Chính sách phát triển giảng viên đại học từ thực tiễn ngành nội vụ ở nước ta hiện nay tt

Trong những năm qua, việc thực hiện các chính sách phát triển giảng viên đại học nói chung, của ngành Nội vụ nói riêng đã mang lại những kết quả tích cực, góp phần đảm bảo và nâng cao ch

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Minh Phương Phản biện 1: :

Phản biện 2:

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội giờ .ngày tháng

năm

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chính sách phát triển giảng viên đại học nói chung, của ngành Nội vụ có vai trò quan trọng vào việc góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, tăng cường chất lượng nguồn nhân lực nói chung, chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ngành nội vụ nói riêng Để xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức của ngành

có đủ phẩm chất, năng lực thực hiện chức năng, nhiệm vụ đòi hỏi phải quan tâm công tác đào tạo nguồn nhân lực Vì vậy, việc nâng cao chất lượng đào tạo của các trường đại học thuộc ngành Nội vụ, trước hết là đội ngũ giảng viên có vai trò rất quan trọng

Trong những năm qua, việc thực hiện các chính sách phát triển giảng viên đại học nói chung, của ngành Nội vụ nói riêng đã mang lại những kết quả tích cực, góp phần đảm bảo và nâng cao chất lượng đào tạo, tăng cường chất lượng nguồn nhân lực, góp phần vào sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội nói chung, quản lý nhà nước của Bộ, ngành nội vụ nói riêng

Tuy nhiên, thực tiễn chính sách phát triển giảng viên đại học nói chung, ngành nội vụ nói riêng hiện nay có không ít hạn chế, bất cập: Một là, hệ thống chính sách đối với giảng viên hiện nay từ chính sách tuyển dụng, bố trí sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá, khen thưởng, kỷ luật, tiền lương, phụ cấp, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, điều kiện làm việc… đối với giảng viên đại học còn thiếu sự đồng

bộ Cơ chế, chính sách đãi ngộ chưa tương xứng; Hai là, chính sách đối với giảng viên đại học còn thiếu nhất quán, thiếu ổn định, chưa

có sự liên thông, liên kết giữa các chính sách trong các thời kỳ lịch

sử gắn với quá trình hoạt động, công tác của giảng viên đại học; Ba

là, công tác quản lý, sử dụng, đánh giá giảng viên đại học hiện nay

còn nhiều bất cập, không phát huy hết tiềm năng của cả đội ngũ và từng cá nhân, không kích thích được sự phấn đấu trong chuyên môn; không sàng lọc được dễ dàng và thường xuyên những người yếu kém Bên cạnh đó, môi trường làm việc vẫn chưa tạo động lực kích thích giảng viên đại học cống hiến; Bốn là, vẫn còn phổ biến tình trạng xem trọng bằng cấp, phân biệt loại hình đào tạo trong sử dụng giảng viên đại học; chưa chú trọng nhiều đến năng lực công tác, hiệu quả làm việc

Thực trạng hiện nay, vẫn còn một số lượng GVĐH hạn chế, yếu kém về trình độ, năng lực giảng dạy nghiên cứu khoa học, các kỹ năng nghiên cứu và thực hành giảng dạy hiện đại hạn chế Thiếu các kiến thức cập nhật về chuyên ngành bao gồm nội dung chương trình đào tạo và nội dung các môn học; năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của một bộ phận giảng viên đại học còn chưa đáp ứng được yêu cầu công việc trong tình hình mới; một số giảng viên đại học còn chưa thực sự nhiệt tình và có trách nhiệm trong công tác giáo dục đào tạo đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáo dục đào tạo ở các trường đại học hiện nay

Từ những vấn đề trên, nhằm đánh giá thực trạng việc triển khai thực hiện chính sách phát triển giảng viên đại học ngành nội vụ nước ta trong thời gian qua, từ đó đề xuất những giải pháp hoàn thiện

và nâng cao chất lượng, hiệu quả chính sách phát triển giảng viên đại học ngành nội vụ nước ta những năm tới, học viên chọn đề tài

“Chính sách phát triển giảng viên đại học từ thực tiễn ngành nội

vụ ở nước ta hiện nay” làm luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Chính

sách công có ý nghĩa lý luận, thực tiễn, thiết thực

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Ở nước ta, chính sách phát triển giảng viên đại học không phải là vấn đề mới mà đã có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển giảng viên đại học nói chung Trong đó, nổi bật là:

Sách Phát triển giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực, nhân

tài, Một số kinh nghiệm của thế giới, do Tạ Ngọc Tấn (2012) chỉ đạo

biên soạn đã phân tích sâu sắc, đem lại nhiều góc nhìn mới trong những vấn đề về nguồn nhân lực, nhân tài và phát triển giáo dục đào tạo, từ đó rút ra được những kinh nghiệm trong việc thực hiện đổi mới căn bản toàn diện giáo dục – đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, nhân tài cho đất nước

Sách Xây dựng và phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam phục

vụ sự nghiệp chấn hưng đất nước, Nguyễn Văn Khánh (2010) phân

tích nguồn lực trí tuệ Việt Nam dưới nhiều góc độ, đánh giá thực trạng và chỉ rõ các hạn chế còn tồn tại, từ đó đề xuất một số giải pháp xây dựng và phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam phục vụ sự nghiệp chấn hưng đất nước trong thời kỳ mới

Đề tài khoa học cấp cơ sở: Thực trạng và giải pháp nâng cao

chất lượng đội ngũ giảng viên đại học giai đoạn 2010- 2015, ThS Lê

Thị Phương Nam, (2012) Viện Nghiên cứu Lập pháp đã đánh giá thực trạng đội ngũ GVĐH hiện nay, trên cơ sở đó đưa ra một số đề xuất nhằm xây dựng và phát triển đội ngũ GVĐH giai đoạn 2010-

2015 và kiến nghị một số nội dung chuẩn bị cho việc xây dựng Dự án Luật giáo dục đại học Nhìn chung, các giải pháp đã mang tính hệ thống và bao phủ được các hạn chế còn tồn tại tuy nhiên chưa cụ thể

rõ ràng cũng như chưa có tính định lượng

Báo cáo Thực trạng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo

dục và những nội dung cần nghiên cứu khi xây dựng Luật Viên Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, TS Nguyễn Hải Thập (2009)

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã khảo sát thực trạng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục khá toàn diện là cơ sở cho thực hiện việc ”luật hoá” các quan điểm, chủ trương của Đảng về việc xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục

Bài viết “Phát triển nguồn nhân lực giảng dạy và nghiên cứu

khoa học trong cơ sở giáo dục đại học – kinh nghiệm từ Đại học Quốc gia Hà Nội”, Nguyễn Kiều Oanh (2010) Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Khoa học Xã hội và Nhân văn (Số 26) tr.107-111 đã dựa

trên phân tích cơ sở lý luận về nhân lực khoa học công nghệ nói chung, từ đó đi sâu vào nhân lực khoa học công nghệ trong các trường Đại học để nêu ra một số giải pháp có tính khoa học, hệ thống nhằm phát triển nguồn nhân lực giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở ĐHQGHN tập trung trong các khâu: tuyển dụng, quản lý và sử dụng, đào tạo – bồi dưỡng giảng viên Tuy nhiên do giới hạn khuôn khổ bài báo, nghiên cứu chưa đưa ra được một hệ thống cơ sở lý luận cũng như giải pháp của chính sách phát triển giảng viên một cách đầy đủ, đồng bộ

Bài viết “Xây dựng đội ngũ giảng viên trong trường đại học

- Thực trạng và giải pháp” của Nguyễn Thị Thu Hương (2012), Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học (Số 28) tr.110-116 đánh giá thực

trạng đội ngũ giảng viên và công tác quản lý giảng viên, từ đó đề xuất một hệ thống giải pháp khá toàn diện và hệ thống xây dựng đội ngũ giảng viên trong trường đại học hiện nay ở nước ta Công trình rất có giá trị tham khảo trong xây dựng chính sách phát triển giảng viên

Tóm lại, các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài đã

khẳng định giảng viên đại học có tầm quan trọng đặc biệt trong chiến lược phát triển của quốc gia, là động lực phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo, đồng thời cho thấy bức tranh khá đầy đủ về thực trạng đội ngũ giảng viên đại học qua các thời kỳ Đây là những tài liệu tham khảo bổ ích cho việc nghiên cứu biên soạn luận văn này

Tuy vậy, cho đến nay chưa có công trình nào được công bố nghiên cứu một cách hệ thống, chuyên sâu về chính sách phát triển giảng viên đại học từ thực tiễn ngành nội vụ ở nước ta hiện nay Bởi thế đề tài luận văn của học viên không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng chính sách phát triển giảng viên đại học ngành nội vụ, đề tài xác định định hướng, mục tiêu và đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển giảng viên đại học ở nước ta trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài có nhiệm vụ:

- Làm rõ những vấn đề lý luận về chính sách phát triển giảng viên đại học ở nước ta hiện nay

- Khảo sát, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách phát triển giảng viên đại học ngành nội vụ; chỉ ra những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân

- Xác định định hướng, mục tiêu và đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển giảng viên đại học ở nước ta nói chung và của ngành nội vụ nói riêng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là chính sách phát triển giảng viên đại học, bao gồm các chính sách tuyển dụng, bố trí, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá, khen thưởng, kỷ luật, tiền lương, phụ cấp, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, điều kiện làm việc của giảng viên đại học dưới góc độ khoa học chính sách công

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu về chính sách phát triển giảng viên đại học từ thực tiễn ngành nội vụ, thông qua khảo sát chính sách phát triển giảng viên đại học của Trường Đại học Nội vụ Hà Nội và Học viện Hành chính Quốc gia giai đoạn 2011 - 2016 và xác định định hướng, giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển giảng viên đại học giai đoạn 2017- 2021

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, giảng viên đại học nói chung

và giảng viên đại học ngành nội vụ nói riêng Luận văn sử dụng các phương pháp chính sách công để nghiên cứu quy trình từ khâu hoạch định đến thực thi chính sách và đánh giá chính sách công

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu chính sách công kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và thực tế; phương pháp hệ thống, phân tích, tổng hợp, so sánh

Phương pháp phân tích và tổng hợp được sử dụng để thu

thập, phân tích và khai thác thông tin liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao gồm các văn kiện, tài liệu của Đảng, Nhà nước; các công trình nghiên cứu, các báo cáo, tài liệu thống kê của các tổ chức, cá nhân liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến chính sách phát triển giảng viên đại học ở nước ta nói chung và thực tế ở ngành nội vụ nói riêng

Đồng thời, luận văn sử dụng các phương pháp thống kê, khái quát thực tiễn, phân tích định lượng, suy luận logic, diễn giải trong quá trình phân tích, đánh giá chính sách và phương pháp chuyên gia

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Về lý luận: hệ thống hóa các lý thuyết về chính sách công, làm rõ vị trí, vai trò, đặc điểm chính sách phát triển giảng viên đại học; đề tài góp phần làm phong phú thêm lý luận về xây dựng đội ngũ giảng viên đại học

Về thực tiễn: Luận văn góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho các trường đại học trong hoạch định và thực thi chính sách phát triển giảng viên đại học một cách hiệu quả, góp phần hoàn thiện, nâng cao chất lượng đào tạo giáo dục của các trường đại học hiện nay

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận về chính sách phát triển giảng viên đại học

- Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách phát triển giảng viên đại học của ngành nội vụ

- Chương 3: Định hướng, mục tiêu và giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển giảng viên đại học ở nước ta hiện nay

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH

PHÁT TRIỂN GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC

1.1 Lý luận về chính sách phát triển giảng viên đại học

1.1.1 Các khái niệm cơ bản

Giảng viên đại học là những nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục đại học, có nhân thân rõ ràng; có phẩm chất, đạo đức tốt; có sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp; đạt trình độ về chuyên môn, nghiệp

vụ theo quy định của Luật Giáo dục Đại học

“Chính sách” theo cách hiểu thông thường, là chương trình hành động do các nhà lãnh đạo, quản lý đưa ra để giải quyết một vấn đề nào đó thuộc phạm vi thẩm quyền của mình Chính sách là khái niệm thường được đề cập trong khoa học hành chính, nhưng thực sự nó còn là phạm trù của khoa học chính trị

Chính sách công là một tập hợp các quyết định chính trị của nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể với giải pháp và công cụ thực hiện giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu đã xác định của đảng chính trị cầm quyền

Chính sách phát triển giảng viên đại học là tập hợp các quyết định có liên quan của Nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu

cụ thể với giải pháp và công cụ thực hiện giải quyết các vấn đề của giảng viên đại học theo mục tiêu đã xác định

1.1.2 Vấn đề về chính sách phát triển giảng viên đại học

Vấn đề của chính sách phát triển giảng viên đại học đã được nhìn nhận trên cơ sở nảy sinh khi những mâu thuẫn giữa quyền và nghĩa vụ của giảng viên đại học; mâu thuẫn giữa thu nhập bị giới hạn với chi phí trong cuộc sống liên tục gia tăng; giữa sự chênh lệch thu nhập của giảng viên đại học với các thành phần kinh tế; giữa trình độ

đào tạo và khả năng đảm đương thực hiện nhiệm vụ; giữa sự đãi ngộ

và khả năng cống hiến; môi trường, điều kiện làm việc; giữa nghĩa vụ

1.1.4 Chủ thể chính sách phát triển giảng viên đại học

Chủ thể ban hành chính sách đối với giảng viên đại học gồm các cơ quan nhà nước có thẩm quyền như: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo ngoài ra, các bộ, ban, ngành Trung ương và các cơ sở giáo dục đại học cũng ban hành các chính sách và hướng dẫn thực hiện chính sách phục vụ cho việc phát triển giảng viên đại học

1.1.5 Thể chế chính sách phát triển giảng viên đại học

Thể chế chính sách đối với giảng viên đại học nằm trong thể chế đối với viên chức, được nhiều cơ quan quản lý Nhà nước ban hành theo thẩm quyền Các thể chế chính sách đối với giảng viên đại học hiện hành gồm: Hiến pháp, Luật, Nghị định Thông tư, Quyết

định, Quy định

1.1.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển giảng viên đại học

Về định hướng của Đảng: Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán

bộ quản lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo là một trong những nhiệm vụ giải pháp quan trọng trong Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa – hiện đại

hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Điều này được thể hiện trong các Nghị quyết số 29-NQ/TW Nghị quyết Đại hội XII được luật hóa trong khoản 7 Điều 12 Chính sách của Nhà nước về phát triển giáo dục đại học của Luật Giáo dục Đại học

Thể chế quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên đại học chịu sự điều chỉnh của các văn bản quy phạm pháp luật đối với công chức, viên chức Các văn bản quy phạm pháp luật đó bao gồm các luật, nghị định, thông tư và nhiều văn bản cụ thể hoá công tác quản lý nhà nước về giảng viên đại học: Luật Cán bộ, công chức năm 2008 và Luật Viên chức năm 2010; Luật Giáo dục năm 2005 sửa đổi bổ sung năm 2009, Luật Giáo dục Đại học năm 2012 và được cụ thể hóa bằng nhiều nghị định, thông tư Các văn bản quy phạm pháp luật bước đầu

đã đáp ứng và tạo nền tảng pháp lý đẩy mạnh hoạt động quản lý nhà nước đội ngũ giảng viên trường đại học mang lại hiệu quả, tạo tiền đề cho sự phát triển của công tác giáo dục đào tạo đại học

1.2 Chính sách phát triển giảng viên đại học ở nước ta hiện nay

1.2.1 Chính sách tuyển dụng giảng viên đại học

Chính sách tuyển dụng giảng viên đại học là tổng thể các quan điểm, phương hướng, mục tiêu và giải pháp, nhằm lựa chọn được những người có đủ tiêu chuẩn, phẩm chất, năng lực, sở trường giảng dạy, nghiên cứu khoa học vào làm giảng viên đại học hiện nay Chính sách tuyển dụng giảng viên đại học phải mang tính khoa học, phù hợp để tuyển chọn được những người có đủ năng lực, phẩm chất, có tiềm năng phát triển, đáp ứng yêu cầu giảng dạy, nghiên cứu ở trường đại học cả trước mắt và lâu dài

1.2.2 Chính sách sử dụng giảng viên đại học

Chính sách sử dụng là tổng thể các chủ trương, biện pháp trong

bố trí và sử dụng giảng viên đại học đúng tiêu chuẩn, phù hợp với sở trường của giảng viên đại học; là việc đề bạt, bãi nhiệm, đúng người,

đúng việc, đúng lúc

1.2.3 Chính sách đào tạo, bồi dưỡng giảng viên đại học

Chính sách đào tạo và bồi dưỡng giảng viên đại học là tổng thể các quan điểm, phương hướng, mục tiêu và giải pháp nâng cao kiến thức, trình độ năng lực các mặt cho giảng viên đại học nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, đồng thời giúp cho giảng viên đại học hoàn thiện bản thân

1.2.4 Chính sách đánh giá giảng viên đại học

Đánh giá viên chức, cụ thể là giảng viên đại học, nhằm xác định

rõ thành tích, kết quả thực hiện công việc, mức độ hoàn thành nhiệm vụ của giảng viên đại học trong quá trình thực thi nhiệm vụ, đồng thời làm

rõ năng lực chuyên môn, phẩm chất đạo đức và tinh thần trách nhiệm trong thực hiện công việc được giao Đánh giá đúng thành tích, kết quả làm việc của giảng viên đại học là cơ sở cho việc quy hoạch, bố trí, sử

dụng, đề bạt, khen thưởng, kỷ luật

1.2.5 Chính sách khen thưởng, kỷ luật giảng viên đại học

Khen thưởng là một trong những biện pháp hữu hiệu để quản lý

và sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực trong từng tổ chức cơ quan, đơn

vị Chính sách khen thưởng là tổng thể các quan điểm, giải pháp, nhằm động viên, khuyến khích giảng viên đại học hăng say công việc, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao

1.2.6 Chính sách tiền lương, đãi ngộ giảng viên đại học

Chính sách tiền lương đối với giảng viên đại học là tổng thể các quan điểm, mục tiêu và giải pháp của Nhà nước nhằm đảm bảo mức tiền