Kết nối mạng lưới xã hội của người việt trên facebook tt

Các cá nhân trong xã hội kết nối với nhau qua nhiều dạng liên kết khác nhau, như liên kết theo lợi ích, liên kết theo quan hệ huyết thống, liên kết theo địa bàn cư trú…Để duy trì các mạn

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN PHƯƠNG THẢO

KẾT NỐI MẠNG LƯỚI XÃ HỘI

CỦA NGƯỜI VIỆT TRÊN FACEBOOK

Chuyên ngành: Văn hóa Học

Mã số: 60 31 06 40

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HOÁ HỌC

HÀ NỘI, 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN THỊ PHƯƠNG CHÂM

Phản biện 1: PGS.TS NGUYỄN THỊ HIỀN

Phản biện 2: TS ĐÀO THỊ TUYẾN

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học Viện Khoa học Xã hội vào lúc: 8h00 ngày 22 tháng 04 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Thư viên Học viện Khoa học Xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự phát triển của khoa học công nghệ, đặc biệt khi Internet

ra đời đã tạo tiền đề cho các hình thức giao tiếp mới trong một không gian mà chúng ta gọi là “Thế giới phẳng” Trước khi có những không gian ảo, con người trong xã hội kết nối với nhau thành một mạng lưới chủ yếu dựa trên những phương thức giao tiếp truyền thống Các cá nhân trong xã hội kết nối với nhau qua nhiều dạng liên kết khác nhau, như liên kết theo lợi ích, liên kết theo quan hệ huyết thống, liên kết theo địa bàn cư trú…Để duy trì các mạng lưới xã hội này thì các cá nhân trong mạng lưới sẽ cần tới môi trường giao tiếp cộng đồng, các sinh hoạt văn hóa, sự giao tiếp trực tiếp, sự có đi có lại, sự tin cậy lẫn nhau…

Việc kết nối mạng lưới xã hội truyền thống vẫn được duy trì như một phương thức quan trọng góp phần hình thành, điều hòa các quan hệ xã hội, củng cố niềm tin vào mạng lưới xã hội mà các

cá nhân tham gia song đã xuất hiện một hình thức kết nối khác là kết nối mạng lưới xã hội trong thế giới ảo, thế giới của Internet

Sự kết nối mạng lưới xã hội này không cần gặp mặt trực tiếp, không cần đến môi trường giao tiếp cộng đồng hay các sinh hoạt văn hóa…Khoảng cách về không gian và thời gian được xóa nhòa hơn bao giờ hết Các cá nhân trong không gian trực tuyến vẫn có thể kết nối với nhau, hình thành các mạng lưới xã hội tùy theo mục đích mà cá nhân đó hướng tới Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, con người đã gần như hoàn toàn được đáp ứng về nhu cầu tìm kiếm, cập nhập kho thông tin và tri thức của nhân loại…

ngày càng mạnh mẽ hơn thể hiện qua sự hình thành và phát triển của các dịch vụ MXH trên internet Ban đầu chỉ là các ứng dụng internet nhằm đáp ứng nhu cầu gửi tin nhắn, trò chuyện trực tuyến, trao đổi thông tin sau đó dần dần hình thành các MXH tích hợp các ứng dụng để con người có thể kết nối với nhau, chia

sẻ với nhau và giải trí trong không gian ảo như các MXH chúng ta đang được trải nghiệm

Hiện nay, trên thế giới có hàng nghìn MXH khác nhau Trong đó, Facebook nổi lên như một MXH toàn cầu sở hữu số lượng người dùng đông đảo, với hơn 500 triệu người dùng, hỗ trợ

75 ngôn ngữ, tiêu tốn 8 tỷ phút mỗi ngày của người dùng toàn cầu Tại Việt Nam, Facebook đã trở thành MXH nước ngoài được yêu thích và sử dụng nhiều nhất Số lượng người dùng MXH này ở Việt Nam lên tới 35 triệu, đồng nghĩa với việc hơn 1/3 dân số Việt Nam sở hữu tài khoản Facebook Việt Nam là quốc gia có lượng người dùng facebook lớn thứ ba trong khu vực Đông Nam Á, sau Indonesia và Thái Lan Facebook đã trở thành một công cụ kết nối con người với nhau đúng như khẩu hiệu của MXH này:

“Conecting people” (Kết nối mọi người) Cùng với sự ra tăng của các tài khoản cá nhân trên Facebook thì các hội/ nhóm trên Facebook cũng ngày càng phát triển và trở thành một hình thái kết nối nói riêng trong mạng lưới kết nối của Facebook nói chung Các hội/ nhóm này không ngừng kết nối những người dùng có nhu cầu chia sẻ cảm xúc, sở thích, thông tin, kiến thức… và các vấn đề trong cuộc sống Đây cũng là một trong những dạng thức kết nối những người dùng trong thế giới ảo tạo ra những hiệu ứng và trải nghiệm thế giới của internet đã hình thành những phương thức

liên kết tạo dựng mạng lưới xã hội mới, góp phần tạo nên không gian tương tác trực tuyến muôn màu

MXH đã trở thành công cụ kết nối có sức hấp dẫn bởi các các trải nghiệm hoàn toàn miễn phí nhưng mang lại nhiều tiện ích cho người tham gia Mỗi cá nhân khi tham gia vào Facebook có thể kết bạn với những người dùng khác là bạn ngoài đời thật hay những người không quen biết nhưng có chung đam mê, sở thích…Việc tạo lập những hội/ nhóm gồm các cá nhân đồng sở thích đã trở thành một xu thế đáp ứng nhu cầu mở rộng kết nối trên Internet Trong không gian ảo của Facebook mà trong đó có

cả các hội/ nhóm luôn luôn phát triển và thay đổi khiến cho việc nghiên cứu về không gian kết nối mới này đòi hỏi sự cập nhập không ngừng Là một học viên của khoa Văn hóa học và cũng đã

sử dụng MXH Facebook từ khi MXH này mới hoạt động tại Việt Nam Nhận thấy sự thay đổi từng ngày từng giờ của Facebook nói chung và sự tương tác giữa các cá nhân trong mạng lưới xã hội của Facebook nói riêng, chúng tôi mong muốn tìm hiểu về vấn đề này Có nhiều câu hỏi khiến chúng tôi băn khoăn đó là: Tại sao trong một thế giới ảo như Facebook lại có thể hình thành được những mạng lưới xã hội liên kết các cá nhân ít có sự ràng buộc hay quen biết lẫn nhau? Hình thức kết nối mạng lưới xã hội trong thế giới ảo đã chi phối cuộc sống trong thế giới thực như thế nào? Xuất phát từ những băn khoăn vừa nêu, chúng tôi đã chọn đề tài

“Kết nối mạng lưới xã hội của người Việt trên Faceboo

Nghiên cứu về internet nói chung từ lâu đã thu hút sự quan tâm của rất nhiều học giả, các nhà nghiên cứu Đặc biệt trong bối cảnh có sự bùng nổ của các trang MXH như hiện nay và MXH

được xem như một kênh truyền thông mới có sức hút và quyền lực lớn.cũng đã có nhiều học giả quan tâm nghiên cứu về đề tài này

Thông qua việc điểm lại một số nghiên cứu về Internet và MXH trong vô vàn các nghiên cứ về lĩnh vực này chúng tôi nhận thấy rằng việc nghiên cứu cụ thể về một MXH, một nhóm người dùng cụ thể tại Việt Nam qua góc nhìn văn hóa học vẫn còn là một khoảng trống cần được tiếp tục nghiên cứu

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong đề tài này, chúng tôi tập trung tìm hiểu, nghiên cứu mạng lưới xã hội được hình thành bởi các cá nhân kết nối với nhau thông qua những điểm chung về đam mê, sở thích, tâm tư, tình cảm hay các mục đích hướng tới trong thế giới ảo của

Facebook Trong khuôn khổ của luận văn, chúng tôi tập chung nghiên cứu, khảo sát sự kết nối mạng lưới xã hội của một số hội/ nhóm người Việt trên mạng xã hội Facebook, cụ thể là 3 hội/ nhóm:

- Hội/ nhóm cùng sở thích nấu ăn: nhóm “Nấu ăn – Chơi hoa – Handmade”

- Hội/ nhóm LGBT (LGBT là tên viết tắt của Cộng đồng những người đồng tính luyến ái nữ (Lesbian), đồng tính luyến ái nam (Gay), song tính luyến ái (Bisexual) và Hoán tính hay còn gọi là Người chuyển giới(Transgender) LGBT thể hiện sự đa dạng của các nền văn hoá nhân loại dựa trên thiên hướng tình dục

và bản dạng giới): “Thế giới LGBT miền Bắc - Thế giới tình yêu muôn màu sắc”

Hội/ nhóm những người đam mê du lịch phượt một loại hình

du lịch thiên về khám phá trải nghiệm với phương tiện cá nhân tự túc, “Phượt Hà Nội”

Qua đó, giúp cho chúng tôi có một cái nhìn khái quát về vấn

đề kết nối trong không gian ảo của người dùng Facebook tại Việt Nam: Cách các thành viên trong hội/ nhóm tạo dựng và duy trì mạng lưới xã hội cũng như cách họ thể hiện mình trong hai thế giới thực và ảo, những trải nghiệm của người trong cuộc

4 Phương pháp nghiên cứu

-Về quan sát tham gia:

-Về phỏng vấn sâu:

- Về thảo luận nhóm

Nhìn chung các phương pháp mà chúng tôi đã chọn đã phát huy hiệu quả trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Đề tài luận văn đã góp phần tìm hiểu phương thức kết nối mạng lưới xã hội trong thế giới trực tuyến của MXH toàn cầu Facebook đối với người dùng tại Việt Nam Những sự thay đổi trong văn hóa đại chúng khi mà thế giới ảo của Internet nói chung

và Facebook nói riêng đang tồn tại song song với thế giới thực và

có vị trí không hề nhỏ trong cuộc sống đương đại Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể trở thành tài liệu tham khảo đối với các cá nhân, cơ quan cũng như các đơn vị trong ban nghành liên quan

6 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tham khảo, nội dung chính của luận văn bao gồm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan cơ sở lý luận và việc sử dụng Facebook của người Việt hiện nay

Chương 2: Thực trạng kết nối mạng lưới xã hội của người Việt trên Facebook

Chương 3: Trải nghiệm về sự thay đổi của kết nối mạng lưới

xã hội trực tuyến Facebook đối với người dùng Việt

Chương 1 TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ VIỆC SỬ DỤNG FACEBOOK CỦA NGƯỜI VIỆT HIỆN NAY

1.1 Những khái niệm sử dụng trong luận văn

1.1.1.Mạng xã hội

Có thể nhận thấy MXH cho phép người dùng kết nối với nhau

và chia sẻ thông tin một cách có hiệu quả, xoá nhoà các rào cản về không gian và thời gian Cá nhân tham gia vào MXH có thể nâng cao vai trò của mình trong việc tạo lập mối quan hệ và tự tổ chức xoay quanh những mối quan tâm chung trong những cộng đồng nhằm thúc đẩy sự liên kết các tổ chức xã hội MXH đã đổi mới hoàn toàn cách cư dân mạng liên kết với nhau và trở thành một phần tất yếu mỗi ngày của hàng trăm triệu thành viên khắp thế giới

Như vậy, có thể hiểu MXH là một xã hội ảo được hình thành bởi thế giới ảo và người dùng Internet (cư dân mạng), nó cho phép kết nối các thành viên cùng sở thích không phân biệt không gian

và thời gian

1.1.2.Mạng lưới xã hội

Mạng lưới xã hội qua nghiên cứu về Internet trong công trình

nghiên cứu “Internet: mạng lưới xã hội và sự thể hiện bản sắc” được tác giả Nguyễn Thị Phương Châm đưa ra: “là một cấu trúc

xã hội hình thành bởi các cá nhân (hay những tổ chức) được gắn kết bởi sự phụ thuộc lẫn nhau thông qua mối quan hệ như quan hệ bạn bè, quan hệ họ hàng, quan hệ về niềm tin, quan hệ về kiến thức, … và những chia sẻ về sở thích, tài chính hay các vấn đề xã hội,…”[2, tr.18]

Trong luận văn này Mạng lưới xã hội được hiểu theo khái

niệm mạng lưới xã hội của tác giả Nguyễn Thị Phương Châm trong nghiên cứu của tác giả này về Internet, bởi lẽ MXH Facebook được hình thành và tồn tại trong môi trường Internet

1.1.4.Người Việt

Trong phạm vi đề tài chúng tôi sử dụng thuật ngữ “người Việt” để chỉ người Việt Nam sử dụng mạng xã hội facebook tại Việt Nam và không nhằm mục đích phân định rõ ràng “người Việt” theo các cách phân chia tộc người của dân tộc học

1.2 Khái quát về sự hình thành và đặc điểm của mạng xã hội

MXH là một sản phẩm của thế giới công nghệ nói chung và internet nói riêng Lịch sử phát triển của MXH chính là quá trình thay đổi về phương thức kết nối cũng như truyền đạt thông tin của

con người trong thế giới của Internet

1.3 Đặc điểm các mạng xã hội tại Việt Nam

Nhìn chung, người dùng Internet tại Việt Nam nắm bắt khá nhanh các xu hướng về lĩnh vực công nghệ Các MXH phổ biến nhất trên thế giới được người dùng Việt đón nhận nhanh chóng Sau khi trào lưu blog hạ nhiệt, Yahoo! đóng cửa dịch vụ Blog 360

và Blog 360 plus vào tháng 7 năm 2009, MXH Facebook đã trở thành MXH được ưa thích và có số lượng người dùng lớn nhất Việt Nam Cũng trong năm 2009, trước sự thắng thế của các MXH nước ngoài tại thị trường Việt Nam thì các nhà mạng nội địa cũng

có những chiến lược mới để chiếm lĩnh thị trường dịch vụ internet tiềm năng này Cụ thể là cuối năm 2009 công ty Vinagame đã cho

ra mắt mạng xã hội ZingMe và thu hút được sự chú ý của cộng đồng mạng ZingMe đưa ra nhiều tính năng cơ bản của một mạng

xã hội đó là: nhạc mp3, videoclip, game trực tuyến, chia sẻ hình ảnh, viết blog, lập nhóm và chat trực tuyến

1.4 Khái quát tình hình sử dụng Facebook tại Việt Nam

Facebook là một website truy cập miễn phí do công ty Facebook, Inc điều hành Người dùng có thể tham gia các mạng lưới được tổ chức theo thành phố, nơi làm việc, trường học và khu vực để liên kết và giao tiếp với người khác Mọi người cũng có thể kết bạn và gửi tin nhắn cho họ, và cập nhật trang hồ sơ cá nhân của mình để thông báo cho bạn bè biết về chúng

Facebook hiện nay gồm những chức năng sau:

- Chức năng trò chuyện (chat) mọi lúc, mọi nới với điều kiện

có thiết bị kết nối mạng internet

- Khả năng tìm kiếm bạn bè dễ dàng qua địa chỉ email, số điện thoại, thậm chí nếu không biết thì chỉ cần có bạn chung vẫn

có thể tìm được Hoặc có thể tìm bằng cách search tên họ (cách này thường khó tìm hơn vì có rất nhiều người dùng trùng tên nhau hoặc người dùng không sử dụng tên thật)

- Các trò chơi giải trí trên facebook

- Lập fanpage với mục đích kinh doanh, quảng cáo thương hiệu hoặc quảng bá hình ảnh cá nhân…

- Lập group tạo hội nhóm những người cùng điểm chung về một vấn đề gì đó

- Khả năng tag hình ảnh, like, thể hiện biểu tượng cảm xúc, comment, checkin địa điểm, share bài viết…

- Khả năng tương tác giữa bạn bè lẫn nhau rất cao khi đã kết bạn hoặc theo dõi

Tiểu kết chương 1 Trong chương 1 chúng tôi đã tóm lược những nét cơ bản

của MXH nói chung và Facebook nói riêng trên thế giới, trong đó nếu ra một cách khái quát tình hình sử dụng MXH ở Việt Nam Qua việc đón nhận và tham gia tích cực vào MXH Facebook có thể thấy được vị thế nhất định của MXH này tại Việt Nam và phần nào giải thích được vì sao Facebook lại có sức hút và phổ biến tại Việt Nam đến như thế Những khái quát này sẽ làm tiền đề cho việc nêu rõ hơn thực trạng và phân tích vấn đề kết nối mạng lưới

xã hội của người Việt trên Facebook ở những chương sau

Chương 2 THỰC TRẠNG KẾT NỐI MẠNG LƯỚI XÃ HỘI CỦA

NGƯỜI VIỆT TRÊN FACEBOOK

2.1 Sự hình thành mạng lưới xã hội trên Facebook của người Việt

2.1.1 Khái quát về Hội/ nhóm (group) trên mạng xã hội Facebook

Với nhiều ứng dụng khác nhau như: kết bạn, nói chuyện trực tuyến, chơi trò chơi, tham gia nhóm… Facebook gần như đã đáp ứng đầy đủ các nhu cầu của người dùng Trong đó, ứng dụng Hội/ nhóm (group) trên mạng xã hội Facebook là một chương trình mà Facebook tạo ra để những người thân quen có thể tạo ra 1 nhóm hay 1 sân chơi riêng để trao đổi Có nhiều lựa chọn để tạo nhóm: trong khuôn khổ trường học, nơi ở hay nhiều sự lựa chọn khác Nếu trong nhóm cùng trường học sẽ dễ dàng tìm được những người bạn cùng sở thích nhóm thay vì làm bạn trên Facebook của riêng họ Còn nếu nhóm được tạo trong khuôn khổ môi trường khác, mạng lưới hoạt động cũng được mở rộng, các cuộc bàn luận

sẽ đa dạng về chủ đề lẫn cách tiếp cận Về thiết lập riêng tư, có 3

sự lựa chọn là: Mở, kín và bí mật

Tại Việt Nam những năm gần đây các hội/ nhóm Facebook của những nhóm thiểu số như vậy có xu hướng tăng lên đặc biệt là trên các trang MXH do tính kết nối cao và sự phổ biến của nó

Các hội/ nhóm chúng tôi lựa chọn nghiên cứu:

• Nhóm “Nấu Ăn – Chơi hoa – Handmade”

• Nhóm “Thế giới LGBT Miền Bắc - Thế giới tình yêu muôn