Quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo ở tỉnh phú thọ hiện nay (Tóm tắt, trích đoạn)

Do đó, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản nhằm nâng cao hiệu quả của quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo như Pháp lệnh tín ngưỡng tôn giáo 6/2004, Nghị định 92/2012/NĐ-CP của

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào

Tác giả

Trần Thị Phương Thúy

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân thành cảm ơn PGS.TS Trần Thị Kim Oanh - người Thầy đã chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ tôi rất tận tình trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình, chu đáo của các giáo sư, tiến sĩ, các đồng chí lãnh đạo, cán bộ Ban Tôn giáo thuộc Sở Nội

vụ tỉnh Phú Thọ, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Phú Thọ trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành Luận văn này

Tác giả

Trần Thị Phương Thúy

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO VÀ TÌNH HÌNH TÔN GIÁO Ở TỈNH PHÚ THỌ HIỆN NAY 11

1.1 Nhận thức chung về quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo 11

1.1.1 Khái niệm quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo 11

1.1.2 Khách thể và chủ thể của quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo 15

1.1.3 Mục tiêu, nguyên tắc quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo 20

1.2 Tình hình tôn giáo ở tỉnh Phú Thọ hiện nay 24

1.2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên – kinh tế - xã hội – văn hóa 24

1.2.2 Tình hình, đặc điểm tôn giáo tỉnh Phú Thọ 27

CHƯƠNG 2 QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO Ở TỈNH PHÚ THỌ - THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA 34

2.1 Thành tựu quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo của Ban Tôn giáo tỉnh Phú Thọ 34

2.1.1 Quá trình hình thành Ban Tôn giáo tỉnh Phú Thọ 34

2.1.2 Những thành tựu 39

2.2 Một số vấn đề đặt ra trong công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo 54

2

2.2.1 Vấn đề đặt ra từ khách thể quản lý 54 2.2.2 Vấn đề đặt ra từ chủ thể quản lý 59

CHƯƠNG 3 QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO Ở TỈNH PHÚ THỌ: BÀI HỌC VÀ GIẢI PHÁP 653.1 Bài học kinh nghiệm rút ra từ quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo 653.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo 70

3.2.1 Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý tôn giáo 70 3.2.2 Hoàn thiện bộ máy tổ chức làm công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo 72 3.2.3 Nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào có tôn giáo 75 3.2.4 Đổi mới phương pháp quản lý tôn giáo 77

KẾT LUẬN 85 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

100000 tín đồ Với các tôn giáo đa dạng, số lượng tín đồ lớn trải rộng trên phạm vi toàn quốc, hoạt động của các tôn giáo có tầm ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội - an ninh quốc phòng của đất nước cũng như của mỗi địa phương, do vậy công tác quản lý đối với hoạt động tôn giáo luôn được nhà nước quan tâm thực hiện

Từ Nghị quyết số 24/NQ-TW ngày 10 tháng 6 năm 1990 về Tăng cường công tác tôn giáo trong tình hình mới, Bộ Chính Trị đã xác định: tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân; đến Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi) của nước CHXHCN Việt Nam (điều 24) cũng nhấn mạnh, tự do tín ngưỡng là quyền của con người, được Nhà nước tôn trọng và bảo hộ Do đó, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản nhằm nâng cao hiệu quả của quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo như Pháp lệnh tín ngưỡng tôn giáo (6/2004), Nghị định 92/2012/NĐ-CP của Chính phủ Quy định chi tiết

về biện pháp thi hành Pháp lệnh tín ngưỡng tôn giáo, Chỉ thị số TTg của Thủ tướng Chính phủ về một số công tác đối với đạo Tin lành …cho thấy Đảng và nhà nước ta đã có nhiều thay đổi đáng kể trong hoạt động quản

01/2005/CT-lý nhà nước đối với tôn giáo Nước ta đã có những quy định về việc tổ chức

Phú Thọ là một tỉnh miền núi thuộc khu vực Trung du miền núi Bắc

Bộ, là đầu mối giao thông quan trọng của các tỉnh miền núi phía Bắc với toàn quốc Trên địa bàn tỉnh có 28 dân tộc, trong đó dân tộc Kinh chiếm tỉ lệ lớn nhất, sau đó đến các dân tộc Mường, Tày, Nùng…Với vị trí địa lý quan trọng và đặc điểm dân cư đa dạng, công tác quản lý nhà nước tại tỉnh Phú Thọ luôn được quan tâm; đặc biệt là công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo Số lượng các tôn giáo hoạt động trên địa bàn Phú Thọ tương đối đa dạng nhưng quy mô các tôn giáo không giống nhau, trong đó Phật giáo và Công giáo là hai tôn giáo có số lượng tín đồ đông nhất, và có lịch sử hình thành sớm nhất Hoạt động của các tín đồ, chức sắc tôn giáo tại tỉnh Phú Thọ về cơ bản đã chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của nhà nước, chính sách của địa phương, đóng góp vào sự phát triển chung

về kinh tế, xã hội của tỉnh Tuy nhiên, bên cạnh những tôn giáo được nhà nước thừa nhận, tuân thủ pháp luật; trên địa bàn tỉnh cũng xuất hiện những hiện tượng tôn giáo mới, những hoạt động lợi dụng tôn giáo để trục lợi, chống chính quyền gây mất trật tự an ninh xã hội Do đó, quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo là một trong những nhiệm vụ quan trọng của tỉnh

Xuất phát từ các lý do trên, chúng tôi chọn và nghiên cứu đề tài: “Quản lý

nhà nước đối với hoạt động tôn giáo ở tỉnh Phú Thọ hiện nay ” làm luận văn

thạc sỹ

5

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Quản lý nhà nước là chức năng cơ bản của nhà nước; được thể hiện trên nhiều phương diện như kinh tế, văn hóa, du lịch…Sau khi ban hành nghị quyết 24/NQ-TW năm 1990 về công tác tôn giáo, Đảng và nhà nước nhận định: tôn giáo là vấn đề còn tồn tại lâu dài; tín ngưỡng tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân Do đó quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo trở thành một lĩnh vực quan trọng của quản lý nhà nước Với vai trò và ảnh hưởng đa chiều, quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều học giả, dưới đây là những công trình tiêu biểu:

Một là những công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo

Năm 2001, Nguyễn Hữu Khiển viết cuốn Quản lý nhà nước đối với

hoạt động tôn giáo trong điều kiện xây dựng Nhà nước dân chủ, pháp quyền Việt Nam hiện nay Nghiên cứu đã làm rõ điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo; sự ra đời, vận động và phát triển của tôn giáo, các yếu tố cấu thành của tôn giáo Tình hình tôn giáo ở Việt Nam Quan điểm của Đảng CSVN về công tác tôn giáo và những nguyên tắc trong quản lí nhà nước đối với những hoạt động tôn giáo

Năm 2005, Bùi Đức Luận chủ biên cuốn Quản lý hoạt động tôn giáo:

Cơ sở lý luận và thực tiễn Công trình làm rõ một số vấn đề lý luận về quản lý

nhà nước đối với hoạt động tôn giáo ở nước ta hiện nay; thực tiễn quản lý nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng tôn giáo và quá trình xây dựng pháp lệnh tín ngưỡng tôn giáo

Năm 2009, Hoàng Quốc Bảo trong cuốn “Quản lý xã hội về tôn giáo”

phân tích quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng về quản lý tôn giáo Giới thiệu một số tôn giáo ở Việt Nam như đạo

6

Phật, đạo Công giáo, đạo Tin lành, đạo Hồi, đạo Cao đài, đạo Hoà Hảo Các nguyên tắc và phương pháp quản lý xã hội về tôn giáo Tổ chức và nội dung quản lý xã hội về tôn giáo

Năm 2012, Nguyễn Phú Lợi viết bài “Quan điểm, đường lối của Đảng

và chính sách của nhà nước về tôn giáo và công giáo : Những vấn đề lý luận

và thực tiễn ở Việt Nam hiện nay” trên tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 3 Bài

viết đã trình bày một số vấn đề lý luận về tôn giáo và công giáo Đánh giá thực trạng việc thực hiện chính sách pháp luật về tôn giáo và công giáo ở Việt Nam Phân tích kinh nghiệm của một số nước trong việc thực hiện chính sách đối với công giáo và bài học cho Việt Nam Đề xuất giải pháp, kiến nghị nhằm động viên tín độ công giáo thực hiện đường hướng "Sống phúc âm giữa lòng dân tộc"

Năm 2014, Luận án tiến sĩ Bùi Hữu Dược, Quản lý nhà nước về tôn

giáo ở Việt Nam từ năm 1975 đến nay Luận án trình bày cơ sở lý luận và

thực tiễn của quản lý nhà nước về tôn giáo ở Việt Nam Đánh giá, phân tích thực trạng kết quả quản lý nhà nước về tôn giáo ở Việt Nam từ năm 1975 đến nay, đồng thời dự báo và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả, hiệu lực của quản lý nhà nước về tôn giáo ở Việt Nam trong thời gian tới

Năm 2015, Nguyễn Thanh Xuân chủ biên Tôn giáo và chính sách tôn

giáo ở Việt Nam: Sách kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Ban Tôn giáo Chính

phủ và ngày truyền thống ngành Quản lý nhà nước về tôn giáo (1955-2015) Công trình giới thiệu về tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam; chính sách tôn giáo của Đảng, nhà nước Việt Nam qua các thời kỳ

Năm 2016, Hoàng Quốc Bảo chủ biên “Giáo trình quản lý xã hội về tôn

giáo” Giáo trình chỉ ra đối tượng và phương pháp nghiên cứu quản lí xã hội

về tôn giáo, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về quản lý tôn giáo Giới thiệu một số tôn giáo ở

7

Việt Nam và nguyên tắc, phương pháp, tổ chức, nội dung quản lí xã hội về tôn giáo và công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động tôn giáo

Năm 2016, Nguyễn Phú Lợi cuốn Chính sách, pháp luật về tôn giáo,

tín ngưỡng của Việt Nam: 25 năm nhìn lại : Kỷ yếu Hội thảo khoa học Công

trình gồm các bài nghiên cứu về cơ sở và thực tiễn của đường lối, quan điểm đổi mới về tôn giáo, tín ngưỡng của Đảng Cộng sảnViệt Nam từ năm 1990 đến nay; đánh giá hiệu quả của chính sách tôn giáo, tín ngưỡng trong thời kỳ đổi mới đối với đời sống xã hội nói chung và đời sống tôn giáo ở Việt Nam nói riêng; cung cấp những luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng và tôn giáo trong thời gian tới

Nghiên cứu trên báo tạp chí Trần Minh Thư viết“Quản lý nhà nước đối

với hoạt động tôn giáo là một yêu cầu khách quan” đăng trên tạp chí Công

tác tôn giáo số 3 (2005); 2006 Hoàng Minh Đô “Quản lý nhà nước về tôn

giáo trong thời kỳ đổi mới” trên tạp chí Lịch sử Đảng số 8(2006)…

Bên cạnh đó có các tài liệu dùng trong các lớp bồi dưỡng cán bộ làm công tác tôn giáo các cấp Các tài liệu này tìm hiểu công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động tôn giáo như: chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo; chủ chương, chính sách của Đảng và nhà nước về tôn giáo; công tác quản lí nhà nước đối với đạo Phật, đạo Công giáo, đạo Tin Lành, Hồi giáo, Phật giáo Hoà Hảo, đạo Cao Đài

Hai là các công trình nghiên cứu quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo của tỉnh Phú Thọ nổi bật có:

Năm 2005, Đề tài khoa học “Thực trạng hoạt động tôn giáo tỉnh Phú

Thọ; Đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm tăng cường quản lý trong tình hình hiện nay” của Bùi Đức Nhẫn Đề tài chỉ ra sự thay đổi tình hình tôn giáo

trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trước và sau khi ban hành Pháp lệnh Tín ngưỡng

8

tôn giáo và đề ra một số giải pháp dựa trên tình hình tôn giáo tỉnh nhằm nâng cao hiệu quả công tác tôn giáo

Năm 2012, Nguyễn Văn Tiến nghiên cứu đề tài luận văn thạc sĩ “Quan

điểm, chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước và thực hiện ở tỉnh Phú Thọ hiện nay”; đề tài tập trung làm rõ những đặc trưng trong chính sách của nhà

nước đối với việc phát triển các tôn giáo, tín ngưỡng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

Năm 2013, luận văn thạc sĩ của Trần Mạnh Quang về “Quản lý nhà

nước về an ninh, trật tự đối với hoạt động của đạo Thiên chúa trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong tình hình hiện nay” Đề tài tập trung phân tích, làm rõ

hoạt động của đạo Công giáo tại tỉnh Phú Thọ có liên quan đến công tác quản

lý nhà nước về an ninh trật tự và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về an ninh trật tự của Công an tỉnh Phú Thọ đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn tỉnh Tuy nhiên, các đề tài trên chưa nêu lên được vai trò quản lý nhà nước của UBND tỉnh, cụ thể là Ban Tôn giáo tỉnh đối với hoạt động tôn giáo

Như vậy, từ khi ban hành Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004, một số tác giả đã nghiên cứu về vấn đề tôn giáo và quản lý tôn giáo tại tỉnh Phú Thọ Tuy nhiên các nghiên cứu này tập trung nhiều vào miêu tả thực trạng tôn giáo hoặc các vấn đề về an ninh trật tự đối với các tôn giáo hoạt động trên địa bàn tỉnh; chưa có nghiên cứu tìm hiểu về sự quản lý của nhà nước đối với các hoạt động tôn giáo

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích:

Tìm hiểu những thành tựu, hạn chế của công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo tại tỉnh Phú Thọ, chỉ ra nguyên nhân của những thành

9

tựu và hạn chế; từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác quản lý nhà nước trong thời gian tới

* Nhiệm vu ̣ nghiên cứu:

Để thực hiện mục đích nghiên cứu, luận văn có những nhiệm vụ cụ thể sau:

Một là, làm rõ các khái niệm về quản lý nhà nước, quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo

Hai là, phân tích thực trạng công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo ở tỉnh Phú Thọ và những vấn đề đặt ra

Ba là, rút ra bài học kinh nghiệm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo; quan điểm, đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về vấn đề dân tộc tôn giáo; đồng thời xuất phát từ thực tiễn tình hình quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo ở tỉnh Phú Thọ

Để giải quyết mục tiêu, nhiệm vụ đề ra, trong quá trình nghiên cứu, đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:phương pháp lịch sử

cụ thể; phương pháp nghiên cứu tôn giáo học như xuất phát từ cấu trúc chúc, năng tôn giáo; phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp thống kê, so sánh….Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu liên ngành như: phương pháp nhân học tôn giáo, phương pháp sử học…

10

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Do quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo được thực hiện bởi hệ thống các cơ quan nhà nước bao gồm nhiều cá nhân, tổ chức Cho nên, để làm

rõ quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo ở tỉnh Phú Thọ, tôi xác định đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động quản lý tôn giáo của Ban Tôn giáo tỉnh Phú Thọ trực thuộc Sở Nội vụ Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Phú Thọ

* Phạm vi nghiên cứu

Về không gian: đề tài giới hạn nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Phú Tho ̣

Về thời gian: đề tài tiến hành nghiên cứu chủ yếu trong giai đoạn từ sau khi Chính phủ ban hành Pháp lệnh về tín ngưỡng tôn giáo (từ năm 2004 đến nay)

6 Ý nghĩa thực tiễn và lý luận

- Về thực tiễn, luận văn sẽ góp phần tổng kết thực tiễn công tác quản

lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo của tỉnh Phú Thọ, xây dựng giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo tại tỉnh trong thời gian tới

- Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được sử dụng phục vụ nghiên cứu, vận dụng trong thực tiễn công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo

7 Kết cấu luâ ̣n văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn bao gồm 3 chương và 6 tiết

11

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN

LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO VÀ TÌNH HÌNH

TÔN GIÁO Ở TỈNH PHÚ THỌ HIỆN NAY 1.1 Nhận thức chung về quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo

1.1.1 Khái niệm qua ̉n lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo

Quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo là một vấn đề quan trọng luôn được ưu tiên trong hoạt động quản lý của nhà nước Để hiểu rõ hơn về quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo trước hết ta cần hiểu về các khái niệm quản lý, quản lý nhà nước và hoạt động tôn giáo

“Quản lý” nhiều tác giả đã đưa ra các định nghĩa khác nhau về quản lý

dựa theo mục tiêu và góc độ nghiên cứu Có quan điểm coi quản lý là quá trình bao gồm các khâu lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra những nỗ lực của các thành viên trong tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực khác nhau của tổ chức để đạt được mục tiêu đã định trước Cũng có quan điểm cho rằng quản lý là sự tác động định hướng bất kỳ lên một hệ thống nào đó nhằm trật tự hoá nó và hướng nó phát triển phù hợp với những quy luật nhất định Mặc dù có nhiều quan niệm, song thuật ngữ quản lý đều được các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà quản lý thống nhất ở hai nội dung: thứ nhất, quản lý

là sự tác động mang tính tổ chức, tính mục đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý Thứ hai, mục tiêu là nhằm làm cho đối tượng quản lý hoạt động vận hành phù hợp với ý chí của chủ thể quản lý đã định ra từ trước Như

vậy, quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý lên

đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đặt ra từ trước

“Quản lý nhà nước” là hoạt động quản lý xã hội của nhà nước; trong

đó quản lý xã hội được hiểu là sự tác động có ý thức để chỉ huy, điều khiển,

hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người phù hợp với ý chí của chủ thể quản lý và quy luật khách quan Quản lý xã hội do nhiều

được tiếp cận theo hai góc độ: nghĩa rộng, quản lý nhà nước là dạng quản lý

xã hội của Nhà nước, sử dụng quyền lực Nhà nước để điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người do tất cả các cơ quan Nhà nước (Lập pháp, Hành pháp, Tư pháp) tiến hành để thực hiện các chức năng

của Nhà nước đối với xã hội Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước là dạng quản

lý xã hội mang quyền lực Nhà nước với chức năng chấp hành pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật của các cơ quan trong hệ thống hành pháp (Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp)

Tôn giáo là một hiện tượng lịch sử, xã hội đã xuất hiện từ rất lâu và có nhiều cách hiểu khác nhau Khi nghiên cứu về nguồn gốc của tôn giáo, C.Mác

đã chỉ ra rằng: “Tôn giáo là sự tự ý thức và sự tự tri giác của con người chưa

tìm thấy bản thân mình hoặc lại đánh mất bản thân mình một lần nữa… Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không

có trái tim, cũng giống như nó là tinh thần của những điều kiện xã hội không

có tinh thần; tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”[15;569-570] Còn trong

tác phẩm “Chống Đuyrinh”, Ph Ăngghen đã đưa ra khái niệm về tôn giáo

“Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo vào đầu óc con

người, của những lực lượng bên ngoài chi phối cuộc sống hằng ngày của họ, chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng trần thế đã mang hình thức những lực lượng siêu nhiên trần thế”[14;473] Qua nhận định này có thể thấy,

tôn giáo không phải là cái tự có mà là sản phẩm của con người Nói cách khác, tôn giáo là sự phản ánh xã hội vào ý thức con người Vì vậy, tôn giáo là

13

một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, phản ánh tồn tại xã hội đã sinh ra nó Song sự phản ánh đó chỉ là sự phản ánh phi lý tính, hoang đường để giải thích hoặc chi phối hiện thực Tôn giáo là sản phẩm của con người, nhưng không phải con người cá nhân, riêng lẻ mà là con người xã hội (hay xã hội con người), do đó tôn giáo là một hiện tượng xã hội Xét về mặt bản chất, tôn giáo

là một hiện tượng xã hội vừa thể hiện sự phản kháng trước những đau khổ, bất hạnh của con người, vừa biểu thị sự bất lực của con người trước sức mạnh của tự nhiên và xã hội Kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo, Đảng nhận định tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta Quan điểm này là cơ sở cho việc quản lý, xem xét, giải quyết các vấn đề tôn giáo ở nước ta hiện nay, đòi hỏi chúng ta phải có thái độ bình tĩnh, khách quan trong khi xem xét, giải quyết các vấn đề liên quan đến hoạt động tôn giáo; đảm bảo cho các tôn giáo ở Việt Nam sinh hoạt một cách bình thường, tuân thủ pháp luật, đồng hành với dân tộc và chủ nghĩa xã hội Tại Điều 24, Chương II, Hiến pháp 2013 quy định:

"1 Mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào Các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật 2 Nhà nước tôn trọng

và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo 3 Không ai được xâm phạm tự

do tín ngưỡng, tôn giáo hoặc lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để vi phạm pháp luật"[21;6] Như vậy, tôn giáo, tín ngưỡng đã trở thành quyền cơ bản của mọi

người dân Việt Nam; là một trong những quyền cơ bản của con người được nhà nước và pháp luật tôn trọng, bảo hộ

Tuy nhiên, hiện nay trong các văn bản quản lý nhà nước về tôn giáo ở nước ta chưa có văn bản nào định nghĩa cụ thể về khái niệm này Mặc dù việc giải thích khái niệm khá phức tạp, thậm chí khó có thể thống nhất, nhưng khi nói đến một tôn giáo hoàn chỉnh bao gồm các dấu hiệu cơ bản sau: là đại diện

14

cho một cộng đồng người có chung niềm tin vào thế lực siêu nhiên, huyền bí;

có hệ thống giáo lý, giáo luật, lễ nghi; có tổ chức hoạt động từ Giáo hội xuống

Từ các khái niệm đã trình bày ở phần trên, ta có thể đưa ra khái niệm

về quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo theo hai nghĩa Nghĩa rộng: là quá trình dùng quyền lực nhà nước (quyền Lập pháp, Hành pháp, Tư pháp) của các cơ quan Nhà nước theo quy định của pháp luật để tác động, điều chỉnh, hướng các quá trình tôn giáo và hành vi hoạt động tôn giáo của tổ chức, cá nhân tôn giáo diễn ra phù hợp với pháp luật, đạt được mục tiêu cụ thể của chủ thể quản lý Nghĩa hẹp: là một dạng quản lý xã hội mang tính chất nhà nước; là chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước; là quá trình chấp hành pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật của các cơ quan trong hệ thống hành pháp

để điều chỉnh các quá trình tôn giáo và mọi hành vi hoạt động tôn giáo của tổ chức, cá nhân tôn giáo diễn ra theo quy định của pháp luật Nói cách khác, đó

là sự quản lý của nhà nước đối với hoạt động của các tín đồ, chức sắc trong