cho sinh viên là điều có ý nghĩa vô cùng quan trọng Hình thành, phát triển định hướng giá trị nghề cho sinh viên sư phạm là nhiệm vụ quan trọng, quyết định chất lượng đào tạo của các nhà trường sư phạm hiện nay

Với mong muốn góp một phần nhỏ vào công tác xây dựng định

hướng giá trị cho sinh viên nhà trường, chúng tôi chọn vấn đề “Định

hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô

Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

2.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài về định hướng giá trị và định hướng giá trị nghề

- Hướng nghiên cứu thứ nhất: Nghiên cứu về đặc điểm và sự phát triển

của hệ thống định hướng giá trị cá nhân ở lứa tuổi học sinh phổ thông, sinh viên và các nhóm lứa tuổi trung gian

- Hướng nghiên cứu thứ hai: Nghiên cứu mối quan hệ qua lại

giữa các định hướng giá trị với sự hình thành đặc điểm tâm lý cá nhân, hình thành định hướng giá trị nghề nghiệp

2.2 Tình hình nghiên cứu ở trong nước về định hướng giá trị và định hướng giá trị nghề nghiệp

- Hướng nghiên cứu thứ nhất: Nghiên cứu định hướng giá trị nhân

cách của sinh viên, thanh niên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường

- Hướng nghiên cứu thứ hai: Nghiên cứu về định hướng giá tri

nghề nghiệp và định hướng giá trị nghề dạy học

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và phân tích thực trạng định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội và một số yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng này nhằm đề xuất một số kiến nghị nhằm giúp sinh viên có định hướng đúng đắn

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên

- Khái quát những vấn đề lý luận về: Giá trị, định hướng giá trị nghề dạy học, định hướng trị nghề dạy học của sinh viên

- Khảo sát thực trạng định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội

- Tìm hiểu một số yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội

- Đề xuất một số kiến nghị về định hướng giá trị nghề dạy học cho sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đại học Thủ đô Hà Nội trên phương diện nhận thức, thái độ, hành vi

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Thực trạng định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội Được biểu hiện cụ thể qua 3 mặt: nhận thức, thái độ, hành vi Cụ thể:

+ Nhận thức về giá trị của nghề dạy học: vai trò, tầm quan trọng

và các giá trị của nghề dạy học (giá trị kinh tế, giá trị thăng tiến, giá trị đạo đức)

+ Thái độ đối với nghề dạy học: hứng thú, niềm tin, động cơ lựa chọn nghề dạy học

+ Hành động để học tập, rèn luyện, tu dưỡng để chiếm lĩnh các giá trị của nghề dạy học

- Một số yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi;

- Phương pháp phỏng vấn sâu;

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia;

- Phương pháp xử lý thông tin bằng thống kê toán học

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận có liên quan đến nội dung nghiên cứu: giá trị, định hướng giá trị, định hướng giá tri nghề dạy học của sinh viên Định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên được biểu hiện qua 3 mặt: nhận thức, thái độ và hành động

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Kết quả nghiên cứu thực tiễn làm sáng rõ về định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội biểu hiện qua các mặt nhận thức, thái độ, hành động của sinh viên Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể là tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý giáo dục, để từ đó đưa ra các biện pháp giáo dục trong công tác định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, kết luận, kiến nghị và tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên

Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội

1.1.2 Khái niệm định hướng giá trị

Định hướng giá trị là khuynh hướng chủ thể lựa chọn những giá trị trong hoạt động sống của mình và được thể hiện qua nhận thức, thái độ và hành động của cá nhân

1.1.3 Định hướng giá trị nghề dạy học

- Định hướng giá trị nghề dạy học

Định hướng giá trị nghề dạy học là khuynh hướng của chủ thể lựa chọn những giá trị có ý nghĩa đối với hoạt động nghề, cũng như cuộc sống, được thể hiện qua nhận thức, thái độ và hành động của chủ thể

- Định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên

Định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên là khuynh hướng sinh viên lựa chọn những giá trị có ý nghĩa đối với hoạt động nghề dạy học, cũng như trong cuộc sống, được thể hiện qua nhận thức, thái độ, hành động của sinh viên

1.2 Biểu hiện định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên

1.2.1 Định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên biểu hiện qua nhận thức đối với nghề dạy học

1.2.1.1 Nhận thức của sinh viên về vai trò, tầm quan trọng của nghề dạy học

1.2.1.2 Nhận thức về các giá trị của nghề

a Giá trị về mặt kinh tế của nghề dạy học

b Giá trị về mặt thăng tiến của nghề dạy học

c Giá trị về mặt đạo đức của nghề dạy học

1.2.2 Định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên biểu hiện qua thái độ đối với nghề dạy học

1.3.1.1 Ảnh hưởng từ vốn tri thức, hiểu biết về nghề dạy học

1.3.1.2 Ảnh hưởng bởi khuynh hướng, lý tưởng và niềm tin nghề dạy học 1.3.1.3 Ảnh hưởng bởi thái độ yêu nghề, gắn bó với nghề

1.3.2 Yếu tố khách quan

1.3.2.1 Ảnh hưởng từ gia đình

1.3.2.2 Ảnh hưởng từ giáo dục của Nhà trường

1.3.2.3 Ảnh hưởng từ bạn bè, cộng đồng xã hội

Tiểu kết chương 1 Qua những phân tích trên, trong đề tài này, những nội dung chủ yếu được nghiên cứu, khảo sát về định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên là:

Định hướng giá trị là khuynh hướng chủ thể lựa chọn những giá trị trong hoạt động sống của mình và được thể hiện qua nhận thức, thái độ và hành động của cá nhân

Định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên là khuynh hướng sinh viên lựa chọn những giá trị có ý nghĩa đối với hoạt động của nghề dạy học cũng như trong cuộc sống, được biểu hiện qua nhận thức, thái độ và hành động của sinh viên

Định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên được biểu hiện qua cả ba mặt: nhận thức thái độ và hành động của họ

Một số yếu tố ảnh hưởng đến định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên bao gồm: yếu tố chủ quan (vốn tri thức hiểu biết về nghề dạy học; khuynh hướng , lý tưởng, niềm tin nghề dạy học; thái

độ yêu nghề, gắn bó với nghề) và yếu tố khách quan (gia đình, người thân; giáo dục nhà trường; bạn bè và cộng đồng xã hội)

Chương 2

TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Tổ chức nghiên cứu

2.1.1 Giai đoạn chuẩn bị nghiên cứu

2.1.2 Giai đoạn điều tra thử

2.1.3 Giai đoạn điều tra chính thức

2.1.4 Xử lý số liệu

2.1.5 Hoàn thành luận văn

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết;

2.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

2.2.2.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

a Mục đích: Tìm hiểu thực trạng định hướng giá trị nghề dạy học, một số yếu tố ảnh hưởng đến định hướng giá trị nghề của sinh viên

b Cách thực hiện: Sử dụng bảng câu hỏi “ PHIẾU ĐIỀU TRA” và phát cho 600 sinh viên của 3 khóa (2014-2017; 2015-2018; 2016-2019) đang theo học hệ Cao đẳng chính quy, trường Đại học Thủ đô

Hà Nội

c Nội dung

- Phiếu trưng cầu ý kiến dành cho sinh viên bao gồm 12 câu hỏi

- Quy đổi điểm như sau:

+ Với bảng có 3 khoảng, chúng tôi quy ước tính điểm theo 3 mức: Không quan trọng, không ảnh hưởng: 1 điểm

Ít quan trọng, Ít ảnh hưởng: 2 điểm

Rất quan trọng, Ảnh hưởng nhiều: 3 điểm

Như vậy với bảng có 3 khoảng khi áp dụng công thức:

Giá trị khoảng cách = (Maximum - Minimum)/n = (3 - 1)/3 = 0,67

Mức độ trung bình: 1,67 ≤ ĐTB < 2,34;

Mức độ cao: 2,34 ≤ ĐTB ≤ 3

+ Với bảng có 5 khoảng, chúng tôi gộp thành 3 khoảng như sau

và tính theo công thức trên:

Không đúng/hoàn toàn không đúng, không thường xuyên/chưa bao giờ: 1 điểm

Phân vân, đôi khi: 2 điểm

Rất đúng/ Đúng, rất thường xuyên/thường xuyên: 3 điểm

2.2.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu

2.2.2.3 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

2.2.2.4 Phương pháp xử lý thông tin bằng thống kê toán học

2.2.2.5 Nội dung của xử lý số liệu bằng thống kê

2.3 Địa bàn khảo sát

Tiểu kết chương 2 Nghiên cứu này đã được tiến hành theo một quy trình thống nhất, chặt chẽ Nghiên cứu đã kết hợp nhiều phương pháp thu thập và tổng hợp thông tin (phân tích tài liệu, phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, phương pháp phỏng vấn sâu ) Việc phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau về bổ trợ nhau để thông tin thu được mang tính chính xác và tin cậy Các thông tin thu thập được xử

lý và phân tích với nhiều kỹ thuật đa dạng (phân tích định tính, phân tích định lượng) cho phép có những kết quả và kết luận đủ độ tin cậy

và có giá trị về mặt khoa học đồng thời đã nhận được những kết quả khách quan mang tính khoa học

Chương 3 THỰC TRẠNG ĐỊNH HƯỚNG GIÁ TRỊ NGHỀ DẠY HỌC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI 3.1 Thực trạng định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội

3.1.1 Định hướng giá trị nghề dạy học của sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội biểu hiện qua nhận thức đối với nghề dạy học

3.1.1.1 Nhận thức của sinh viên về vai trò chung của nghề dạy học

Kết quả cho thấy, đa số sinh viên đã có nhận thức cao về vai trò của nghề dạy học đối với sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước Cụ thể

có 88,4% sinh viên được hỏi đã khẳng định nghề dạy học có vai trò rất quan trọng, trực tiếp giáo dục, đào tạo ra nguồn nhân lực cho đất nước Bên cạnh đó vẫn còn một số sinh viên (3,3%) cho rằng nghề dạy học không quan trọng Nguyên nhân của việc sinh viên không đánh giá cao vai trò của nghề dạy học là do bị ảnh hưởng, tác động bởi một số yếu tố khách quan và chủ quan

Như vậy qua số liệu khảo sát chúng tôi thấy phần lớn sinh viên nhận thức được nghề dạy học có vai trò quan trọng, tuy nhiên vẫn còn có những sinh viên do một số yếu tố khách quan tác động, chi phối nên chưa nhận thức được điều này

3.1.1.2 Nhận thức của sinh viên về tầm quan trọng của những giá trị nghề dạy học

Số liệu khảo sát cho thấy sinh viên nhận thức về tầm quan trọng của các giá trị nghề dạy học ở mức trung bình (điểm trung bình chung là 2,32) Trong số 9 giá trị của nghề dạy học đưa ra, có 4 giá trị được sinh viên nhận thức là rất quan trọng với số điểm trung bình ở mức từ 2,5 đến

2,6 điểm, đó là các giá trị “Nghề có ý nghĩa chính trị, xã hội to lớn”; “

này được sinh viên đánh giá cao nhất, vì đây là những giá trị cốt lõi, bản chất nhất của nghề dạy học Đây là dấu hiệu tích cực, là điều kiện thuận lợi trong công tác giáo dục, định hướng giá trị nghề nghiệp ở Nhà trường Các giá trị mang tính vật chất, thực dụng, cá nhân được sinh viên

đánh giá ở mức thấp như “Nghề an nhàn, không vất vả”; “Nghề nghèo

nàn, khó kiếm tiền” Nếu không có biện pháp định hướng giá trị nghề dạy

học cho sinh viên sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến thái độ, xu hướng, động cơ phấn đấu của họ trong quá trình học tập, rèn luyện

Như vậy, trên bình diện tổng thể, sinh viên trường Đại học Thủ đô

Hà Nội đã có những đánh giá tích cực về vai trò, tầm quan trọng của nghề dạy học đối với sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước Điều này cũng phù hợp với nhận định trong báo cáo kết quả công tác giáo dục - đào tạo năm học 2013-2015: Đại đa số sinh viên nhận thức và quán triệt tốt mục tiêu, yêu cầu đào tạo

3.1.1.3 Nhận thức của sinh viên về các mặt giá trị của nghề dạy học

a Nhận thức của sinh viên về giá trị kinh tế của nghề dạy học

Qua phân tích chúng ta thấy sinh viên nhận thức về giá trị kinh tế của nghề dạy học ở mức trung bình (điểm trung bình chung là 2,26)

Cụ thể có 2 giá trị được sinh viên nhận thức ở mức cao với điểm

trung bình từ 2,45 đến 2,56, đó là các giá trị “Nghề được Nhà nước

quan tâm”, “ Nghề này đem lại thu nhập, đáp ứng nhu cầu cơ bản của bản thân”, các giá trị còn lại sinh viên đánh giá ở mức trung

bình với điểm trung bình từ 2,01 đến 2,28 Đó là các giá trị “ Nghề

không lo thất nghiệp”, “Nghề dễ xin việc với mức lương ổn định”

b Nhận thức của sinh viên về giá trị thăng tiến của nghề dạy học

Với điểm trung bình chung là 2,29 nhìn nhận sự thăng tiến mà nghề dạy học mang lại ở mức độ trung bình Nhận thức về giá trị thăng tiến của nghề dạy học được sinh viên đánh giá cao ở giá trị

“học nghề này để có một vị trí tốt trong công việc và tương lai” , với

điểm trung bình là 2,58, xếp ở vị trí thứ 1 Khía cạnh này có 68,3% sinh viên cho rằng đúng, chỉ có 10% sinh viên cho rằng không đúng Bên cạnh đó có một số giá trị sinh viên còn đánh giá tiêu cực, chưa

khách quan, như giá trị “Nghề có xu hướng thương mai hóa” với

45% sinh viên chọn đúng, 35% sinh viên tỏ ra phân vân

c Nhận thức của sinh viên về giá trị đạo đức của nghề dạy học

Nhìn vào bảng số liệu cho thấy, đa số sinh viên nhận thức ở mức cao về giá trị đạo đức của nghề dạy học (với điểm trung bình chung

là 2,47) Nghề dạy học là nghề có yêu cầu rất cao về mặt đạo đức bởi người thầy giáo luôn là tấm gương để học sinh noi theo Do đó khi

đã chọn nghề dạy học thì người học phải luôn luôn rèn luyện các phẩm chất nhân cách, hướng bản thân mình tới những giá trị cao đẹp hơn Điều này được thể hiện trong nhận thức của sinh viên khi chúng

tôi đưa ra ý kiến “ Nghề giúp tự hoàn thiện bản thân” thì có 77%

sinh viên cho rằng đúng, 19,7% tỏ ra phân vân và chỉ có 2,3% cho rằng không đúng Việc nhận thức cao về giá trị đạo đức đối với nghề dạy học sẽ giúp bản thân sinh viên chủ động, tích cực trong việc tự trau dồi vốn tri thức, rèn luyện các phẩm chất đạo đức để đáp ứng các yêu cầu của nghề Bên cạnh đó vẫn còn một bộ phận không nhỏ sinh viên chưa có nhận thức cao về giá trị đạo đức của nghề Điều

này được thể hiện qua ý kiến “Nghề dạy học không liên quan đến

đạo đức” thì có 38,7% sinh viên trả lời là đúng, hoặc 35% sinh viên

cho là đúng với ý kiến “ Nghề này làm việc độc lập, không cần hợp

tác, chia sẻ”

- So sánh nhận thức của sinh viên về các giá trị nghề dạy học

Từ điểm trung bình chung về nhận thức của sinh viên các khóa học cho chúng ta thấy nhận thức của sinh viên tỷ lệ thuận với thời